4.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber “ben kimim” sorusuna cevap vermeye ve kendimizi rabbimizin tanıttığı gibi tanımaya çalışıyorduk.
Kendimizi tanımamız için öncelikle Allah’ın bizi çıkardığı bu hayat yolculuğunda neler yaşadığımızı özetle anlamamız gerekir.
Peki, ilk olarak ne yaşadık?
Allah bize önce rûhundan nefhetti.83 Bu, Allah’ın bize ilk tecellisi ve ilk yaratmasıdır. Allah’ın ilk yarattığı; insanın hakikati olan rûhudur; yani Hakikat-i Muhammediye’dir. Ondan önce her şey Allah’ın zatında ilim olarak mevcuttu; ama zahiri olarak henüz yaratılmamıştı. Allah, Hakikat-i Muhammediye’yi yarattıktan sonra melekleri ve diğer varlıkları yaratıp yeri, gökleri, dünyayı insan için bir misafirhane olarak hazırladı. Zahiri olarak ise en son insanı yaratıp melekleri insana secde ettirdi sonra da onu önce cennete, ardından dünyaya; yani misafirhaneye gönderdi.
Burası Allah’ın, kulu için hazırladığı misafirhanedir. Kul burada talim görür, eğitim görür. İlk talimi de kula Allah yaptırmıştır. Alleme âdemel esmâe kullehâ:84 “(Allah) Âdem’e (ve her biri bir Âdem olan insana) bütün isimleri (El Esmâu’l Husnâ’yı talim ettirip) öğretti.” Allah hem isimlerini hem de bu isimlerini üzerinde nasıl göstereceğini ve nasıl kullanacağını ona öğretti; yani ona verdiği rahmeti, ikramı, güzelliği nasıl kullanıp onlarla nasıl güzel olacağını öğretti, talim etti.
“(Resulüm!) Hani rabbin bir vakit meleklere, ben yeryüzünde bir halife yaratacağım, buyurdu. Onlar da, bizler hamdinle seni tesbih ve takdis edip dururken, orada fesad çıkaracak ve kan dökecek birini mi yaratacaksın, dediler.”
Meleklerin “biz seni hamdinle tesbih ederken yeryüzünde fesat çıkarıp kan döken birini mi halife kılıyorsun” sözünün arkasında aslında “biz halife olmaya daha layığız” gibi bir mana vardır. Allah bunun üzerine meleklere “muhakkak ki ben, sizin bilmediklerinizi bilirim”85 buyurur. Sonra Âdem’e isimlerini talim ettirerek “haydi, onlara bu isimleri haber ver, esmâyı oku, anlat” yani kim olduğunu ve onların bilmediği şeyi meleklere göster” der.
Allah, bu isimlerin ne olduğunu önce meleklere sorar; ama melekler bilmezler. Âdem’e “şimdi sen onları göster” deyince Âdem her birini gösterip anlatır. Bunun üzerine melekler “sen subhânsın (her türlü noksanlıktan münezzehsin ya rabbi), senin bize öğrettiğinden başka hiçbir bilgimiz yoktur. Muhakkak ki sen alîmsin, hakîmsin (her şeyi, herkesi bilen ve her işinde hikmet ve hayır olansın)”86 derler. Demek ki bütün işin sırrı El Esmâu’l Husnâ’daymış! İşte, bu talimi, halifesine Allah yaptırmıştır.
İsimlerin talimi sadece isimleri öğretmek değildir. Allah, isimleriyle tecelli edip isimleri insana kendisiyle talim ettirmiştir. Böyle olmasa insan halife olamaz, Allah’ı temsil edemez.
Evet, bu talimden sonra Allah yavaş yavaş insanı aşağı indirmiş ve indirdiği her safhada ona nûrdan bir elbise giydirmiştir.
Şimdi de insanın indiği âlemleri ve bu âlemde giydiği elbiseleri anlamaya çalışalım inşallah.
Allah’ın insana giydirdiği ilk elbise esmâ elbisesidir; yani güzelliğinin elbisesidir. Bu elbise dışarıda görünecek olsa bütün kâinat yanar. Bu yüzden Allah ona Ceberût âleminden, nûrdan olan başka elbiseler giydirmiş ve hiç kimsenin anlamayacağı bir şekilde onu perdeleyip öyle aşağı indirmiştir. İnsanın bundan sonra indiği âlem melekût âlemidir. Bu âlemde Allah ona bu defa meleklerin nûrundan bir elbise giydirmiştir.
İnsanın en son indiği âlem ise dünyadır. Allah onu bu âleme gönderirken bu kez beden elbisesine büründürmüş ve ona “sen benim yeryüzündeki misafirimsin. Seni ben varlıkta tutacağım. Sana yolu göstereceğim, hidâyeti vereceğim, seni rızıklandıracağım, yedireceğim, içireceğim, nefes aldıracağım. Bütün işlerin bana ait olacak. Sana düşen; sadece bana âbd olmak, halife olmak, kul olmak, ayna olmak, güzelliğimi üzerinde gösterip benimle güzel olmaktır. Tek işin, vazifen budur. Sana bakarken kendi güzelliğimi seyretmeyi, senin de benim güzelliğimi seyredip bana şahid olmanı istiyorum. Senin yaratılış gayen, üzerindeki muradım budur. Her şeyi senin hizmetine verdim, seni de kendim için yarattım” demiştir.
Bu yüzden Allah âyeti kerimede “o, göklerde ve yerde ne varsa hepsini kendi katından (bir lütuf olmak üzere) sizin hizmetinize vermiştir”87 buyurur. Yani her şey senin içindir, senin emrindedir. Zahiri olarak gördüklerinin, bildiklerinin yanında bir de manevi olarak göremediklerin, bilemediklerin ve zahiri tarafınla da asla bilemeyeceğin nimetler, ikramlar vardır. Bunların hepsi de senin içindir.
Eğer her şey insan içinse o hâlde Allah’ın insan için neler neler ikram ettiğini artık buradan hesap etmek gerekir.
Evet, insan dünyaya gelmeden önce uzun bir yolculuk yapmıştır. Kendimizi tanımamız için yaptığımız bu yolculuğu bilmemiz lazım. Mesela; genel olarak dünyada sadece beden itibariyle bulunduğumuz dönemde var olduğumuzu sanıyoruz. Oysa ki hakikat öyle değildir.
Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.
“(Resulüm!) Hani bir zaman da rabbin, Âdemoğullarının sırtından zürriyetlerini çıkarmış ve onları kendi nefisleri üzerine şahid tutarak, (ben) sizin rabbiniz değil miyim, (buyurmuştu. O anda onlar da Allah’ın cemâlini ve kudretini müşahede ederek) ‘evet! Şahidiz (ki sen bizim rabbimizsin)’ demişlerdi. Kıyamet günü ‘biz bundan habersizdik’ demeyesiniz diye (bunu böyle yaptık).” 88
Allah, Âdem’in belinden zürriyetini alıp hepsini kendi nefsine şahid kıldıysa bu durumda biz de Âdem babamızla beraberdik. Nihayetinde ise zamanımız geldiğinde beden elbisemizle misafirhaneye geldik ve bizim için imtihanlar başlamış oldu. Alleme âdemel esmâe kullehâ:89 “(Allah) Âdem’e (ve her biri bir Âdem olan insana) bütün isimleri (El Esmâu’l Husnâ’yı talim ettirip) öğretti” âyetinde buyurduğu üzere Allah’ın bize olan tecellisi, talimi bu dünyada da devam etti.
Allah, esmâların talimini her birimize bire bir öğretmiştir. Öğretmeden hesaba çekmesi yakışır mı? -Hâşâ, tabi ki yakışmaz. O bize hepsini öğretti; ama biz dünyaya geldikten sonra hiçbir şeyi hatırlamıyoruz. Yalnız, bizim bunu hatırlamamamız Allah’ın bize öğretmediği manasına gelmez; çünkü çocukluğumuzda da yaşadığımız şeyleri hatırlamıyoruz. Anne, babamız bize “sen küçükken şunları şunları yaptın” der; ama biz hiçbirini hatırlamayız. İşte, çocukken yaşadıklarımızı hatırlayamadığımız gibi dünyaya gelişimizin öncesini de hatırlayamıyoruz.
Peki, nasıl hatırlayacağız?
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in bir ismi de zikirdir; yani Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hatırlayan ve hatırlatandır. Aynı zaman da Kur’ân’ın da isimlerinden biri Zikir’dir. Bu yüzden Allah Kur’ân için “muhakkak ki (insanlar için bir öğüt ve hatırlatma olan bu) Zikri biz indirdik ve muhakkak ki onu yine biz koruyacağız”90 buyurmuştur. Rabbimiz, dünyaya gelmeden önce yaşadıklarımızı; kendini, bizimle olan misakını, verdiğimiz sözü, vaadini, cenneti, cehennemi, kısacası hatırlamadığımız her şeyi bize Kur’ân’la hatırlatır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de bu hatırlatmayı yine Kur’ân ile yapar.
Allah bize âyetleriyle “hatırlayın” buyuruyor. Bizim de Kur’ân’ı okuyup, âyetler üzerinde tefekkür edip hatırlamamız gerekir. Zaten bize zikir olan Kur’ân’ı indiren odur, kaybetmeyelim diye de onu koruyup muhafaza eder. Aynı şekilde insanlığımızı kaybetmememiz, kendimizi bütünüyle unutup bu âlemde kaybolmamamız için de bizi yine Kur’ân’la korur. Yetmez, her anda tecelli edip bizi korur. Allah, bizi korumasa ne kendimizi ne rabbimizi bilebilir, ne doğru yolu ne de rabbimizi bulabiliriz. Her an bizimle beraber olan ve kendini bize hatırlatan odur.
Kim olduğumuzu bileceksek öyleyse kendimizi hatırladığımız andan itibaren kendimizi anlamaya çalışmamız lazım.
Nasıl?
Kendimizi anlamak için çocuklara bakıp onlar üzerinden nasıl bir hâlde olduğumuzu anlamaya çalışabiliriz. Mesela; çocukların melekût âleminden giydikleri elbise olduğu gibi onların üzerinde durur. Baktığımızda; çocuklar kin tutmazlar, dünyaya ait dertleri, tasaları, geçmişle alakalı sıkıntıları, gelecekle ilgili endişeleri yoktur. Sadece içinde bulundukları anda yaşarlar, öyle ki nerede olduklarını dahi bilmezler. Şöyle biraz tartışsalar, kavga etseler beş dakika sonra kavga ettiklerini unuturlar; çünkü nefisleri daha oluşmadığı için yaşadıkları sorunlar nefislerine kaydolmaz. Hatta daha küçükleri melekleri de görür, onları seyreder, üstelik bu onlar için normal bir durumdur. Melekût âleminde oldukları için hepsinden meleklerin kokusu gelir. Bu yüzden pırıl pırıldır, tertemizdir, Allah’a yakındırlar ve bu hâllerinden ötürü de duaları makbuldür. O zaman bir çocuk gözyaşı dökerse onu ağlatmanın ne kadar ciddi bir şey olduğunu buradan anlamak gerekir.
Tabi, daha sonra perdelenince onlar da bu hâllerini unuturlar. Biraz daha büyüdüklerinde ise nefisleri oluşur ve yaşadıkları şeyler nefislerine kaydolmaya başlar, devamında zaten büyüdükçe ne hâl aldıklarını biliyoruz.
İnsan manevi yolculuk yaparken yolculuğu boyunca tıpkı çocuklar gibi olur. Misal; veliler çocuklar gibidir; çünkü onlar da kin duymaz, nefret etmez, geçmişlerinden ve geleceklerinden dolayı korkmaz, endişe etmezler. O yüzden Allah veliler için “dikkat edin! Şüphesiz Allah’ın dostlarına hiçbir korku yoktur ve onlar mahzun da olmazlar”91 buyurmuştur.
Neden?
Her anda Allah’ın huzurunda duruyorlar ve içinde bulundukları anda yaşıyorlar da ondan.
Peki, veliler ile çocuklar arasındaki fark nedir?
Çocuklar nerede olduklarını bilmezler; ama veliler nerede olduklarını, bununla beraber nerede olmaları ve nasıl olmaları gerektiğini bilir, buna göre hesap yapıp Allah’ın huzurunda dururlar. Velilerle çocuklar arasındaki fark budur; ama manevi hâlleri çocuklar gibidir. Tıpkı çocuklar gibi tertemizdir, pırıl pırıldırlar, kin gütmez, haset etmez, nefret etmezler. Bir sorun yaşadıklarında hemen affeder, yapılan yanlışı kendilerinden silerler ve bu hâlleri onlarda iradesiz bir şekilde oluşur.
Hepimiz çocukken böyleydik. Madem ki çocukken öyleydik, o zaman “ben kimim” sorusunun cevabını da kendi çocukluğumuza bakıp anlamalıyız.
Evet, çocukken pırıl pırıldık, tertemizdik; ama sonra hayatı yaşadıkça kendimizi yavaş yavaş kirlettik, perdeledik, sanki hayat ciddiymiş, gerçekmiş gibi dünyaya daldık ve misafir olduğumuzu unuttuk. Ev sahibini yok saydık, hatta “ev sahibi benim, ben akıllıyım, ben biliyorum, ben çalışıyorum, ben kazanıyorum” dedik. Her şeyi biz yapıyorsak ev sahibi nerede! Bize burayı hazırlayan nerede! Allah bize El Esmâu’l Husnâ’sını talim ettirmemiş miydi! Hani Allah’ın güzelliği nerede! Bizi dünyaya gönderenin bizim üzerimizde bir muradı vardır; ama biz kendimizi, kim olduğumuzu unuttuk, Allah’ın bize verdiği kimliğimizi kaybettik. Bunun farkına varıp hemen kendimize dönmemiz ve kimliğimizi bulmaya çalışmamız lazım.
İnsan buluğa erdiği andan itibaren Allah onun gönlüne vahyeder ve onu kendine davet eder. Bu nedenle insan buluğa erip aklı olgunlaşınca “ben kimim” sorusuna cevap bulmak için “ben kimim, kim doğru yapıyor, kim güzel yapıyor, acaba nasıl olmam, dünyanın peşinden mi ahiretin peşinden mi koşmam lazım? Hangi dine, tarikata, cemaate girmeliyim” der ve doğruyu aramaya başlar. Her defasında gittiği yer için “burası doğrudur” der, orada yolu biraz yürür; ama oranın doğru olmadığını anlayınca bu sefer başka bir yere gider. Orası da doğru değilse çıkar, bu defa daha farklı bir yere gider. Doğruyu buluncaya, gönlü mutmain oluncaya, Allah’ın ona nefhettiği rûh “işte doğru yer burasıdır” deyinceye kadar bu arayışı devam eder.
İnsanın bu arayışı içerisinde rûhu ona “evet, burası doğru yerdir, aradığını burada bulursun” derse işte o vakit gönlü mutmain olur ve o yola girip yürümeye başlar. Doğruyu bulmasından önceki arayışı ise artık onun için tecrübe olmuş, bilgi olmuştur, dolayısıyla hepsi ona fayda vermiştir.
Dediğim gibi; buluğa erdiğimiz andan itibaren “ben kimim” sorusuna cevap aramaya çalışırız; ama ne kadar çalışsak da “ben kimim” sorusuna kendi kendimize cevap veremeyiz. Bu cevabı sadece Allah verir. Zaten Allah “ben kimim” sorusuna doğru cevabı vermemiz ve kendimizi tanımamız için vahyini indirmiş, peygamberler göndermiş, peygamberlerin hayatlarından örnekler vererek onların nasıl iman ettiklerini, Allah’a nasıl teslim olduklarını, rablerini razı etmek için nasıl bir çaba, gayret içinde olduklarını, insanları Allah’a nasıl davet ettiklerini örneklerle bize anlatmıştır. Allah’ın anlattıklarının hepsi geriye dönüş yolculuğunu yapabilmemiz için bize gerekli olanlardır.
Hepimiz büyüyoruz. Zahiri olarak büyüdüğümüz gibi manevi olarak da büyürüz.
Nasıl?
Anamız, babamız, çevremizdekiler, kısacası dünyanın neresine gelmişsek, oradakiler bildiklerini, anladıklarını bize anlatmaya ve kendi bildiklerine göre bizi büyütmeye çalışırlar. Örneğin; ilk başta bize kendi dillerini öğretirler. Allah bununla ilgili olarak âyet-i kerimelerde buyurur. “Onun delillerinden biri de gökleri ve yeri yaratması, lisanlarınızın ve renklerinizin ise farklı olmasıdır. Muhakkak ki bunda (Allah’ı bilen) âlimler için elbette âyetler (ibret ve dersler) vardır.”92 “Ey insanlar! Şüphesiz ki biz, sizi bir erkekle bir dişiden yarattık ve (birbirinize karşı soy ve renginizle övünesiniz diye değil, bilakis) birbirinizle tanışmanız için sizi milletlere ve kabilelere ayırdık (ki Allah’ın kudretine şahid olasınız). Muhakkak ki Allah katında ikrama en nail olanınız, ona karşı (en çok) takvâ sahibi olanınız (yani kulluk sorumluluğunu bilip en çok yerine getirmeye çalışanınız)dır.”93
“Hepiniz bir anadan, babadan dünyaya gelmişsiniz. Renklerinizin, dillerinizin, kabilelerinizin, ırklarınızın farklı farklı olması Allah’ın âyetlerindendir. Bunun sebebi; birbirinizi tanımanız ve birbirinizi Allah’ın âyetleri olarak okumanız içindir. Yoksa birbirinize üstünlük taslamanız için değildir; çünkü üstünlük takvâ iledir” buyurdu Allah.
Kendimizi, rabbimizin isimlerini, efâlini, âyetlerini, muradını okumadan tanımak olmaz. Kendimizi, rabbimizi ne kadar bildik, rabbimize karşı kulluğumuzu, âbdiyetliğimizi ne kadar anladık ve Allah’a âbd olmaya, kul olmaya ne kadar çalıştıysak o kadar üstün olur, öne geçmiş oluruz. Başka türlü çevremizden öğrendiklerimizle öne geçemeyiz. Her ne kadar çevremizdekiler kendi bildikleriyle bizi manevi olarak büyütmeye çalışsa da bize öğrettikleri Allah’ın vahyi değilse o zaman anlattıkları bizi büyütmez, aksine bizi kirletir. Manevi olarak büyümek için Allah’ın âyetlerini, vahyini okuyup rabbimizin bize ne demek istediğini anlamaya çalışmamız gerekir.
Manevi olarak büyüyüp öne geçmek tamamen bizim elimizde olan bir durumdur. Biz öne geçmeyi istersek Allah bizi öne alır. Geride kalmayı istersek de geride bırakır.
Nerede olduğumuzu anlamak istiyorsak kendimize bakalım. Acaba önde miyiz, geride miyiz ya da ortalarda bir yerde miyiz! Acaba geriye dönüş yolculuğumuzun neresindeyiz? Zahiri olarak bakıldığında hepimiz aynı âlemdeymiş gibi görünebiliriz; ama manevi olarak öyle değildir; çünkü nasıl ki herkesin zahiri bir bedeni varsa ve bu bedenleri birbirinden farklıysa zahiri bedenin yanında bir de herkesin manevi bedeni vardır ve bu manevi beden de tıpkı zahiri bedenler gibi birbirinden farklıdır.
Mesela; insan rüyasındayken zahiri bedeni olmadan gezip dolaşır. İşte, insanın rüyasındaki bu bedeni kendi manevi bedenidir. Onun bir adım ötesinde; yani misal âleminde yine kendisine ait manevi bir bedeni vardır ve bu âlemlerin hepsinde de insan maneviyatıyla beraberdir; yani bedenleri aslında kendi maneviyatlarıdır.
İnsanın bu manevi elbisesi ya iman elbisesidir ya da küfür elbisesidir. Ya hayr elbisesi ya şer elbisesidir. Ya sevap ya günah elbisesidir. Ya tevazu ya kibir, ya rahmet ya da zulüm, ya kerimlik, cömertlik ya da cimrilik elbisesidir. İnsanın yaptıkları, hâli, tavrı neyse hepsi insana manevi olarak elbise olur.
Misal; yedi tane insanı yan yana sıraya koyup her birine bakalım, hepsinin Allah’a yakınlığı aynı mıdır? -Elbette ki aynı değildir. Her biri Allah katında farklı farklıdır, dolayısıyla Allah’ın her birine nazarı da farklıdır. Örnek vermek gerekirse; birine rahmetle, birine muhabbetle, birine halimliğiyle, birine raufluğuyla nazar eder. Biri yanlıştaysa ona da gazap nazarı gelir.
İsterseniz Allah’ın bize olan nazarını anlamamız için misal olarak bu yedi kişinin hâllerini söyleyeyim. Buna göre hangi hâlde olursak Allah’ın bize nasıl nazar edeceğini onlar üzerinden anlamaya çalışalım inşallah.
Yan yana dizilen yedi kişiden en baştaki küfürde olmuş, kendini unutmuş olsa, kim olduğunu bilmese, rabbini kabul etmemiş, iman etmemiş olsa, nefsi ilahlık iddia etmiş, şeytanın peşinden gitmiş ve şeytana kul olmuş olsa o kişi için Allah’ın nazarı bu hâline göre olur; yani Allah ona gazap nazarıyla nazar eder.
İkinci sıradaki; rabbine dönmüş, rabbini, peygamberi, Kur’ân’ı, İslam’ı kabul etmiş olsa; ama bunun için gerekli çabayı, gayreti göstermemiş olsa Allah’ın ona nazarı daha farklıdır. İlk baştaki ile arasında fark vardır.
Üçüncü sıradaki; Allah’ı ve resulünü kabul ettiği gibi bir de “benim ebedi hayatımı kazanmam gerekir” deyip kulaktan dolma ilmiyle de olsa bildiği, duyduğu kadarıyla âbd olmaya ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olmaya çalışıyorsa Allah’ın ona nazarı farklıdır.
Dördüncü sıradaki; rabbini, kendini ciddiye alıp takvâ sahibi olsa, rabbine karşı samimi ve ciddi olsa, “acaba rabbim bana ne demiş, rabbim benden ne yapmamı istiyor” deyip rabbinin kelamını okusa, rabbinin vahyini dert edinse, anlamaya çalışsa kendini Allah’ın zikrinden, hatırlatmasından öğrense, peygamberini tanısa, Allah’ın gösterdiği sırat-el mustakimde yürümeye çalışsa Allah’ın nazarı ona bambaşka olur.
Beşinci sıradaki; elinden gelen bütün çabayı göstermişse, çabalarının sonucu olarak rabbini tanımışsa, tanıdığı kadarıyla da iman etmiş, rabbini sevmiş, marifet sahibi olmuşsa, rabbinin muradını anlamaya çalışıyorsa, hikmet sahibiyse, Allah yolunda malıyla, canıyla cehd ediyorsa; yani çaba, gayret sahibiyse ve ebediyen kazanmak istediği için her imtihana Allah’ın istediği, emrettiği gibi karşılık veriyorsa Allah’ın ona nazarı daha farklı olur.
Altıncı sıradaki; bütün bu güzelliklerin kendisinde olmasının yanı sıra cehennemden korktuğu ya da cenneti istediği için değil, bütün âbdliğini sadece “Allah benim rabbimdir, ilahımdır, mabudumdur, maşukumdur” diye yapıyorsa, gönlünün genişliği kadarıyla da rabbini tanımış, sevmiş, gönlüne Allah’ın muhabbeti tecelli etmişse, kısacası rabbini canından, her şeyden çok seviyorsa Allah’ın ona nazarı çok özel olur.
Allah âyet-i kerimede “muhakkak ki Allah, mü’minlerden canlarını ve mallarını, kendilerine mutlaka (vereceği) cennet karşılığında satın almıştır”94 buyurur. Malı, canı vermeden cenneti kazanmak yoktur. Saydığımız yedi sıra içinde altıncı grupta olanlar canını ve malını Allah yolunda kurban ettiği için kazanmıştır. Diğerleri ise hâlâ yoldadır ve imanlarını kaybetme tehlikesiyle karşı karşıyadır. Ne zaman ki onlar da mallarını, canlarını cennet karşılığında Allah’a sattılarsa o zaman cenneti alırlar.
Yedinci sıradaki; her anda Allah’ın emrettiği gibi yapmaya çalışıp karşılığında hiçbir şey istemiyor, “sadece seni istiyorum ya rabbi! Benim cennetim sensin. Benim isteğim; sana vasıl olmak, cemalini müşahade etmektir. Cehennemim ise senden ayrı kalmak, sensiz olmak, seni kaybetmektir” diyorsa ve bunun için cennetten de cehennemden de vazgeçmişse acaba Allah’ın ona nazarı nasıl olur, hiç ötekilerine benzer mi? -Tabi ki benzemez.
Yalnız, cennetten de vazgeçmek bu hâldeki kulun elinde olan bir şey değildir. Böyle bir kul, rabbini nefsinden de cennetten de daha çok sevdiği için iradesiz olarak yalnızca rabbini ister ve gözü rabbinden başka hiçbir şeyi görmez.
Peki, bu kadarı yeterli midir?
Yeterli değildir. Daha önce anlatmıştım. Bâyezid-i Bistâmî (r.a.) Hazretleri buyurur. “Rabbim beni huzura aldı ve bana manevi nimetler ikram etti. Onları ikram edince başımı kaldırmadım.” Başını kaldırmamak “ben bu nimetleri kabul etmiyorum, başka bir şey istiyorum” demektir. “Ben başımı kaldırmayınca rabbim o nimetlerin üstüne bir daha farklı nimetler koydu; ama ben yine başımı kaldırmadım. Sonra onların da üzerine farklı nimetler koydu, ben yine başımı kaldırmadım.” Allah, Bâyezid-i Bistâmî (r.a.) Hazretleri’ne dostlarına verdiği ikramları veriyor, buna rağmen Bâyezid-i Bistâmî (r.a.) Hazretleri başını kaldırmıyor! “Üçüncü defa da başımı kaldırmayınca Allah bana ‘bunları kabul etmediğine göre başka bir şey istiyorsun, söyle ne istiyorsun’ buyurdu.” Tabi ki Allah onun ne istediğini biliyor; ama kuluna öğretmek için soruyor. “Allah bana sorunca ben de ‘ya rabbi! Ben seni istiyorum’ dedim. Bunun üzerine Allah, ‘Bâyezid’den bir zerre bile kalmayana kadar böyle bir şey senin için mümkün değildir’ buyurdu.”
Bâyezid’den bir zerre bile kalmayana kadar! Demek ki Allah’ın huzuruna varmanın bile ötesi varmış ve bu yolculuğun oraya kadar devam etmesi gerekiyormuş! Bir kul, Allah’ı istiyorsa onda bir zerre bile kalmamalıdır. İşte, Allah, “öyleyse senden bir zerre kalmasın” buyurarak Bâyezid-i Bistâmî (r.a.) Hazretleri’ne yolculuğun hâlâ devam ettiğini öğretiyor.
İnsandan bir zerre bile kalmaması öyle hayal etmekle olacak şey değildir, bunun için yolculuğun devam etmesi gerekir. Allah’ın, kulunu huzura alması, ona cemalini müşahade ettirip hitap etmesi büyük bir şeref, büyük bir nimettir. Öyle ki özel manada bir velayettir; ama bu nimetler yetmez. Kul bundan sonra biraz daha yürümelidir; çünkü bunun bir ötesi daha vardır ve kul oraya doğru yolculuk yapmalıdır.
Peki, kul bu yolculuğunda kendisinden bir zerrenin bile kalmaması için ne yapmalıdır?
Mutlaka bunun da bir yolu vardır. Allah âyet-i kerimede “Allah sizin için kolaylık diler, zorluk dilemez”95 buyurduysa o zaman bir adım öteye gitmenin kolay bir yolu var demektir.
“Seni istiyorum ya rabbi!” demenin bir adım ötesini en basitinden şöyle anlamak gerekir; “seni istiyorum” diyen bir kul hâlâ bir isteğe sahiptir. Kul bu isteğinden de kurtulmak için “ya rabbi! Senin benim için istediğin, takdir ettiğin benim istediğimdir, duamdır. Ben senin huzurunda herhangi bir istekte bulunmam. Sen nasıl istiyorsan ben de öyle olmasını istiyorum, benim isteğim, senin istediğindir ya rabbi” demelidir.
Manevi yolculukta bir yukarıdan aşağı ineriz, bir de aşağıdan yukarı çıkarız. Bu yolculuğu yapabilmek için hayatı yaşarken “benim derdim seni sevindirmektir ya rabbi! Sana ‘sen beni sevindir, benim istediğim gibi olsun’ demiyorum. Ben seni sevindirmek istiyorum. Ben senin kulunum ya, sen nasıl sevineceksen öyle yapmayı ve öyle olmayı istiyorum. Ben seni sevindiren bir kul olmak istiyorum” demeliyiz.
Herkes Allah’ı nasıl sevindireceğini bilir. Allah’ı sevindirmek çok kolay, çok basittir; ama iş yapmaya gelince insan “ben” demekten kurtulamadığı, “Allah” diyemediği için Allah’ın sevdiği gibi yapmaya zorlanır. Oysaki zaten hâlimizin öyle olması lazımdı. Madem ki Allah’a iman etmişiz, o zaman her anımızda Allah’ın razı olduğu gibi yapmamız gerekmez miydi! Yoksa ona güvenmiyor muyuz! “Ya rabbi! Senin istediğin, sevdiğin gibi olsun. Ben senin sevdiğin gibi yapmayı ve razı olduğun gibi olmayı istiyorum” demek neden bu kadar zordur?
Neden zor olduğunu söyleyeyim; çünkü nefis, benlik, dünya, giydiğimiz elbisenin arzuları, istekleri Allah’ın sevdiği gibi yapmamıza mâni oluyor. Allah’ın emrettiği gibi yapmaya çalışacak olsak, çamurdan meydana gelen nefsimiz hemen “ne yapıyorsun, beni bırakamazsın, benim hesabımı yapmak zorundasın” diyor! “Seni sahibine teslim etsem olmaz mı?” diye sorsak “hayır, olmaz, ben ona güvenmiyorum, ondan emin olamıyorum. Ya aç kalsam, ya açlıktan ölsem, ya malım gitse, ya sıkıntı yaşasam, o zaman ne yaparım” diyor!
Böyle bir durumda nefsimize “sen ölümü hak etmişsin. Hatta ölümü değil, gebermeyi hak etmişsin! Senin dediğini yapmak, düşmanımın peşinden gidiyorum, demektir. Demek ben sana hizmet ediyorum, senin peşinden geliyorum öyle mi” dememiz lazım.
Rabbini kabul etmeyen, rabbine güvenmeyen, tevekkül etmeyen, ona karşı edepli olmayan bir mahlukatı arkadaş edinmiş, dost edinmiş, veli edinmiş, hatta onun kölesi olmuşuz. Ona hizmet ediyor, habire onun peşinden gidiyoruz. O bize “şöyle yap, şöyle konuş, şöyle davran, şöyle iki yüzlülük yap” diyor, biz de onu dinliyoruz!
Nefis, rabbine karşı böylesine itiraz ediyorken bize karşı nasıl görünür; yani ikiyüzlülüğünü nasıl yapar?
Hem rabbinin emrettiği, sevdiği gibi yapmak istemez hem de Allah’ın bize tecelli ettiği güzelliği alıp “ben şöyle merhametliyim, şöyle kerimim, şöyle hidâyetteyim, insanlara şöyle yardım ediyorum, şöyle hidâyetçiyim, şöyle güzel yapıyorum, rabbimi şöyle seviyorum” der. Niye sen kimsin, nesin! Senin çamurdan başka neyin vardır! Sen çamurdan süzülmüş çamurdaki buhardan başka nesin!
Bedendeki can dediğimiz şey aslında buhardan ibarettir. Hani hayvan kesildiğinde ondan bir buhar çıkar ya, işte can dediğimiz şey tıpkı o buhar gibidir ve her zerremizi kaplamış şekilde bizi idare edip kullanmaya çalışır. Diğer bir deyişle bineğimiz bizi kullanmaya çalışır ve Allah’ın bize verdiği kıymeti, değeri, şerefi yok sayarak “hayır, bunların hepsi bana aittir” der. Kim? -İnsan. “Ben kimim” deyince nefsimize de, bedenimize de, nefsimizin bize yaptıklarına da bakacağız ki insanı tanıyabilelim.
Nefsin bu hâlinin yanında bir de içeriden feryat edip “ben rabbimi istiyorum” diyen hakikatimiz, rûhumuz vardır. Ona da bütün dünyayı versek “beni bunlarla mutmain edemezsin, razı edemezsin, fani olan şeylerle beni kandıramazsın. Allah bana ‘artık vaktin tamamlandı, gel’ dediğinde onların hiçbiri olmayacak. Ben rabbime giderken neyle karşılaşacağımı bilmiyorum. Beni bunlarla rahat ettiremez, kandıramazsın” deyip feryat eder. Ne yaparsak yapalım, bütün dünyayı da versek onu susturamaz, feryadını dindiremeyiz; çünkü o, sahibinden ayrılıp gelmiştir. Kim olduğunu, rabbinin huzurunda nasıl bir hayat yaşadığını bilir. Hâl böyleyken onu çamurla, fani şeylerle nasıl mutmain edebiliriz! Böyle bir şey mümkün değildir.
Biri rûhunun bu feryadı için “ben kendimi sarhoş edeyim, aklımı, kendimi perdeleyeyim, içimdeki feryadı bastırayım, o tarafa hiç bakmayayım, sürekli unutayım” dese de yine rûhunun feryadını unutamaz. Biraz unuturmuş gibi olsa da tekrar hatırlayınca, kendine gelince ızdırabı devam eder. Zaten insanların bu tuzağa düşmesinin sebebi; içindeki bu feryadı unutmak istemesidir.
İnsan; uyuşturucularla, dünyayı sevmekle, onun peşinden koşmakla sarhoş olmak yerine, rabbiyle beraber olup onun aşkını, muhabbetini kazanarak da kendini sarhoş edebilir. Hatta bu sarhoşluk dünya hayatının sarhoşluğundan çok daha şiddetlidir.
Dünya sevgisiyle kendilerini sarhoş edenler aslında sarhoş olmaları gerektiğini bilirler; ama hakikisini bulamayınca sahtesiyle sarhoş olmaya çalışırlar.
Peki, hakiki sarhoşluk nedir?
Hakiki sarhoşluk; iman, aşk ve muhabbet sarhoşluğudur. “Rabbleri onlara (tarifi imkânsız) tertemiz (ve özel) bir şarap içirir”96 âyetinde Allah’ın buyurduğu üzere tertemiz şarabın sarhoşluğudur.
İnsan sahte sarhoşlukla sarhoş olursa manen ölür. Hani yılbaşında ya da bazı yerlerde sahte içkiler yapılır, birileri de onu içince ölür ya, işte dünyayla, dünya hayatıyla sarhoş olanları da dünya sevgisi manevi olarak zehirler ve öldürür. Böylelikle onlara ebedi hayatlarını kaybettirir.
Ebedi hayatımızı kaybetmek istemiyorsak dünya sarhoşluğuyla değil, rabbimizin aşkının sarhoşluğuyla sarhoş olalım. Bunun için de öncelikle kim olduğumuzu, nereden geldiğimizi ve nereye gideceğimizi bilelim.
İnsan, rabbinin huzurundan gelmiştir. Dışarıda olan bir şey insanın gönlünde, hakikatinde olmasa o şey insanı hiçbir şekilde etkilemez; çünkü kendi gönlünde o şeyle alakalı bir karşılık yoktur. Eğer aşk varsa, özlem varsa, hasret, endişe, haşyet varsa insan bunları kendinde bildiği; yani gönlünde bunların karşılığı olduğu içindir. Hepsi insanın gönlünde, fıtratında mevcuttur. Bu yüzden insan neyi kaybedeceğini, neyi kazanacağını ve ne yapması gerektiğini fıtrat itibariyle bilir. Allah ona öğretmiş, talim ettirmiştir. Bununla beraber okumayı ona öğretmiştir; yani harfleri yan yana getirip kelime kurmayı, kelimeleri yan yana getirip cümle kurmayı, parçaları birbirine bağlayıp “sonuç budur” demeyi Allah ona öğretmiş, talim ettirmiştir.
Allah âyet-i kerimelerde “düşün, tefekkür et, aklını kullan, derinlemesine düşün, âyetlerin arkasındaki manaya, hikmetine bak”97 derken “parçaları birleştir, sana bunu talim ettirmişim” buyurur. Allah, sana ne verdiğini bilmez mi! Eğer “parçaları birleştir” buyuruyorsa bunu yapabilecek vasıftasın demektir, dolayısıyla yaşadığın olayları, muhatap olduğun imtihanları birleştirip hepsinde kendin için bir mana çıkarman ve bu mananın arkasındaki manayı; yani Allah’ın muradını anlaman lazım.
Harfler yan yana gelmeyene kadar kelime, kelimeler yan yana gelmeyene kadar da cümle oluşmaz. Sen de kendini, varlığı karşılaştığın imtihanları yan yana getirip birleştirecek ve rabbinin ondaki muradını anlamaya çalışacaksın ki varlıkta gördüğün her şeyi bir âyet olarak okuyabilesin. Bu parçaları birleştirmeyene kadar hiçbiri senin için âyet olmuş olmaz.
Allemel insâne mâ lem ya’lem:98 “İnsana (daha önce kendini, rabbini ve hiçbir şey bilmezken) bilmediklerini öğretti.” İnsan hiçbir şey bilmiyordu; ama Allah insana bilmediği her şeyi öğretti, talim etti. Misal; kendini tanıttı, ona onu tanıttı, dünyadayken çıkacağı yolculuğu, bu yolculuğunda ne yapması, nelere dikkat etmesi ve huzuruna nasıl gelmesi gerektiğini öğretti.
Söyledim; dünyada sadece beden itibariyle bulunduğumuz dönemde var olduğumuzu sanıyoruz; ama hakikatte Allah bizi Hz. Âdem (a.s.) babamızdan itibaren beden olarak dünyaya geleceğimiz güne kadar bütün babalarımız üzerinden bir yolculuğa çıkarmıştır.
Peki, Allah’ın bizi dünyaya göndermeden önce bu yolculuğa çıkarmasının sebebi nedir?
Allah bizi bu yolculuğa çıkarak “önce seyret, kulluğu gör. Mü’mine, kâfire, Âdem babana, peygamberlere ve peygamberlerin karşısında duranlara şahid ol. Şahid ol ki dünyaya gittiğinde bir tecrüben olsun” buyurmuş ve bu yolculuğu bize tecrübe kazanmamız için yaptırmıştır. Biz de yol boyunca Hz. Âdem (a.s.)’dan itibaren dünyaya gelen bütün babalarımız üzerinden hepsinin hayatlarına şahid olduk. Tabi, hayatlarına şahid olduğumuz babalarımızdan kimi peygamber, kimi veli, kimi mü’min, kimi de kâfir olmuştur. Her ne olursa olsun fark etmez, Allah bize onlarla “imana da küfre de şahid ol. Şahid ol ki dünyaya gittiğinde yanlış yapmayasın ve yarın ‘ben bilmiyordum’ demeyesin” demiştir.
“Ben bunları hatırlamıyorum” dersek olmaz. Hatırlayacağız, Allah zikri indirmiştir ve bu zikirle bize hepsini olduğu gibi hatırlatır. Bir şeyi Allah hatırlatıyorsa ondan daha doğru ne olabilir! Baş gözümüz bakınca yanılabilir; ama Allah bir şey söylediyse yanılma payı sıfırdır. Gözümüzde yanılma payı vardır; ama Allah’ın söylediğinde hâşâ yanılma payı yoktur. Her ne ki söylemişse yüzde yüz, kesin olarak öyledir. Böyle de iman etmemiz gerekir.
Evet, kendimizi rabbimizin tanıttığı gibi âyetlerle beraber tanımaya çalışıyoruz. Kendimizi Kur’ân’dan başka bir yerde tanıyamayız. Bu yüzden ısrarla “Kur’ân’ı okuyalım, rabbimizi dinleyelim. Rabbimiz bizimle konuşuyor, biz de rabbimizin bize ne söylediğini anlayıp ona cevap verelim” diyorum. Eğer rabbimizin âyetlerini anlamaya, her birine cevap vermeye çalışıyorsak iman etmişiz demektir. Aksi takdirde âyetlere iman etmiş olmayız.
Diyelim ki bir âyet okuduk ve Allah o âyette bize “şöyle yapın” buyuruyor. Biz de bu âyete cevap veremiyoruz; yani Allah’ın “yapın” buyurduğu şeyi yapamıyoruz. Bu durumda hemen “tamam, yapacağım” demeyelim. Önce bir gönlümüzü temizleyelim sonra bütün gönlümüzle kararımızı verelim, öyle rabbimize dönüp “tamam, ya rabbi! Emrini yerine getireceğim” diyelim.
Bizi dünyaya gönderen, yola çıkarıp kendine davet eden odur. Bizi yaratmış, esmâsını talim ettirmiş ve bize “git, hayat yolculuğunu yapıp gel” demiştir. “Ondan geldik, dönüşümüz onadır.”99 Geldik, gidiyoruz; ama yol boyunca neyi kazanmışsak gidince o olarak gideriz. Bu kazandığımız ya Allah’ın güzelliğinin tecellisidir, aşkı, muhabbeti, yakınlığı, dostluğudur ya da karanlıktır, küfürdür, şirktir, rabbinden yüz çevirmektir, rabbine, resulüne, vahyine hainlik yapmaktır, verilen sözü yerine getirmemek ve yalancı olmaktır.
Hepimiz Allah’a söz vermişiz ve yalancılardan olmamak için sözümüzü yerine getirmemiz lazım. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede “bana verdiğiniz (âbd olma) sözü(nü) yerine getirin ki ben de size (cennete gireceğinize dair) verdiğim sözü yerine getireyim”100 buyurmuştur. Demek ki Allah da söz vermiş! Neyin sözünü? -Herkese hak ettiğinin karşılığını verme sözünü vermiştir. Biri iman etmişse, sırat-el mustakimdeyse ona cennetin sözünü vermiş ve onu cennetle müjdelemiştir, biri de küfürdeyse, müşrikse ona cehennemin sözünü vermiş ve onu cehennemle müjdelemiştir.
Yani Allah, kim neyi istiyorsa onun duasını kabul eder ve ona istediğini verir. Bu nedenle “ben kimim” dediğimizde “benim duamdan başka gücüm yok. Bütün gücüm duamdan ibarettir. Her şeyi her an yaratıp tecelli eden Allah’tır, ben ise bu tecelli içinde sadece duayım, duadan başka bir şeyim yoktur” dememiz gerekir.
Hiç kimsenin bir gücü yoktur. Güçleri olduğunu sananlar bir fiilde bulunduklarında onu kendilerinin yaptığını zannederek yanılıyorlar. Oysaki yaptıkları tek şey, fiili duada bulunmaktır. Allah bu fiili dualarını kabul etmese hiçbir şey yapamazlar. İnsanın gönlündeki imanı, niyeti, arzusu, isteği, duası neyse önce ona göre bir niyette bulunur, sonra onu diliyle söyler, ardından fiiliyle ne yapması gerekiyorsa onu yapar. Allah da ona istediği şeyi ya ikram eder ya ikram etmez. Bu konudaki takdir tamamen Allah’a aittir, dolayısıyla hiç kimsenin hiçbir gücü yoktur.
Bununla beraber Allah’ın tecellisi kulun duasına göredir; ama bütün tecellisi kul için mutlak rahmet, mutlak muhabbet, mutlak hayır, mutlak cennet, mutlak kazanmaktır. Mesela; kul yanlış bir duada bulunduğunda Allah onun duasını kabul etmez, dolayısıyla onu korumuş olur. Sonuçta insan yolcudur ve yoldadır, o an istediği şey kendisi için doğru olmayabilir. Bu yüzden Allah ya onun duasını kabul etmez ve onu korur ya da istediğini sonra ona verir. Kul en azından duasını etmiştir; çünkü dua edip rabbinden istemesi onun kulluğudur.
Biri rabbini bilmese; ama yine de arzusu, isteği dili, gönlü, fiiliyle bir şeyi istese Allah o kişi için de istediği şeyi yaratır; çünkü o da dua ediyor. Her ne kadar Allah’a dua etmese de istemesi ve isteğinin olması için gerekli fiillerde bulunması bir duadır.
Evet, insanın gücü duadan başka bir şey değildir. Bu yüzden “ben kimim” sorusuna “ben sadece duayım. Hiçbir şeyi olmayan, sadece duası olan ve rabbinden isteyen, Allah’ın kuluyum, âbdiyim” dememiz lazım.
Dediğim gibi; Allah duamıza göre tecelli eder. Duamız ne kadar değişirse Allah’ın bizim için önümüze çıkardıkları da o kadar değişir. Bundan dolayı her şey taptazedir ve bulunduğumuz andadır. Bazıları “işte her şey yazıldı, bitti, yaşanacak her şey geldi, geçti” dese de hakikat öyle değildir. Evet, Allah zamandan, mekândan münezzehtir, onun için bütün zaman tek bir andır; ama Allah bizim için o anı geniş bir zamana yaymıştır. Burayı biz anlayamadığımıza göre o zaman Allah’ın bize öğrettiği gibi öğreneceğiz.
Allah âyet-i kerimede Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e hitaben “(resulüm!) eğer o (münafık)lara bir güzellik isabet ederse, ‘bu, Allah’tandır’ derler; ama onlara bir kötülük gelirse, ‘bu, senin yüzündendir’ derler. De ki: Hepsi Allah’tandır. Bu kavme ne oluyor ki neredeyse hiçbir sözü anlamıyorlar”101 buyurur. İmtihanlar Allah’tandır; ama kötülükler insanın kendi nefsine aittir. Bu yüzden Allah âyetin hemen devamında “(ey insan!) sana isabet eden her güzellik Allah’tandır. Sana isabet eden her kötülük ise kendi nefsindendir”102 buyurmuştur.
Allah, kulunu uyarıyor, ikaz ediyor, kendine davet ediyor ve nefsini temizlemeyi murad ediyor; ama kul, işine gelmediği için Allah’ın âyetlerini anlamak istemiyor. Bir de Allah “bu kavme ne oluyor ki neredeyse hiçbir sözü anlamıyorlar” buyuruyor. Allah her şeyi apaçık olarak beyan ediyor; ama anlamak istemeyenler yine anlamıyorlar!
Sohbetimizin başında rabbimizin kime nasıl nazar ettiğini anlamak için yedi farklı insanın hâlini anlatmıştık. O en sondaki kulu düşünün ki Allah’a “ben seni istiyorum” demeye hayâ ediyor! “Seni istiyorum” demek yerine “sen benden ne yapmamı, nasıl olmamı istiyorsun ya rabbi! Ben seni sevindirmeyi istiyorum. Sen nasıl sevineceksen öyle yapmayı, öyle olmayı istiyorum. Kendim için bir şey istemiyorum, sadece senin için istiyorum. Sen beni yaratmışsın ya benim üzerimde bir muradın var ya ben de seni sevindirmeyi, razı etmeyi istiyorum. ‘Sen benden razı ol, beni sev’ demiyorum. Ben seni seveyim, diyorum. ‘Bana bunu ver, şunu ver’ de demiyorum. Sadece sevindiğini görmek istiyorum” desin, acaba Allah’tan alacağı cevap ne olur, Allah da ona “ben de seni sevinirken görmek istiyorum” demez mi! Tabi, kul bunu sırf Allah’tan böyle bir cevap almak için de söylemez. Onun zaten gönül hâli böyledir.
Bu söylediğim yolun sonuna varıp hakikati kendi üzerinde tecelli eden kulların hâlidir. Yolun başındakiler ise “ben rabbimi sevindirmek, razı etmek istiyorum. Rabbim bana ‘kulum’ desin. ‘Seni seviyorum, sen güzel yaptın’ desin yeter” derler.
Peki, böyle söyleyenler yolun sonuna varır mı? -Elbette ki varırlar. Yol çok açıktır. Bu yolda birbirimize destek olup yardım edelim. Gerekeni yaptığımızda yolun ne kadar açık olduğunu ve yolun sonuna vardığımızı görürüz.
Bununla beraber evet, yol açıktır; fakat imtihan da vardır. Zaten bütün sorun burada ortaya çıkar. Biri “ben Allah’ı çok seviyorum” diyebilir. İmtihanlar da onun bu sevgisini ispatlaması içindir. Allah, kulunu imtihana tabi tutarak ona “madem seviyorsun, âşıklığını göster bakayım, al sana fırsat, haydi muhabbetinin ne kadar olduğunu göster. Sadık mı yalancı mı olduğunu kendin gör” buyurur. Biri Allah’ın kendisini tabi tuttuğu imtihanlarda gerekeni yaparsa rabbine olan sevgisini, aşkını ispatlamış olur; ama gerekeni yapmazsa bu defa Allah ona “hani sevdiğini söylüyordun! Bak, yalan söylüyorsun. Bak, nasıl da ufacık bir imtihanda tepetaklak olup kendini kaybettin, beni unuttun. Hem beni sevdiğini söylüyorsun hem de biraz ikramda bulunmasam hemen feryat ediyorsun, aşk, muhabbet bu mudur! Senin imanın bu mudur” der.
Bu yüzden Allah âyet-i kerimelerde buyurur. “İnsanlardan öylesi de vardır ki Allah’a kıyısından (köşesinden, sadece işine gelen şeyler yönünden) kulluk yapar. Eğer kendisine bir hayır dokunursa (gönlü) onunla mutmain olur. Şayet başına bir imtihan gelirse de yüzüstü (küfre geri) döner. O, dünya(sın)ı da âhireti(ni) de kaybetmiştir. İşte bu apaçık hüsranın ta kendisidir.”103 “Fakat insan, ne zaman rabbi kendisini imtihan edip böylece ona ikramda bulunsa ve ona nimet verse, ‘rabbim bana ikram etti’ der. Ne zaman da onu imtihan edip rızkını daraltsa, ‘rabbim (beni önemsemedi ve) bana ihanet etti’ der.”104
Allah onlara nimet verince “rabbim bana ikram etti” derler. Nimeti kısınca ya da alınca, vermeyince bu defa “rabbim beni ciddiye almadı, beni unuttu, bana ihanet etti” derler.
Bilmemiz lazım ki rabbinin kendisini tabi tuttuğu imtihanlarda itiraz eden birinin imanı yok mesabesindedir ve uçurumun kenarında olan birinin hâli gibidir.
Neden?
Çünkü tek taraftan kulluk yapıyor da ondan. Allah kendisine nimet verdiği zaman kul olduğunu bilir; ama nimet gelmediğinde itiraz etmeye, isyan etmeye başlar. Nimet olsa kuldur, nimet olmasa kul değildir; yani Allah’ın kulu değil, nimetlerin kuludur. Nimetlerin kulu olduğu için imtihan gelince hemen kendini kaybeder, zaten “rabbim beni görmedi, beni unuttu” deyince de uçurumdan düşmüş olur.
Bizi kurtaracak olan tek şey; imanımız, aşkımız, muhabbetimizdir. Aynı şekilde rabbimizi tanımamız ve kendimizi bilmemizdir. Rabbimizi tanıdıkça kendimizi tanırız, kendimizi tanıdıkça da rabbimizi tanır, anlarız. İşte, manevi yolculuk bize böylesine kıymetli, değerli bir şerefi; rabbimizi, rabbimizin güzelliğini kazandırır. Bütün âlemde, kâinatta, varlıkta bundan daha büyük nimet, ikram, şeref olabilir mi? -Elbette ki olamaz.
Evet, mesele hayatı yaşarken sadece rabbimizi, rabbimizin güzelliğini, rızasını kazanmaktır. Eğer “ben rabbimi istiyorum” diyorsak o zaman topraktan olan nefsimizi, arzularımızı, isteklerimizi, gönlümüzdekileri rabbimize kurban etmemiz ve gönlümüzde ona yer açmamız lazım ki rabbimiz gönlümüze tecelli etsin.
Devamlı söylüyoruz; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “himmetinizi yüksek tutun” buyurmuştur. Sen küçük olabilirsin; ama kendisinden istediğin zat Allah’tır. O yüzden isterken en büyüğünü iste. Aklın nereye kadar eriyorsa oraya kadar iste. Biz de Allah’tan en büyüğünü istiyoruz. Dünyadan da, cehennemin korkusundan, endişesinden de, cennetin nimetlerinden de geçiyor ve sadece rabbimizin rızasını, cemalini istiyoruz. İnşallah bundan sonra bir adım daha atar ve “ben senin kulun, âbdin olarak kime muamele edersem edeyim, ne iş yaparsam yapayım yalnızca seni sevindirmek istiyorum” deriz.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir bedeviyi anlatır.
“Bedevinin biri çölde yolculuk yaparken devesini kaybeder. Yiyeceği ve içeceği de devesinin üzerindedir. Bedevi hemen devesini aramaya başlar; ama bir türlü bulamaz. Sonunda yorgun düşer ve deveyi arayacak takati kalmaz. Suyu, yiyeceği de yoktur. Bulunduğu yerde herhangi bir kervan da geçmez. Çölde ölümü beklemekten başka çaresi kalmamıştır. Bu hâl ile oturur, ölümü bekler. O sırada bir anda devesi gelip karşısında durur. Bedevi buna o kadar çok sevinir ki hamd edip şükrederken ‘sen benim rabbimsin, ben de senin kulunum’ diyeceğine, şaşırıp ‘sen benim kulumsun, ben de senin rabbinim, sana hamd ediyorum’ der. Bedevi, deveyi bulduğu için muhabbetten kendini kaybetmiştir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz devamında “Allah, bedevinin devesini bulmaktan daha çok bedevinin duasına sevindi” buyurur.
Bakıldığında kelime küfür kelimedir; ama Allah onun bu duasına seviniyor.
Neden?
Çünkü bedevi ne söylediğini bilmiyor. Niyeti başka, ağzından çıkan kelime başkadır. Allah burada bedevinin samimiyetine, hamdına, şükrüne, teşekkürüne, duasına seviniyor.
Allah’ı sevindirmek zor değildir. Her anda her şeyle onu sevindirme ve bize “kulum, seni seviyorum” dedirtme imkânımız vardır. Yeter ki niyetimiz böyle olsun, Allah bizim de duamıza, hamdimize, sevinir.
“Ben Kimim” sohbetlerine başlarken insanı anlatmanın mümkün olmadığını söyledim. Nasıl ki kâinatı, deryayı bir tasa sığdırmak mümkün değilse insanı bütünüyle anlatmak da mümkün değildir. Biz sadece deryadan bir şeyleri alıp oraya koymaya çalışıyoruz.
İnsanın gönlü Rahmân’ın arşıdır. Hâl böyleyken onu anlatmak, kim olduğunu söylemek kolay mıdır ya da iki kelimeyle olacak bir şey midir! İnsanı anlatırken âlemlerin rabbinin tecellisini, büyük bir kıymet, değer, şeref verip “benim halifem” diyerek yarattığı Hz. İnsanı anlatıyoruz. Elbette ki onu anlatmak kolay olmaz. Yalnız, özetle de olsa hep beraber insanın kim olduğunu anlayacağız inşallah. Anlayacağız ki kendimizi, kim olduğumuzu, nereden geldiğimizi, neler yaşadığımızı, rabbimizin bize neleri ikram ettiğini ve bizden ne istediğini bilelim.
Peki, rabbimiz verdiği bütün nimetlere karşılık bizden ne istiyor?
Sadece teşekkür etmemizi istiyor. Zahiri olarak bütün nimetlerin karşılığı sadece bir teşekkürdür. Teşekkür ettiğimizde nimetlerin hepsinin karşılığını ödemiş oluruz; yani Allah bize “haydi, kulum, bir sefer teşekkür ederim, de” buyuruyor. Hani bir çocuğa bir sürü şey versek sonra çocuk bize “ne yapayım” diye sorsa ona “teşekkür ederim, de yeter” deriz ya, belki çocuk teşekkür edince ne söylediğini dahi bilmez; ama biz yine de o “teşekkür ederim” deyince teşekkürünü kabul eder “tamam, karşılığını ödedin” deriz. İşte, Allah da bize aynen bu şekilde “teşekkür et, yeter” buyuruyor.
Tabi, bu söylediğim bir tek zahiri nimetler için geçerliydi. Yoksa manevi nimetleri teşekkür kurtarmaz. Ona da hamd gerekir, tesbih gerekir, tekbir gerekir, tevhid gerekir; yani gerçek manada “lâ ilahe illallah” deyip dünyayı, nefsimizi, canımızı kurban edip sarp yokuşu aşmamız gerekir. Allah “sarp yokuşu aşın”105 buyurduysa aşacağız. “Dağa tırmanın” buyurduysa tırmanacağız. Öyle “yoruldum, bıktım, yapamam, edemem” demek yoktur. O her ne buyurduysa biz de aynısını yapacağız inşallah.
Allah bizi “ben kimim” sorusuna doğru cevap vermeye çalışanlardan eylesin inşallah. Allah bizi; kendini, rabbini anlayanlardan eylesin. Allah bize “sen kimsin” diye sorduğunda rabbimizin kabul edeceği, razı olacağı, seveceği cevabı verebilenlerden eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
