2.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber “ben kimim” sorusunun cevabını anlamaya ve Allah’ın bizi nasıl tanıttığını âyetlerle beraber öğrenmeye çalışıyorduk. Geçen sohbetimizde giriş olsun diye kendimizi neden tanımamız gerektiğini ve nasıl tanıyacağımızı kısaca anlamaya çalışmıştık. Bu sohbetimizde yine kendimizi tanımaya devam edeceğiz inşallah.
Dört türlü marifet vardır. Birincisi marifetullahtır; yani rabbimize karşı marifet sahibi olup rabbimizi bilmek, tanımaktır. İkincisi marifet-i nefstir. Marifet-i nefs, insanın kendi nefsini, hakikatini bilmesi, tanımasıdır. Rabbimizi ve kendimizi tanıyınca Allah’ın üzerimizdeki muradını da anlamış oluruz.
Üçüncüsü marifet-i insandır. Bu da insanı bilmek, tanımak ve insan hakkında marifete sahip olmak demektir. Bir de marifet’ul şey vardır. Marifet’ul şey de var olan şeyleri tanımak; yani eşyanın hakikatini bilmek, anlamaktır.
İnsan bilmeden, anlamadan ne kendi hakikatini tadabilir, ne kendini bulabilir ne de kendi kendisi olabilir. Öncelikle Allah, insanı nasıl tanıtmış ve nereye koymuşsa insanın da o yerde durması lazım ki kendine zulmedenlerden, haksızlık edenlerden olmasın. Bunun için de insanın mutlaka rabbini tanıması gerekir; çünkü insan, rabbini tanımadan kendini tanıyamaz.
İnsanın, rabbini tanımaya çalışması insanın yaratılma sebebidir ve olmazsa olmazıdır. O yüzden şimdiye kadar El Esmâu’l Husnâ ve El Efâlu’l Husna sohbetleriyle rabbimizi tanımaya çalıştık, çalışmaya da devam ediyoruz inşallah.
Allah, Kur’ân’ı indirerek hem kendini hem de bizi bize tanıtmıştır. Bununla beraber üzerimizdeki muradını da hiçbir şeyi eksik bırakmaksızın en ince ayrıntısına kadar anlatmıştır. Bize düşen; rabbimizin vahyini, Kur’ân’ı okuyarak rabbimizi, kendimizi tanımaya çalışmaktır. Rabbimizi tanıyınca üzerimizdeki muradını anlayabiliriz. Tabi, bunun için önce bakışımızın doğru olması gerekir. Bakışımız doğru olursa kendimizi rabbimizin tanıttığı gibi tanımamız da mümkün olur.
Hepimiz biliyoruz ki kendini bilmeyen rabbini bilemez. Men arefe nefsehu fekad arefe rabbehu:57 “Kendini (nefsini) tanıyan, rabbini tanır” buyurdu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz. İnsan kendini tanımadan rabbini tanıyamaz; ama rabbini de kendi üzerinden tanımalıdır. Kendi üzerinden tanımadan rabbini tanıması mümkün değildir. Aksi hâlde rabbini tanıması sadece bir hayalden, kuru bir bilgiden ibaret olur. Tatmayıncaya kadar onu bulmuş olamaz. Bulması için mutlaka tatması gerekir; çünkü insan ancak tadınca bulabilir, tadınca olabilir.
Allah, insanı kendi fıtratında yaratmışsa o zaman kul, rabbini El Esmâu’l Husnâ’sından tanıdığı; yani marifetullaha erdiği kadarıyla kendini tanıyabilir.
Evet, bu âleme rabbimizi, kendimizi tanımaya, bilmeye, bulmaya, tatmaya ve bunun sonucunda kendi kendimiz olmaya gelmişiz. Bütün yolculuğumuz; rabbimize şahid olup onun El Esmâu’l Husnâ’sına, güzelliğine şehadet etmek, ona yeryüzünde halife olup ayna olmak, onun yaptığı gibi yapmaya çalışıp fıtratımızda mevcut olan Allah’ın güzelliğinin üzerimizde tecelli etmesini kazanmak içindir.
Eğer rabbimizi, kendimizi tanımadıysak, rabbimizin güzelliği üzerimizde tecelli etmediyse, ona halifeliğimizi yapmadıysak hiçbir şeyimiz yok, demektir; çünkü bunun dışında kalanların hepsi hayaldir, vehimdir ve zandan ibarettir.
Kendimizi tanıyabilmemizin yollarından biri de kendimize ve hayata rabbimizle bakmaktır. Rabbimizle bakacağız; yani kendimizi rabbimizin tanıttığı gibi kabul edeceğiz ki rabbimizin bizi koyduğu yerde durabilelim ve bize verdiği şerefi taşıyabilelim. Bunun sonucunda rabbimizin muradı üzerimizde gerçekleşsin.
Geçen sohbetimizde söylediğim gibi; hayatımızı yaşarken unutmamamız gereken şey; bizden bir tane daha olmadığıdır. Her birimiz kendimize dönüp “benden bir tane daha yoktur” diyelim ve Allah katında ne kadar özel bir kul olduğumuzu bilelim. Böyle yapınca Allah’ın bize ne kadar kıymet, değer, şeref verdiğini anlamış oluruz.
Allah’ın her bir kulunu yaratması ve ona olan terkibi özeldir. Bu yüzden her kul, Allah katında özel bir kıymete sahiptir. Mesela; aynı anne, babadan on tane çocuk doğduğu hâlde çocukların hepsi birbirinden ayrıdır, farklıdır. Ya da bütün insanlar zahiri olarak Hz. Âdem (a.s.)’dan olduğu hâlde her biri ayrı ayrı, farklı farklıdır.
Aynı durum iman için de geçerlidir. Herkes bizim iman ettiğimiz gibi iman ediyor zannederiz; ama durum asla öyle değildir veya “ben rabbimi biliyorum” der ve herkesin rabbimizi bizim bildiğimiz şekilde bildiğini zannederiz. Oysaki bu da doğru değildir; çünkü herkesin imanı da rabbine olan marifeti de kendine özeldir.
Neden?
Bütün insanlar özeldir de ondan. Bir kuldan başka bir tane daha yoktur, bu sebeple herkesin fıtratı, bakışı, imanı, Allah’ın kendisinden istediği kulluğu özeldir. O hâlde hiç kimseye değil sadece rabbine bakman, başkaları gibi değil, yalnızca Allah’ın senden istediği gibi bir kul olmaya ve Allah’ın senin üzerindeki muradına bakıp rabbinin bu muradını yerine getirmeye çalışman lazım. Kimin ne yaptığı, nasıl yaptığı seni ilgilendirmez. Allah’ın senden istediği kulluk ile başkalarından istediği kulluk aynı değildir. Senin bu hayattaki vazifen farklı, başkalarının vazifesi farklıdır.
Misal; bulunduğun devirde olmasaydın o zamanda bir eksiklik meydana gelirdi. Sonuçta herkesin hayattaki vazifesini bilen Allah’tır. Senin de bu hayatta bütün varlık içinde bir vazifen ve Allah’ın sana bir nazarı vardır. Yetmez, imanına, ihlasına, ameline, marifetine, rabbine yönelişine göre Allah’ın senin üzerinde bir muradı, bir tecellisi vardır ve bu tecellisi de sadece sana özeldir, sana aittir.
Senin de hayatı yaşarken kendini Hz. Âdem (a.s.) gibi görmen ve “bu âlemde bir ben varım, bir de rabbim var. Diğer her şey benim için bir imtihandır. Ben, beni yaratan rabbimin huzurundayım. Rabbim beni kendine, kendini bilmeye, tanımaya, anlamaya, sevmeye, iman etmeye, âbd olmaya, kendisini ciddiye almaya, takvâ sahibi olmaya, güzel olmaya, kendisinden güzelliğini almaya, ona halife olmaya, ayna olmaya, güzelliğini üzerimde göstermeye davet ediyor” demen lazım. Öyle ki bütün varlık içinde özel bir vazifen olduğunu ve Allah katında ne kadar özel olduğunu anlayabilesin.
İnsan kim olduğunu bilirse Allah onun gönlüne tecelli eder, böylelikle onun gönlü cennete döner. Kul da böylelikle hidâyete erer, rabbine yakın olur, yeryüzünde ona halife olur, dost olur, sevgili olur. Âlem onunla rahmete, muhabbete gark olur, cennet olur. Herkes kendi vazifesini, ne yapması gerektiğini, kim olduğunu bildiği için birbirine ikram eder. Üç kuruşa tenezzül etmez. Küçük, basit şeylere, fani olanlara köle olmaz, kul olmaz, onları rab edinmez. Fani olan şeylere köle olmak insana yakışır mı! İnsan kendini tanısa bunun kendisine yakışmadığını bilir, anlar, hayatı buna göre yaşar, varlığa bakınca da onun zahiri tarafına değil, manevi tarafına bakar.
Varlık, sadece zahiri taraftan ibaret değildir. Allah her neyi yaratmışsa ve bu âlemde her ne görünüyorsa hepsi Allah’ın El Esmâu’l Husnâ’sının tecellisinden ibarettir. Varlık gibi görünen şeyler de aslında zamanın sıkıştırılmış hâlidir.
Nasıl?
Allah zamanı yaratmıştır ve zaman, Allah’ın tecellisidir. Allah yaratmayı dileyince tecelli edip zamanı yaratmış ve zamanı farklı bir terkiple sıkıştırmıştır. Bu yüzden varlık görünür olmuş ve bizim görebileceğimiz seviyeye gelmiştir. Aynısı insan için de geçerlidir. İnsan da sadece zahiri olarak görünenden ibaret değildir. O görünenin içinde biri vardır. İşte, biz o biriyiz; yani zahiri olarak görünen değil görünmeyeniz.
İnsanın imanı da, sevdikleri de, korktukları da, istekleri de, duası da, Allah’tan aldığı güzelliği de, rahmeti de, muhabbeti de kısacası her ne varsa hepsi kendi içindedir. Dışarıda olanlar ise insanın sadece kabuğu, elbisesidir. İnsanın da kendini tanımaya çalışırken içerideki kendini bilmesi, tanıması gerekir ki bunu da ancak rabbiyle yapabilir.
İnsan, kendini bildikçe, tanıdıkça rabbini bilir, tanır, dolayısıyla rabbini sever ve ona iman eder. İnsan bilmediği, tanımadığı bir şeyi sevemez. Bilmeden sevmesi mümkün müdür? -Elbette ki mümkün değildir. İnsan, rabbini ve kendini bilmeyince ne rabbini sevebilir ne kendini sevebilir. Peki, kendini sevmeyen birine “haydi, insanları sev” denilebilir mi? -Denilemez. Daha kendini sevmiyor başkalarını nasıl sevsin! İnsanların kabuğunu, görünen tarafını mı sevsin! Zaten onları bir anlık sevebilir, daha doğrusu sevmiş gibi zannedebilir; ama sevdiği yine de o gördüğü şey değildir. Severken aslında karşısındakini değil kendi nefsini sever. Nefsini sevdiği için de o beğendiği kabuğun kendisine ait olmasını ister.
Mesela; baktığımızda biri bir başkasını sevince o kişiye “ya benim olursun ya da toprağın” der. Bu nasıl sevmektir! Sen onu sevmiyorsun, sevdiğini zannediyorsun. Onu sevdiğini söylüyorsun; ama sadece kendini seviyorsun. Hatta senin olmadığı takdirde ona “öl, toprağın ol” deyip yeri gelince onu öldürüyorsun! Sevmek böyle midir, böyle sevmek var mıdır!
Bu şekilde seven biri sadece kendi nefsini seviyordur. “Seviyorum” dediği kişiyi de işine ne kadar yarıyorsa ancak o kadar sevebilir; yani o kişi için istediği şeyler aslında yine kendisi içindir; çünkü o şeyler olursa sevdiği kişiyle olması kolaylaşır. Kısacası yine kendi nefsini seviyor, kendindekini seviyor demektir. Mü’min, mü’minin aynasıdır ya işte böyle sevenler karşılarındaki kişinin aynasında kendilerini görürler ve o aynada kendi nefislerini, isteklerini severler.
Aynısı Allah’a iman için de geçerlidir. Bir kul “ya rabbi! Seni seviyorum! Bana şunu ver, şu isteğimi kabul et. Ben seni seviyorum, senden falan şeyi istiyorum” diyorsa o kul kendini seviyor demektir. Böyle bir iman yoktur, Allah da zaten ondan bu imanını kabul etmez; çünkü o kişi Allah’a değil kendi nefsine, arzularına, isteklerine iman etmiştir. Onun Allah’ta sevdiği şey sadece arzularının, isteklerinin gerçekleşmesidir. Ne böyle bir iman olur ne de bu imanla Allah’a kulluk olur, âbdiyet olur!
Peki, insanın bunu iman zannetmesinin sebebi nedir?
Bunun sebebi; kendini bilmemesidir. İnsan kendini bilmiyor, rabbini bilmiyor! Rabbini de kendini de anlamamış! Çamura takılmış, kendini çamurdan ibaret bir varlık zannetmiş ve çamurdan olan arzularını, isteklerini sevmiş! Çamurdan kurtulup kendi hakikatine dönememiş, hakikatiyle beraber olamamış, Allah’tan olan hakiki tarafıyla; yani Allah’ın kendisine nefhettiği rûhuyla rabbini sevememiş, bunun yerine nefsini sevmeyi iman zannetmiştir.
Evet, “ben kimim” sorusunun cevabını Allah’a göre öğrenmek için şimdiye kadar sadece bir başlangıç yaptık. İnşallah sohbetler ilerledikçe kendimizi tanımaya, anlamaya çalışacağız. Tabi, yalnızca bir bilgi olarak anlamaya çalışmayacağız, aynı zamanda gerekeni yapıp kendimiz olmaya gayret göstereceğiz. Allah’ın ilk emri kendini, varlığı, mahlukatı oku’dur.58 Biz de kendimizi, varlığı, hayatı okuyarak hakikatimizin üzerimizde tecelli etmesine ve kendi kendimiz olmaya çalışacağız inşallah.
Her şey rabbini hamd ile tesbih eder59 ve ona şahidlik yapar. Şahid olduklarını bilerek varlığa bakınca, varlığın tesbihini, hamdini görüp biz de varlık üzerinden rabbimize şahid olur, şehadet ederiz. Bu âlemde Allah’a şahidlik ettirmeyen hiçbir şey yoktur; ama en kâmil manada Allah’a şehadet ettiren yine insanın kendisidir; çünkü Allah, insana tecelli etmiştir.
“Bilin ki şüphesiz Allah, (dünyada kuluna yakınlığını tattırmak ve hakkı gönlüne vahyetmek için) kişi ile kalbi arasına tecelli eder.”60 Rabbin sana tecelli etmiştir; ama sen ondan habersizsin. Ona varmak için çabasız ve gayretsizsin. Eğer kendini çamurdan ibaret bir varlık zannedersen sende çamurdan başka bir şey olmaz, böyle olunca da Allah’ın muradı senin üzerinde gerçekleşmez; ama rabbini anlar, marifet sahibi olursan, kendini rabbine ait görürsen, Allah’ın, kendi fıtratı üzere seni yaratıp tecelli ettiğini61 ve sana özel olarak “sen benim kulumsun, âbdimsin” dediğini anlarsan kendini çamurdan ibaret bir varlık olarak göremezsin; çünkü kendini bilmiş, anlamış, tanımış olursun.
Bu söylediklerim birilerine ait özel bir durum değildir. Bütün herkes için geçerlidir ve Allah her bir kuluna özel olarak “sen benim âbdimsin, seni kendi fıtratım üzere yaratıp sana tecelli etmişim” buyurmuştur. O yüzden herkes kendine bakıp “benden bir tane daha yoktur” demelidir.
Peki, Allah’ın bizi özel olarak yarattığını ve bizden bir tane daha olmadığını anladığımızda Allah’ın huzurunda artık nasıl durmamız lazım?
Allah’ın huzurunda dururken ondan başka hiçbir şeyi görmememiz, bir onu bir kendimizi görmemiz, hatta kendimizi de Allah’a ait olarak onun halifesi, aynası olarak görmemiz lazım.
Allah her neyi takdir ederse etsin ve bizi nasıl bir imtihana tabi tutarsa tutsun onunla bize sadece “haydi, bana halife ol. Sana verdiğim güzelliğimle, El Esmâu’l Husnâ’mla hareket et. Haydi, bu imtihanlarla üzerinde mevcut olan güzelliğimi arttır” buyurur ve bu yolculuğumuz kemale erinceye kadar devam eder. Kemale erdikten sonra ise karşımıza nasıl bir imtihan gelirse gelsin artık ona sadece Allah’ın isimlerinin güzelliğiyle, âyetlerle karşılık veririz.
Bütün imtihanlar, üzerimizdeki Allah’ın güzelliğini artırmak için vardır. İmtihanlara rabbimizin istediği şekilde; rahmet etmemiz gereken yerde rahmet ederek, ikram etmemiz gereken yerde ikram ederek, sevmemiz gereken yerde severek her karşılık verişimizde üzerimizdeki Allah’ın güzelliğini artırmış oluruz. Bununla beraber karşımıza çıkan imtihanlarda “rabbim şöyle yapmamı istiyor” deyip gerekeni yaptığımızda “rabbim benim üzerimden kullarına rahmet etsin, ben zaten ona aidim, üzerimdeki güzellikler de ona aittir” demiş oluruz ki işte kendimizi aradan çektiğimiz için bunun sonucunda aradaki benlik perdemiz kalkar ve Allah’tan fena buluruz, bu defa Allah tecelli eder ve Allah ile beka bulmuş oluruz; yani bizim kendimizi aradan çekmemiz fena, Allah’ın bize tecelli etmesi ise bekadır.
“Ben kimim” sorusuna Allah’a göre nasıl cevap vermemiz gerektiğini anlatmaya çalışırken beraberinde kısa ve öz olarak manevi yolculuğu da anlatıyorum ki eksik bir şey kalmasın. İnşallah bu anlattıklarımız insanlar için, ümmet için marifet olur, kendini rabbiyle bilme marifetine vesile olur, rabbini tanıyıp marifetullaha ermeye imkân olur.
Marifetullah, birilerine ait özel bilgi değildir. Her bir kula aittir; çünkü herkesin kendini, rabbini, rabbinin hem kendisi üzerindeki hem de bu hayat üzerindeki muradını ve Allah’ın kendisinden nasıl bir hayat yaşamasını istediğini bilmesi, anlaması şarttır.
Allah, kulundan nasıl bir hayat yaşamasını ister?
Kur’ân’ın bütününe baktığımızda Allah “benim güzelliğimden başka bir şey olma” buyurur. Kulundan da bundan başka bir şey kabul etmez. Zaten kul, Allah ile güzelleşebilsin diye Allah ona vahyini indirmiş, peygamberler göndermiş, Kur’ân’ı inzal edip her şeyi apaçık beyan etmiştir.
Kur’ân’ı okurken dikkat ettiyseniz Allah devamlı insanı anlatır. İnsanın ne yapması ve ne yapmaması gerektiğini, rabbine nasıl iman etmesi, vahyini nasıl okuyup anlaması, nasıl itaat etmesi, resulüne nasıl tabi olması ve şeytanın verdiği vesveseye nasıl uymaması gerektiğini anlatır; yani insana sırat-el mustakimi gösterir ve ona insanın kim olduğunu anlatır. Bununla beraber kendisini yaratan rabbinin kim olduğunu beyan edip ona “kulum, başka bir yere gitme, yoksa kaybolursun, kendine gel, rabbine gel” buyurur.
İnsan, kaybolmamak için nerede olursa olsun rabbini, kendini tanımaya çalışmalı, bunun için de bütün çabasını, gayretini göstermelidir; çünkü kendini tanırsa kim olduğunu bilir, dolayısıyla Allah’ın âyet-i kerimelerde beyan ettiği gruplardan hangisinde olduğunu anlar.
Biliyorsunuz, dört tane cennet vardır. Biri Cennet’ul Me’vâ, diğeri Cennet’ul Firdevs, öteki Cennet’ul Adn, öbürü de Cennet’un Naim’dir.
Neden dört farklı cennet vardır?
Çünkü kurtuluşa eren insanlar ahirette dört gruba ayrılırlar. Peki, kimler hangi cennete gider?
Hayatı yaşarken sadece Allah’ın emrettikleri ile nehyettiklerini anlayanların, anlayabildiği kadarıyla rabbine iman eden, onu seven, âbd olmak için çabasını, gayretini sarf edenlerin, nimet derken bir tek dünyadaki zahiri nimetleri anlayıp onlar için dua edenlerin gidecekleri yer dünya nimetlerinin olduğu Cennet’ul Me’vâ’dır.
Bir sonraki cennet melekût âleminin cenneti olan Cennet’ul Firdevs’tir. Oraya da nûrdan varlık olanlar, kendi benliğinden, nefsinden vazgeçip kurtulanlar, rabbine yolculuk yapıp itminan mertebesine gelerek Allah ile mutmain olanlar; yani Allah ile sevinen, Allah ile üzülen, kendini Allah ile bilen, rabbine teslim olan, kul olmaya çalışan, rabbini canından, her şeyden çok sevenler gider. Bunların gideceği cennet, sadece rabbinin emir ve yasaklarını anlayıp yerine getirenlerin gideceği cennetten farklıdır.
Bir sonraki cennet itminandan merziyeye kadar olanların gideceği cennet olan Cennet’ul Adn’dır ki buradaki bir kul az önce söylediklerimizden çok daha farklı bir hâlde, gönül itibariyle farklı bir âlemdedir.
Ondan sonraki cennet ise kemalata, nefsin en son mertebesi olan safiyeye erenlerin gideceği cennet olan Cennet’un Naim’dir ki bunlar rablerini isteyenlerdir ve bu gruplar arasında Allah’a en yakın olanlar da onlardır.
Allah âyet-i kerimede, “bak, biz onların kimini kiminden nasıl faziletli kıldık! Elbette âhiretteki dereceler daha büyüktür ve faziletler de daha büyüktür”62 buyurmuştur. Yani kimi hayatını yaşarken sürünür, kimi nimetler içindedir, kimisi de mevki, makam sahibidir; ama âhiretteki dereceler daha büyüktür. Âhiretteki cennetler dünyadaki mevkilerle, makamlarla, nimetlerle kıyaslanamaz.
Nasıl ki dünyadayken Allah kimini kiminden üstün kılmışsa ahirette de insanlar Allah’a olan yakınlıklarına göre farklı farklı derecededirler. Bu yüzden biz de rabbimize en yakın olmayı istiyoruz. En yakın olmak demek; Allah’ın huzurunda kulun kendisinin dahi olmadığı, Allah’ın tecelli ettiği, benliğinden eser kalmadığı, rabbinin huzurunda fikir beyan etmediği bir yakınlıktır ve bu yakınlık öyle hayali bir yakınlık değildir, hakikidir; çünkü birinin yakınlığı hayali bir yakınlık olursa ona hayalden başka bir karşılık olmaz.
Bununla ilgili olarak Nasreddin Hoca’dan bir fıkra anlatayım.
Köyde iki kişi buğday dövmeye giderler. Buğdayları dibek taşına döküp tokmakla buğdayların kepeğini ayırırlar. Bir adam onların yanına gelir ve “size yardım edeyim, ortağınız olayım” der. Onlar da adama “bu iş zaten iki kişiliktir, başkasının yardımına ihtiyacımız yoktur” derler. Adam onlara yardım etmek için ısrar eder; ama onlar kabul etmezler. Bu sırada adamlar, buğdayı dövmeye başlarlar. Buğday dökmek bayağı yorucu olan, insanı terleten bir iştir. Adamlar tokmağı kaldırıp indirirken diğer adam da yanlarında durup her tokmak inişinde “hahh” der. İşleri bitip adamlar ücretlerini alınca yanlarındaki adam “ben de siz tokmakları vururken yanınızda kalıp “hahh, dedim, o yüzden parayı paylaşacağız” der. Tartışma büyüyünce Nasreddin Hoca’nın yanına gider, durumu ona anlatırlar. Nasreddin Hoca üçünü de dinler sonra adamlara “parayı bana verin” der. Adamlar parayı ona verirler. Sonra Nasreddin Hoca parayı avucuna alıp “hahh” diye ses çıkaran adama “paranın sesini duyuyor musun?” diye sorar. Adam “evet der. Nasreddin Hoca parayı bir kez daha sallar, “iyice dinle, paranın sesi sana geliyor mu” der. Adam yine “evet, geliyor” deyince bu defa Nasreddin Hoca “tamamdır, ücretini aldın. Onlar çalışırken sen “hahh” diyorsan, paranın da ancak sesini duyarsın, hakkını aldın artık git” der ve parayı buğday döven adamlara geri verir.
Bu fıkradan ne anlamamız gerekir?
Hayalin karşılığı sadece hayaldir. Biri “işte, ben düşündüm kendimi öyle zannettim” derse sadece hayal kurmuş olur. Ne demek “kendimi öyle zannettim!” Sen kendine nasıl böyle bakabiliyorsun! Rabbin sana bir yol göstermiştir ve senin bu yolu yürüyüp Allah’ın istediği gibi bir âbd olman, Allah’ın vahyini, güzelliğini hayatına geçirip üzerinde taşıman lazım. Başka türlü öyle hayal kurmakla kulluk olur mu!
Bazıları da vardır ki “ben düşündüm, Allah’tan başka bir şey yoktur” der. Köpek işte! Bunu net söylüyorum ki anlaşılsın. Sen Allah’ı hayal mi, vehim mi, zan mı zannettin! Senin varlığa bakarken Allah’ın tecellisinden başka bir şeyi görmemen için önce kendini aradan çekmen lazım. Kendini aradan çekince Allah sana tecelli eder. O zaman baktığın her şeyde Allah’ın tecellisine şahid olur, şehadet edersin; ama yine hâşâ “Allah’tan başka bir şey yoktur” diyemezsin. Yalnızca “Allah’ın tecelli etmediği hiçbir şey yoktur” diyebilirsin. Eğer kendini aradan çekmediysen ve Allah sana tecelli etmediyse bunları söylemekle sadece hayal kuruyorsun demektir. Hayal kurmakla da ancak kaybedersin. Bir de kalkmış “Allah’tan başka bir şey yoktur” diyorsun. Sen kendi nefsine “Allah” diyorsun, bundan haberin bile yoktur.
Öncelikle rabbine karşı edepli ol, boynunu bük ve “sen benim rabbimsin, ben de senin aciz olan, hatalı olan, kusurlu olan, bütünüyle sana muhtaç olan kulunum. Sen benim rabbimsin, ben de senin sana kul olmayı beceremeyen; ama kul olmaya çalışan kulunum. Biliyorum ki bendeki bütün güzellikler senindir, sana aittir; fakat ben bunları kendi nefsime mal ediyor, senin güzelliğine sahip çıkarak sana şirk koşuyorum. Hepsinin farkındayım; ama bunları bırakacağım. Bütün güzelliklerin sana ait olduğunu bilerek senin huzurunda edeple, haşyetle durup sana âbd olmaya çalışacağım ya rabbi” deyip gerekeni yapmaya çalış sonra merak etme Allah sana mutlaka kendini tanıtır ve tecellide bulunur.
Tabi, bunları yapabilmek için de öncelikle nefsini bırakman ve “ben, bence, bana göre” demekten kurtulman gerekir. Yoksa “ben” demekten kurtulmayana kadar “Allah” diyemezsin. Her zaman söylüyoruz; “Allah” diyenler “ben” demez. “Ben, bence, bana göre” diyenler de asla “Allah” diyemezler.
Böyleleri kendi nefislerine “Allah” der ve bunun farkında bile değillerdir. Bu yüzden böyle konuşanlar için “köpek” dedim.
Elbette ki Allah ğafur ve rahimdir. Onlar rablerine döndükçe, “Allah” dedikçe, rablerini zikrettikçe, rablerine boyunlarını büktükçe bu hâllerinden de kendi benliklerinden de kurtulurlar. Kendi benliklerinden kurtuldukları zaman da hakiki benlikleri ve Allah’ın güzelliği üzerlerinde tecelli eder. Böylelikle kendilerine, varlığa, hayata Allah ile nazar ederler. Hadis-i kutside Allah’ın “ben bir kulumu sevdim mi o kulum benimle görür, benimle işitir, benimle tutar, benimle yürür, benimle bilir”63 buyurduğu gibi onlar da artık bir şey yaparken Allah ile yaparlar. O zaman da “Allah’ın tecelli etmediği hiçbir şey yoktur” derken doğru söylemiş olurlar.
İnsanın Allah ile görmesi, işitmesi, tutması, konuşması, yürümesi hakikattir. Bunu kazanmak için de insanın benliğini aradan çekmesi şarttır. Eğer hayal ile mümkün olabiliyorsa o zaman haydi herkes “ben de böyle yapıyorum” deyip hayal etsin. Bakalım, hayal ile her işlerini Allah ile yapan, hayatı yaşarken Allah ile gören, Allah ile bakan bir kul hâline gelecekler mi! Unutmamamız lazım ki biri hakikati kendisinde tecelli etmeden sadece kurduğu hayal ile, vehimle, zanla “Allah bana tecelli etmiş, o yüzden yaptığım her şeyi benim üzerimden Allah yapıyor” derse kâfir olur, müşrik olur.
Okuduğumuz hadis-i kutside dikkat edilirse Allah “kulum beni sevdi mi” demiyor, “ben bir kulumu sevdim mi” buyuruyor. Demek ki kulun bu hâle gelmesi için “ben Allah’ı seviyorum” demesi yeterli değilmiş! Kul, Allah’ı sevince; onun sevdiği gibi yapıp Allah için çabasını, gayretini sarf ettikçe her adımında Allah’ın sevgisine layık olur ve Allah onu sever. Allah onu sevince ise o kul artık Allah ile gören, Allah ile işiten, Allah ile tutan, Allah ile yürüyen, Allah ile bilen bir kul hâline gelir. Bunun için de onun mutlaka manevi yola girip hakikatine, rabbine doğru bir yolculuk yapması lazımdır. Aksi takdirde sadece hayal kurmuş olur.
Evet, Allah, insana insanın kim olduğunu âyetlerle tek tek beyan etmiştir. O zaman kul, Allah’ın âyetlerini okurken kim olduğunu bilerek okumalıdır. Yoksa kendini bilmeden başka bir varlık olarak okursa âyetleri anlayamaz. Bu yüzden kardeşlerimiz Kur’ân-ı Kerim’in Âyetlere Göre Genişletilmiş Meali’ni okurken o âyetleri kimin okuduğunu anlamalıdır. Yetmez, bir de âyetlerin rablerinden geldiğini bilmelidir.
Kul; rabbini, kendini tanıyarak, rabbiyle konuştuğunu bilerek Kur’ân’ı okursa âyetlere de ona göre cevap verir. Yoksa âyetlere; zahiri tarafına, kendine, çamura göre cevap vermiş olur ki o zaman da âyetleri okumuş olmaz.
İnsan çamurdan ibaret değildir; insan, Allah’ın rûhundan nefhettiği, aşktan ibaret bir varlıktır, dolayısıyla insan demek aşk demektir, âşık demektir, maşuk demektir. Aynı şekilde Allah’ın güzelliğinin üzerinde zuhur ettiği, göründüğü ayna demektir. Allah’ın kendisi üzerinden kendi kendisini sevdiği halifesi demektir. Bu yüzden Allah hadis-i kutside “dünyayı yarattım, insanı taşısın diye. İnsanı yarattım, beni taşısın diye”64 buyurmuştur.
Madem öyle kendimize bakalım, acaba rabbimizin güzelliğini üzerimizde taşıyor muyuz? -Taşıyorsak dünya da bizi taşıyor ve dünyanın hakkını veriyoruz demektir; ama rabbimizin güzelliğini üzerimizde taşımıyorsak bu durumda acaba yediğimiz, içtiğimiz helal olur mu!
Herkes, neyin helal, neyin haram olduğunu az çok bilir; ama bir de insan “acaba ben kendim helal miyim yoksa haram mıyım” diye kendine sormalıdır. Hâl böyleyken insan kendisinin helal ya da haram olduğuna bakmıyor da yiyip içtiğinin helal olup olmadığına bakıyor! Bilmemiz lazım ki biri iman etmemişse, rabbini tanımıyorsa kendisi haramdır, haram olmuştur!
Evet, inşallah rabbimizi tanımaya çalıştığımız gibi kim olduğumuzu anlamaya, kendimizi tanımaya ve Allah’ın bize verdiği kıymeti, değeri, şerefi taşımaya çalışacağız. Bunun için de kendimize “unutma! Allah seni kendisine âbd olman için yaratmıştır ve senden bir tane daha yoktur. Allah sana bakınca sende kendi güzelliğini görmek istiyor” diyeceğiz. İnşallah bu bakışımız bizi kendimize getirir ve yolu yürürken bize güç, kuvvet olur. Zaten kendimizi bilince yolu nasıl yürümemiz gerektiğini de bilir, anlar, dolayısıyla rabbimizin huzurunda onun sevdiği, razı olduğu gibi dururuz.
Rabbimizi, kendimizi tanımamız bu hayattaki en büyük hedefimiz olmalı ve zamanımızı yalnızca bunun için harcamalıyız, dolayısıyla “falan yere gideyim, bir şeyler yapayım, maksat zaman geçsin” demek doğru değildir. Ne demek zaman geçsin! Sen zamanın ne olduğunu biliyor musun? -Zaman, Allah’ın tecellisidir ve Allah zamanın her anında sana tecelli eder. Sen onu nasıl boşa geçirirsin! Tam tersine onu kullanman, tabir-i caizse zamanı yiyip içmen, bununla kazanman, devamlı Allah yolunda çaba, gayret sarf etmen lazım; çünkü zamanı boşa geçirmen, israf etmen demek hayatını israf etmen demektir.
Evet, zamanımızı her ne olursa olsun boşa geçirmememiz ve onu doğru kullanıp kazanmamız lazım. Zaten nasıl kazanacağımızı biliyoruz. Rabbimizi zikrederek, tesbih ederek, hamd ederek, rabbimize dönerek, elimizden gelen her fırsatı, her imkânı değerlendirerek, önümüze gelen her hayrı, Allah’ın bize ikramı, “kulum, bana gel” demesi olarak anlayıp gerekeni yaparak kazanırız. O zaman da her nerede olursak olalım, ne iş yaparsak yapalım zamanımızı doğru kullanmış oluruz.
İster evimizde olsun, ister bir çocuğa, ister bir hayvana, isterse de bir taşa karşı olsun hiç fark etmez, güzel yapmamız için karşımıza gelen bütün imkânlar Allah’ın bize “kulum, bana gel” demesidir. Yaşadığımız bütün olaylara karşı bakışımız her zaman böyle olmalıdır.
İnşallah kim olduğumuzu anlamaya çalışırken kendi kimliğimizi de anlamış oluruz. Biliyorsunuz, kimliklerde insanın ismi, soy ismi yazar. Bir de manevi kimlik vardır. Bu manevi kimlikte herkesin soyadı sadece âbddır, kuldur ve herkesin bu kimliği kendi gönlündedir. İnşallah biz de kimliğimize Allah’ın âbdi, kulu yazdırırız.
Meczup bir kardeşimiz vardı, “Sırat Köprüsü’nü geçerken kimlik soruyorlar” derdi. Kardeşlerimizden biri “oradaki kimlik nasıldır” diye sormuştu. O da kalbini göstererek “kimlik buradadır” demişti. Bizim de “acaba kalbimizde Allah’ın bize verdiği kimlik mi vardır, yoksa farklı kimlikler mi edinmişiz” diye kendimize bakmamız lazım.
Evet, hep beraber “ben kimim” sorusuna cevap vermeye ve kim olduğumuzu âyetlerle anlamaya çalıştık. “Ben Kimim” sohbetleri vesilesiyle kimliğimizi bulacak, kim olduğumuzu bileceğiz. Kendimizi bileceğiz, bulacağız, olacağız ve başka bir varlık olarak değil, Allah’ın bize verdiği kimlikle huzura gideceğiz inşallah.
Allah bizi “ben, bence, bana göre” diyenlerden eylemesin. Allah bizi zamanını Allah’ın razı olduğu, sevdiği amellerde bulunarak harcayanlardan eylesin. Allah bizi; kendini, rabbini, varlığı tanımak için çaba, gayret sarf edenlerden ve onun isimlerinin güzelliğini üzerinde gösterip yeryüzünde Allah’a halife olanlardan eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
