3.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber “ben kimim” sorusuna cevap vermeye ve kendimizi rabbimizin tanıttığı gibi tanımaya, anlamaya çalışıyorduk.
Hepimiz zahiri olarak kim olduğumuzu; yani kendimizi, nerede doğduğumuzu, anamızı, babamızı, neler yaptığımızı biliriz; ama önemli olan zahiri olarak kim olduğumuzu bilmek değildir.
Neden?
Çünkü bedenimiz zahiri olarak evimiz gibidir. Oysaki bu evin içinde biri vardır ki işte biz oyuz; yani evin içindekiyiz, yoksa evin kendisi değiliz. Bedenimiz sadece bizim elbisemizdir, evimizdir. Genel olarak kim olduğumuzu anlatırken söylediğimiz şeyler bizim zahiri tarafımızı anlatır; ama artık zahiri tarafımızdan geçip evimizin içindekinin kim olduğuna bakmalıyız. Bu yüzden kendimizi anlamaya çalışırken zahiri olarak bedenimizi değil, bedenin; yani evin içindekini anlamaya, tanımaya çalışmalıyız.
Evet, zahiri elbisemizin, evimizin içinde biri var, dedik. Peki, o biri kimdir?
O biri Allah’ın bize nefhettiği rûhumuz, zatıyla, sıfatıyla tecelli ettiği hakikatimizdir. Bizim de kendimizi tanımaya öncelikle buradan başlamamız gerekir.
Allah’ın, bizi dünyaya gönderirken üzerimizde bir muradı vardır; ama gönderirken her şeyi perdelemiştir. Her ne kadar perdeli olsa bile yine de hepsi birbirinden tecelli eder.
Nasıl?
Her bir varlık kendisinden meydana geldiği hakikatin gölgesidir; yani o hakikatin zuhur etmesi, tecelli etmesi, aksetmesi mesabesindedir.
Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.
Bir Allah’ın bize tecelli edip rûhundan nefhetmesi vardır, bir bu rûhtan tecelli eden manevi tarafımız, güzelliklerimiz vardır. Bir de ondan tecelli eden başka bir nûr vardır. Son olarak ise bir de o nûrun tecellisi vardır ki o da hem bu âlemin hem de insanın bedeninin kendisidir. Her ne kadar hepsi bir öncekinden tecelli etse de nihayetinde hepsi Allah’ın tecellisinden tecelli ettiği için bütün güzellikler Allah’ın güzelliği olmuş olur.
Zaten manevi yolculuk bu şekilde geriye dönüş yolculuğudur; yani gölgeden hakikatimize, rabbimize dönüş yolculuğudur. Bu yolculukta rabbimizi ne kadar tanıyabilir, anlayabilir, sevebilirsek o kadar iman etmiş oluruz. Allah’ın tecellisiyle, güzelliğiyle Allah’a o kadar yakın olmuş, hakikatimize doğru da o kadar yolculuk yapmış oluruz.
Bütün imtihanlar bu manevi yolculukta üzerimizde mevcut bulunan Allah’ın El Esmâu’l Husnâ’sının kemale ermesi için karşımıza gelir; çünkü hepimizde Allah’ın doksan dokuz ismi tecelli etmiştir; fakat bu isimlerin kemale ermesi gerekir.
Mesela; Allah, rahmândır. Kulda da Allah’ın Rahmân isminin tecellisi vardır; ama kuldaki Rahmân isminin kemale ermesi, diğer bir ifadeyle kulun bu isme şahid olması için rahmete muhtaç birileri olmalıdır. Öyle ki kul ona rahmet etsin ve yaptığı bu rahmetle Allah’ın kendisine nefhettiği güzelliği kendisi üzerinde ortaya çıksın. Bu vesileyle de kendini rabbinin rahmetinden tanımış ve kendini Allah’ın yeryüzündeki halifesi olarak anlamış, tatmış olsun. İşte, kul rahmet etmesi gereken bir imtihanla karşılaştığında o imtihana karşı gösterdiği rahmetle kendini tatmış, aynı zamanda rabbinin güzelliğini, rahmetini kendinde tatmış olur. Kul bu imtihana rahmetle karşılık verince ve kendinde rabbinin rahmetini tadınca bu defa Allah’ın rahmeti ona bir daha tecelli eder ve kul, Allah ile yeniden dirilmiş olur.
“Ey iman (ettiğini iddia) edenler! (Allah ve resulü) Size hayat verecek şeylere (âyetlerimize iman etmeye) sizi davet ettiği zaman (hemen) Allah’a ve resul(ünün davetin)e icabet edin (ve dirilin)!”65
Allah ve resulü insanı neyle davet eder?
Kur’ân ile, vahiyle davet eder. Peki, neye davet eder? -Tabi ki rahmet etmeye, Allah’ın isimlerinin kendisinde tecelli etmesi için insanlara Allah’ın isimleriyle muamele edip fiili duasını yapmaya davet eder.
Devamlı söylüyoruz “insanın duadan başka bir gücü yoktur; ama dua fiili olarak yapılmadan Allah onu kabul etmez.” Bu her zaman için böyledir. Kulun kendisine gelen imtihanlara gösterdiği tavrı onun fiili duasıdır. Öyleyse kul, birine yardım etmesi gerektiği bir imtihanla karşılaştığında elinden gelen yardımı yapmalıdır ki bu çabası üzerinden fiili duasını yapmış olsun.
Aslında herkes ne yapması gerektiğini bilir; çünkü bir beşer olarak kendini o yardıma ihtiyacı olan kulun yerine koyduğunda kendisine rahmet edilmesini, sıkıntıdan kurtulmak için yardım edilmesini ister. Bu isteği onun duasıdır. Ne zaman ki başkalarına rahmetle muamele ederse o zaman fiili duasını da yapmış olur ve bu fiili duasının karşılığında rabbinin rahmetini alır. Yoksa duası kabul olmaz; çünkü kendisi rahmetle ilgili bir şey yapmamıştır.
Evet, istisnasız hepimiz Allah’ın güzelliğini biliriz.
Ne şekilde biliriz?
Bize nasıl muamele edilmesini istiyorsak bilelim ki o, Allah’ın da istediğidir ve güzel olandır. Bu nedenle rahmet etmemiz gerekene rahmet edince, ikram etmemiz gerekene ikram edince, selamet olmamız gerekene selam ve selamet olunca, sevilmesi gerekeni sevince, razı olmamız gerekenden razı olunca Allah’ın güzelliğini üzerimizde göstermiş ve Allah’ın isimlerini kendimizde tatmış oluruz. Böylelikle Allah’ın güzelliğine şahid olup şehadet etmiş oluruz. Bu, Allah’ın her bir ismi için aynen geçerlidir.
Bu âlemde duamızdan başka bir gücümüz yoktur. Bütün gücümüz sadece duamızdır. Dil ile, gönül ile, fiil ile duamızı yapınca Allah’ın güzelliği, isimleri, rahmeti, ikramı üzerimizde tecelli eder. Biz de bu tecelliyle Allah’a yakın oluruz. Allah bizden; yani bizim üzerimizde kendi güzelliğinden razı olur ve bizim üzerimizde kendi güzelliğini sever. Bunun sonucunda aradaki perdeler kalkar, dolayısıyla rabbimizin tecellisini kendi üzerimizde bütün şiddetiyle tadarız.
Allah’ın yakınlığının, tecellisinin bir tadı vardır. Misal; birine yaptığımız iyiliğin, rahmetin, onu sıkıntıdan kurtarmak için yaptığımız yardımın ya da ona sevgimizi göstermemizin bir tadı vardır ve bu tat, Allah’ın tecellisinin tadıdır. Böyle yaptığımız için Allah bizi sevmiştir, biz de Allah’ın bu sevgisini tadarız.
Hayatımızı yaşarken karşılaştığımız imtihanlara Allah’ın hangi ismiyle muamele edersek üzerimizde Allah’ın o ismi tecelli eder. Eğer bütün imtihanlara Allah’ın isimleriyle muamele edersek işte o zaman Allah’a yeryüzünde halife olur, yakın olur, ayna olur, Allah’ın güzelliğinin üzerinde tecelli ettiği kul oluruz. Bize bakanlar, rablerinin isimlerinin güzelliğini, tecellisini görürler.
Allah, kuluna zaten zatıyla, sıfatıyla tecelli etmiştir. Kul da imtihanlarda Allah’ın istediği gibi yapınca ondaki bu tecelli açığa çıkar; ama bu tercihi kendisi yapmıştır. Kendisi imtihanlara nefsine göre muamele etmeyip Allah’ın istediği gibi karşılık vermiş; yani rabbini tercih etmiş “bence, bana göre” demekten, nefsiyle hareket etmekten kurtulmuş, dünyayı, bedenini içinde yaşadığı ev olarak görmüş, kendisinin de o evin içinde bulunan Hz. İnsan olduğunu anlayıp onunla hareket etmiştir. Allah da bu tercihinin sonucunda ona ikram etmiş ve kuldaki tecelli açığa çıkmıştır.
Hiç kimse rabbini tercih etmeden, ona iman etmeden bir şey kazanamaz. İman; Allah’ın, kendisine yaptığı tecelliye insanın şahid olarak iman etmesidir. Yoksa kuru kuruya “ben Allah’a inanıyorum” demek iman değildir. Allah’a imanın olması için kulun, Allah’ı sevmesi gerekir. Allah’ı sevebilmesi için de onu mutlaka tanıması gerekir; çünkü insan tanımadığı, bilmediği bir şeyi sevemez.
Peki, kul, rabbini nasıl bilmelidir?
Öncelikle kendisini Allah’ın yarattığını, öyle herhangi bir şeyden de değil, tecelli edip yarattığını ve bütün varlığının Allah’ın güzelliğinden, tecellisinden başka bir şey olmadığını bilmelidir. Bununla beraber Allah’ın kendisine şahdamarından daha yakın olduğunu, kendisine tecelli ettiğini, bir an bile Allah’tan ayrı olmadığını, Hayy ve Kayyum olanın Allah olduğunu kabul edip buna iman etmelidir. Bununla beraber rabbini eksik tanımamış olmak için Allah’ın bütün isimlerine iman etmelidir. Bir de bu isimleri ahlaka dönüştürüp kendisinde mevcut olan Allah’ın isimlerini ortaya çıkarmalı ve rabbini bu şekilde kendi üzerinden bilmeli, tanımalıdır.
Başka türlü sadece dil ile “işte, Allah rahmandır, rahimdir, kerimdir” demek olmaz. Tamam, Allah öyledir de sende ne var! Eğer Allah’ın rahmanlığını, rahimliğini, kerimliğini, afuvvluğunu, selam oluşunu anlamamışsan Allah’ın isimleri sende tecelli etmemişse Allah’a yeryüzünde halife olamaz ve kendini bilmiş, tanımış olamazsın. Bu durumda dilinin “Allah rahmandır, rahimdir, kerimdir” demesi sana bir şey kazandırır mı? -Tabi ki kazandırmaz.
Allah’ın isimlerine iman etmek istiyorsan her zaman için kendine dönüp bakman lazımdır. Örneğin; Allah şahiddir. Eğer kendine, varlığa bakarken Allah’ın güzelliğini görmüyor, buna şahid olmuyorsan Allah’ın Şehîd ismine iman etmiş olmazsın. Aynı şekilde Allah biliyor, görüyor, işitiyor, irade ediyor, gücü, kuvveti vardır, her şeye kadirdir; ama bütün bu vasıflar sende de vardır. Kendindeki bütün güzel vasıfların Allah’a ait olduğuna ve onları sana Allah’ın ikram ettiğine iman etmedikçe sadece dil ile “Allah böyledir” demen, seni Allah’a, Allah’ın isimlerine iman etmiş bir kul yapmaz. Evet, Allah öyledir; ama onun yeryüzündeki halifesi olarak sen de öyle olmak, Allah’ın isimlerini kendi üzerinde ortaya çıkarmak zorundasın. Böyle değilsen onun güzelliğini, El Esmâu’l Husnâ’sını örtmüş, perdelemiş, inkâr etmiş, dolayısıyla kendini, kendindeki Allah’ın güzelliğini, Allah’a halife olmayı inkâr etmiş ve kendini ondan ayrı, bağımsız bir varlık olarak görmüş olursun ki işte, küfür de budur.
Allah’ı, Allah’ın isimlerini, ne kadar sever, iman edersen Allah’ın isimleriyle insanlara, varlığa, mahlukata da o kadar muamele edersin. Bu muameleyi yapınca ise aslında kendine rahmet etmiş olursun; çünkü insanlara hangi isimle muamele edersen Allah’tan da o ismin tecellisini, güzelliğini alırsın. Mesela; başkasına rahmet edince kendin Allah’ın rahmetini, ikram edince kendin Allah’ın ikramını kazanırsın. İnsanların hatasını, kusurunu, günahını, yanlışını affedince, mağfiret edince, yok sayınca da kendin affa uğramış olursun; çünkü rabbin de seni affeder, mağfiret eder. Allah’ın her bir isminin üzerinde tecelli etmesinin yolu budur. Bütün imtihanlar da sadece bunun içindir. O yüzden imtihanlar, Allah’ın bir isminin tecellisiyle karşılık vermemizi gerektirir.
İmtihan, kazanma imkânı demektir. Allah, tabi tuttuğu imtihanlarla; bize onun isimleriyle muamele etme ve ona halife olma, ayna olma imkânını verir, dolayısıyla her biri Allah’ın isimleri üzerimizde görünsün, ortaya çıksın diye vardır ve ister nimet, isterse de musibet olsun, hiç fark etmez, hepsi bizim için birer kazanma imkânıdır. İkisi de manevi olarak bize kazandırır. Nimet olarak gelen imtihanlar; ikram olarak, aşk olarak, muhabbet olarak gelip bize kazandırırken musibet olarak, sıkıntı olarak gelen imtihanlar ise nefsimizi temizleyerek, tezkiye ederek, aradaki perdeyi kaldırarak, aşkın, muhabbetin, ikramın Allah’ın yakınlığının tecelli etmesine vesile olarak bize kazandırırlar.
Hayat baştan sonra rabbimizin rızasını, yakınlığını kazanma imkânıdır. Öyleyse hayatı, varlığı rabbimizin emrettiği gibi okumamız lazım ki hayatı doğru anlamış olalım.
Nasıl?
“Oku (anla, idrak et ki)! Senin rabbin ekremdir (zatında kerim olan ve kullarına kerim olmayı ikram edendir).”66 Yaratan rabbimiz bizi, mahlukatı yaratıp öylece bırakmamıştır. Yaratan rabbimiz bizi her anda yaratmaya devam eder. Aynı zamanda bizim için her anda kazanma imkânları yaratıp bizi sırat-el mustakimde kendine davet eder ve bize yolu göstererek “haydi, kulum güzel yap” der. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede “o, hanginizin daha güzel amel edeceğini imtihan etmek için ölümü ve hayatı yaratmıştır”67 buyurur.
Peki, güzel yapmak ne demektir?
Güzel yapmak; Allah’ın emrettiği, sevdiği gibi, Allah’ın güzelliğiyle güzel yapmaktır; yani Allah’ın rahmetiyle rahmet etmek, kerimliğiyle ikram etmek, afuvvluğuyla affetmek, güzelliğiyle güzel olmaktır. Kul böyle olsun diye Allah her anda tecelli edip kulu için kazanma imkânları yaratır ve ona “haydi, kulum yaklaş! Haydi, kulum gel, haydi güzel yap” buyurur.
Unutmayalım ki bu hayatta hiçbir anın tekrarı yoktur. Hiçbir varlığın bir an bile devam etmesi yoktur. Allah tüm varlığı Hallâk ismiyle her an yok edip yeni bir yaratılışla yeniden var eder. Nasıl ki ışık sürekli değilse, peş peşe hızlı bir şekilde yanıp sönüyor; ama biz onu algılayamadığımız için devamlı aydınlık olarak görüyorsak bütün varlık da böyle her an sürekli olarak yeniden var olur, yok olur.
Allah’ın tecellisi peş peşe geldiği için ilk gelen yok olur, sonra gelen ise yenidir ve tek bir anımız bile asla sürekli değildir. Her an Allah her şeyi yaratır, yok eder, bir daha yaratıp bir daha yok eder. Bütün varlık bu peş peşe gelen tecelliden ibarettir; ama biz bakınca varlığı sürekli var görürüz. Hâlbuki Allah, varlığı her anda yaratıp yok eder.
Allah’ın tecellisi bir tanedir; ama biz bu tecelliyi varlığa dönüşürken; yani zamandan mekâna dönüşürken farklı farklı, rengarenk olarak görürüz.
Misal; Güneş’e bakarken onu sarı görürüz; ama Güneş sarı değildir. Lakin bütün renkler onun ışığıyla farklı renklere bürünür. Ya da akan bir nehrin başında durduğumuzda suyu hep aynı görürüz; ama o gördüğümüz su aynı su değildir. Bir an sonra o su değişmiş ve yerine yenisi gelmiştir. Ondan su içerken de içtiğimiz ilk yudum, gördüğümüz sudur; ama ikinci yudum, ilk gördüğümüz su değil, yukarıdan gelen sudur.
Bütün varlık da hayat da böyledir. Her şey taptazedir, yenidir. Bu yüzden Yunus Emre “her dem taze doğarız, kim bizden usanası” demiştir. Biz de her dem taze doğduğumuzu bilelim. Her anda rabbimiz tecelli edip bizi yeniden yaratır ve bize her anda kendisiyle güzel olma, kendisine yakın olma, dost olma, kendisini tanıma, sevme, sevilme ve Hz. İnsan olup kendisine halife olma imkânları var eder.
Kul her zaman kuldur; ama Allah’ın güzelliğinin tecellisinden ibarettir. Birini o kadar çok ciddiye alman, o kadar çok sevmen lazım ki o kişi seni sevindirebilsin, gazaplandırabilsin, ona kırılabilesin. İşte, Allah da insanı öylesine muhatap almış ki insanı sevebiliyor, ona gazap edebiliyor, hatta tabir-i caizse küsebiliyor, darılabiliyor! Böyle baktığımızda Allah’ın insanı nasıl sevdiği, nasıl muhatap aldığı akılla anlaşılabilecek bir şey değildir! Aksine aklın dışına çıkan bir şeydir.
Aklın gücü Allah’ın, kuluna olan yakınlığını, sevgisini anlamaya yetmez. Hem tecelli edip yaratıyor, hem seviyor, hem de muhatap alıp her türlü imkânı veriyor! Üstelik muhatap alışı öyle sıradan bir muhatap alış da değildir. Her an onunla beraberdir, her an tecelli edip onu yaratır, ona muamelede bulunur ve ona “haydi kulum gel. Haydi bir adım daha at. Haydi bir daha güzel yap. Haydi benim güzelliğimi üzerinde göster. Haydi gel, gel de benimle ol” buyurur.
Mü’min, Müslüman olarak hayatı yaşarken her güzel yapmaya çalıştığımızda rabbimizin güzelliğine, rahmetine, ikramına, selamına, şahid olmaya yolculuk yaparız. Örnek vermek gerekirse; birini affedip mağfiret ettiysek Allah’ın affına, mağfiretine; birini Allah için sevdiysek Allah’ın muhabbetine, sevgisine yolculuk yaparız.
Bu yolculuğumuzun sonunda varacağımız yer neresidir?
Varacağımız yer; kendi hakikatimizi tanımaktır. Bir kul manevi yolculuğunun sonuna vardığında Allah aradan perdeyi çekince; yani kul kendini görünce Allah’ın nûrunun, güzelliğinin, El Esmâu’l Husnâ’sının tecelli ettiği birini görür. Onu gördüğünde ise çok şaşırır!
Zatın biri söylemişti, “manevi yolculuk sırasında aradan perde çekildiğinde kendimi görünce rabbimi gördüğümü zannettim ve tam on sene boyunca o gördüğüme ibadet ettim. Onun bir tecelli olduğunu anlamadım sonra Allah bir daha perdeyi aralayıp açınca anladım ki meğer yıllarca kendi hakikatime, rûhuma ibadet etmiş, secde etmişim. Bunu on seneden sonra perde açılınca anladım.”
Perde ilk açıldığında kendi hakikatini görünce rabbini gördüğünü zannetti! Yalnız, hakikati Allah’ın tecellisi, güzelliği olduğu için bu zannı tecelli manasında doğruydu. Zaten perde on yıl sonra kendisine bir daha açıldığında meğerse rabbini değil, Allah’ın tecellisi olan hakikatini gördüğünü anlamış oldu.
Bu durumda manevi yolculuğun sonunda Allah perdeyi aradan çekince kul neyi görecek?
Allah’ın güzelliğinin tecellisini görecek ve rûhuna şahid olacak. Allah âyet-i kerimede nefahtu fîhi min rûhî:68 “Ona rûhumdan nefhettiğimde…” buyurur, İnsanın rûhu Allah’ın nefhasıdır. Bu yüzden kul yolculuğunun sonunda rûhunu görünce rabbini, Allah’ı gördüğünü zanneder ve kendi hakikatini gördüğünü anlayamaz. Daha sonra ise zaten gördüğünün kendi hakikati olduğunu anlar.
Kul temizlenmeden, nefsi tezkiye olmadan kendi hakikatine şahid olamaz. Nefsi temizlenmeyen, aradaki perdeleri kaldırmayan, Allah’ın güzelliği olmayan bir kul, kendi kendisinden, hakikatinden mahrum kalmış olur.
Bilmemiz lazım ki asıl tevhid kim olduğumuzu bildiğimiz zaman gerçekleşir; çünkü kim olduğunu bilen bir kul “lâ ilahe illallah” deyince ne söylediğini bilir ve lâ ilahe illallah kelime-i tevhidinin nûru onun gönlünde tecelli eder. Bu nûr onda tecelli edince vehmi, hayali, karanlık olan nefsani varlığı yok olur; yani nefsindeki kötülükler gider ve Allah’ın güzelliği onun üzerinde ortaya çıkar. Zaten insan hakikatte Allah’ın saf güzelliğidir. İşte, kul da hakikatine şahid olunca Allah’ın bu güzelliği artık kendisi üzerinde açılmış olur.
Tabi, bütün bunların olması için insan öncelikle manevi yola girip rabbine, hakikatine doğru yolculuk yapmalıdır. Yoksa bu yolculuğu yapmadan insan kendini tanıyamaz, dolayısıyla nefsindeki karanlıklar gitmez ve Allah’ın El Esmâu’l Husnâ’sı, güzelliği onun üzerinde tecelli etmez.
Neden?
Çünkü kul hakikatine yolculuk yapmazsa gölgeye takılır. Başka bir ifadeyle evin içindekine değil de eve, elbisenin içindekine değil de elbiseye takılmış olur. Böyle olunca geriye dönüş yolculuğunu yapamaz. Rabbi onu kendine davetmiş “bana dön” demiştir; ama o, rabbinin davetine icabet etmemiş olur. Allah onu; kendini, rabbini tanısın, ona ayna, halife olsun diye yeryüzüne göndermiştir, o ise dünyada çakılı kalmış, dünyanın peşinden koşmuştur.
Bütün mesele; bizim kendi hakikatimizi tanımamız ve kim olduğumuzu bilmemizdir. Kim olduğumuzu bilirsek rabbimize onun istediği, emrettiği gibi bir kul, bir âbd olabiliriz. Bunun için rabbimiz bize yolu göstermiştir. Kur’ân’a baktığımızda Allah baştan sona bizi kendimiz, hakikatimiz olmaya davet eder ve hakikatimize kavuşmamız için bize lazım olan, gerekli olan her şeyi anlatır. Eğer Allah’ın emrettiği gibi onun davetine icabet eder, “yap” dediklerini yapar, “yapma” dediklerini yapmazsak canlı âyet olur, canlı Kur’ân oluruz. Allah’ın canlı kitabı, kelamı, kelimesi, Allah’ın nefhettiği, tecelli ettiği rûh oluruz.
Evet, kendi hakikatimize kavuşmak ve Allah’ın tecellisi olmak için mutlaka anlayarak, tefekkür ederek Kur’ân’ı okuyacak, rabbimize cevap vereceğiz inşallah. Bu işin sonunda olacak şey; bütün perdelerin aradan çekilmesidir.
Elbette ki her şey bir anda olmaz. Biz hayatımızı yaşarken “rabbim ne dediyse doğru olan, hak olan, güzel olan odur” deyip ona iman ettik ya, Allah’ın vahyini sevdik, kabul ettik ve “emrettiğin gibi yapacağım ya rabbi” dedik ya gücümüz yetmese bile Allah bize yardım eder ve bunun sonucunda Kur’ân’ın her bir âyetine iman edip onunla diriliriz. Böylelikle bütün karanlıklar, perdeler aradan çekilir, biz de hakikatimize kavuşuruz. Bunları yapmadığımız takdirde sadece dil ile “şöyle yapacağız, kazanacağız, kenarından, köşesinden sıyrılıp hakikatimize varacağız” demekle hakikatimize varamayız. Kenarından, köşesinden sıyrılıp varmaya çalışırsak ancak bir şeye varırız. Oysaki bizim bir şeye değil her şeyin sahibine varmamız gerekir. Bunun için de Kur’ân’ı anlayarak, tefekkür ederek iman ederek okumak şarttır. Neden? -Manevi yolculuk Kur’ân ile yapılır da ondan.
Kur’ân’dan başka bir şeyle hiçbir şekilde hakikatimize kavuşamayız; çünkü sadece Kur’ân ile dirilince yolculuğumuzu tamamlamış oluruz. Zaten Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e canlı Kur’ân denmesinin sebebi; Allah’ın bütün âyetlerinin onun üzerinde imana, ahlaka, amele dönüşmesidir. Bu yüzden Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için âyet-i kerimede “o, (nefsinin) hevâsından da konuşmaz. O(nun söyledikleri Allah tarafından ona) vahyedilen bir vahiyden başkası değildir.”69 Yani “o kendinden konuşmaz, sadece kendisine vahyedileni söyler” buyurmuştur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in bakışı, konuşması, işitmesi, yaptığı her işi Kur’ân iledir. Ne yaparsa yapsın sadece Kur’ân ile öğrenir, onunla öğretir, onunla kazanır, onunla harcar. Bir kul böyle olursa bunun karşılığında kazanacağı şey; tek kelimeyle Allah’ın güzelliği, tecellisi, Hz. İnsan olmaktır.
Hepimizin dönüşü Allah’adır; ama ahirete gitmeden bu dönüşü dünyadayken tamamlamamız lazım. Eğer çamura, dünyaya, fani olana, gölgeye takılırsak bu dönüşü tamamlayamaz, hakikatimize eremeyiz. O yüzden bütün manevi yolculuk sadece Kur’ân ile, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le yapılır. Bu yolculukta kendimize, varlığa, hayata bakarken rabbimizin ismini okudukça; rabbimizin sevilmeye, âbd olunmaya layık olduğunu ve bizim için tek mabud olduğunu anlar, rabbimize iman eder, onu tanır, sever, muradını anlar, ona âbd olur, âşık oluruz. Sonrasında hayatımızı yaşarken rabbimiz bizi hangi imtihana tabi tutarsa tutsun imanımız devreye girer ve biz de bu iman ile Allah’ın bize verdiği güzelliği üzerimizde gösteririz; yani karşılaştığımız imtihanlarda insanlara devamlı rahmet eder, ikram eder, yardım ederiz, böylece rabbimize halife, ayna olur, onun sevgisine, dostluğuna, yakınlığına layık oluruz.
Ve izâ seeleke ıbâdî annî fe innî karîbun ucîbu da’veted dâi izâ deâni, fel yestecîbû lî vel yu’minû bî leallehum yerşudûn:70 “(Resulüm!) Kullarım sana benden sorar(lar)sa (söyle onlara), muhakkak ki ben Karîb (ismimle herkese ve her şeye çok yakın)ım. Bana dua ettiği vakit dua edenin duasına icabet ederim. O hâlde (onlar da) benim (kulluk davetime) icabet etsinler ve bana iman etsinler ki rüşdlerine (manevi olarak kemâlâtlarına) ersinler.”
Dua ile davet Arapça’da aynı kelimeden gelir. Âyetin Arapçası’nın altı çizili olan kelimesine dikkat edersek Allah bu âyette kulun duası için davet kelimesini kullanmıştır. Öyleyse âyeti sadece kulun dua etmesi, rabbinden bir şeyler istemesi olarak geçiştiremeyiz; çünkü Allah orada davet kelimesini kullanmıştır. Demek ki Allah’ın burada beyan ettiği şey; kulun sadece dua etmesi değil, ayrıca Allah’ı davet etmesidir. Aynı şekilde “o hâlde (onlar da) benim (kulluk davetime) icabet etsinler” kısmında gördüğümüz üzere bir de Allah’ın, kulunu davet etmesi vardır. Dua ile davetin Arapça’da aynı kelimeden geldiğini söylemiştik. O zaman nasıl ki Allah bizim duamıza icabet ediyorsa bizim de onun duasına; yani bize olan davetine icabet etmemiz gerekir.
Peki, ne yaparsak rabbimizin davetine icabet etmiş oluruz? Bunun cevabını da Allah beyan ediyor.
Vel yu’minû bî: “Bana iman etsinler.” Vel yu’minû bî, cümlesindeki bî kelimesi Arapça’da “ile” manasına gelir. Bu şekilde düşündüğümüzde âyet vel yu’minû bî: “Benimle iman etsinler” manasında olur. Kullarıma söyle; bana benimle iman etsinler; yani kendilerini benden bağımsız bir varlık olarak görmeden iman etsinler. Kendi üzerlerinden, gönüllerinden beni sevsinler. Kendilerindeki bütün güzel vasıfların bana ait olduğunu ve benim tecellimle varlıkta durduklarını bilip bana öyle iman etsinler.
Kendini Allah’tan bağımsız bir varlık olarak gören; ibadetini, kulluğunu, zikrini, tefekkürünü öyle yapan, bakışı, okuması, anlaması böyle olan, hayatını, kendini Allah’tan bağımsız görerek yaşayan bir kul düşünelim. Bir de kendini rabbine ait gören ve bunu da bütün şiddetiyle tadan bir kul düşünelim. Bu ikisinin imanı hiçbir olur mu? -Elbette ki olmaz.
Kendimizi Allah’tan bağımsız bir varlık olarak görmemek için “ben beni yaratan rabbimin huzurundayım. O bana isimleriyle, güzelliyle tecelli etmiştir. Her zerreme tecelli eden odur. Benim kendimi bilmediğim kadar o beni bilir. Onun bilgisiyle benim bilgim bir değildir. Benim bilgim fani, onun bilgisi ise bakidir” dememiz lazım.
Her ne kadar rabbimizi aklımızla bilmeye çalışsak da aşk ile bilmeye çalışmak başkadır. Aşk, onu onunla bilmek, onu onunla sevmek, ona onunla gitmektir. Âşık bir kul kendini Allah ile bilir, Allah’ın huzurunda olduğunu ve her zerresine bütün şiddetiyle tecelli edenin Allah olduğunu bilir. Şimdi böyle olan bir kul ile kendini Allah’tan bağımsız gören bir kulun hâli bir olur mu, bu ikisi birbirine benzeyebilir mi? -Benzeyemez; çünkü biri gölge iken öteki hakikidir, gerçektir.
İnsanın zahiri tarafı insanın gölgesidir, dedik. Hakiki olan ev sahibi içeridedir ve o ev sahibi biziz. Hakiki tarafımıza kavuşmak için zahiri taraftan, gölgeden kurtulmamız lazım. Mesela; Allah âyet-i kerimede “rabbinin gölgeyi nasıl uzattığını görmedin mi? Eğer dileseydi, onu elbet hareketsiz kılardı. Sonra biz, Güneş’i onun üzerine bir delil kıldık. Ardından onu kolay bir çekişle kendi (tecelli edip yarattığı)mıza çektik.”71 Rabbinin gölgeyi nasıl uzattığını görmedin mi, sonra biz onu yavaş yavaş kendimize çekeriz, buyurmuştur.
Dikkat edilirse Allah burada “gölgeyi kendine çekeriz” demiyor, “gölgeyi yavaş yavaş kendimize çekeriz” buyuruyor.
Peki, bu âyetten ne anlamalıyız?
Allah bize “sen gölgesin. Senin bu gördüğün varlığın gölgendir. Sana tecelli eden benim” buyuruyor.
İnsan gölgedir, sonra Allah “bilin ki şüphesiz Allah, (dünyada kuluna yakınlığını tattırmak ve hakkı gönlüne vahyetmek için) kişi ile kalbi arasına tecelli eder”72 âyetinde buyurduğu gibi tecelli eder ve gölgeyi kendine çeker. İşte, bütün yolculuk rabbimizin bizi kendine çekmesidir.
Devamlı söylüyorum; bizi kendine çeken odur. Onun aşkı, muhabbeti bizi kendine çeker. Yalnız, ona çekilmemiz için hayatı yaşarken kendimizi, hayatı, varlığı doğru okumamız, doğru anlamamız ve kim olduğumuzu bilmemiz gerekir.
Evet, Allah bizi kendine, kendi hakikatimize çeker. Hakikatimize tecelli eden odur. Allah gölgeyi çekince mutlaka hakikatimize varırız. Mesela; güneş doğunca gölge en uzun hâlindedir. Güneş tepeye doğru yavaş yavaş gelirken gölge de yavaş yavaş kısalır, tam tepeye gelince ise gölge biter. Nasıl ki güneş yavaş yavaş tepeye gelirken gölge kısalıyor, güneş tepeye geldiğinde ise bitiyorsa manevi yolculukta da insan yolu yürürken aşk oldukça gölgesi; yani zahiri tarafı yavaş yavaş kısalır, aşkı kemale erince; yani güneş en sıcak hâlini alınca ise artık hakikat tecelli eder ve insanın gölgesi biter.
Unutmamamız lazım ki gölge hakikatten hiçbir şeydir. Dünyaya dalanlar, onu sevenler, onun peşinden koşanlar, hayatı dünya hayatından ibaret zannedip dünyayı tercih edenler sadece bir gölgenin peşinden koşarlar. Ölünce de gölgeleri biter ve gölge olan bedenlerini bedenin geldiği yere, toprağa verirler, kendileri de rablerine gider.
Peki, hangi hâl ile giderler? İmtihanlar karşısında kazanıp Allah’ın kendi üzerlerindeki güzelliğini kemale erdirerek mi yoksa fıtratlarında olan güzellikleri bile kaybederek mi giderler? -Ebette ki bunun cevabını hepimiz biliyoruz.
Allah, böylelerine kitaplarını verip “kitabını oku! Bugün hesap sorucu olarak sen kendine yetersin.73 Bak ben sana neler vermişim. Bak seni nasıl şereflendirmiş, sana nasıl ikram etmişim. Seni kendime, güzelliğime nasıl davet etmişim! Sen ise benim davetime değil, şeytanın davetine icabet etmişsin. Beni tercih etmemiş, nefsini, vehmi, zannı, çirkinliği tercih etmişsin. Madem sen dünyadayken beni tercih etmedin, bugün de ben seni tercih etmem. Sen bana kavuşmayı, güzelliğimi kazanıp güzelliğim olmayı istemedin. Bugün de ben sana kavuşmayı istemem” buyurur.
Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “kim Allah’a kavuşmayı severse Allah da ona kavuşmayı sever. Kim Allah’a kavuşmayı kerih görürse Allah da ona kavuşmayı kerih görür”74 buyurmuştur. Kerih, ikrah edici, tiksindirici manasına gelir. Eğer biri güzel yapmıyor, güzel olmaya çalışmıyorsa Allah’ın güzelliğinden tiksiniyor demektir. Allah da ona kavuşmayı kerih görür.
Herkes güzelliğin ne olduğunu fıtrat itibariyle bilir. Misal; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “kendiniz için istediğinizi kardeşiniz için de istemedikçe mü’min, Müslüman olmazsınız”75 buyurur. Güzel yapmak için insan öncelikle kendisi için istediğini kardeşi için de istemelidir. Böyle olunca güzel yapar; yani Allah’ın güzelliği ona tecelli eder. Yoksa olan güzelliğini de kaybeder.
Örnek vermek gerekirse; merhameti olduğu hâlde yine de zulmeden birini düşünelim. O kişi zulmüne devam ettikçe bir süre sonra zulmetmek artık ona ağır gelmez, sıradan bir şey gibi gelir; çünkü zulmederek olan rahmetini kaybetmiştir. Ya da cinayet işlediğinde önce bundan etkilenir; ama sonra iki, üç beş derken adam öldürmek artık ona sıradan bir şey gibi gelir. Veya bir yanlış yapar, ilk başta yaptığının yanlış olduğunu bilir; ama yanlışına devam ettikçe bir süre sonra bu yanlışı ona sıradan bir şeymiş gibi, hatta güzel bir şeymiş gibi gelir; çünkü kendindeki güzelliği, rahmeti, muhabbeti, sevmeyi, rabbini kaybetmiştir ve bundan haberi bile yoktur.
Nasıl ki insan yanlış yaptıkça kendindeki güzellikleri kaybediyorsa güzel yaptıkça da üzerinde güzellikleri artırır. İşte, bütün imtihanlar Allah’ın bizim üzerimizdeki güzelliği artsın diye birer imkândır. İster nimet isterse de musibet olarak gelsinler hepsi Allah’ın güzelliğini kazanmamız içindir.
Hayatı böyle görmezsek hayatı küçümsemiş oluruz. Bu dünyada rabbimizin güzelliğini kazanmazsak o zaman Allah bizi buraya neden gönderdi! Zaten baktığımızda hayatı anlamayanlar “dünyaya gelmeyi ben mi tercih ettim” ya da “Allah neden bizi direkt cennete göndermedi” derler. Böyleleri akıllarını kullanmamış, anlamamıştır. Rablerinin ismiyle okumamış, okumak istememiştir; çünkü okumak işlerine gelmemiştir. Eşek işte! Eşeğin aklı bile bunlardan daha fazladır.
Bütün hayat rabbimizin rızasını yakınlığını, güzelliğini, dostluğunu kazanma yolculuğudur ve bunlar da bir tek imtihanlarla mümkündür. Bu yüzden imtihanın küçüğü, büyüğü olmaz; çünkü imtihana tabi tutan büyüktür. Karşılaştığımız bir imtihan bize çok küçük, çok basit bir şeymiş gibi gelebilir; ama o imtihana tabi tutan bizi yaratan rabbimizdir, bu sebeple hiçbir imtihanı basit göremeyiz. Bize çok küçük görünse de yapmadığımızda kaybeder, yaptığımızda kazanırız.
Bununla ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hadis-i şeriflerinden örnek vereyim.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “kardeşine tebessüm etmen sadakadır,”76 “güler yüzle selam vermen sadakadır”77 buyurmuştur. Tebessüm etmemiz, selam vermemiz bile sadakadır; yani rabbimize sadakatimizi ispatlamamızdır. Her biri bize imanı kazandırır ve bizi Allah’ın sevgisine layık eder. Bunun sonucunda Allah bize sevgisiyle, rızasıyla, güzelliğiyle tecelli eder. Görüldüğü gibi tebessüm etmek, selam vermek basit bir şeymiş gibi görünse de bize kazandırdığı nimet çok büyüktür! Öyleyse hiçbir imtihanı basit diye geçmeyelim; çünkü hepsi bize rabbimizin rızasını, sevgisini, yakınlığını kazandırır.
İman yetmiş küsur şubedir. En kâmili “lâ ilahe illallah” demek en küçüğü de insanlara sıkıntı veren bir şeyi yoldan alıp kenara koymaktır.78 Bunların her biri imanın şubesidir ve insana imanı kazandırır. Bu yüzden Hz. Hüseyin (r.a.) “hayat, imanı kazanma ve kazanılan bu imanı koruma yeridir” buyurmuştur. İmanı korumak gerekiyorsa demek ki imanı kaybetmek de varmış! Karşılaştığımız imtihanlara rabbimizin istediği şekilde cevap verdikçe hem iman kazanırız hem de imanımızı korumuş oluruz, aksi takdirde imanımızı koruyamayız.
Evet, bu âleme imanı kazanmaya, iman olmaya gelmişiz. İman sevmektir, dolayısıyla bu âleme rabbimizi tanımaya, sevmeye, âşık olmaya, aşk olmaya gelmişiz. Manevi yolculuk da bu aşkı kazanmak, aynı şekilde aşkla kazanmaya devam etmektir; yani sonuç itibariyle aşk olmaktır.
Aşk, Allah’ın zati tecellisidir ve içinde Allah’ın bütün isimlerini barındırır.
Nasıl?
Birini seviyorsak ona rahmet ederiz, ikram ederiz, hatasını, kusurunu affeder, görmezden geliriz. Bir sıkıntısı olduğunda yardım ederiz ve onu sevdiğimiz için ondan razı oluruz. Aşk bu şekilde her defasında işin merkezindedir; çünkü zatından tecelli eder ve bizi rabbimizin güzelliğine, rahmete, El Esmâu’l Husnâ’nın nûruna gark eder.
Evet, her ne olursa olsun kendimizi, hayatı, bu âleme neden geldiğimizi mutlaka anlamamız lazım. Bunun için de önce marifetullahı kazanmamız; yani rabbimizi bilmemiz, tanımamız, bize neyi vahyettiğini okumamız, kendimize, varlığa, hayata bakarken her şeyi onun ismiyle okuyup anlamamız, kısacası kitabımızı okuyup rabbimizi dinlememiz lazım.
Rabbimiz bizimle konuşuyor. Eğer Allah’ı rab olarak kabul etmiş, “beni yaratan, terbiye eden, eğiten, büyüten odur. Her şeyi ondan öğrenmem lazım. O benim rabbimdir” demişsek acaba onu nasıl dinlemeli, nasıl ciddiye almalıyız! Bizi o yaratmışsa üzerimizde hakkı vardır. Öyle buyurmuştu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “Allah’ın, kulu üzerinde kulun da Allah üzerinde hakkı vardır. Allah’ın, kulu üzerindeki hakkı; kulun hiçbir şeyi şirk koşmadan Allah’a âbd olmasıdır. Kulun Allah üzerindeki hakkı ise kendisine hiçbir şeyi şirk koşmadığı rabbinin ona azap etmemesidir.”79
Allah’ın hakkını teslim edebilmek için bütün şirklerden kurtulmak gerekir; ama bunun için de rabbimizi tanımamız şarttır. Eğer rabbimizi tanımazsak şirke boğulur, hiçbir zaman da bu şirkten kurtulamayız; ama onu tanırsak o zaman bütün şirklerden temizleniriz. Aynı şekilde üzerimizdeki muradını ve bizden ne istediğini anlarız. Onu tanıdığımızda; bizden istediği her şeyi, sırf bizim için istediğini, bizi nasıl sevdiğini, ciddiye aldığını, şereflendirmeyi dilediğini anlar, kendimizi gölge olan, fani olan dünyaya, küçücük bir makama, üç kuruşa satmayız. Kıymetimizi, değerimizi bilir, Allah’tan aldığımız şerefi taşırız.
Allah bizi kendine davet ediyor. “Bana dua ettiği vakit dua edenin duasına icabet ederim. O hâlde (onlar da) benim (kulluk davetime) icabet etsinler ve bana iman etsinler ki rüşdlerine (manevi olarak kemâlâtlarına) ersinler” buyurdu ya Allah. O zaman Allah’ın davetine icabet edelim.
Nasıl?
Bunun cevabını yine Allah veriyor. Vel yu’minû bî: “Bana iman etsinler.” “Benimle iman etsinler.” Demek ki Allah’ın davetine icabet etmek demek; ona iman etmekmiş! İman etmemiz için de rabbimizi tanımamız, üzerimizdeki muradını ve bizden ne istediğini anlamamız gerekir; çünkü ancak tanıdıkça rabbimizi sevebiliriz. Sevdikçe de onun sevdiği, istediği gibi yapabiliriz. Sevdiği gibi yaptıkça da sevdiği gibi oluruz; yani rabbimizi bilmiş, bulmuş, dolayısıyla hakikatimiz olmuş oluruz.
Hepimiz anlamışız ki bu âlem rahat etme yeri değildir. En basitinden acıkırız rahat edemeyiz, susarız rahat edemeyiz. Devamlı nefese ihtiyacımız vardır, nefes almazsak ölürüz. Akşam olur uykumuz gelir, uyuyamayınca rahat edemeyiz. Hayat böyle devamlı rahatsızlıktan başka bir şey değildir.
Baktığımızda durmadan çalışıyoruz ve hep bir koşuşturmaca içindeyiz. Şimdi bu hayat mıdır! Bunu hayat zannettiysek asıl hayatı anlamamışız demektir. Allah âyet-i kerimede, “bu dünya hayatı bir eğlence ve oyundan başka bir şey değildir. Şüphesiz âhiret yurdu ise, işte asıl hayat odur”80 buyuruyor. Asıl hayat Allah katındaki hayattır. Biz de Allah katındaki hayatı bulmalıyız.
Peki, Allah katındaki hayatı nasıl bulabiliriz?
Allah ile olunca, kendimizi bilince, bulunca onun katındaki hayatı bulmuş oluruz. Zaten bu âleme onun için gelmişiz. Yoksa burada her istediğimiz olsun diye dünyaya gelmemişiz. Tabi ki her isteğimizin yerine geldiği bir âlem vardır; ama orası ahirettir. Burada her dediğimiz olacak diye bir şey yoktur. Dünyada sevinçler de, sıkıntılar da, mutluluklar da, musibetler de, belalar da iç içedir ve hepsi bizim için birer imtihandır, kazanma imkânıdır. Bize düşen; sadece hayatı yaşarken rabbimizin bize öğrettiği gibi bakmak, anlamak ve onun emrettiği, sevdiği gibi yapmaktır.
Zaten ramazan ayı geldi, hepimiz bu ayda çabamızı gösterip rabbimizin istediği gibi yapmaya çalışıyoruz. Ramazan ayı; rahmet ayıdır, rabbimizi tanıma, rabbimizin bize indirdiği Kur’ân’ı onun ismiyle okuyup anlama, ona kul olma, âbd olma, iman etme, nefsimizi tezkiye etme, rabbimizle beraber olup onun güzelliğini alma, onunla güzel olma ayıdır. Bununla beraber rahmet edip rahmet olma, sevip sevilme, razı olup razı olunma ayıdır. Kısacası rabbimizle mutmain olup itminan bulma, rabbimize şahid olup şehadet etme ayıdır. Bu ramazanı rabbimizin emrettiği gibi bir kul olmamız için imkân bilelim ve gerekeni yapalım. Bunun için de gönlümüze bakalım ve rabbimizin sevgisi dışında bir sevgi varsa orayı temizleyelim inşallah.
Elbette ki insan seven, sevilmeye de layık olan bir varlıktır. Bu yüzden insan herhangi birini ya da bir şeyi sevebilir. Hepimizin sevdiği şeyler, sevdiği insanlar vardır; ama her neyi seviyorsak bilelim ki o sevdiğimiz fanidir, hakikatin gölgesinden ibarettir ve yok olacak bir şeydir; çünkü “o (gökyüzü ve yeryüzü) üzerinde bulunan her şey fânidir (ve yok olacaktır). Ancak Zûl Celâli vel İkrâm (celal ve ikram sahibi ve celaliyle tecelli ettiği her muamelesinde mutlaka kuluna bir ikramı) olan rabbinin vechi (zatı ve zatından tecelli eden El Esmâu’l Husnâ’sı) bâki kalacaktır”81 buyurdu Allah.
Allah’ın bu âyette direkt “rabbinin vechi bakidir” ya da “Allah’ın vechi bakidir” demek yerine “celal ve ikram sahibi olan rabbinin vechi bakidir” buyurmasının hikmeti nedir?
Çünkü celali ve ikramıyla tecelli ediyor da ondan. Celalinden rabbinin güzelliği, ikramı tecelli eder. Söyledim; hayat baştan sona sıkıntıdan, sorunlardan ibarettir. Sıkıntıdan bir anlık kurtulup rahat bir nefes aldığımıza bakmayalım. Rabbimiz bizi bu nefesle dinlendirir, bir sonraki musibete, imtihana hazırlar. Bizim de bu imtihanlarla celal ve ikramından rabbimizin güzelliğini, tecellisini almamız lazım. Bundan gerisi yoktur. Allah bize “bu yokluk arasında, gölge arasında rabbinizin vechini, güzelliğini kazanın” buyuruyor.
Madem öyle insanın sadece kim olduğunu bilmesi yetmez, aynı zamanda nerede olduğunu bilmesi ve tabi tutulduğu imtihanlarda rabbinin hikmetini, muradını anlayıp bu muradının gerçekleşmesi için çabasını göstermesi lazım. İmtihan ister nimet olarak, ikram olarak isterse de rabbimizin celalinin tecellisi olarak gelsin, hiç fark etmez. Sonuçta hepsi fanidir. Allah, kuluna “haydi gerekeni yap ve benimle güzelleş. Karşına çıkardığım bu fani tecellilerle vechimi, güzelliğimi kazan” buyuruyor.
Evet, hep birlikte kim olduğumuzu Allah’ın beyan ettiği gibi anlamaya çalışıyorduk.
Deryayı bir tasa sığdırmak mümkün değildir; fakat insanın gönlü Allah’ın tecellisini alabilecek genişliktedir. Bu yüzden Allah hadis-i kutside “yerler, gökler tecellimi alamadı; ama mü’min kulumun kalbi tecellimi aldı”82 buyurmuştur. O hâlde bizim de hayatımızı yaşarken asıl hedefimiz; Allah’ın isimlerinin, güzelliğinin tecellisini bütün gönlümüze almak olmalıdır.
Dikkat ettiyseniz Allah’ın, insana olan tecellisini devamlı kenarından, köşesinden özetle anlatmaya çalışıyoruz. Normalde bunu Allah’ın her bir ismiyle anlatmamız gerekirdi; çünkü insanda Allah’ın doksan dokuz isminin hepsi tecelli etmiştir, dolayısıyla Allah’ın tecellisini her bir isimle tek tek anlatmak lazım ki Allah’ın, kuluna olan tecellisi iyice anlaşılsın; ama biz işi teferruata boğmak istemediğimiz için herkes insanın kim olduğunu anlasın diye insanı özetle anlatmaya çalışıyoruz. Kelimeleri de özenle, dikkat ederek seçiyoruz. Öyle ki hiçbir bilgisi olmayanlar dahi bizi dinlediklerinde kim olduklarını, nereden geldiklerini, neye geldiklerini, Allah ile nasıl muhatap olduklarını, nasıl her anda Allah’ın huzurunda olduklarını, Allah’ın nasıl tecelli edip kendilerini yarattığını en azından kısa ve öz bir şekilde anlasın; yani “ben kimim” dediğinde kim olduğunu gönlünde hatırlasın ve kendini anlayıp tatsın. Sonra tefekkür ettiklerinde zaten Allah bunu onlara açar, öğretir.
Allah, insana fıtrat itibariyle hepsini öğrettiği için insanın bilmediği bir şey yoktur. İnsanın unuttuğuna ya da unuttuğunu zannettiğine bakmayalım. Fıtrat olarak herkes bunu kendi üzerinden bilir. Mesela; herkes güzelliği bilmiyor mu? -Tabi ki biliyor. Sohbetimiz sırasında söylediğim gibi; biri kendisine nasıl muamele edilmesini istiyorsa başkalarına da öyle davrandığında Allah’ın emrettiği, sevdiği gibi yapmış, böylelikle Allah’tan da o muameleye layık olmuş olur. Bu şekilde baktığımızda insanın bilmediği hiçbir güzellik yoktur.
Herkes güzelin ne olduğunu kendisine yapılmasını istediği tavırdan yola çıkarak bilir, anlar. Misal; biri kendisi için istediğini kardeşi için istemedikçe mü’min, Müslüman olmaz. Tabi, o kardeşin illa Müslüman olması gerekmez, insan olması yeterlidir. Biri başka bir insan için kendi istediğini isteyemiyorsa Müslüman olmaz, insan olmaz. İnsan olmayı kabul etmemiş, aksine ilahlık iddia etmiş olur; çünkü aynısını o kişi için istemeyerek aslında onu kendisi gibi kabul edememiş, ona karşı kibirlenmiş; yani kendini ondan üstün görmüştür.
Böyleleri insanlara “ben buyum, beni böyle kabul edin” derler; ama kendileri insanlara öyle davranmaz, kendi bildikleri, istedikleri gibi davranırlar; çünkü kendilerine göre diğerlerinden daha kıymetli, daha değerli, daha şereflidirler. Bu yüzden “ben onlarla bir olamam” derler. Yani Allah’ı kabul etmez, ilahlık iddia eder ve “herkes bana güzel davransın” derler.
Bu duruma düşmemek istiyorsak kendimiz için istediğimizi insanlar için de istemeli ve yaşadığımız her şeyi rabbimizden bir imtihan olarak görüp her birine rabbimizin ismiyle, güzelliğiyle karşılık vermeliyiz.
Evet, “Ben Kimim” sohbetleri boyunca kim olduğumuzu Allah’ın bize beyan ettiği gibi anlamaya ve kendimizi, rabbimizi tanımaya çalışacağız. İnşallah sohbetlerin sonunda bir kimliğimiz olur.
Nasıl bir kimlik?
Önceki sohbetimizde söylemiştim. Zahiri kimliğimiz olduğu gibi bir de manevi kimliğimiz vardır. Bu kimlik gönül kimliğidir, hakikatimizin kimliğidir. Rabbimize “ya rabbi! Beni kimliğimle kabul et” dediğimizde rabbimiz bu kimliğimizle bizi ya kabul eder ya da etmez. Bize düşen; sadece onun emrettiği, sevdiği gibi yapmaya çalışmak ve onun istediği gibi bir kul olmaktır.
Biri dünyaya dalıyor, dünyayı tercih ediyor, dünyanın, fani olanın peşinden koşuyorsa rabbine iman edememiş, rabbinin rızasını gözetememiştir. Bununla beraber kendini unutmuş ve kendine zulmetmiştir. Hiç kimse Allah’a bir şey yapabilir mi? -Hâşâ. İnsan kendini unutarak kendine zulmeder. Dünyayı tercih edip kim olduğunu unutanlar; Hz. İnsan olmayı, rabbine yeryüzünde halife olmayı, rabbiyle güzel olmayı değil; sadece yiyen, içen, yükünü taşıyan eşek olmayı kabul etmiştir. Onların da kimliğinde sadece yemeyi, içmeyi, gezmeyi, yükünü taşımayı bilen eşek yazar.
Mesele; kimliğimizde rabbinin yeryüzündeki halifesi, rabbine yakın, rabbine dost, sevgili, rabbini seven, ilah olarak kabul eden, maşuk olarak sevilmeye layık görüp rabbine âşık olan Hz. İnsan yazmasıdır. Tabi, bu bildiğimiz yazıyla yazılmaz. Kudret kalemiyle yazılır.
Kimliğimizde Hz. İnsan yazıp yazmaması bizim kendi elimizde olan tercihimizdir. Zaten biri Mürşid-i kâmile tabi olunca Hz. İnsan olmak için mürşidiyle beraber sırat-el mustakimde yolculuğa çıkmış demektir. Derviş, mürşidini dinleyip yolu yürüdükçe Mürşid-i kâmil onun kimliğine Hz. İnsan yazar. Arkadaşlar müsaade ederse biz de onların kimliklerine Hz. İnsan yazacağız inşallah. Bizim bütün işimiz budur; ama biri “ben biliyorum, ben kendime yeterim” diyorsa ona da “tamam, sen biliyorsan o zaman bildiğinle baş başa kal” denir.
Allah bizi dünyanın, faninin peşine takılıp kim olduğunu unutanlardan eylemesin inşallah. Allah bizi kimliğinde Hz. İnsan yazanlardan, “Allah’a âbd olmuş, âşık olmuş kul” yazanlardan eylesin. Allah bizi karşılaştığı bütün imtihanlarda rabbinin sevdiği, razı olduğu gibi yapıp o imtihanlarla rabbinin güzelliğini kazananlardan eylesin. Allah bizi hakikatine kavuşan kullarından eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
