close

8.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber “ben kimim” sorusuna cevap vermeye ve kim olduğumuzu rabbimizden öğrenmeye çalışıyorduk. “Ben Kimim” sohbetleri boyunca dünyaya gelmeden önceki yaratılışımızı anlamaya ve kendi üzerimizden bizi yaratan rabbimizi tanımaya çalıştık. İnşallah hayatımız boyunca tanımaya çalışmaya da devam edeceğiz; çünkü marifetullah bitmez, rabbimizi tanımak, bilmek tükenmez.

Dünyaya gelmeden önceki hâlimizi anlamaya çalıştıktan sonra bir de yere indikten sonraki hâlimizi ve rabbimizin bize nasıl kıymet, değer verdiğini, bizi nasıl sevdiğini, ciddiye aldığını anlamaya çalıştık. Bu yüzden Allah’ın âyet-i kerimede “kim bir canı, bir can karşılığı veya yeryüzünde bozgunculuk çıkarmaya karşılık olmaksızın (haksız yere zahiren veya manen) öldürürse bütün insanları öldürmüş gibidir. Her kim de birini (zahiren veya manen) yaşatırsa bütün insanları yaşatmış gibidir”218 buyurduğunu söyledik.

Geçen sohbetimizde dediğim gibi; birini öldürmek, sadece zahiri olarak onun hayatına son vermek demek değildir ya da birini diriltmek sadece o kişiyi hayata döndürmek demek değildir. Zahiri olarak öldürmenin ve diriltmenin yanında bir de manevi olarak öldürmek ve diriltmek vardır; ama işin sonucunda kim ne yaparsa yapsın kendine yapmıştır; çünkü herkes özel olarak imtihandadır ve kazanıp kazanmayacağını bu imtihanlar karşısında gösterdiği tavrı belirler.

Allah kime ne vermişse onu yalnızca verdiğinden hesaba çeker. Âyetlerin bütününe baktığımızda Allah “sizi verdiklerimizle hesaba çekeriz” buyuruyor. Allah vermediği bir şeyden kimseyi hesaba çekmez. Tabi, verdiklerinin illa zahiri olarak mal olması gerekmez. İster mal, ister ilim, ister hikmet, ister feraset, ister basiret, isterse de manevi olarak aşk, muhabbet, rahmet olsun hiç fark etmez, Allah, kime hangi güzelliğinin tecellisini ikram etmişse onu bir tek ondan hesaba çeker.

Allah’ın, bize yaptığı en büyük ikram; bizi rûhundan nefhedip yaratması ve bize kıymet, değer vermesidir. Öyle ki rabbimizin bizi nasıl sevdiğini anlamak hesaba dahi gelmez. Biz ancak yaratılmış olan aklımızla rabbimizin bizi nasıl sevdiğini kendi gücümüz miktarınca anlamaya çalışabiliriz; ama bunu anlamanın aklın ötesinde başka bir yolu vardır ki o da kendimizi Allah ile bilmemiz, tanımamız ve Allah ile sevmemizdir. Bunun için de mutlaka manevi bir yolculuk yapmamız gerekir. Bu yolculuğu yaparsak Allah kendini bize tanıtır. Biz de anlayabildiğimiz kadarıyla rabbimizin bizi nasıl sevdiğini anlarız.

“Ben Kimim” sohbetlerine giriş yaparken her insanın özel olduğunu anlatmak amacıyla “senden bir tane daha yoktur” demiştim. İnsan, kendisi için “benden bir tane daha yoktur” sözünü “kim bir insanı öldürürse bütün insanları öldürmüş gibidir. Kim de birini yaşatırsa bütün insanları yaşatmış gibidir” âyetiyle beraber anlamalıdır; çünkü bu âyete baktığımızda anlıyoruz ki bir insan, bütün insanlar, bütün insanlar da bir insan demektir. Bir insanın bütün insanlar olduğu akıl ile anlaşılacak bir şey değildir. İşte, rabbimizin bizi nasıl sevdiğini anlamamız için bu âyet dahi yeterlidir.

Birini sadece öldürmeyi ya da diriltmeyi değil; hayır ve şer olarak insana yaptığımız her muameleyi Allah bütün insanlara yapılmış gibi kabul eder ki buradan bile nasıl bir imtihanla karşı karşıya olduğumuzu anlamaya çalışmamız gerekir.

Evet, şimdiye kadarki “Ben Kimim” sohbetlerimizde Allah’ın bizi nasıl sevdiğini anlamaya çalıştık. İnşallah bu sohbetimizde rabbimizin bizden nasıl sevmemizi istediğini kısaca anlamaya çalışacağız.

Allah, bize rûhundan nefhederek aşkın hakikatiyle; yani zatıyla bize tecelli etmiştir, dolayısıyla aşk, Allah’ın zati tecellisidir ve Allah’ın bütün isimleri bu aşktan tecelli eder. Allah, bize El Esmâu’l Husnâ’sını, güzelliğini verdiği için hayatımız boyunca Allah’ın isimlerini kullanırken aslında yalnızca aşkı kullanmış oluruz; çünkü bütün isimler aşktan tecelli etmiştir.

Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.

Mesela; rahmet etmek, ikram etmek gibi vasıflar aşktan, sevmekten tecelli eder.

Nasıl?

Kul, birini sevmese ona rahmet edemez ya da ikramda bulunamaz. İnsan ancak seviyorsa rahmet edebilir, ikram edebilir. Görüldüğü üzere Allah’ın Rahîm ve Kerîm isimleri tecelli ederken aşktan, sevmekten tecelli eder.

Allah’ın isimleriyle yapılan bütün muameleler insana kazandırır; ama iman varsa kazandırır. Yoksa biri rabbini sevmediyse; yani rabbine iman etmediyse Allah’ın isimlerinin güzelliğiyle yaptığı şeyler kendisini Allah’a yaklaştırmaz, Hz. İnsan yapmaz ve kendisine ebedi hayatını kazandırmaz, dolayısıyla insan ancak rabbini sevince, iman edince Allah’ın muradı üzerinde gerçekleşebilir.

Buradan da anlaşıldığı gibi yine işin başında, merkezinde aşk vardır, sevmek vardır. O yüzden Allah âyet-i kerimelerde “(resulüm!) de ki: Eğer Allah’ı seviyorsanız bana tabi olun ki Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı mağfiret etsin.”219 “Ey iman (ettiğini iddia) edenler! Sizden kim dininden dönerse (bilsin ki) Allah (onların yerine) öyle bir topluluk getirir ki (Allah) onları sever, (onlar da) Allah’ı severler. (Onlar) Mü’minlere karşı alçak gönüllü, kâfirlere karşı ise izzet sahibidirler. (Onlar) Allah yolunda (mallarıyla ve canlarıyla) cihad ederler ve hiçbir kınayıcının kınamasından da korkmazlar”220 buyurmuştur. Görüldüğü gibi Allah’ın dini Allah’ı sevmek ve Allah için sevmektir. O zaman Allah’ın dininde olmamız için Allah’ı sevmemiz ve Allah için sevmemiz şarttır.

Hiçbir şey anlamadan “ben seviyorum” diyemeyiz. Sevmek için güzelliği görüp ona şahid olmamız gerekir. Yoksa görmediğimiz, şahid olmadığımız bir şeyi sevmemiz mümkün olmaz.

Peki, şahid olmak için ne yapmalıyız?

Kendimize, varlığa bakarken sadece rabbimizle nazar etmeli ve varlık üzerinden rabbimizin yaratmasına, kudretine, ikramına, sevmesine, güzelliğine bakmalıyız. Öyle ki gördüklerimiz üzerinden rabbimize şahid olup şehadet edelim, dolayısıyla rabbimizi tanıyıp sevebilelim.

İnsanın; rabbini sevmesi, iman etmesi ve onu tanımaya çalışması hayatın gayesidir; çünkü insana kazandıran da kaybettiren de Allah’a olan imanıdır. Allah imanla ilgili olarak âyet-i kerimede “(resulüm!) De ki: “Eğer babalarınız, oğullarınız, kardeşleriniz, eşleriniz, aşiretiniz (akrabalarınız), kazandığınız mallar, kesada uğramasından korktuğunuz ticaret, (kendisiyle huzur bulup) razı olduğunuz meskenler size Allah’tan, resulünden ve onun yolunda cihad etmekten daha sevgili ise artık Allah (hakkınızda) emrini getirinceye kadar bekleyin.” Yani gazabı bekleyin, buyurmuştur. “Ve (bilin ki) Allah, fâsıklar topluluğunu hidâyete erdirmez.”221 Allah yolunda cehd etmenin kendisine her şeyden daha sevimli olmadığı biri için Allah “fâsık” buyuruyor, “hidâyeti kaybetmiştir” buyuruyor. Böylelerine iç yakan bir azap vardır.

İç yakan azap ne demektir?

Kul sadece rabbini kaybedince içi yanar ve bu azap da cehennemin zahiri azabından çok daha büyük bir azaptır. Allah, resulü ve Allah yolunda cihad etmek; yani Allah’ın rızasını, ebedi hayatı kazanmak, Hz. İnsan olmak, güzel yapmak için çaba, gayret göstermek, kısacası nefisle mücadele edip büyük cihadı gerçekleştirmek insana her şeyden daha sevgili değilse o kişi hidâyeti kaybetmiştir.

Neden?

Çünkü birinin cihadı, çabası, gayreti yoksa “ben Allah’ı, resulünü seviyorum” demesi sadece bir iddiadan ibaret kalır ki Allah da onun bu iddiasını kabul etmez. Bu yüzden birinin Allah yolunda çabası, gayreti yoksa Allah’ın emrini; yani gazabı, belasını beklesin; çünkü Allah onun fâsık olduğunu ve fâsıklar topluluğunu da hidâyete erdirmeyeceğini buyurdu.

Biri Allah’ı, resulünü ve Allah yolunda cihad etmeyi her şeyden daha sevimli görmezse başka şeyleri sever; çünkü insan zati tecelliyi taşıdığı için aşktan bir varlıktır ve sevgiden başka bir varlığı, kârı, ticareti yoktur. Bu nedenle hayatını yaşarken mutlaka gönlündeki boşluğu doldurmak için bir şeyleri sever ve onları kazanmaya çalışır. Eğer dünyanın, nefsinin peşinden koşarsa her ne kadar onları kazanmış gibi görünse de sonuç itibariyle zamanı geldiğinde onları bırakır ve ahirete eli boş olarak gider; ama Allah’ın rızasını, yakınlığını kazanmak için çaba, gayret gösterirse o zaman ebediyen kazanmış olur. Bundan dolayı Allah âyet-i kerimede “(ey mü’minler) onunla yapmış olduğunuz bu alışverişinizden dolayı sevinin! İşte büyük kurtuluş (ve saadet) budur”222 buyurmuştur.

İnsan aşktan bir varlıktır ve Allah, insana bu aşkını, muhabbetini kullanmasını sağlayacak isimlerini vermiştir. Zaten imtihan sahnesi insanın bu muhabbetini kullanabilmesi içindir. İnsan da bu imtihan sahnesinde her neyi seviyorsa onun peşinden koşar, onu kazanmaya ya da kazanmışsa kaybetmemeye, tam tersine büyütmeye çalışır. Öyleyse herkes neyi sevdiğine, neyin peşinde koştuğuna, neyi kazanmak için çaba, gayret gösterdiğine ve hangi yolda olduğuna bakmalıdır.

Eğer insanın peşinde koştuğu şey; Allah’ın rızası, yakınlığı, sevgisi değil de nefsinin arzu ve istekleriyse Allah için cehd etmek ona sevimli olmaz. Allah da ona “sen belanı bulmuşsun, sen fâsık olmuşsun ve senin için iç yakan bir azap vardır” buyurur. Çünkü kendini kaybetmiş ve rabbinin yerine başka şeyleri koymuştur. Aynı şekilde kendini bilmemiş, neyi, nasıl sevmesi, ne kadar sevmesi gerektiğini anlamamıştır.

İnsan bir şeyi severken niyeti düzgün olmalı; yani öncelikle iman etmiş olmalıdır. Şayet iman ederse sevdiği şeyi Allah’ın sevgisinin önüne koymaz, aksine her neyi severse sevsin Allah için sever ve bu sevgisi de Allah’a gider.

Allah’a giden sevgi nasıldır?

Zahiri bir şeyi severken “onunla rabbimin rızasını kazanırım, kulluğumu daha güzel yaparım, Allah yolunda hizmet ederim, insanlara rahmet olur, ikram olur, hidâyet olur, cennet olur, nûr olurum” diye hesap ettiğinde insanın bu sevgisi Allah’a gider. Yani kul her neyi severse sevsin onu severken ki niyetini mutlaka Allah’a bağlamalıdır. Bunun için de ona gerekli olan tek şey; imandır, Allah’ı ve resulünü her şeyden çok sevmektir. Ayrıca Allah’ın resulü gibi iman etmeyi sevip onun gibi olmak için cihad etmektir.

Kul, hayatını yaşarken rabbini dinlemeye, vahyini okumaya, anlamaya çalışıp âyetler üzerinde tefekkür ederse, rabbiyle konuşmaya çalışır, rabbini tesbih eder, rabbini unutmamaya ve onun huzurunda durmaya çalışırsa, Allah’ın resulüne tabi olmaya, onun ahlakına bürünmeye, onun gibi olmaya çalışırsa Allah için Allah yolunda cehd etmiş olur ki bunu da ancak Allah’ı, resulünü ve Allah yolunda cehd etmeyi seviyorsa becerebilir. Yoksa beceremez.

Allah için cehd etmeyi sevmeyen biri Allah’tan yüz çevirmiştir; çünkü kul, Allah’tan yüz çevirince Allah’ı hatırlamamaya çalışır. Bunun için de Allah’ı tesbihten, hamdden, şükürden, tekbirden, tevhitten, Allah’ı zikretmekten, hatırlamaktan yüz çevirir. “Allah” demek yerine “rabbim benden nasıl yapmamı istiyorsa öyle yapayım” demek yerine “ben, bence, bana göre” der. “Ben” dediği için de “Allah ve resulüne itaat edeyim, Allah yolunda cehd edeyim” diyemez, dolayısıyla Allah için çaba, gayret gösteremez.

Unutmamamız lazım ki insan en çok neyi seviyorsa rabbi odur, ilahı odur, taptığı odur, hayatını yolunda kurban ettiği odur ve o çok sevdiği şey her neyse onu Allah’a şirk koşmuştur; çünkü Allah’ın hesabını yapmaktan daha çok onun hesabını yaptığı için onu Allah’ın önüne koymuştur; ama mü’min, sevdiği her şeyi Allah için seven ve Allah’ı sevdiği için hayatını onun yolunda kurban edendir. Bu yüzden Allah mü’minleri anlatırken âyet-i kerimede “insanlardan öylesi vardır ki Allah’tan başkasını (Allah’a mülkünde ortak olan) eşler edinir de onları Allah’ı sever gibi severler; fakat iman edenlerin Allah’a olan sevgileri çok şiddetlidir (onlar Allah’a âşıktırlar)”223 buyurmuştur.

Biz de “acaba Allah’tan başkasını eşler edinip onları Allah’ı sever gibi mi seviyoruz yoksa Allah’ın beyan ettiği mü’minler gibi gerçekten Allah’a karşı şiddetli bir muhabbetimiz mi vardır? Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de Allah’ın rızasını, yakınlığını, sevgisini kazanmak için Allah yolunda cehd etmek de bize her şeyden daha sevgili midir, değil midir” diye kendimize bakalım.

Eğer Allah, resulü ve Allah yolunda cehd etmek bizim için her şeyden daha sevgiliyse o zaman mü’miniz ve Allah’a çok şiddetli bir muhabbetimiz vardır; ama gönlümüzde başka şeylerin sevgisi ağır basıyorsa, bizim için hayatın gayesi Allah’ın rızasından başka şeyler ise o zaman bilelim ki Allah’ın beyan ettiği mü’minlerden olmamışız.

Neden?

Çünkü mü’min; iman edendir; yani Allah’ı şiddetli bir sevgiyle her şeyden çok sevendir. Bu şiddetli muhabbet aşktır. Zaten aşk kelimesinin Türkçe karşılığı şiddetli muhabbet demektir. İnsanın muhabbeti ne kadar şiddetliyse aşkı da o kadar büyük ve şiddetlidir.

Aşk, Farsça bir kelimedir. İsmini de aşaka sarmaşığından alır. Aşaka sarmaşığı bir ağacın dibinde yetiştiğinde onu en uç noktasına dek sarar ve dalına kadar onu sarmaya devam eder. Tabi ki bir anda sarmaz, birkaç yılda yavaş yavaş onu sarar. Öyle ki ağaç artık sarmaşıktan görünmez olur. Aşaka sarmaşığı tabiri-i caizse ağacı öyle bir sarar ki onu boğar, yok eder. Bu sarışı yüzünden ağaç güneş göremez ve kuruyup o sarmaşığın içinde kaybolur. Aşaka sarmaşığı ağacı bu şekilde ele geçirir. İşte, aşk kelimesi, ismini bu aşaka sarmaşığından alır.

Allah’ın aşkı, muhabbeti de tıpkı aşaka sarmaşığı gibi insanı sarar, sarınca da onun benliğini yok eder ve kul aşk olur. Bunu mecazi aşktan da rahatlıkla anlayabiliriz; çünkü mecazi aşk, hakiki aşkın gölgesidir ve gölge sadece bağlı olduğu hakikati gösterir. Nasıl ki mecazi aşkta insanın birine olan sevgisi, muhabbeti kendisini ele geçiriyorsa Allah’ın aşkı da insanı ele geçirir, aşk yapar, aşktan bir varlık hâline getirir.

Allah, rûhundan nefhederek kuluna aşkın hakikatiyle; yani zatıyla tecelli etmiştir. Bundan dolayı insan aşktan bir varlıktır. O zaman kim olduğumuzu anlamaya çalışırken kendimiz için “ben aşktan bir varlığım. Rabbim dünya misafirhanesinde benim için bir imtihan sahnesi yaratmış sonra da bana ‘haydi, sana verdiğim aşk sermayesini kullan’ buyurmuştur” dememiz lazım. Allah âyet-i kerimede “Allah ile yaptığınız alışverişten dolayı sevinin” buyurmuştu ya, işte hepimiz alışverişi Allah ile yaparız. Yaptığımız bu alışveriş de aşk alışverişidir.

Hayatımızı yaşarken ne yaparsak yapalım sevgimizden, muhabbetimizden yaparız. Sevdiğimiz şeyi ister, sevdiğimizin peşinde koşar ve sevdiğimiz için hareket ederiz. Bu yüzden Mevlâna “neyi seviyorsan osun sen” demiştir.

Anlasak da anlamasak da neyi seversek o oluruz; yani gönlümüze sevdiğimiz o şey tecelli eder. Bununla beraber gönlümüzde neyin aşkı, muhabbeti varsa kıymetimiz, değerimiz, şerefimiz de ona göre olur.

Mesela; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde “kul herhangi bir hayra niyet ettiğinde gönlünde ‘Allah bana imkân verirse şöyle yapacağım’ derse, o hayrı işlemiş gibi Allah onun amel defterine yazar. Kul da Kıyamet günü defterini açtığında o hayrı defterinde hazır bulur. Bunun üzerine ‘ya rabbi! Ben buradaki hayırları işlememiştim’ diye sorar. Allah da ona ‘eğer rabbim bana imkân verirse şöyle yaparım, demiştin ya ben de seni öyle yapmış kabul ettim’ diye cevap verir” buyurmuştur.

Kul, gönlünden hayra niyet edince Allah ona bir verir; ama imkânı olduğunda niyet ettiği hayrı yerine getirirse bu defa kuluna on katını verir. Gönülden geçirmekle imkân olunca yapmanın arasındaki fark budur. Örnek vermek gerekirse; kul “imkânım olsa bir mescit yaparım ya da çeşme yaparım. Allah yolunda insanlara yardım ederim, ikram ederim” deyip gönlünden hayırlar geçirince o hayırların hepsini sanki yapmış gibi Allah onun amel defterine yazar.

Güzel düşünmenin, hayır düşünmenin ne kadar önemli olduğunu artık buradan anlamaya çalışmamız gerekir. Düşündüğümüz şey hayırsa biz de onunla beraber hayır olur, hayrı kazanır, rabbimize yaklaşmış oluruz. Hayrı, rahmeti, ikramı, güzelliği sadece düşünmekle bile Allah bizi hayrı yapmış gibi kabul eder. Elbette ki yaratan, yarattığını bilendir. Kulunun samimi olup olmadığını, doğru söyleyip söylemediğini, yalancı olup olmadığını bilir ve takdirini buna göre yapar.

Eğer Allah, insanın düşüncesini, niyetini gerçekten yapmış olarak kabul ediyorsa o zaman düşünmek sıradan bir hayal kurmaktan ibaret değil demektir. Bu perdenin arkasında başka bir hakikat vardır.

Mesela; Kıyamet günü amellerimiz tartılır ve ne yapmışsak onu görürüz; yani Kıyamet günü yaptıklarımızdan ibaret oluruz. Bu durumda Allah, yaptıklarımızın yanında düşündüklerimizi de yapmışız gibi kabul ediyorsa o zaman düşüncelerimiz de bizim için amel oluyor demektir. Madem öyle “acaba ben düşünürken gönül âlemimde görmediğim, bilmediğim neler oluyor” diye düşünmemiz ve kendimizi tanımak için gönlümüzün nasıl bir şey olduğunu, onunla neler yaptığımızı anlamamız gerekir.

Peki, aynısı yanlış şeyler düşünmek için de geçerli midir?

Elbette ki geçerlidir; çünkü Allah âyet-i kerimelerde “o gün insana (yapıp) önden gönderdiği ve (Allah’ın yap dediği; fakat onun yapmayıp) geri bıraktığı şeyler (tek tek) haber verilir.”224 “İçinizdekileri açığa vursanız da gizleseniz de Allah ondan dolayı sizi hesaba çekecektir”225 buyurmuştur. Demek ki Allah gönlümüzden geçirdiklerimizi de önümüze koyup bizi hesaba çekiyormuş!

Unutmamamız lazım ki düşündüğümüz her şey kendimiz için yaptığımız ya duadır ya da bedduadır. Başkaları hakkında “falanca şöyle yanlış yaptı, başına şu musibet gelsin, filanca şu sıkıntıyı yaşasın” dediğimizde aslında onlara değil kendimize beddua etmiş oluruz.

Aynı şekilde “falanca manevi olarak şu nimeti, güzelliği kazansın, rabbine yakın olsun, hidâyete ersin, rabbini zikretsin, tövbe etsin” dediğimizde yine kendimize dua etmiş oluruz. Bu nedenle Allah âyet-i kerimede “kim sâlih bir amel işlerse kendi lehine işlemiş olur. Kim de kötülük yaparsa kendi aleyhine yapmış olur”226 buyurmuştur. Bu âyeti sadece amel olarak düşünmeyelim. İnsanın düşünceleri, fikri, bakışı için de aynısı geçerlidir. Kim hayır düşünürse kendi lehine, kim kötülük düşünürse yine kendi aleyhine düşünmüş olur.

İnsan yanlış şeyleri düşünerek kaybetmemek ve insanlara, varlığa, hayata güzel bakabilmek için kendi bakışından kurtulmalı, Allah’ın vahyiyle bakmalıdır; çünkü nefsiyle baktığında yanlış düşünür; Allah ile, Allah’ın vahyiyle baktığında ise güzel düşünür, güzel bakar, güzel görür. Devamlı “Allah’ın nazarıyla nazar etmemiz gerekir” dememin sebebi budur.

İnsan, Allah’ın nazarıyla mahlukata rahmetle, muhabbetle, Allah’ın kerimliğiyle nazar edip onlar için güzelliği, hayrı dileyince acaba gönül âleminde neler tecelli eder, nasıl bir şey meydana gelir! Hiç kimse Allah’ın o kula olan nazarını, tecellisini, muhabbetini, ikramını hesap edemez.

Evet, “insan aşktan bir varlıktır” dedik. Madem öyle “ben kimim” sorusuna vermemiz gereken cevap “ben rabbimin rûhundan nefhedip zati tecellisiyle aşktan yarattığı ve El Esmâu’l Husnâ’sının güzelliğinin üzerinde tecelli ettiği varlığım. Rabbim, güzelliğini üzerimde gösterebilmem, mahlukata onun isimleriyle muamele edip yeryüzünde onu temsil edebilmem için bu dünya misafirhanesinde sahneyi hazırlamıştır ve beni mahlukatla imtihana tabi tutuyor. Bu imtihanlarla da bana ‘haydi kulum, halifeliğini yap. Hayatını yaşarken karşılaştığın imtihanlara benim isimlerimle muamele et ve benim gibi yap. Benim istediğim kulluğu en kâmil manada yerine getirenler peygamberlerdir. Sen de onlara tabisin, onlardansın. Haydi, sen de her bir peygamber gibi yap. Peygamberlerin imtihanlar karşısında nasıl bir tavır gösterdiklerini sana örneklerle beyan ettim. Haydi, onların yaptığı gibi yap’ buyuruyor. Ben de her kiminle, neyle muhatap olursam olayım peygamberlerin yaptığı gibi yapacak ve rabbim benden nasıl âbd, kul olmamı istiyorsa öyle olacağım” cevabıdır.

Bilhassa insanın “ben kimim” sorusuna cevap verirken unutmaması gereken şey; kendisinden bir tane daha olmadığıdır. Her bir kul özel yaratılmıştır ve kendisinden başka bir tane daha yoktur. O yüzden kalabalığa bakıp “ben de herhalde bunlardan biriyim. O zaman herkes nasıl yapıyorsa öyle yapayım. Falancalar güzel yapıyor, onlarla olayım, falancalar doğru söylüyor, onları dinleyeyim” derse yanlış yapmış olur; çünkü insan başkalarının ne söylediğine değil; rabbinin ne söylediğine bakmalıdır. Rabbimiz, kuluna “git, dünyadaki insanları dinle, onlar nasıl yapıyorsa sen de öyle yap” mı buyurdu? -Hayır “oraya git ve sana emrettiklerimi yerine getir, yeryüzünde beni temsil et” buyurdu. O zaman kimseye değil, rabbimize bakacağız ve rabbimiz ne söylemişse öyle yapacağız. Aksi takdirde başkalarına uymak sürü mantığı olur.

Biliyorsunuz, koyunlar sürü hâlinde giderken bir tanesi nehirden geçti mi hepsi onunla beraber nehirden geçer, bir tanesi kendini uçurumdan attı mı hepsi onunla birlikte uçurumdan aşağı atlar. Kısacası sürüdeki hangi koyun ne yaparsa diğerleri de aynısını yapar.

Şahsiyetli bir insan, sürü mantığıyla hareket etmez. Allah ondan nasıl yapmasını istiyorsa öyle hareket eder. Sürü mantığına uymak kaybetmek demektir; çünkü Allah âyet-i kerimede “eğer yeryüzünde bulunan (insan)ların çoğuna tabi olursan seni Allah’ın yolundan saptırırlar.”227 Sizi dalâlete düşürür, küfre, cehenneme sürüklerler, buyurmuştur. Madem öyle çoğunluğa ya da birilerine bakıp hareket etmeyelim. Yeryüzünde bir kişi bile hak üzerindeyse hakikat odur, bizim de onunla beraber hakikatte olmamız gerekir. Ya da hiç kimse hakikat üzere olmasa bile bu bizi ilgilendirmez. Bize düşen; yine rabbimizin bizi davet ettiği hak üzerinde hakikat üzere olmaktır.

Evet, insan, şahsiyet sahibi olmalı ve bu şahsiyetini de rabbinden almalıdır. Öyle ki sürü mantığıyla hareket etmesin. Yoksa kendini, kendisinden bir tane daha olmadığını, Allah katında ne kadar özel ve kıymetli olduğunu unutur. Zaten bu yüzden ısrarla rabbimizi dinlememiz, vahyinde emrettiği gibi resulüne tabi olmamız ve onu kendimize örnek almamız lazım,228 diyoruz.

Allah’tan başkasını dinleyenler sürü mantığına uyar ve şahsiyetini kaybeder. Şahsiyetimizi kaybetmemek için kimsenin söylediklerini asla Allah’ın vahyinin önüne koymayalım. Bunu kendimiz için de söylüyoruz. Bizden eğer Allah’ın vahyinden başka bir söz dinlerseniz söylediğimiz o sözü reddedin ve asla kabul etmeyin; çünkü onu ben de kabul etmiyorum. Allah’ın ve resulünün söylemediği, Allah’ın doğru demediği herhangi bir şeyi söylemeyi reddediyorum; ama olur ki söylediğimiz bir söz anlaşılmamıştır ya da yanlış anlaşıldığı için Kur’ân’da karşılığı bulunmamıştır. Bu durumda hemen gönlünüze bakmanız lazım. Eğer Kur’ân’ın bütününün ölçüsüne vurduğunuzda söylediğim şey hiçbir âyete uymuyorsa hemen o sözümü reddedin.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “fetva verenler senden fetva istese de sen fetvayı kendi gönlünden iste” buyurmuştur. İman dolu bir gönül yanılır mı? -Elbette ki yanılmaz. Bu nedenle her kim ne söylerse söylesin, ölçü yalnızca Allah’ın vahyidir. O zaman kimsenin sözünü olduğu gibi doğru kabul etmeyelim ve onları mutlaka Kur’ân’ın ölçüsüne vuralım. Ölçüye uyuyorsa alalım, uymuyorsa hemen reddedelim. Aksi takdirde şirke, küfre düşeriz.

İnsan, birilerinin peşinden gidip kaybediyorsa ya aklını kullanmamıştır ya da nasıl olsa kendince kestirmeden kazandığı için aklını kullanmak işine gelmemiştir. Hele bir de işin içinde dünyalık bir kazanç varsa bu menfaat onun gözünü perdeler. Kendisi dünyayı sevdiği için dünya kimdeyse onu sever ve bu hâli onun elindeki bir şey olmaz; yani mevki, makam, mal kimdeyse elinde olmadan onu sever ve onun peşinden gider.

Birinin malı, mülkü var diye sanki bir şeye mi sahip olmuş! Aksine gariban adam sadece hamallığı, yükü artmıştır. Şimdi insana hamallığını arttıran bir şey kendisine nasıl kıymet, değer yükleyebilir, insan onunla nasıl değerli olabilir! Biri böyle düşünmüyorsa kıymeti, değeri, şerefi Allah’tan bilememiş, kıymetini sadece Allah’tan aldığını anlamamış, kısacası hem kendini hem de neyi, ne kadar sevmesi, ne kadar kıymet, değer vermesi gerektiğini anlamamıştır.

Unutmamamız lazım ki kıymetli ve değerli olan; bütün şerefin, gücün, kudretin sahibi, aziz olan Allah’tır ve herkes kıymetini, değerini, şerefini bir tek ondan alır. Bu bir günlük dünyada hepimiz rabbimizin misafirleriyiz. O bizi rızıklandırır, bize kazanma imkânı olan imtihanları verir. Tabi ki imtihan sebebi olarak hepimizin payına bir şeyler düşer; ama Allah’tan nasıl bir nimet almışsak onunla sadece kulluğumuzu yapıp alışverişi rabbimizle yapmalı ve onunla rabbimizin rızasını, sevgisini kazanmalıyız. Yoksa onları kendimize ait olarak görmek bize yalnızca kaybettirir.

Rabbimize, kendimize, dünyaya, imtihanlara karşı bakışımız Allah’a göre olmazsa yanılırız. Sonra her birine yanlış manalar vermiş oluruz ki o zaman da hiç farkında olmadan Allah’ın vahyi dururken kendi bakışımızı, bilgimizi ortaya atar, “ben biliyorum” der, böylelikle rabbimize ters düşeriz; çünkü “ben biliyorum” derken bilgimizi Allah’a şirk koşar ve kendimizi rabbimizden perdelemiş oluruz. Zaten şirk demek küfür demek insanın kendini rabbinden perdelemesidir.

Şirk, Allah’a ortak koşmak ve Allah’ın vahyi karşısında “bence, bana göre, ben biliyorum, şöyle yapmak daha doğrudur” demektir. Ya da iblisin söylediği gibi “ben ondan hayırlıyım”229 demektir. Şirk de küfür de hepsini kapsar. Her ne ki Allah’ın vahyine, emrine ters düşüyorsa onu doğru olarak kabul etmek şirktir, küfürdür.

Bu durumda kulun, rabbini öyle bir bilmesi, tanıması, vahyini öyle bir öğrenmesi, anlaması ve rabbiyle öyle bir konuşup söz vermesi gerekir ki bu şirklerden kurtulsun, böylelikle onda rabbinin vahyinden, tecellisinden, güzelliğinden, sevgisinden, muradından başka bir şey kalmasın.

Elbette ki bütün insanlardan böyle olmalarını beklemek doğru değildir; ama her kim şirkten kurtulmak için çaba, gayret sarf ederse Allah onu mutlaka şirkinden temizler ve imanla, yakınlığıyla, isimlerinin güzelliğiyle ona tecelli edip onu tertemiz kılar.

Bu çabayı, gayreti gösterebilmek için insanın öncelikle Allah’ı, resulünü ve Allah yolunda cihad etmeyi her şeyden çok sevmesi lazım. Eğer Allah, resulü ve Allah yolunda cihad etmek insana babasından, evladından, eşlerinden, aşiretinden, akrabalarından, ticaretinden, evlerinden, mallarından daha çok sevimli olmazsa insan iman etmiş olmaz. Sadece belasını bulur.

Âyeti bir kez daha okuyalım. “(Resulüm!) De ki: Eğer babalarınız, oğullarınız, kardeşleriniz, eşleriniz, aşiretiniz (akrabalarınız), kazandığınız mallar, kesada uğramasından korktuğunuz ticaret, (kendisiyle huzur bulup) razı olduğunuz meskenler size Allah’tan, resulünden ve onun yolunda cihad etmekten daha sevgili ise artık Allah (hakkınızda) emrini getirinceye kadar bekleyin.” Yani Allah’ın emrini bekleyin.

Allah, helak olan kavimleri anlatırken oraya azap geldiğinde “Allah’ın emri gelince”230 buyurur ya da bir âyette peygamberine “Allah’ın emrini bekle” buyurduysa o kavme azap geliyor demektir. Bu âyette de “Allah’ın emrini bekleyin” buyuruluyorsa o zaman âyet “Allah, resulü ve Allah yolunda cehd etmek size her şeyden daha sevgili değilse azap geliyor” manasına gelir.

Neden?

Çünkü Allah âyetin sonunda “(bilin ki) Allah, fâsıklar topluluğunu hidâyete erdirmez” buyurmuştur. Bu da Allah yolunda cehd etmeyi her şeyden çok sevmeyenlerin fâsık olduğunu gösterir. Fâsıklar da rablerine şirk koştukları için cehennemliktir.

Evet, her ne ki insana Allah’tan ve resulünden daha sevgiliyse insan onları Allah’ın ve resulünün önüne koymuştur. Aynı şekilde hangi yolda çaba, gayret sarf ediyorsa ve sarf ettiği bu çaba da Allah yolunda imanı, Allah’ın rızasını, ebedi hayatını kazanmak için cihad etmek değilse o yolu Allah yolunda cehd etmenin önüne koymuştur. O yol kendisine Allah yolunda cihad etmekten daha sevgili olduğu için de fâsık olmuş, hidâyeti kaybetmiştir. Allah “(bilin ki) Allah, fâsıklar topluluğunu hidâyete erdirmez” buyurmuştu ya işte böyleleri bu hâlde olduğu müddetçe hidâyete eremez. Bu sebeple hidâyete erebilmek için önce fâsık olmaktan kurtulmak gerekir.

Hidâyet, Allah’ın hidâyetidir,231 buyurdu Allah. Kim Allah’ın hidâyetiyle hidâyete ererse o hidâyettedir. Allah ile hidâyete ermemişse hidâyette değildir ve rabbine dönmedikçe de hidâyeti bulamaz. Böyle olunca rabbine, hakikatine giden yolu kaybetmiş olur.

Bu âleme kendimizi, rabbimizi tanımaya çalışmak için Allah yolunda cihad etmeye, rabbimizin bize verdiği güzelliği, aşkı, muhabbeti, isimlerini kemale erdirmeye, rabbimizin güzelliğini üzerimizde göstermeye, ona halife olmaya, ayna olmaya gelmişiz. Öyleyse hayatımızı yaşarken yalnızca bunun için koşuşturmamız ve devamlı kazanmaya çalışmamız lazım.

Eğer rabbimizin rızasını, yakınlığını, güzelliğini, ebedi hayatımızı kazanmaya çalışmak için çabamız, gayretimiz, cihadımız varsa kendimizi anlamışız, anlayabildiğimiz kadarıyla da rabbimizi anlamış, rabbimize, ahirete iman etmişiz demektir; ama böyle bir çabamız yoksa o zaman imanımız taklitten ibarettir.

Allah bizi her anda kendisine yakın olmaya, dost olmaya, ikramını almaya davet eder. Biz de Allah’ın davetine icabet edip ona yakın olmak, dost olmak için çaba, gayret içerisinde olmalıyız. Öyle ki rabbimizin bu ikramını alabilelim. Yoksa Allah’ın bize verdiği kazanma imkânını kaybetmiş oluruz.

İnsan hem avdır hem de avcıdır. Allah bizi avlamazsa şeytan, nefis bizi avlar ki zaten şu an insanlar olarak nasıl bir hâlde olduğumuzu görüyoruz.

İnsanın av ya da avcı olması ne demektir?

Allah âyet-i kerimede “(resulüm!) hani kâfirler seni tutup bağlamak veya seni öldürmek yahut seni (yurdundan) çıkarmak için sana tuzak kuruyorlardı. Onlar (sana) tuzak kuruyorlardı (ama) Allah da (onlara) tuzak kuruyordu ve Allah tuzak kuranların en hayırlısıdır”232 buyurur. Herkes çabasıyla, gayretiyle kendine göre bir şeyi kazanmak; yani av tutmak peşindedir; ama asıl avlayan Allah’tır. Hem de öyle bir tuzak kurup kulunu avlar, onu kendine öyle bir davet eder ki kulun ona av olmaktan başka hiçbir çaresi olmaz.

Allah tuzak kuranların en hayırlısıdır; çünkü onun kurduğu tuzak aşk tuzağıdır. O hâlde hiç çırpınmaya gerek yoktur. Misal; biri tuzağa düştüğünde kurtulmak için çırpınırsa sadece kendini yaralar. Kendine zarar vermemek için yapması gereken tek şey; sakin olmaktır. Sakin olursa zaten tuzağı kuran kimse gelir, onu tuzaktan çıkarır. Ona düşen; kendine zarar vermemek için çırpınmamak; yani oradan kurtuluş olmadığını anlayıp teslim olmaktır.

Allah da kulları kendine dost olsun, yakın olsun, vasıl olsun diye onları kendine davet eder ve onları bu aşk tuzağına düşürür.

Nasıl?

Vuslat yolu, dönüşü olmayan tek şeritli bir yoldur. Yola girmişsek tuzağa düşmüşüz demektir; ama bunun sonunda Allah bize asla ummayacağımız, hayal dahi edemeyeceğimiz ikramlarda bulunur. Allah’ın bize ihtiyacı yoktur, bizim Allah’a ihtiyacımız vardır. O da bize ikram etmek için bizi bu aşk tuzağına düşürür.

Mesela; neden hepimiz memleketi bırakıp buraya hicret ettik? Mutlaka bizi buraya çeken bir şey vardır. Eğer siz de tuzağa düşmüş olmasaydınız burada olmazdınız.

Evet, Allah’ın kurduğu tuzak aşk tuzağıdır. İnsanı insan yapan da aşk ve muhabbettir; çünkü insanın hakikati aşktan, muhabbetten ibarettir. Bir âşık vardır, bir maşuk vardır bir de âşık ile maşuk arasındaki aşk vardır. Bu aşk, âşığı öyle bir sarar ki âşıkta maşukun güzelliği tecelli eder, âşık da bu tecellinin etkisiyle kendini kaybeder, böylelikle onda geriye sadece aşk kalır. İnsanın hakikati zaten böyledir; ama insan hayatı yaşadıkça kendini hakikatinden perdelediği için bunu tadamaz.

Acaba Allah; zatıyla, sıfatıyla tecelli ettiği, kemale eren, kendisinden geriye sadece aşk kalan bir kulunu nasıl seviyor! Kemale eren bir kul, Allah yolunda öyle cehd edip cihad etmiş ki bu cehdiyle nefsini, bütün benliğini, varlığını, dünyasını Allah’a kurban etmiştir. Acaba böyle bir kul nasıl bir sevgiye layık olur, Allah’a nasıl yakın olur!

Mesela; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz saf aşktır. Acaba Allah katında nasıl bir sevgiye layıktır! Ya da hepimiz biliyoruz ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz âlemlere rahmettir. Öyle ki iman etmeyenler “ey Allah’ımız! Eğer bu (Kur’ân) senin katından hakk (bir kitâb) ise üzerimize gökten taş yağdır yahut bize elem verici (iç yakan) bir azap getir” deyip Allah’tan belalarını istediklerinde Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için “sen onların içinde iken Allah onlara azap edecek değildi ve onlar(ın içinden) istiğfar ede(nler va)rken de Allah onlara azap edecek değildir”233 buyurmuştur. Bu durumda acaba kendisi nasıl bir rahmete layıktır!

Rabbimizin bize olan sevgisini bir nebze anlayabilmemiz için kendimize “ben kimim” sorusunu sorduğumuzda “ben rabbime âşık olan, rabbimin maşuku olan, aşktan bir varlığım” dememiz gerekir ki en azından gönlümüzde tattığımız bir marifetle, muhabbetle rabbimizin sevgisini anlayabilelim.

İnsan, bir şeyi ne kadar seviyorsa o şey kendisi için o kadar kıymetli, değerlidir, büyüktür, vazgeçilmezdir. Ona olan sevgisini kaybedince kendisi için o şeyin değeri de biter. Bu şekilde baktığımızda aslında aşktan, sevmekten başka bir şey yok demektir; çünkü bir şey seviliyorsa vardır, sevilmiyorsa yoktur, yok mesabesindedir.

İnsan bir şeylere olan bu sevgisi üzerinden rabbini anlamalıdır. Nasıl ki sevdiği şey kendisi için var konumundaysa insan da rabbinin sevgisini ne kadar kazanırsa o kadar varlık konumundadır. Rabbinin sevgisini ne kadar kaybederse de o kadar yok mesabesinde olur. Bu yüzden cehennemlikler yok mesabesindedir. Neden? -Rablerini, rablerinin sevgisini kaybetmişler de ondan; ama bu sadece ahiretteki durum için geçerli değildir. Cehennemlik olanlar, rabbini sevmeyenler burada da yok mesabesindedir. Aradaki fark; şimdi onlar için hâlâ kazanma imkânı vardır. Orada ise kazanma imkânları artık bitmiştir.

Madem ki rabbini sevenler varlık hâlinde sevmeyenler yok mesabesindedir, o zaman “ben rabbimin sevdiği ve bu sevgisine karşılık verip rabbini seven âbdiyim, kuluyum. Yalnız onun sevgisi peşinde koşuyor, onun sevgisini kazanmak için cehd ediyor, sevdiği, razı olduğu gibi olmaya çalışıyorum” dediğimizde “ben kimim” sorusuna cevap vermiş oluruz. Eğer hayatımızı yaşarken böyle bir sevgimiz, derdimiz, çabamız, gayretimiz yoksa ölüyüz, belamızı bulmuşuz, kendimize yazık etmişiz, rabbimize karşı nankörlük yapıp bize kendinden verdiği güzelliği, nimeti, ikramı yok saymış, dünya hayatında kazanalım diye verdiği sermayeyi heba etmişiz demektir.

Hâlbuki rabbimize âşık olmamız bizim yaratılma gayemizdir ve bizim için bundan daha büyük, daha kıymetli hiçbir şey yoktur. Onun için devamlı “rabbimiz bize bir sefer ‘seni seviyorum’ desin, varsın bütün varlığımız ona kurban olsun. Rabbimiz bize bir sefer ‘sen güzel yaptın kulum, bu yaptığını beğendim’ desin, varsın kıyamet kopsun” diyoruz.

Peki, Allah, bize “kulum, seni seviyorum. Kulum, yaptığını beğendim” der mi?

Elbette ki der; ama bunu gönlümüzden söyler; yani hitap ederken gönlümüze hitap eder. Yalnız gönlümüzün de Allah’ın bu hitabını almaya layık olması, öncelikle gönlümüzün ve her zerremizin böyle söylemesi lazım; yani Allah’ın sevgisini, rızasını, dostluğunu, yakınlığı kazanmaktan başka hiçbir derdimizin olmaması ve gönlümüzün “rabbim bana ‘kulum’ desin, yeter” demesi lazım. O zaman rabbimizin “seni seviyorum, senden razı oldum” hitabına layık oluruz.

Allah ne kimseye torpil yapar ne de kimseye haksızlık yapar. “Yaptığın (iyilik veya kötülük) bir hardal tanesi ağırlığında bile olsa ve bu bir kayanın içinde veya göklerde yahut yerin derinliklerinde bulunsa da Allah onu (senin karşına) getirir”234 buyurdu Allah. Eğer rabbimizin vahyine iman eder her bir âyeti hayatımıza geçirmeye çalışırsak mutlaka rabbimizin sevgisini, rızasını, yakınlığını kazanırız; ama rabbimizin vahyini hayatımıza geçirmezsek, resulüne tabi olup yaşadığımız imtihanlarda onun yaptığı gibi yapmazsak rabbimizden böyle bir hitap alamayız.

Allah bizi bu nimeti kazanalım diye imtihana tabi tutar ve bu nimete layık olup olmayacağımızı imtihanlar karşısında gösterdiğimiz tavrımız belirler. İster hayr olsun, ister şer olsun Allah bütün yaptıklarımızı zerre kadar bile olsa karşımıza getiriyorsa bu durumda hayır da olsa şer de olsa her ne yaptıysak başkasına değil aslında kendimize yapmış oluruz. Hayır işlemişsek kazanmışız, şer yapmışsak başkalarına imtihan olmuş ve kaybetmişiz.

Nasıl ki biz başkalarıyla imtihana tabi tutuluyorsak başkaları da bizimle imtihana tabi tutulur. İşlediğimiz şerler başkalarına bizim üzerimizden imtihan olarak gelir. O zaman hepimiz birbirimizle imtihandayız. Ya bu imtihanlarda birbirimize hayr oluruz ya da şer oluruz. Ya hidâyet oluruz ya da dalâlet oluruz. Kimseye imtihan olmak ve kaybetmek istemiyorsak her birimiz kendimize dönüp insanlara nasıl imtihan olduğumuza bakalım. Öyle ki insanlara şer değil hayır olabilelim, rahmet olabilelim.

Kendini bilenler mahlukata sadece hayr olmaya, rahmet olmaya, hidâyet olmaya, cennet olmaya çalışır; çünkü yaptıkları her şeyi kendilerine yaptıklarını ve rablerinin rızasını yaptıklarıyla kazanacaklarını bilirler; ama kör olanlar, bakarken insanlar üzerinden rabbiyle muhatap olduğunu görmeyenler için durum bambaşkadır. Onlar da hayatı sadece zahirden ibaret zanneder ve hayatlarını sırf fani olanı, çamur olanı kazanmak için çalışırlar. Bunu yaparken de imtihanda olduklarını düşünmezler.

Her zaman söylüyoruz; bir göz, hakkı görmüyorsa kör olsa daha iyidir. Bir kulak, hakkı işitmiyorsa sağır olsa daha iyidir. Bir dil, hakkı ikrar etmiyor “sen benim rabbimsin! Ben de senin kulunum ya rabbi” demiyorsa tutulsa, konuşamasa daha iyidir. Bir gönül, Allah’ın muhabbetiyle, imanla dolmamışsa, Allah oraya rahmetiyle, muhabbetiyle tecelli etmemişse o gönül olmasa daha iyidir, daha hayırlıdır; çünkü böyle olanlar zahire boğuldukları için manevi taraflarını, kendi hakikatlerini kaybetmiştir.

İnsanın zahiri tarafı olduğu gibi bir de manevi tarafı vardır. Manevi tarafı Allah’ın kendisine nefhettiği hakikatidir. Nasıl ki kuş, yumurtanın içindeyken bütün âlemi yumurtanın içi olarak zannediyor, kabuğunu kırıp dışarı çıktığında âlemin yumurtadan ibaret olmadığını anlıyorsa insan da kabuğunu kırmayana kadar; yani bedenin, nefsin arzularından, isteklerinden vazgeçip rabbini tercih etmeyene kadar başka bir âlem daha olduğunu anlayamaz, dolayısıyla beden kabuğunun içinde kalmaya devam eder. Her ne kadar kendisine dışarıda başka bir âlem olduğu anlatılsa bile bu onda sadece bilgi olarak kalır.

Peki, insan, kabuğunu kırıp dışarı çıkınca ne olur?

Kendisiyle, maneviyatıyla, rabbinin güzelliğine şahid olacağı şehadet âlemiyle tanışmış olur. Orası insanın hem geldiği âlem hem de buradan yolculuk yaparken adım atacağı ilk âlemdir, melekût âlemidir.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, sahabelere “benim yanımdaki hâlinizi korumuş olsaydınız dışarı çıktığınızda meleklerle musafaha eder, diz dize oturur, sohbet ederdiniz”235 buyurmuştur. O hâlde insana düşen; her anda rabbinin huzurunda durmak, hayatı yaşarken cenneti de cehennemi de görür gibi, Kıyamet gününde mizanın önünde, hesap yerinde durur gibi yaşamak ve rabbinin yolunda boyun bükerek yürümektir.

Boyun bükmek; zahiri olarak başımızı öne eğmek demek değildir. Boyun bükmek; gönlün manevi olarak boyun bükmesi, tevazu hâlinde olmasıdır. Kulluğumuzu, rabbimize olan muhtaçlığımızı, rabbimizin beraberliğini, yakınlığını ve bir anımızın bile onsuz olmadığını bilmemizdir.

Sohbetimiz esnasında “rabbimizin kurduğu tuzak aşk tuzağıdır” demiştim. Haberimiz olsun ki rabbimiz peşimizdedir ve ondan kaçışımız mümkün değildir; çünkü zaten ondan geldik ve dönüşümüz ona olacaktır. Öyleyse rabbimizden kaçmaya çalışmayalım, aksine bize verdiği kazanma imkânlarını değerlendirip rabbimize yakın olalım ve rabbimize koşalım. O her anda kazanmamız için ikramda bulunur ve bize “bak sana imkân veriyorum, haydi kullarıma rahmet et, yardım et, hidâyet ol, af ol, mağfiret ol, cennet ol, aşk ol, muhabbet ol. Haydi sana söylediklerimi yap ve kazan, kazanıp bana gel” buyuruyor. Biz de rabbimizin verdiği bu imkânlara karşılık ya “geliyorum ya rabbi” deriz ya da “ben gelmiyorum” deriz.

Rabbimizi tercih etmez ve ona “ben gelmiyorum” dersek perdeler açılınca rabbimiz bize “sen benim neyimi beğenmedin! Neden beni tercih etmedin! Bir günlük dünya hayatını ebedi bir hayata mı tercih ettin! Neyi bana tercih ettin; nefsini mi, benliğini mi, insanları mı, dünya malını, mevkisini, makamını mı! Söyle, neyi bana tercih ettin” yani tek kelimeyle “beni kaç kuruşa sattın” diye sormaz mı!

Kendi kendimize hayal kurup “yok, ben rabbimi tercih etmişim, onun istediği gibi bir kulluk yapıyorum, maneviyatımla, hakikatimle, rabbimle tanışmışım” demeyelim! Bunun bir ölçüsü vardır. “Herhalde ben öyleyim” demekle öyle olmuş olmayız. Mesela; bir çekirdek kendi kendine hayal kursa “herhalde ben ağacım” dese ağaç olmuş olur mu! Ağaç olması için önce onun çekirdek olmaktan kurtulması; yani toprağa düşüp kabuğunu kırması ve yeşermesi gerekir.

Marifet toprakta mıdır? -Tabi ki hayır. Çekirdeği bir suyun içine de koysak gerekli müdahaleyi yaptığımız takdirde çekirdek yine çatlar ve yeşerir. Marifet ne suda ne toprakta, ne de çekirdeğin kabuğundadır. Marifet, çekirdeğin kendi iç âleminde gizlidir. Çekirdeğin özünde, en derinde, en içte bir nokta vardır. Çekirdeğin hakikatini o nokta taşır ve işte marifet oradadır.

İnsan da tıpkı çekirdek gibidir. “Herhalde ben hakikatime kavuşmuşum” demekle hakikatine kavuşmuş olmaz. Ondaki hakikat mutlaka tecelli etmelidir. Marifet; çamur bedeninde, ondan meydana gelen nefiste ya da Allah’ın insana melekût âleminden giydirdiği manevi elbisesinde değildir. Daha da içeridedir.

İnsanın ilk olarak her anda muhatap olduğu şey kalbidir. İnsan, kalbiyle yaşar, tadar, sever, korkar; yani kalp, insanın manevi olarak ilk perdesidir. Kalbin ardından rûh gelir. Rûhtan da içe doğru yolculuk vardır ve ondan sonra sır gelir. Sır zaten gizli demektir. Sırdan sonra sırrın sırrı gelir. Onun da ardından hafa gelir. Hafa, sırrın sırrından bile daha gizli olan demektir. En son ise ahfa gelir ki o da en gizli demektir. Allah bununla ilgili olarak hadis-i kutside “işte ben, o ahfadayım”236 buyurmuştur. Aynı şekilde âyet-i kerimede de “bilin ki şüphesiz Allah, (dünyada kuluna yakınlığını tattırmak ve hakkı gönlüne vahyetmek için) kişi ile kalbi arasına tecelli eder”237 buyurmuştur.

Bulacağız ve varacağız inşallah. Her şeyi gönlümüzden çıkarıp “benim sevdiğim, tercih ettiğim sensin. Ben çamuru, dünyayı, gölgeleri değil, hakikatimi tercih ediyor ve sana gelmek istiyorum ya rabbi” deyip rabbimize varacak, rabbimizin tecellisine mazhar olacağız inşallah. Artık buradan öteye söz söylenemez.

Evet, kim olduğumuzu rabbimizin bize anlattığı gibi anlamaya ve kendimizi tanımaya çalışmamız, bunun için de tefekkür etmemiz lazım. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz tefekkürün önemini beyan ederken “bir saatlik tefekkür bir yıllık ibadetten eftaldir”238 buyurur, başka bir hadisinde “bir saatlik tefekkür yetmiş yıllık ibadetten eftaldir” diğer bir hadisinde ise “bir saatlik tefekkür bin yıllık ibadetten eftaldir” buyurur. Yani bunu her seferinde farklı bir şekilde söylemiştir. Tabi, burada Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in bahsettiği ibadet, tefekkürsüz ibadettir.

Bir saatlik tefekkür bin yıllık tefekkürsüz ibadetten eftaldir. Bin sene tefekkürsüz ibadet yapalım o ibadetlerimiz bize bir saatlik tefekkürün kazandırdığını kazandırmaz. Yalnız, buradaki bir saat, zaman dilimi manasında değildir. Bir an için bile aynısı geçerlidir. Bu yüzden zatın biri “bin yıl muhabbetsiz ibadet etmektense bir sefer muhabbetle ‘Allah’ demeyi tercih ederim” demiştir; çünkü bin sene muhabbetsiz ibadet edince bir yol alamadığını; ama bir sefer muhabbetle “Allah” deyince Allah’a ne kadar yaklaştığını, ne kadar yol kat ettiğini bilir. Muhabbetle, tefekkürle “Allah” demenin insana neler kazandırdığını bildiği, bunu seyrettiği için de böyle söyler.

Bu hayatta bize lazım ve gerekli olan tek şey; aşkı, muhabbeti kazanmaktır. Aşkı kazanmak için yapmamız gereken şey de marifetullahı kazanmaya, rabbimizi tanımaya ve ona şahid olup şehadet etmeye çalışmaktır.

Herhangi bir konu hakkında “acaba şu niye şöyle oldu, rabbimin buradaki muradı nedir” diye sorduğumuzda rabbimiz bize muradının ne olduğunu mutlaka öğretir, onunla ilgili gönlümüze vahiyde bulunur. Yeter ki biz üstümüze düşeni yapalım ve anlamaya çalışalım. Anlamaya çalışınca rabbimizin güzelliğini, bizi tabi tuttuğu imtihanlardaki muradını, bizi ne kadar sevdiğini, ciddiye aldığını, ne kadar temizleyip tezkiye etmeyi dilediğini, ne kadar kendine çektiğini, bize yakın olduğunu, ne kadar her anda “seni seviyorum, haydi bana gel” dediğini, bizi varlıkta tuttuğunu, ihata ettiğini, meleklerle koruduğunu ve ne yaptığımızı bilmemiz için yaptıklarımızı meleklere yazdırdığını anlarız. Zaten Allah’ın bilmesi yeterdir.239 Allah, yaptıklarımızı meleklere yazdırarak bize “bir beşer olarak neler yaptığını bil, anla” buyuruyor.

Bizim de Allah dilemedikçe dileyemeyeceğimizi anlamamız lazım. Allah bizi dilemiş ve “ol” deyip yaratmıştır. Yoksa olmayan şeyin dilemesi mi olur! Dilemek de ondandır. Bize düşen; rabbimizin güzelliğini görüp şahid olmaktır. Şahid oldukça sevmektir, iman etmektir.

Unutmayalım ki yolu yürüdükçe; yani rabbimizi anladıkça, tanıdıkça muhabbet üst üste yığılır ve bunun sonucunda aşk olur, âşıklık olur. Böylelikle sevilmeye layık olur, rabbimizin sevdiği olur, mahbub oluruz. Sonuç itibariyle aşk oluruz. Aşk olunca da Allah’ın zatıyla, sıfatıyla tecelli ettiği varlık oluruz. Artık bütün varlığı bizim yanımıza koysak bile Allah katındaki kıymetimizin, değerimizin yanında sıfır kalır, hiçbir mana ifade etmez.

Evet, varlığımızı Allah’tan aldığımız gibi kıymetimizi, değerimizi, şerefimizi, muhabbetimizi de ondan almışız. İşte, mesele; Allah’tan aldığımız kıymetimizi, değerimizi, şerefimizi bilmemizdir. Bu âlemde onu göstereceğiz inşallah.

Allah bizi rabbinden kaçanlardan “ben gelmiyorum” diyenlerden eylemesin inşallah. Allah bizi kabuğunu kırıp maneviyatına, hakikatine şahid olanlardan eylesin. Allah bizi kim olduğunu bilenlerden ve Allah katındaki kıymetini, değerini anlayanlardan eylesin. Allah bizi gönlünü sadece Allah’ın aşkı, muhabbetiyle dolduranlardan eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Mâide /32 ↩
  2. Âli İmrân /31 ↩
  3. Mâide /54 ↩
  4. Tevbe /24 ↩
  5. Tevbe /111 ↩
  6. Bakara /165 ↩
  7. Kıyâme /13 ↩
  8. Bakara /284 ↩
  9. Câsiye /15 ↩
  10. En’âm /116 ↩
  11. Âli İmrân /31 ↩
  12. Sâd /76 ↩
  13. Mu’min /78 ↩
  14. En’âm /88 ↩
  15. Enfâl /30 ↩
  16. Enfâl /32-33 ↩
  17. Lokmân /16 ↩
  18. Müslim, Tevbe 12-13 ↩
  19. Miftâhu’l Kulûb ↩
  20. Enfâl /24 ↩
  21. Suyutî, Camiu’s-Sağir, II/127 ↩
  22. Nisâ /70 ↩