5.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep birlikte “ben kimim” sorusuna doğru cevabı vermeye ve kendimizi Allah’ın tanıttığı gibi tanımaya çalışıyorduk.
“Ben kimim” sorusuna vereceğimiz cevabın dosdoğru olması; yani Allah’a göre olması gerekir ki kendimizi rabbimizden tanımış olalım. Geçen sohbetimizde söylediğim gibi; deryayı bir tasa sığdırmak imkânsızdır. Bu durumda yapılması gereken şey; tası genişletip derya hâline getirmektir. Biz de öyle yapacağız inşallah.
Şimdiye kadarki sohbetlerimizde yaratıldığımız ilk andan itibaren kim olduğumuzu anlamaya çalıştık ve “ben Allah’ın rûhundan nefhettiği, melekleri secde ettirdiği, yeryüzünde kendisine halife, ayna kıldığı, güzelliğini üzerinde gösterdiği, âbd olsun, âşık olsun, maşuk olsun diye yarattığı halifesiyim” dedik; yani insanı anlatırken hep gökten anlattık; ama bu defa insanı gökten değil yerden anlatacağız inşallah. Öyle ki kendimizi iki taraftan da iyice anlamış olalım.
Her şeyi dosdoğru anlayabilmek için kendimizi, varlığı Allah’ın âyetleriyle, onun bize öğrettiği gibi anlamamız şarttır. O yüzden bugünkü sohbetimizde her şeyi olduğu gibi söyleyeceğim ki eksik ya da anlaşılmayan bir şey kalmasın. Tabi, söyleyeceklerimi cahillerin başka tarafa çekip kendilerine göre anlam yükleyeceğini biliyoruz. Bunun önüne geçmek için kelimeleri çok dikkatli kullanacak, hatta gerektiğinde tekrar edeceğim ki sözlerim yanlış tarafa çekilmesin. Kardeşlerimiz de ne söylediğimi iyice anlasın.
Evet, kendimizi tanımaya çalışıyorduk. Kendimizi tanıyabilmek için kendimizle ilgili bir bilgiye sahip olmamız lazım. Bu da ancak Allah’ın vahyiyle mümkündür. Kendimizi Allah’ın vahyiyle bilince inşallah kendimizi bulacak, çaba, gayret sarf edince de kendi kendimiz olacağız inşallah.
İsterseniz şimdi kim olduğumuzu âyetlere göre izah etmeye çalışayım. Dediğim gibi; herkes bu söylediklerimi iyice anlamalıdır; çünkü biri söylediklerimi kendi nefsine atfederse bu o kişi için felaket olur.
Öncelikle biz kimiz?
Biz Âdem’iz. Allah, Âdem’i yarattı sonra da gerisine “ben-i âdem” buyurdu, dolayısıyla Allah, Âdem’in belinden zürriyetini alıp “ben sizin rabbiniz değil miyim”106 derken bunu hepimize söyledi.
Her birimiz âdemsek o zaman Allah bizi de Âdem babamızla beraber cennete gönderdi mi? -Evet, gönderdi.
Peki, biz de Âdem babamız ve Havva annemizle beraber Allah’ın “yaklaşmayın”107 dediği meyveyi yedik mi? -Evet, hepimiz bu meyveyi Âdem babamız ve Havva annemizle beraber aynı anda yedik. Yoksa onlar meyveyi yediler diye cennetten çıkmamız bize zulüm olurdu. Bu nedenle hepimiz Âdem babamızla aynı hâldeyiz.
Bütün insanlar Âdem olduğu için melekler insanların her birine tek tek secde etmiştir; çünkü her insan Allah katında özeldir, farklıdır; ama bununla beraber hiçbir insan birbirinden ayrı da değildir.
Nasıl?
İnsanların birbirinden ayrı olmadığını, hepsinin aslında bir olduğunu Allah’ın yarattığı ilk nûrdan anlamamız lazım. Allah’ın ilk yarattığı nûr, Hakikat-i Muhammediye’dir ve bu nûr bütün insanların rûhudur. Herkesin rûhu Hakikat-i Muhammediye olduğu için bütün insanlar birbiriyle aynıdır ve hepsi Allah’ın güzelliğini ayniyle taşır.
Levlâke levlâke lema halaktul eflâk: “Sen olmasaydın, sen olmasaydın felekleri yaratmazdım” hadisini hepimiz mutlaka duymuşuzdur; ama bu hadisin bir de öncesi vardır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hadisin öncesinde buyurur. “Allah’ın ilk yarattığı nûr, Hakikat-ı Muhammediye’dir ki o da benim nûrumdur, sonra Allah o nûrdan sayısını kendisinin bildiği kadarıyla çokça yarattı. Daha sonra her birine ‘levlâke levlâke lema halaktul eflâk: Sen olmasaydın, sen olmasaydın felekleri yaratmazdım’ buyurdu.”
Görüldüğü gibi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “Allah, o nûrdan sayısını kendisinin bildiği kadarıyla çokça yarattı, sonra her birine “sen olmasaydın felekleri yaratmazdım, diye hitap etti” buyuruyor. Demek ki bu hitap sadece Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e değilmiş! Allah bu hitabı her birimize yapmıştır.
“Ben kimim” sorusuna cevap verirken kendimizi hakikatimizden tanıyacağız.
Peki, Hakikat-i Muhammediye ne demektir?
Muhammed, övülen demektir. Hakikat-ı Muhammediye ise övülenin hakikati manasına gelir; yani burada övülen bizim hakikatimizdir ki o da Allah’ın nûrudur, güzelliğidir.
Bu nûr yeryüzünde en kâmil şekilde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e sonra diğer peygamberlere tecelli etmiştir; ama istisnasız hepsi bu nûru kendi tercihleriyle almıştır.
Eğer her insan aynı hakikattense o zaman her birimiz Âdem’iz demektir. Madem öyle bize “sen kimsin” diye sorulursa cevap olarak “ben Âdem’im” dememiz gerekir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bununla ilgili olarak “hepiniz Âdem’densiniz. (Zahiri olarak) Âdem de topraktandır”108 buyurmuştur. Eğer hepimiz Âdemdensek ve aynı rûhu taşıyorsak, bu rûh da Allah’ın güzelliğiyse o zaman hepimizde Allah’ın güzelliğinden başka bir şey yok demektir.
Allah, bize kim olduğumuzu peygamberleri üzerinden en ince ayrıntısına kadar haber vermiş, peygamberleri anlatıp Allah’a kulluklarını nasıl yaptıklarını ve insanları Allah’a nasıl davet ettiklerini beyan etmiştir. Bu nedenle hem kim olduğumuzu anlama konusunda hem de kulluğumuzu yapma konusunda peygamberlerin hepsi bizim için örnektir; çünkü Allah bizi peygamberleriyle kendine davet etmiştir. Bu davet, Hz. Âdem (a.s.)’la başlamış sonra Hz. Şit (a.s.)’la devam etmiştir. Hz. Şit (a.s.) da bu daveti hem Allah’ın kendisine yaptığı vahiyle hem de babasının; yani Âdem babamızın aldığı vahiyle yapmıştır. Ondan sonra Nûh (a.s.) Allah’ın kendisine vahyettiğiyle insanları davet etmiştir. Sonrasında Hz. İbrâhîm, Hz. Mûsa, Hz. Îsa, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ve onlar arasında gelen diğer bütün peygamberler Allah’ın davetiyle insanları Allah’a davet etmiştir.
Hiçbir peygamber diğerinden farklı bir şey anlatmamıştır. İstisnasız hepsinin daveti aynıdır; çünkü hepsinin daveti sadece Allah’ın vahyinedir, Allah’ın vahyiyledir. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “(resulüm!) Biz Nûh’a ve ondan sonraki nebîlere vahyettiğimiz gibi sana da vahyettik.”109 “(Allah) Dini (hayatınızın her anında yaşayarak) ayakta tutun ve onda ayrılığa düşmeyin, diye Nûh’a vasiyet ettiğini, sana vahyettiğimizi, İbrâhîm’e, Mûsâ’ya ve Îsâ’ya da vasiyet ettiğimizi size de din kıldı”110 buyurmuştur.
Görüldüğü gibi Allah’ın vahyi hiçbir zaman değişmemiştir. Allah, her zamanda vahyiyle insanları iman etmeye davet etmiş, insana rabbini tanıtmış, kim olduklarını, hayatı nasıl yaşamaları, her anda rablerini nasıl zikretmeleri, tesbih etmeleri, hamd etmeleri gerektiğini anlatmış ve yalnızca buna davet etmiştir.
Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “bütün peygamberlere vahyettiğimi sana da vahyediyorum” dediyse tabi ki bunun bir de fazlası, özel olanı vardır.
Bununla beraber Allah âyet-i kerimede “resul, rabbinden kendisine indirilene iman etti, mü’minler de (onun iman ettiği gibi iman ettiler)”111 buyurur. Eğer mü’minler, Allah’ın Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e indirdiğine onun iman ettiği gibi iman ediyorsa bu durumda Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e inen Kur’ân bize de inmiş olmuyor mu? -Elbette ki oluyor. Dolayısıyla Kur’ân, sadece Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e değil her birimize tek tek inmiştir; yani Allah, Kur’ân’ı önce Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e indirmiş, sonra da “haydi, vahyimi kullarıma okuyup beyan et ve onları bana davet et; ama önce sen iman et. Nasıl iman edileceğini onlara kendi üzerinden göster, mü’minin nasıl biri olduğunu tanıt ve onları imana şahid kıl, şehadet ettir” buyurmuştur. Madem Allah Kur’ân’ı bize de indirmiş, o zaman bizim de Allah’ın kitabını okurken “bu vahyi rabbim bana indirmiş” diyerek okumamız gerekir.
Sohbetimizin başında “hiçbir insan birbirinden ayrı değildir” demiştim. Evet, her ne kadar farklı farklı görünsek de aslında hiçbirimiz birbirimizden ayrı değiliz, hepimiz biriz. Kesret (çokluk) âleminde yaşadığımız için ayrı olmadığımızı anlamamız biraz zor olabilir, bundan dolayı birbirimizi bir görmekte zorlanabilir, bir tek zahiri tarafa bakıp kendimizi ayrı başkasını ayrı görebiliriz; ama bilmemiz lazım ki hakikatte, maneviyatta hepimiz aynı rûhu taşıyoruz ve asla ayrı değiliz.
Evet, hepimiz biriz ve hiçbirimiz birbirimizden ayrı değiliz. O yüzden şimdi burada anlatırken aslında “ben” deyince “sen” “sen” deyince de “ben” demiş oluyorum.
Bir de şöyle söyleyeyim. Nebî haberi alan, haberdar olan manasına gelir. Resul ise haberi taşıyan, haber veren anlamındadır. Genelde Allah’ın gönderdiği nebî ve resullere peygamber denilir. Peygamber Farsça bir kelimedir ve o da haberdar olan, haber veren demektir; ama ben Allah âyetlerinde peygamber kelimesini değil; nebî ve resul kelimelerini kullandığı için Kur’ân-ı Kerîm’in Âyetlere Göre Genişletilmiş Meali’ni hazırlarken peygamber kelimesini kullanmadım.
Şimdi söyleyeceklerimi kardeşlerimiz dikkatli bir şekilde dinlemeli ve kelimeleri doğru anlamalıdır.
Eğer nebî haber alan demekse ve Allah bütün nebîlere gönderdiğini Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e göndermiş, onu da her birimize göndermişse o hâlde Allah’ın vahyini alırken biz de rabbimizden haber almış olmaz mıyız? -Elbette ki oluruz.
Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.
Âyetleri alırken Kur’ân’ı okuduk. Peki, âyetleri alınca Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in nübüvvetinden haberdar olduk mu; yani biz de o haberi aldık mı? -Evet, madem âyetleri alıp haberdar olduk. Bu durumda nebî oluyor muyuz; yani haberdar oluyor muyuz? -Elbette ki oluyoruz. Âyetleri taşırken önce nefsimize taşır, nefsimizi imana davet ederiz. Bu durumda haberi kendimize taşıyınca hem nebî hem resul oluyor muyuz? -Oluyoruz.
Kimse söylediklerimi çarpıtıp başka tarafa çekmesin diye kelimeleri dikkatli seçiyorum. Buranın iyi anlaşılması lazım. Benim söylediğim; nebî ve resul olmak, mana itibariyle vahiyden haberdar olmak ve vahyi taşımak anlamındadır. Yoksa bildiğimiz şekilde “biz de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz gibi ya da diğer nebîler, resuller gibi peygamberiz. Allah bize de nübüvvet vermiş, risalet vermiş” anlamında söylemiyorum. Kardeşlerimiz ne söylediğimi doğru anlamalıdır.
Manevi yolculuğu anlatırken “her bir kul bir nebînin, resulün fıtratında, ahlakındadır. Kul manevi yolculuğu yaparken aynı fıtratta olduğu peygambere ulaşır ve ona kardeş olur” demiştim. Çünkü Allah âyet-i kerimede “kim Allah’a ve resul(ün)e itaat ederse, işte onlar; Allah’ın kendilerine nimet verdiği nebîler, (rablerine âbd olacaklarına dair verdikleri söze sadakat gösteren) sıddıklar, (her anda Allah’ın esmâsına şahidlik eden, canlarıyla, mallarıyla Allah yolunda cihad eden) şahidler ve (nefsini ıslah eden) sâlih kimselerle beraberdirler. Bunlar ne güzel yoldaştırlar”112 buyurmuştur. Yoldaşlar birbirinin ahlakındadır; yani insan, aynı fıtrata sahip olduğu peygamberin ahlakındadır, onun gibi iman etmiştir, imtihanlara tabi tutulurken de onun cevap verdiği gibi cevap vermiş ve onun kazandığını kazanmıştır.
Bütün peygamberler Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in nübüvvetiyle nebîlik yapmış, resullüğüyle de resullük yapmıştır. Aynı zamanda bütün kullar Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in veliliğiyle veli olmuş, velayeti onun veliliğinden almıştır. Neden? -Hepimiz biriz ve aynı rûhu taşıyoruz da ondan.
Allah Kur’ân’da peygamberlerin; Hz. Âdem (a.s.)’ın, Hz. Nûh (a.s.)’ın, Hz. Hûd (a.s.)’ın, Hz. Sâlih (a.s.)’ın, Hz. Mûsâ (a.s.)’ın, Hz. Îsâ (a.s.)’ın ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yaşadıklarını anlatır. Hangi peygamberi anlatırsa anlatsın bilelim ki Allah bize hikâye anlatmıyor. Peygamberler üzerinden bize bizi anlatıyor. Kendimizi tanımaya çalışıyorsak doğru tanıyalım, Allah’ın tanıttığı gibi tanıyalım ve Allah’ın, her bir peygamberi anlatırken aslında bizi anlattığını bilelim.
Peki, bizim kavmimiz nerededir?
Bizim kavmimiz de bizdedir. Bizim kavmimiz kendi nefsimizdir. Nefsimizin bin türlü hâli vardır. Bir bakarız küfür içindedir, bir bakarız şirktedir, bir bakarız kibirlenmiştir, bir bakarız isyan hâlindedir, bir bakarız günaha batmıştır, bir de bakarız ki su-i zanda bulunmuştur. İşte, Allah, itiraz eden kavimleri anlatırken bize onların üzerinden aslında nefsimizin hâlini beyan eder. Peygamberi anlatırken de bizim maneviyatımızı, Allah’ın bize nefhettiği rûhu anlatır. Kur’ân okurken âyetlere böyle bakıp okumamız lazım. Yoksa Kur’ân tarih kitabıymış da geçmişte yaşanmış olayları okuyormuşuz gibi okumayalım. Allah bize bizi anlatıyor.
Örnek vermek gerekirse; Allah, Hz. İbrâhîm (a.s.)’ın davetini, Nemrut’un onu ateşe attığını, sonra Hz. İbrâhîm (a.s.)’ın bütün bu imtihanlara karşılık rabbine “hasbunâllâhu ve ni’mel vekîl” deyip Allah’a nasıl teslim olduğunu anlatır.
Buradan neyi anlamamız lazım?
Nemrut bizim nefsimizdir. Nefsimizin yaktığı ateş de nefsimizde var olan ateştir. Nefsimiz bizi, maneviyatımızı ateşe atar. Bizim de Hz. İbrâhîm (a.s.) gibi, rabbimize güvenip nefsimizle cihad etmemiz lazım. Öyle ki gücümüz yetmediğinde rabbimize sığınıp “hasbunâllâhu ve ni’mel vekîl” diyebilelim.
Allah bir de Hz. Mûsâ (a.s.) ile Firavun’u bize anlatır. Peki, buradan neyi anlamalıyız?
Firavun bizim ilahlık iddia eden nefsimizdir. Firavun “ben, sizin e’âla (en yüce) olan rabbinizim”113 demişti ya işte nefsimiz de bize “ben senin ilahınım, yüce rabbinim” der. Biz de ya nefsimizin dediğini kabul ederiz ya da Hz. Mûsâ (a.s.)’ın Firavun’la mücadele ettiği gibi nefsimizle mücadele edip kazanırız.
Allah aynı zamanda Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in kendi kavmiyle nasıl mücadele ettiğini, kavminin ona neler yaptığını, nasıl zulmettiğini ve onu nasıl öldürmeye çalıştığını anlatır. Burada yine nefsimizin yaptıklarını ve Allah’ın bize nefsimizle nasıl mücadele edeceğimizi öğrettiğini anlamamız lazım.
Allah bütün peygamberleri anlatırken aslında bizi anlatıyorsa o hâlde “ben kimim” sorusuna cevap verirken “Âdem benim. Nûh benim, İbrâhîm benim, Mûsâ benim, Îsâ benim, -hepsine salat ve selam olsun- Muhammed Mustafa (s.a.v.) benim” dememiz gerekir. Böyle diyemediysek Allah’ın onlar üzerinden bize ne söylediğini anlayamayız.
Israrla Kur’ânı okumamız lazım, diyorum; çünkü Kur’ân’ı okuyunca kendimizi tanımış, anlamış oluruz. Mesela; okuduğumuz âyetlerde Allah cenneti mi anlatıyor, o zaman bilelim ki gönlümüzü anlatıyor. Cehennemi mi anlatıyor, o zaman da nefsimizi anlatıyor. Peygamberi mi anlatıyor, anlayalım ki manevi tarafımızı anlatıyor. Firavun’u, Nemrut’u, Ebu Cehil’i, Ebu Leheb’i, Haman’ı mı, Karun’u mu anlatıyor, bilelim ki nefsimizin hâllerini anlatıyor ve bize “haydi, onlara karşı gerekeni yap” buyuruyor. Kur’ân’ı okurken öncelikle bu şekilde kendimiz okuyup anlamak, iman etmek ve imanımızın gereğini yapmak için okuyalım, yoksa başkalarına anlatmak için okumayalım.
Allah bir de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “(resulüm!) Biz sana (Kur’ân’ı okuyup) okutacağız ve sen onu unutmayacaksın”114 buyurur.
Peki, bu âyeti nasıl anlamalıyız?
Âyetleri okurken “rabbim bunu bana söylüyor” dediğimizde rabbimiz o âyetleri bize okutur; çünkü Allah bu âyeti bize söylüyor. Yoksa sadece Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e yaptığı muameleyi söylemiyor. Allah bize hikâye anlatmıyor. Ne diye hikâye anlatsın! Allah bize “biz sana (Kur’ân’ı okuyup) okutacağız ve sen onu unutmayacaksın” buyuruyor ve bize bizi tanıtıyor. Bu her bir kul için böyledir.
Biz de âyetleri okuyup, kendimize okutacağız ve onları hiç unutmayacağız inşallah.
Bir örnek daha vereyim. Allah, Kur’ân’da Hz. Yakûb (a.s.)’ı anlatır. Peygamber olduğu için, bir de Allah’ın güzelliğinin tecellisi yüzüne, hâline, ahlakına aksettiği için Hz. Yûsuf (a.s.)’ı nasıl sevdiğini, ondan ayrılınca nasıl feryad edip ağladığını ve bu ayrılıktan dolayı gözlerine nasıl ak düştüğünü anlatır.115
Hz. Yakûb (a.s.)’ala beraber Hz. Yûsuf (a.s.)’ı anlatır ve Hz. Yûsuf (a.s.)’ın, kardeşleri tarafından kuyuya atılışını, ardından iftiraya uğrayıp zindana atılışını, on sene boyunca zindanda kalışını beyan eder.
İsterseniz, ben Hz. Yûsuf (a.s.)’ın kıssasını Kur’ân’da geçtiği şekilde kısaca anlatayım.
Hz. Yûsuf (a.s.), kardeşleri tarafından kıskanılıp kuyuya atılır sonra bir kervan gelip onu kuyudan çıkarır, ardından köle olarak satılmak için Mısır’a götürülür. Mısır azizi onu satın alır, aradan zaman geçince Mısır azizin hanımı, Hz. Yûsuf (a.s.)’a iftira atar, o da bu iftiranın sonucu olarak zindana düşer. Zindana girince oradakiler Hz. Yûsuf (a.s.)’ı tanıdıkça severler. Tabi, Hz. Yûsuf (a.s.) zindana girdiğinde henüz peygamberliğini onlara ilan etmemiştir; yani oradakiler Hz. Yûsuf (a.s.)’ın peygamber olduğunu bilmezler; ama yine de hepsi Hz. Yûsuf (a.s.)’ı severler. Neden? -Elbette ki ahlakından dolayı. Zindandakilerin hepsi müşriktir; ama Hz. Yûsuf (a.s.) onların müşrik olduğuna bakmaz, ayrım yapmadan hepsini sevip hizmet eder, yardım eder; çünkü Hz. Yûsuf (a.s.) insanın bir olduğunu biliyordu. En son da zaten “ben Allah’ın gönderdiği resulüyüm” deyince daha önce ahlakından dolayı onu sevdikleri için bu defa hepsi Hz. Yûsuf (a.s.)’a iman eder.
Allah, peygamberlerini kulları arasından seçer ve bu seçimine göre onlara muamele eder; yani bir tehlike karşısında ya da günaha, yanlışa düşmeleri karşısında onları korur, muhafaza eder. Hz. Yûsuf (a.s.)’ı da bu nedenle koruyup muhafaza etmiştir; çünkü peygamber de olsa o da zahiri olarak bir beşerdir.
Hz. Yûsuf (a.s.)’ın ahlakı onun manevi güzelliğiydi. Bu güzelliği dolayısıyla azizin hanımı ona meyletmişti ve Allah Hz. Yûsuf (a.s.)’ın da ona meyletmesi üzerine Hz. Yûsuf (a.s.)’ı muhafaza etti. Allah bu kıssayı beyan ederken âyet-i kerimede “andolsun ki kadın ona meyletmişti. Eğer rabbinin burhânını (apaçık delilini) görmeseydi, o da ona meyletmişti. İşte, böylece biz kötülük ve fuhşu ondan uzaklaştırmak için (delilimizi gösterdik), çünkü o ihlâslı kullarımızdandı”116 buyurmuştur. Yani “Hz. Yûsuf (a.s.) peygamberdi, ona asla meyletmezdi” demeyelim. Onun da bir nefsi vardı ve nefis, bütün şiddetiyle kötülüğü emreder. Zaten bu söz de Hz. Yûsuf (a.s.)’a aittir.117
Evet, emmare nefsi insana kötü şeyler yapmasını söyler. Hz. Yûsuf (a.s.) bu yüzden “ya rabbi! Onların hilelerini benden uzaklaştırmazsan, onlara meyleder ve cahillerden olurum; yani rabbim beni korumazsan onlara meylederim”118 demişti. Demek ki Hz. Yûsuf (a.s.) da nefsiyle savaşmış, mücadele etmiştir.
Bütün bu âyetlere baktığımızda Hz. Yûsuf (a.s.) kuyuya atılmış, iftiraya uğrayıp zindana atılmış, türlü türlü imtihanlardan geçmiştir. Bu imtihanların sonucu Hz. Yûsuf (a.s.)’ın sultan olmasıdır. Tabi, onun sultanlığı zahiri sultanlık değil manevi sultanlıktır; çünkü kavminin ona iman etmesi, dolayısıyla Hz. Yûsuf (a.s.)’ın kendi kavmini küfürden kurtarması manevi sultanlıktır.
Peki, Hz. Yûsuf (a.s.)’ın kısasını okuduğumuzda neyi anlamamız lazım?
Her birimiz Yûsuf’uz. Kuyuya atılan da, zindana düşen de, iftiraya uğrayan da biziz. Nasıl ki Hz. Yakûb (a.s.), Hz. Yûsuf (a.s.)’dan ayrılınca feryad edip ağlamışsa bizim de Yûsuf’umuz Allah’ın bize nefhettiği rûhtur ve biz ondan ayrılmışız.
Daha önce söylemiştim; her peygamber kendi kavmini davet ederken aynı zamanda onları kendi maneviyatına davet eder. Nasıl ki Yahudilere Musevi, Hristiyanlara İsevi deniyorsa Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ümmeti de Muhammedi’dir. Bundan dolayı vuslat yolcuğunu anlatırken bu yolculuğumuzun sonunda “hepimiz Muhammed olacağız” demiştim; yani yolculuğumuzun sonunda hepimiz onun güzel ahlakına bürüneceğiz.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olmak ve onun ahlakıyla güzelleşmek Allah’ın emridir. Allah âyet-i kerimede “(resulüm!) De ki: Eğer Allah’ı seviyorsanız bana tabi olun ki Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı mağfiret etsin”119 buyurmuştur. Tabi olmak demek; onun gibi olmaktır. Zaten aynı hakikat, Hakikat-i Muhammediye bizde de mevcuttur. Bu, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olduğumuzda onun gibi olabilir, onun güzel ahlakına bürünebiliriz manasına gelir.
Hâl böyleyken şeytan, iblis, insanı küçümser ve “sen kim onun gibi olmak kim” der. İnsanı küçümsemek şeytanın hilesidir. Allah, meleklere “Âdem’e secde edin”120 buyurduğundan itibaren iblis hasedinden dolayı insan için “bu secdeye layık değil”121 der ve insanı küçümser. Şeytana uyanlar da insanlara aynı şeyi yaparlar. Mesela; baktığımızda baba, evladını küçümser. Kardeşler birbirini küçümser! Arkadaşlar birbirini küçümserler!
Tabi, insanların birbirini küçümsemesinin bir sebebi vardır. Allah’ın âyetlerine bakarsak insanın neden bir başkasını küçümsediğini görürüz, Allah bunu bize öğretir.
Peki, insanların birbirini küçümsemesinin sebebi nedir?
Bu soruya Allah’ın bize haber verdiği Habil ile Kabil kıssasıyla cevap vereyim.
Allah, Hz. Âdem (a.s.)’ın iki oğlu; Habil ve Kabil’den kurban etmelerini emreder.122 Allah’ın onlardan kurban istemesinin hikmeti; en sevdiklerinden vermeleridir. Yoksa o dönemde zaten onlardan başka kimse bulunmuyordu. İkisi de kendilerine emredileni yapar ve kurban ederler; ama Allah, Habil’in kurbanını kabul ederken Kabil’in kurbanını kabul etmez; çünkü Habil, kurban edeceği şeyin en güzelinden, en sevdiğinden verirken Kabil ise işe yaramayan şeyleri getirip kurban eder.
Bu kurbanı nasıl yaparlar?
Kurbanlarını Allah’ın onlara gösterdiği yere götürüp bırakırlar. Sonra bir ateş gelir, hangi kurban kabul olunmuşsa onu yakar. Daha doğrusu bir nûr tecelli edip getirilen kurbanı yok eder. Kabul etmediği kurbanı ise orada bırakır. Kabil de Habil’in kurbanı kabul edilince, kendi kurbanı kabul edilmediği için Habil’i kıskanır ve ona “seni öldüreceğim” der. Habil ise Kabil’in bu tehdidine karşılık “Allah, kurbanı takvâ sahiplerinden kabul eder.”123 Yani “bak, sen takvâ sahibi olmamışsın” der. Fakat Kabil, takvâ sahibi olmaya çalışmak yerine Habil’i kıskanır ve onu öldürür.124
Habil, yaptıklarıyla sevilmeye layık olmuştur. Kabil ise onun gibi olmaya çalışmak yerine tersini yapmış ve sanki Habil’i ortadan kaldırınca Allah onu sevecekmiş gibi zannedip Habil’i öldürmüştür.
Kabil’in yaptığı şeyin aynısını Hz. Yûsuf (a.s.)’ın kardeşleri de yapmıştır. Onlar da Hz. Yûsuf (a.s.)’a haset edip “Yûsuf, babamıza çok sevgilidir. Babamız bütün sevgisini ona vermiş, biz de ya Yûsuf’u öldürelim ya da ortadan kaldıralım ki babamızın sevgisi bize kalsın”125 demişlerdir. Hâlbuki babalarının sevgisi Allah’ın sevgisiydi; çünkü Hz. Yakûb (a.s.) severken Allah ile seviyordu.
Aynı hasedi bir de iblis yapmıştır. Âdem’e secde emrini alınca “ben ondan hayırlıyım”126 demiş, aynı zamanda bu hasedi vesvese olarak insanın nefsine vermiştir. Bu nedenle nefis başkasına haset eder, insanın arasını bozar ve onları kardeş olmaktan çıkarır.
Bu durumda Allah’ın vahyinden öğrendiğimiz üzere biri bir başkasına hased ediyorsa onu küçümsediği “o buna layık değil, asıl layık olan benim” dediği için hased eder, dolayısıyla hased ederken ona karşı kibirlenmiş olur. Kibirlenince de aslında kendi hâlini ortaya koymuş olur ki bu hâlin adı aşağılık kompleksidir.
İnsanı küçümseyen biri aşağıda olduğunu, aşağılık olduğunu bildiği için yüksektekini kabul edemez, kibirlenip onun üzerine çıkmaya çalışır; çünkü aslında o kişinin kıymetli, değerli, sevilmeye layık olduğunu manevi olarak bilir; ama kendisi yukarı çıkmaya çalışmak yerine onu aşağıya indirir ve bu hâli o kişiye karşı gıybet etmesine, iftira atmasına, onu küçümsemesine sebep olur. Bunların hepsi şeytanın hilesi ve tuzağıdır. Allah bu hâller için “kardeşinin etini yemek ve su-i zanda bulunmak”127 demiştir. İnsan birine hased edince onu aşağı indirmek için o kişinin hatasını, kusurunu aramaya başlar ki Allah “hakkında bilgi sahibi olmadığın bir şeyin ardına düşme! Çünkü kulak, göz ve gönül, bunların hepsi ondan sorumludur”128 yani tek kelimeyle “kendini bununla kirletme” buyurmuştur.
Demek ki insanların birbirini küçümsemesinin sebebi birbirlerine haset etmeleriymiş!
Evet, küçümsemek, haset etmek şeytanın tuzaklarıdır. Bunlardan kurtulmak gerekir. Eğer şeytanın bu tuzağına düşenler; önde yürüyenler ve bir şey bildiğini zannedenler olursa insanlara da öyle öğretirler.
Nasıl?
En basitinden insanlara “sen peygamberler ya da sahabeler gibi yapamazsın. Öyle bir gücün yok. Git bir şeyhe tabi ol, seni yanına alsın, sırattan geçirip cennete götürsün, başka türlü sen bu işi yapamazsın” derler. Kesinlikle bilmemiz lazım ki böyle söyleyenler Mürşid-i kâmile tabi olmanın ne demek olduğunu bilmeyenlerdir.
“Bir şeyhe tabi ol da seni kurtarsın” ne demek! Sen Allah’a, resulüne, indirdiği Kur’ân’a iman etmedin mi? Allah böyle mi söylüyor! Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kızı Fatıma’ya “kızım, Fatıma! Sakın babam peygamberdir diye bana güvenmeyesin, nefsini Allah’ın elinden satın al”129 buyurmadı mı! Hâl böyleyken “hiçbir şey yapmayayım, şeyh beni kurtarsın” demek olur mu! Senin, nefsini Allah’ın kudret elinden satın alman gerekir.
Nefsi Allah’ın kudret elinden satın almak ne demektir?
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in burada kastettiği nefis, insanın hakikatidir; ama kötü manada kullanılınca insanın üzerine yapışmış olan küfür, şirk anlamındadır. Yani Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “hakikatini Allah’ın elinden satın al. Bu işi sen yapacak, nefsini Allah’ın elinden sen satın alacaksın” buyuruyor. Bu yüzden “ben zaten bir şeyhe tabi oldum, artık bir şey yapmama gerek yoktur, o beni kurtarır” demek doğru değildir. Bu işi bizim yapmamız gerekir.
Peki, hakikatimizi Allah’ın elinden nasıl satın alacağız?
Elbette ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olarak, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den sonra ise kıyamete kadar gelecek olan peygamber vârisi Mürşid-i kâmile tabi olup ona uyarak hakikatimizi satın alacağız. Biz Mürşid-i kâmile uymaya çalıştıkça; Allah’ın vahyine iman ettikçe, âyetleri üzerimizde göstermeye, amel etmeye çalıştıkça Mürşid-i kâmil de bize yardım eder ve bizi sırat-el mustakimde taşır; ama bu çabayı bizim göstermemiz lazım. O yüzden “bir şeyhe tabi ol, o seni kurtarır” demek Mürşid-i kâmile tabi olmanın ne demek olduğunu anlamamaktır.
Evet, “ben kimim” sorusuna cevap vermeye çalışıyorduk.
Rabbimiz her neyi vahyetmişse bize bir şey söylüyor, bize bizi anlatıyor demektir. Yoksa hikâye anlatmıyor. Biliyorsunuz, Kur’ân-ı Kerîm’de baştan sona anlatılan tek peygamber kıssası az önce kısaca anlatmaya çalıştığımız Hz. Yûsuf (a.s.)’ın kıssasıdır ve bu kıssada aklını kullanan herkes için büyük ibretler, dersler vardır.130
Neden?
Sen Yûsuf’sun da ondan! Her ne imtihanla karşılaşmışsan hepsi senin için gelmiştir. Allah’ın o imtihanlarda senin için bir takdiri vardır; yani Allah o imtihanlarla senin için bir makam takdir etmiştir; çünkü Allah senin fıtratını, çabanı, gayretini bilir. Yaratan yarattığını bilmez mi?131 Tabi ki bilir, zaten buna göre sana muamelede bulunup imkânlar verir, “haydi kulum al sana imkân, haydi gerekeni yap” der.
Yoksa neden peygamberler bu kadar sıkıntı yaşadı ya da Hz. Yûsuf (a.s.) neden on sene zindanda kaldı; çünkü Hz. Yûsuf (a.s.)’ın da manevi olarak büyümesi gerekiyordu, bütün imtihanları da manevi olarak büyüsün, kemale ersin, kazansın diye yaşadı.
Asıl hayat ahiret hayatıdır, dolayısıyla Allah, asıl hayatımızı kazanalım diye bize muamelelerde bulunur ve imtihanlara tabi tutup imkânlar verir Bu hepimiz için geçerlidir. İster rabbimizin cemal tecellisiyle gelen nimetler, ikramlar, bizi sevindiren şeyler olsun isterse de rabbimizin celal tecellisiyle gelen musibetler, sıkıntılar, belalar, dedikodular, iftiralar olsun hiç fark etmez, hepsi bizi büyütür, eğitir, nefsimizi temizler, tezkiye eder ve büyümemize imkân verir. İstisnasız tüm imtihanlar bizim için kazanma imkânlarıdır. Bizim de imtihanlara karşı bakışımız böyle olmalıdır.
Evet, hep beraber kendimizi tanımaya çalışıyoruz. Kim olduğumuzu bilmemiz ve rabbimizin bizi nasıl muhatap aldığını anlamamız, bunun için de âyetleri okurken “bütün âyetler bana inmiş, rabbim bunları bana söylüyor” dememiz lazım.
Çünkü Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i ve peygamberleri anlatıp onların imtihanlar karşısında nasıl bir tavır gösterdiklerini beyan ederken aslında sana senin hayatından örnekler verir ve sana “bak, bu sensin. Senden istediğim; sana da böyle bir imtihan geldiğinde onun yaptığı gibi yapmandır” buyurur. Yoksa “o peygamberdi, öyle yaptı; ama ben yapmam” diye bir şey olmaz. O peygamberdiyse, Allah’a iman etmiş, teslim olmuş bir kulduysa sen nesin! Sen de Allah’ın kulu değil misin! Yoksa sen başka bir şey misin! Böyle düşünmek kendi kendine hakaret olmuyor mu, zulüm olmuyor mu, kendini karanlıkta bırakmak, küçümsemek olmuyor mu! Ne diye kendini küçümsüyorsun! Kendini küçümsemeyi sana kim öğretti! Kimin öğrettiğini söyleyeyim; tabi ki iblis öğretti.
İblis sana “sen secde edilmeye, Allah’a dost olmaya, âbd olmaya, âşık olmaya, halife olmaya, güzelliğini her anda üzerinde göstermeye layık değilsin” dedi. Şimdi iblisi mi dinleyeceksin yoksa rabbini mi dinleyeceksin! Rabbin sana “ben seni bana âbd olman için yarattım” diyorsa sen âbd olabilecek vasıftasın demektir. Bu yüzden kendini küçümsememen gerekir.
Her kul, Allah’ın dostluğuna, yakınlığına layıktır; çünkü zaten kul olarak yaratılmıştır.
Bu arada söylediklerim sadece bilgiden ibaret değildir. Vuslat yolculuğunda yolu yürürken mutlaka her bir peygamber gibi olduğumuzu görürüz, Allah bizi buna şahid kılar. Kendi üzerimden örnek vereyim. Yolun bir yerinde hangi peygambere dönsem o peygamber gönlüme ayniyle akseder ki biraz önce kim olduğumuzu anlatırken “ben Âdem’im, ben Nûh’um, ben Îsa’yım, ben Mûsâ’yım, dememiz gerekir” dediğimde bunu bir bilgi olarak söylemedim. Ben yaşamadığım bir şeyi anlatmam. Hakikat aynen öyledir; çünkü gönül bir ayna misalidir, dolayısıyla hangi peygambere dönsen onun hâli, kendisi gönlüne akseder.
Peygamberin hâli gönlüne aksedince de sonuçta bütün insanlar onların ümmeti olduğu için sen de muhatap olduğun herkese, onlar ümmetlerine nasıl muamele ettilerse öyle muamele edersin. Aynı zamanda peygamberler insanlara bakarken neyi, nasıl tattılarsa sen de onların tattığının aynısını tadarsın; çünkü onların manevi hâli senin gönlüne aksetmiştir, dolayısıyla onların yaşadığını yaşarsın.
Bu yüzden bir Mürşid-i kâmilin sohbetlerini dinlerken doğru dinlemek lazım. Öyle “mürşid işte anlatıyor” demek Mürşid-i kâmili tanımamaktır. Mürşid-i kâmil; bilmediği, tatmadığı, yaşamadığı, şahid olmadığı, Allah’ın göstermediği bir şeyi nasıl anlatabilir! Haydi diliyle anlattı, diyelim. Onu karşısındakine veremez. Ben anlatma iddiasında değil, verme iddiasındayım. Onun için Allah’ın beni şahid kılmadığı bir şeyi anlatmam.
Evet, söylediklerim bilgiden ibaret değildir. Manevi olarak öyledir. Kendimizi tanıyacağız ya, aynı zamanda hep beraber tanışmamız gerekir. Tanışacağız inşallah.
Kendimizi böyle tanıyalım; yani mutlaka her bir peygamberin fıtratında olduğumuzu bilelim ve kendimizi rabbimize karşı peygamberlerin sorumlu olduğu gibi sorumlu görelim, dolayısıyla rabbimizin indirdiği vahyi, Kur’ân’ı okurken Allah’ın her bir âyeti bize söylediğini bilelim. Allah hangi peygamberi anlatırsa anlatsın bizi anlatır. Hangi kâfiri, müşriği anlatırsa anlatsın bu defa nefsimizi anlatır. Cenneti cehennemi anlattığında yine bizi, bize ait olacak olanı anlatır.
Allah, insana halife olması ve yeryüzünde kendisini temsil etmesi için gerekli bütün vasıfları vermiş, isimleriyle, güzelliğiyle ona tecelli etmiştir. Hâl böyleyken rabbimizin bütün güzelliğiyle donattığı kul kendini unutsa, kim olduğunu bilmese, rabbini onun kendini tanıttığı gibi tanımasa kendine yazık etmiş, zulmetmiş olmaz mı! Ya da birkaç kelime öğrenip âlim olduğunu zannetse “ben zaten biliyorum” deyip konuşsa kendine yazık etmiş olmaz mı!
Birkaç kelime öğrendin diye kendini âlim oldun sanma! Sen daha rabbini bilmiyor, kendini bilmiyorsun! Sen bu âlemde kaybolmuşsun. Kendini bulman için kendini rabbinin sana seni bildirdiği gibi bilmen, tanıman lazım. Sen kendini bul diye rabbin sana kitap indirmiştir. Bu kitap baştan sona seni anlatan kitabındır. Onu okumadıysan kendi kendinden mahrum kalırsın.
Sohbetimizin başında söyledim; şimdiye kadar insanı anlatırken hep gökten anlattık; ama bu defa yerden anlatacağız inşallah. Bu sohbetimizde sadece söylediklerimi toparlamış oldum. Toparlarken de anlaşılması için kelimeleri direkt olarak kullandım. Elbette ki şeytan boş durmaz, birileri kelimelerimize başka manalar yükleyip sözlerimizi bambaşka taraflara çekebilir. Bu durumun yaşanmaması için konuşurken aslında bütün kapıları kapatmaya ve söylenmesi gerektiği kadarını anlatmaya çalıştım. Bu kadarı da zaten kim olduğumuzu anlamaya çalışmamız için yeterli olur inşallah.
Evet, hepimiz rabbimizin huzurundan manevi elbiseler giyerek aşktan, ceberût ve melekût âleminden aşağıya, dünya âlemine indik. Bu âlemde kendimizi tanımaya çalışırken de rabbimizin bize vahyettiği Kur’ân ile, peygamberleriyle beraber tanıyacak ve “ben kimim” sorusuna cevap vereceğiz inşallah.
Şimdiye kadar “ben kimim” sorusuna verdiğimiz cevaplar hep yukarıdan, geldiğimiz âlemdendi. O yüzden “ben kimim” sorusuna devamlı “ben Allah’ın rûhundan nefhettiği, melekleri secde ettirdiği ve kendisine halife kıldığı âbdiyim” cevabını verdik; ama bugünkü sohbetimizde verdiğimiz cevap bulunduğumuz âlemden, yerdendi; çünkü Allah, kitabında bize bir de bu âlemdeki bizi tanıtır. Ben de âyetlerle bu âlemi nasıl anlamamız, hayatı nasıl yaşamamız, Kur’ân’ı nasıl okuyup anlamamız gerektiğini anlatmaya çalıştım inşallah.
Hepimiz bu dünyaya rabbimizin rızasını, yakınlığını kazanmaya ve kendi kendimiz, hakikatimiz olmaya geldik. Allah, kitabında bu dünya hayatını nasıl yaşayacağımızı en ince ayrıntısına kadar beyan etmiş, her âyeti bize anlatmıştır. Eğer Kur’ân’ı baştan sona “rabbim bunu bana söylüyor” deyip okursak üzerimizde nefis karanlığından eser kalabilir mi! Eğer iman etmişsek, rabbimizi sevmiş, tanımışsak rabbimizin haşyetinden dolayı bizde nefis karanlığından bir şey kalır mı! Gönlümüz imanla dolmaz mı! “Allah, peygamberlerine söylediğini bana da söylüyor” dediğimizde gönlümüz latif sahralar gibi genişleyip Allah’ın tecellisine layık hâle gelmez mi? -Elbette ki gelir. Çünkü kim olduğumuzu bilmiş oluruz.
Allah bize “gönlünü aç, müsaade et, ben âyetlerimi senin gönlüne yazarım” buyuruyor. Neden kardeşlerimize ısrarla “sohbet sırasında gözünüzü, gönlünüzü bizden ayırmayın, dinlerken gönlünüzü açın” diyorum? -Çünkü gönlünüzü açarsanız gerekeni yapacağız inşallah.
Evet, insanlar birbirinden ayrı değildir, dedik. İnsana bakarken bir olduğumuzu bilerek bakmamız; yani sen bensin, ben de senim, birbirimizden ayrı değiliz, anlayışında olmamız gerekir. Bundan sonrası tevhiddir, vahdettir. Böyle bakmadan ve bu hâli yaşamadan ne tevhid ne de vahdet olur. “Lâ ilahe illallah” deyişimiz de sadece dilde kalır.
Tevhidi de vahdeti de Kur’ân’ı okumadan yaşayamayız. Gönlümüzü açar, her âyeti “rabbim bunu bana söylüyor” diye okursak rabbimiz bize okuyacak, okutacak, biz de hiç unutmayacağız, kim olduğumuzu hatırlayacağız inşallah. Bunun için Allah’ın bize kim olduğumuzu öğretmesine müsaade edelim; yani gönlümüzü açalım.
Mesele; kim olduğumuzu bilmemizdir. Yoksa bu kadar sevap işledik, bu kadar şey öğrendik, demekle hakikatimize yolculuk yapamayız. Önce kendimizi öğrenmeliyiz. Dolayısıyla Kur’ân’ı okurken “Allah bu peygamberden neden bahsetti, falan peygamber neden böyle yaptı, ben bu kıssadan ne öğreneceğim” demeliyiz. Bunu ancak mü’minler söyleyebilir.
Söyledim; “ben kimim” sorusuna “ben Âdem’im, ben Nûh’um, ben İbrâhîm’im, ben Mûsâ’yım ben İsâyım, ben Muhammed Mustafa’yım” dememiz lazım; ama bunu imanımızla beraber manevi tarafımıza söylememiz lazım. Yoksa nefsimizle bakar, nefsimize “ben Allah’ın nebîsiyim ve resulüyüm” dersek en azılı kâfir, en azılı müşrik oluruz. Firavun olur, Nemrut olur, Haman olur, Karun olur, iblis oluruz. Bunu nefsimize değil; gönlümüze, rûhumuza, maneviyatımıza, manevi tarafımıza söylememiz, nefsimize ise Firavun dememiz, Nemrut dememiz, Ebu Cehil dememiz, Ebu Leheb dememiz lazım.
Eğer bu sözlerimiz yanlışlıkla yer değiştirirse; yani nefsimize “ben Allah’ın nebisiyim, resulüyüm” dersek bu bizim ebediyen hüsranımıza sebep olur; çünkü böyle söyleyince sonra kalkar, insanlara yol göstermeye çalışır hem kendimiz kaybederiz hem de beraberimizdekiler kaybetmiş olur.
Kimse nefsine “ben Allah’ın nebîsi, resulüyüm” diyemez. Kelimeyi bu şekilde söyleyeyim ki sonra fitne çıkarılmasın. Daha doğrusu kimse “bakın, ben Allah’ın nebîsiyim, resulüyüm” diyor, insanlara “siz de kendiniz için böyle söyleyin, diyor” denmesin. Ne söylediğim iyice anlaşılmalıdır. Biri bu sözü kâfir olan, müşrik olan nefsine verirse ebediyen kaybeder. Buraya çok dikkat edelim. Kardeşlerimizin artık bunu anlayabilecek seviyede olduklarını düşünüyoruz. Bu yüzden her şeyi apaçık anlamaları gerektiği için bunları anlatıyoruz.
Biri ne söylediğimizi anlamadan, hele ki “sakın kimse nefsine ‘ben Allah’ın nebîsiyim, resulüyüm, demesin’ dediğim hâlde çıkıp nefsine “Âdem benim, Nûh benim, İbrâhîm benim, Mûsâ benim, Îsâ benim” derse onun köpekten ne farkı kalır! Köpek işte! Ben böyle mi söylüyorum! Senin önce bunu söyleyebilecek seviyeye gelip bunu tatman, hakikatine şahid olman gerekir. Bunu sen söylemeyeceksin, o senden söyleyecek. Sen rabbinin kitabını, Kur’ân’ı okurken her hitabı kendine kabul edeceksin. Ondan sonra bırak, o senin üzerinden bunu söylesin.
Biraz önce yürüdüğüm yoldan örnek verdim. Hangi peygambere dönsem gönlüme o tecelli ediyordu; yani o “ben senim, sen de bensin” diyordu. Ben söylemiyordum, o söylüyordu.
Bütün bunları kendimizi, kim olduğumuzu bilelim diye anlatıyorum. Gönül bir ayna gibidir. Rabbimize dönünce rabbimizin güzelliği gönlümüze tecelli ediyorsa o hâlde peygamberin tecelli etmesi çok mudur! Allah’ın yeryüzündeki halifesi olarak gönlümüze Allah tecelli ediyor, bir peygamberin tecelli etmesini mi çok görüyoruz! Tabi ki bir kul olarak peygamberler gibi âbd olduğumuzda onların maneviyatı, manevi hâlleri, arkadaşlıkları gönlümüze tecelli eder ve bize “biz arkadaşız” der.
Evet, kul vuslat yolunda yürürken peygamberlere arkadaş olur ve onların ahlakına bürünür. Ne kadar? -“Rabbim bunları bana söylüyor ve rabbim beni anlatıyor” deyip âyetleri rabbinden ne kadar dinlediyse, anladıysa ve ne kadar onlar gibi yapmaya çalışıp onlar gibi olduysa nebîlere, sıddıklara, sadıklara, şahidlere, salihlere o kadar dost olur, arkadaş olur, böylelikle onların kazandığını kazanmış, ahlaklarına bürünmüş ve Allah’a onlar gibi yakın olmuş, dost olmuş olur; ama rabbini dinlemek yerine bir avuç toprağın, çamurun, nefsinin, nefsinin arzularının, isteklerinin peşinden giderse o zaman da çamur olmuş olur. Kıymeti, değeri de bir avuç topraktan ibaret kalır.
Böyle olunca Allah’ın nefhettiği rûha “ben” demek yerine binek olan bedenine “ben” der ve kendisi binek olur; yani eşek olur. O zaman da “ben işime, ticaretime, kazancıma, parama, mevkime, makamıma bakarım” der. Oysa ki sen nereye bakıyorsun! Sonuçta hepsini bırakıp gitmeyecek misin! Eğer hepsini bırakacaksan bu durumda hiçbir şey kazanamamış olmaz mısın!
Unutmaman lazım ki sen bu âleme rabbinin güzelliğini kazanmaya, onun güzelliğiyle kemale ermeye gelmişsin. Allah’ın önüne getirdiği her imtihan sadece bunun içindir.
Hiç kimse için bu âlemde Allah’tan, Allah’ın güzelliğinden, güzelliğinin tecellisinden, rızasından, dostluğundan, cemalinden başka kazanabileceği hiçbir şey yoktur. Peygamberler için olmadı, senin için niye olsun! Niye sen peygamberden başka bir şey misin ki senin için bundan başka bir şey olacak! İşte, bütün mesele; bu âlemde sadece rabbimizin rızasını, güzelliğini kazanabileceğimizi, bundan başka her şeyin fani olduğunu bilmektir.
“Ben kimim” sorusuna doğru cevap veremezsek ortada yokuz, Allah ile var olmamışız. Sadece bir hayale kapılmışız, kendimizi hayal etmiş ve hayal olarak, vehim olarak, zan olarak görmüşüz demektir. Oysa ki insan vehim değildir, hayal değildir, zan değildir. İnsan; Allah’ın rûhundan nefhettiği, zatıyla, sıfatıyla tecelli ettiği, güzelliğinin tecellisidir, halifesidir, Allah’ın velisidir.
Bu söylediklerimizin çok ağır bir sorumluluk gerektirdiğini biliyoruz; ama insan, kendini tanısın, kim olduğunu bilsin diye bunları anlatmamız lazım.
Mü’min mü’minin aynasıdır. Bununla beraber her ümmet kendi peygamberinin, her kul da Allah’ın aynasıdır. Hani Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ismi anılınca elimizi yüzümüze sürer sonra elimizi kalbimize koyarız ya bununla ilgili olarak bir kıssa anlatayım.
İmamın biri cemaate vaaz verir. Tabi, vaaz verirken Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ismini andığında cemaat hep birlikte salavat getirir. Yalnızca bir tanesi sessiz, sedasız bir şekilde oturur. Onun yanındaki kişi en sonunda dayanamaz ve ona “bak, herkes salavat getiriyor; ama sen bir sefer bile salavat getirmedin. Neden sen de savalat getirmiyorsun” diye sorar. Adam da bunun üzerine “benden bahsediyorlar, beni anlatıyor da ondan” der.
Cahil insan hiçbir şey değildir. Kendini bilmeyen insan hiçbir şey değildir; sadece ölüdür. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede “ey iman (ettiğini iddia) edenler! (Allah ve resulü) Size hayat verecek şeylere (âyetlerimize iman etmeye) sizi davet ettiği zaman (hemen) Allah’a ve resul(ünün davetin)e icabet edin (ve dirilin)!”132 buyurmuştur. Kur’ân’ı okumazsak kendimizi tanıyamayız, dolayısıyla dirilemeyiz, ölü olmaktan hiçbir zaman kurtulamayız.
Bu duruma düşmemek için Kur’ân-ı Kerîm’in Âyetlere Göre Genişletilmiş Meali’ni “rabbim bu âyetleri bana söylüyor” deyip mutlaka okuyalım. Zaten “Ben Kimim” sohbetlerinde âyetler üzerinden kendimizi tanımaya çalışırken aynı zamanda âyetleri bilikte okumuş oluyoruz. Âyetleri okuyalım ki rabbimiz bize okutsun. Okutsun ki rabbimizi, kendimizi, kim olduğumuzu unutmayalım.
Allah’ın âyetleri dışında bir de özel olarak gönümüze vahyettikleri vardır. Onları da okuyalım; ama mutlaka hepsini âyetlerin ölçüsüne vuralım. Kur’ân’a uymayan hiçbir kelime Allah’ın vahyi değildir, doğru değildir. Eğer gönlümüze gelenleri Kur’ân’ın ölçüsüne vurmaz, “rabbim bana böyle hitap etti” deyip doğru olarak kabul edersek sonra bir de bakarız ki Allah’ın vahyine ters düşmüş, rabbimizin sevmediği, razı olmadığı şeyler söylemişiz. Bu da bizim ebediyen kaybetmemize sebep olur.
Bütün Mürşid-i Kamillerin söz birliği vardır. “Kazananlar edebinden dolayı kazanır, kaybedenler de edepsizliğinden dolayı kaybeder.” Rabbimize karşı edepli olalım. Tenzihi ve teşbihi bilelim.
Tenzih ve teşbih ne demektir?
Tenzih; Allah subhândır, yarattığı bir şeye benzemekten ve yarattığının kendisini tamamıyla tanımasından beridir, demektir; fakat Allah esmâsıyla teşbih edilir ve Allah’ın isimlerinin güzelliği senin üzerinde tecelli etmiştir. Sen kendindeki rahmetten, görmenden, işitmenden, bilmenden, irade etmenden, gücünden, kuvvetinden, insanlara ikram etmenden, yardım etmenden Allah’ın sana isimleriyle tecelli ettiğini görür, bilirsin. İşte, “demek ki Allah, kullarına karşı böyle yardım eden, merhamet eden, ikram eden ve onları sevenmiş” deyip kendi üzerinden rabbini tanırsın, böylece kendindeki bu vasıflarla rabbini bütün isimlerinden teşbih edersin.
Teşbih benzetmek demektir; ama benzetmeyi doğru yapmak için “ben rabbimin sonsuz görmesinden yalnızca bir damla misali görüyorum. Rabbimin görüşü aklımın almayacağı kadar sonsuz ve sınırsızdır, benim görüşümün ise bir sınırı vardır” dememiz lazım. Sadece görmemizi değil, bütün vasıflarımızı rabbimizin isimlerinin yanında bir damla misali olarak görüp anladığımızda rabbimizi teşbih etmiş oluruz; benzetmiş ve bilmiş oluruz. Burada teşbih ettiğimiz sadece Allah’ın esmâsıdır. Esmâsını teşbih edeceğiz ki rabbimize isimlerinden şahid olup şehadet edebilelim. Yoksa hâşâ Allah’ın zatını teşbih edemeyiz. Allah’ı ancak tenzih edebiliriz; çünkü o subhândır.
Söz konusu rabbimiz olduğunda söylediklerimizin rabbimize karşı edepsizlik olmaması için kelimeleri kullanırken çok dikkatli olmamız gerekir. Mesela; öyleleri var ki Allah’a vuslatı anlatırken “Allah’a kavuştu, Allah’la bir oldu” der. Tövbe estağfirullah! Hâşâ! Allah subhândır! Sen nasıl kul için Allah’la bir oldu diyebilirsin! Ancak bir köpek bunu söyleyebilir. Hatta Köpeğin de tesbihi vardır. Bu yüzden köpeği tenzih ediyoruz. Bunu ancak hayvandan daha aşağı biri söyleyebilir. Sen yaratılmış kulsun, kelimeyi nasıl böyle kullanırsın! Allah’a vasıl olmayı nasıl böyle anlayabilirsin! Öyle “ben söylemiyorum, falanca zat böyle söyledi” demek de olmaz. Bir kere o zat böyle bir şey söylememiştir, sadece söylediğini izah edememiş, beyan edememiştir. Senin onu bu şekilde anlaman edebe aykırıdır.
Rabbimize karşı edepli olalım. Kul her zaman kuldur, âbddır, âbd olmaktan başka hiçbir şey olmaz; çünkü sadece âbd olarak yaratılmıştır. Hâl böyleyken sen nasıl böyle söyleyebilirsin! Yoksa sen kuldan başka bir şey mi olmak istiyorsun! Oysaki Allah’ın sana güzelliğiyle, rûhuyla tecelli edip seni yaratması senin için yeterli bir şeref değil midir! Senin yolculuk yapıp Arş’a varman gerekir; ama sen Arş’a varamayınca onu aşağı indiriyorsun. “Her şeyi Allah yapıyor, öyleyse bana ait bir şey yok” diyorsun. Hâşâ, bu edepsizliktir, hatta edepsizliğin, saygısızlığın en büyüğüdür.
Bu saygısızlığa düşmemek için bir kul olarak rabbimizi tesbih ediyor ve “sen subhânsın ya rabbi! Benim seni anlamamdan münezzehsin. Bu küçücük aklım seni nasıl ihata edebilir” diyoruz. Eğer onu anlıyorsak onu ihata etmişiz demektir. İhata etmediğimiz bir şeyi anlayamayız; çünkü onu anlayabilmemiz için aklımızın onu kaplaması gerekir. Bu durumda Allah’ı nasıl anlayabiliriz! Onu anlamak mümkün olur mu? -Hâşâ, elbette ki mümkün olmaz.
Biz daha kendimizi bilmiyor, kendimizi tanımıyoruz. Şayet kendimizi tanırsak rabbimiz bize kendini tanıtır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz men arefe nefsehu fekad arefe rabbehu:133 “Kendini bilen rabbini bilir” buyurmuştu. O yüzden önce kendimizi tanıyalım. Kendimizi tanıyınca, kendi kendimiz olunca rabbimizi tanırız; ama aklımızla değil! Aklımızla yine tanıyamayız. Biz kendimizi tanıyınca, kendi kendimiz olunca rabbimizi sonsuz bir deryadan bir damla misali anlayabilecek olan; Allah’ın bize nefhettiği rûhumuzdur; yani hakikatimizdir. Bir tek hakikatimiz rabbimize şahid olabilir ve rabbimizi anlayabilir. Ne kadar? -Rabbimiz kendini ne kadar tanıtmayı dilerse o kadar.
Bununla beraber rabbimizi tanımamız bitmez. Hayatı yaşarken son nefesimize kadar, son nefesten sonra kıyamette, kıyametten sonra ahirette, cennette rabbimizi tanımamız ebediyen devam eder; çünkü onun isimleri sonsuz ve sınırsızdır. Biz bu âlemde rabbimizin sadece doksan dokuz isminin tecellisini biliyoruz; ama Allah’ın isimleri o kadar değildir; sonsuz ve sınırsızdır, dolayısıyla rabbimizi tanımanın bitişi yoktur.
Evet, hep beraber “ben kimim” sorusuna cevap vermeye ve kendimi rabbimizin tanıttığı gibi tanımaya çalıştık.
Anlattıklarımızın hiçbirini sırf konuşmak için anlatmadık. Her birimiz kim olduğumuzu bilelim. Rabbimizin huzurunda kim olduğumuzu bilip onun istediği, razı olduğu edebe, haşyete, muhabbete bürünelim. Böylelikle rabbimizi dinlerken kim olduğumuzu bilerek dinleyelim, diye anlattık. Allah’ın izin verdiği kadarıyla anlatmaya da devam edeceğiz.
İnşallah hayatı yaşarken kul olduğumuzu bilecek, rabbimizin tecellisi, güzelliği karşısında aşktan, muhabbetten sarhoş olacak ve bu aşka, muhabbete gark olup semah edeceğiz. Bizim bütün işimiz budur; yani aşk olmaktır. Biz de aşk olacağız inşallah.
Allah bizi edebini kaybedenlerden eylemesin inşallah. Allah bizi onun huzurunda olduğunu bilenlerden ve onun istediği edebe, muhabbete, haşyete bürünenlerden eylesin. Allah bizi bedene “ben” deyip binek olanlardan eylemesin. Allah bizi kendisine nefhedilen rûha şahid olanlardan, kendini, rabbini bilen kullarından eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
