24.Bölüm (NÂZİÂT - İNFİTÂR - İNŞİKAK - RÛM - ANKEBÛT - ENFÂL SÛRELERİ)
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Rabbimizin ayetlerine duayla, istiğfarla, hamdla, şükürle, tövbeyle cevap veriyorduk. Bu sohbetimizde de mukabelemize devam edeceğiz inşallah.
Allah ayet-i kerimede “dileyen rabbine varan bir yol tutsun”1234 buyurmuştur. Rabbimize varan yolu tutabilmek ve o yolda yürüyebilmek için Allah’ın bize vahyettiğini anlamaya çalışmamız gerekir. Hep beraber ayetleri anlamaya çalışıp rabbimize varan yolu yürüyeceğiz inşallah.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Ven nâziâti garkâ: “And olsun dalarak çıkaranlara.” Derin derin tefekküre dalarak Allah’ın vahyinden manayı çıkaranlara. Ven nâşitâti neştâ: “Sonra onu çekip alanlara.” Ves sâbihâti sebhâ: “Sonra onu süzüp (karanlıktan aydınlığı) çıkaranlara.” Fes sâbikâti sebkâ: “Sonra yarışıp öne geçenlere.” Fel mudebbirâti emrâ: “Sonra emri aralarında çevirenlere and olsun ki (yemin olsun ki).” Yevme tercufur râcifeh: “O gün (Kıyamet günü geldiğinde yer) bir sarsıntıyla sarsılır.” Tetbeuhâr râdifeh: “Onu arkasından (bir sarsıntı daha) takip eder.” Kulûbun yevme izin vâcifeh:1235 “O gün kalpler (yerinden fırlayacakmış gibi) çarpar (çarpmaya başlar).” Genellikle Mekke’de inen surelerde Allah önce bir başlangıç yapıp dikkat çeker.
Yevme yetezekkerul insânu mâ seâ: “O gün insan ne için çalıştığını hatırlar.” İnsan o gün dünya hayatını yaşarken ne için çalıştığını hatırlar ve anlar. Ve burrizetil cahîmu li men yerâ: “Cehennem gören kimseler için ortaya çıkarılmıştır.” Cehennem açığa çıkarılır, gösterilir. Fe emmâ men tagâ: “Artık her kim azmışsa.” Ve âseral hayâted dunyâ: “Ve dünya hayatını tercih etmişse.” Fe innel cahîme hiyel me’vâ: “Muhakkak ki varacağı yer cehennemdir.” Her kim ki dünya hayatını tercih edip rabbine karşı haddini aşıp azmışsa muhakkak ki onun varacağı yer cehennemdir. Ve emmâ men hâfe makâme rabbihî venehânnefse anil hevâ: “Kim de nefsinin hevasını men etmişse (nefsinin hevasından korunmuşsa) ve rabbinin makamından (azametinden) korkmuşsa (korkup nefsine taviz vermemişse).” Fe innel cennete hiyel me’vâ:1236 “İşte, onun da varacağı yer cennettir.”
Allah bizi ayetlerini tefekkür edip içindeki manayı, Allah’ın muradını, hikmetini anlayanlardan eylesin inşallah. O ayetlerle, ayetlerin nuruyla karanlıkları aydınlatanlardan eylesin inşallah. Allah bizi yarışanlardan eylesin. Birbirine yardım edip Allah’ın emirlerini anlatanlardan, tebliğ edenlerden eylesin inşallah. O gün ölüm anında, Kıyamet gününde, herkesin neye çalıştığını, neyi tercih ettiğini hatırlayacağı, anlayacağı günde Allah bizi mahcup eylemesin inşallah. Allah bizi dünya hayatını tercih edenlerden eylemesin. Rabbinin rızasını, ebedi hayatını, ahireti tercih edenlerden ve rabbinin makamından, azametinden haşyet duyanlardan eylesin inşallah. Allah bizi nefsinin hevasına uyanlardan eylemesin, hevasını men edenlerden, hevasını ilah edinmeyenlerden eylesin inşallah.
İzâs semâunfetarat: “Sema (çatlayıp) yarıldığı zaman.” Veizâl kevâkibunteserat: “Yıldızlar dökülüp saçıldığı zaman.” Ve izâl bihâru fuccirat: “Denizler birbirine karıştığı zaman.” Ve izâl kubûru bu’sirat: “Kabirler açılıp içindekiler dışarı çıkarıldığı zaman.” Alimet nefsun mâ kaddemet ve ahharat:1237 “(O gün) Her nefis neyi gönderdiğini (ahirete ne gönderdiğini), neyi de geride bıraktığını anlamıştır (bilmiştir).” Bir yapıp gönderdiklerimiz vardır, bir de yapmayıp geride bıraktıklarımız vardır. Allah bizi imtihana tabi tutup “haydi, kulum, gerekeni yapıp kazan” demiştir. Şayet tabi tutulduğumuz imtihanlarda yapmamız gerekeni yapmaz ve Allah’ın bize verdiği kazanma imkânını geride bırakırsak bu defa Allah Kıyamet günü “emrimi, neyden razı olacağımı biliyordun; ama yapmadın” deyip yapmadığımız güzellikleri, iyilikleri önümüze koyar; yani geride bıraktıklarımızı bize gösterir.
Yâ eyyuhâl insânu mâ garrake bi rabbikel kerîm: “Ey insan! Seni kerim olan rabbine karşı böylesine mağrur eden şey nedir?” Seni böyle aldatan şey nedir! Biri rabbinin rızasını kazanamamışsa, Allah’ın kendisine verdiği imkânı değerlendirip onu ahirete göndermemiş, geride bırakmışsa Allah ona “seni kerim olan rabbine karşı böylesine mağrur eden şey nedir” diye sorar. Ellezî halakake fe sevvâke fe adelek: “O ki seni yarattı (seni yaratan odur). Sana şekil verip seni biçimlendirdi.” Fî eyyi sûratin mâ şâe rakkebek: “Seni dilediği şekilde (en güzel şekilde) düzene koyup (tertip edip) yarattı.” Hâl böyleyken neden rabbine karşı böyle nankörlük yapıyorsun! Neden rabbine güvenmiyorsun! Kellâ bel tukezzibûne bid dîn:1238 “Hayır, doğrusu siz dini yalanlıyorsunuz.” Böyle yapanlar Allah’ın dinini yalanlamıştır. Böyleleri Allah’a güvenmemiş ve koyduğu hükmü yalanlamıştır.
Ve inne aleykum le hâfızîn: “Muhakkak ki üzerinizde muhafızlar (hafıza melekleri) vardır.” Kirâmen kâtibin: “Onlar kerim olan kâtiplerdir.” Ya’lemûne mâ tef’alûn: “Her ne yaparsanız onu bilirler (ve yazarlar).” İnnel ebrâre lefî naîm: “Elbette ki iyilik yapanlar (doğru yapanlar) Naim cennetindedirler.” Ve innel fuccâre le fî cahîm: “O facirler de (yanlış yapanlar da, Allah’a karşı suçlu olanlar da) cehennemin içindedirler.” Yaslevnehâ yevmed dîn: “Din (Kıyamet) günü oraya girerler.” Onlar Kıyamet günü cehenneme girecekler. Ve mâ hum anhâ bi gâibîn:1239 “Ve orada yok olup gitmeyecekler (orada ebedi olarak kalacaklar).”
Ve mâ edrâke mâ yevmud dîn: “Sen din günü nedir biliyor musun?” Summe mâ edrâke mâ yevmud dîn: “Sonra yine sen din günü nedir biliyor musun?” Yevme lâ temliku nefsun li nefsin şey’â: “(Din günü) O gündür ki hiçbir nefis başka bir nefis için (hiç kimse başka biri için) hiçbir şey yapmaya malik değildir.” Vel emru yevme izin lillâh:1240 “O gün emir yalnızca Allah’ındır.”
Allah bizi kendisine karşı mağrur olanlardan eylemesin. Allah perdeyi açıp neyi gönderdiğimizi, neyi de geride bıraktığımızı önümüze koyacağı o günde bizi kaybedenlerden değil rızasını kazanmak için her imkânı değerlendirmiş kullarından eylesin. Allah bizi en güzel surette yaratılışına hamd edenlerden, şükredenlerden ve rabbinin nimetini unutmayanlardan eylesin inşallah.
Yâ eyyuhâl insân: “Ey insan!” İnneke kâdihun ilâ rabbike kedha: “Muhakkak ki sen rabbine karşı çaba üstüne çaba sarf ediyorsun (gayret üstüne gayret sarf ediyorsun).” Senin bu çaban rabbine kavuşuncaya kadar devam eder. Fe mulâkîh:1241 “Ve nihayet ona varacaksın.”
Fe emmâ men ûtiye kitâbehu bi yemînih: “Her kimin kitabı sağdan verilirse.” Fe sevfe yuhâsebu hısâben yesîrâ: “Kolay bir hesapla hesaba çekilir.” Ve yenkalibu ilâ ehlihî mesrûrâ: “Ve ehline (ailesine) sevinçle döner.” Ve emmâ men ûtiye kitâbehu verâe zahrih: “Kimin de kitabı arkasından verilirse.” Fe sevfe yed’û subûrâ: “O da hemen feryat edip yok olmayı diler.” Ve yaslâ saîrâ: “O, şiddetli bir ateşe atılır.” İnnehu kâne fî ehlihî mesrûrâ: “Çünkü o, ailesi arasında sevinçliydi.” O daha önce dünya hayatında kendi ehli içinde sevinçliydi, şımarmıştı. İnnehu zanne en len yahûr: “Muhakkak ki o hiç dönmeyeceğini sanmıştı.” Sanki hiç hesap vermeyecekmiş, rabbine dönmeyecekmiş gibi bir hayat yaşıyordu. Belâ, inne rabbehu kâne bihî basîrâ:1242 “Hayır, şüphesiz rabbi onu görmekteydi.” Oysaki o, rabbinin kendisini gördüğünü unuttu ve onu ciddiye almadı. Le terkebunne tabakan an tabak:1243 “And olsun ki o gün hâlden hâle gireceksiniz.”
Fe mâ lehum lâ yu’minûn: “Ne oluyor ki onlara (Allah’a) iman etmiyorlar.” Ve izâ kurie aleyhimul kur’ânu lâ yescudûn: “Onlara Kur’an okunduğu zaman da secde etmiyorlar.” Belillezîne keferû yukezzibûn: “Hayır, onlar kâfirdirler, yalancıdırlar.” Onlar Allah’ın ayetlerini yalanlıyorlar. Vallâhu a’lemu bimâ yûûn: “Onların içlerinde sakladıklarını en iyi bilen Allah’tır.” Fe beşşirhum bi azâbin elîm: “Onları elim bir azap ile müjdele.” İllâllezîne âmenû ve amilûs sâlihât: “Yalnız iman edip salih amel işleyenler (müstesna).” Lehum ecrun gayru memnûn:1244 “Onlar için tükenmez bir nimet vardır.”
Allah bizi kendisine karşı çaba üstüne çaba gösterenlerden, kul olmamak için direnip başka tarafa gidenlerden, Allah’tan yüz çevirenlerden eylemesin. Allah bizi kendisine teslim olanlardan, her emri, vahyi karşısında “işittik ve itaat ettik” diyenlerden eylesin inşallah.
Belittebeallezîne zalemû ehvâehum bi gayri ilm: “Hayır, zulmetmekte olanlar, hiçbir bilgiye dayanmaksızın kendi hevalarına uymuşlardır.” Fe men yehdî men edallallâh: “Allah’ın şaşkın hâlde bıraktığı kimseye hiç kimse hidayet edemez.” Ve mâ lehum min nâsırîn: “Ve onlara yardım edecek kimse de bulamazsın.” Fe ekim vecheke lid dîni hanîfâ: “Sen yüzünü Allah’ın hanif olan (Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmayan) dinine döndür.” Fıtratallâhilletî fataran nâse aleyhâ:1245 “(Yüzünü) Allah’ın fıtratına çevir ki Allah, insanı o fıtrat üzere yaratmıştır.” Allah, insanı kendi zatının fıtratı üzere yaratmıştır.
“Allah, insanı o fıtrat üzere yaratmıştır” demek ona ruhundan nefhetmiştir, demektir. Lâ tebdîle li halkıllâh: “Bu, Allah’ın yarattığıdır (fıtratıdır), değişmez.” Bütün insanlar doğarken Allah’ın nefhettiği ruhla gelir; yani hepsi mü’mindir, Müslümandır, Allah’ın yeryüzündeki halifesidir. Allah da “sen ona geri dön, yüzünü Allah’ın seni yarattığı fıtrata döndür” buyurdu. Zâliked dînul kayyim: “İşte, dosdoğru din (dosdoğru yol) budur.” Ve lâkinne ekseran nâsi lâ ya’lemûn:1246 “Ama insanların çoğu bilmez.”
Munîbîne ileyhi vettekûh: “Yalnız ona (Allah’a) yönelin (ona itaat edin) ve ona karşı takva sahibi olun.” Ve ekîmûs salâh: “Ve namazı ikame edin.” Ve lâ tekûnû minel muşrikîn: “Ve müşriklerden olmayın.” Minellezîne ferrakû dînehum ve kânû şiyeâ: “O kimseler ki dinlerini parçaladılar ve fırka fırka oldular.” Kullu hızbin bimâ ledeyhim ferihûn:1247 “(Dinlerini parçalayan) O fırkaların her biri kendi yanlarındaki ile sevinmekteler.” Siz böyle yapmayın, Allah’a bu şekilde şirk koşmayın, dininizi parça parça edip kendinizdeki parça ile sevinmeyin!
Din hayat biçimi demektir. Nasıl ki hayat bir bütünse dinin de bir bütün olması gerekir. Bu yüzden dini parçalamadan bir bütün olarak almak, bütün olarak anlamak gerekir. Ya, Kur’an’ın bütününe iman eder ve Kur’an’ın bütününü alırsın ya da onu parçalar Kur’an’ın sadece bir parçasını alırsın. “Lâ ilâhe illallah muhammedun resulullah” diyenleri kardeş bilmeyenler, “benim tarikatım, benim cemaatim, benim mezhebim, benim partim” diyenler dinlerini kendi aralarında parçalamıştır; çünkü sadece dil ile “lâ ilâhe illallah muhammedun resulullah” demek yetmez, kulun bir de bunu hayatında yaşaması gerekir.
Allah bizi dinini parçalayanlardan eylemesin. Dinin bir parçasını alarak “din bende” deyip bununla sevinenlerden eylemesin. Allah bizi herhangi bir fırka olanlardan eylemesin. Bütün kitaplara, kitabın bütününe iman edenlerden eylesin. Bütün mü’minleri, Müslümanları kardeş olarak bilenlerden eylesin. Mü’minleri Allah için sevenlerden eylesin. Gerektiğinde kardeşliğini gösterip yardım edenlerden eylesin. İnsanların cennete gidebilmesi, iman edebilmesi, hidayete erebilmesi için fedakârlık yapan kullarından eylesin. Allah bizi yüzünü Allah’ın fıtratına, El Esmau’l Husna’sına çevirenlerden ve bu yol üzerinde yürüyenlerden eylesin. Allah bizi El Esmau’l Husna’sını kazanan kullarından eylesin inşallah.
E ve lem yerav ennellâhe yebsutur rızka li men yeşâ’: “Onlar görmediler mi ki Allah dilediğine rızkı genişletir.” Ve yakdir: “Ve (dilediğine de) daraltır.” İnne fî zâlike le âyâtin li kavmin yu’minûn: “Mutlaka bunda iman eden bir kavim için dersler (ibretler) vardır.” Fe âti zel kurbâ hakkahu vel miskîne vebnes sebîl: “O hâlde sen yakınlara (akrabaya) hakkını ver, miskinlere (fakirlere), yolda kalmışa (yardım et).” Zâlike hayrun lillezîne yurîdûne vechallâh: “Allah’ın cemalini isteyenler için hayırlı olan budur.” Ve ulâike humul muflihûn:1248 “Onlar felaha erenlerdir.”
Allah bizi dinini parçalayıp fırka fırka olanlardan eylemesin. Allah bizi dinin bütününe iman edenlerden eylesin. Allah bizi yüzünü hanif olan dine çevirenlerden ve rabbine karşı takva sahibi olan kullarından eylesin inşallah.
Elif lâm mîm. E hasiben nâsu en yutrakû en yekûlû âmennâ ve hum lâ yuftenûn: “Elif lâm mîm. İnsanlar ‘biz iman ettik’ demeleriyle onları imtihana tabi tutmadan öyle kabul edip bırakacağımızı mı zannediyorlar?” “Biz iman ettik” dediklerinden dolayı onların imanını kabul edeceğimizi mi zannediyor, böyle mi hesap ediyorlar! Ve lekadfetennâllezîne min kablihim: “And olsun ki biz onlardan öncekileri de imtihana tabi tuttuk.” Şimdi de onlar iman etmiş mi etmemiş mi diye onları imtihana tabi tutacağız. Fe leya’lemennallâhullezîne sadak: “Allah doğru söyleyenleri mutlaka bilir.” Ve le ya’lemennel kâzibîn: “Ve yalancıları da bilir.” And olsun ki kim her neyi söylüyorsa Allah onu bilir. Em hasibellezîne ya’melûnes seyyiâti en yesbikûnâ: “Yoksa kötülükleri yapanlar bizden kaçabileceklerini mi sandılar!” Sâe mâ yahkumûn:1249 “Ne kötü hüküm veriyorlar!” Onlar böyle mi hüküm veriyorlar, bu ne kötü bir hükümdür!
Men kâne yercû likâallâh: “Kim Allah’a vasıl olmayı diliyorsa (arzu ediyorsa).” Fe inne ecelallâhi le ât: “Muhakkak ki Allah’ın tayin ettiği o an (o zaman) mutlaka gelecektir.” Ve huves semîul alîm: “Ve o, semi’ ve âlimdir.” Ve men câhede fe innemâ yucâhidu li nefsih: “Kim cehdederse (cihad ederse) kendisi için cehdetmiştir.” İnnallâhe le ganiyyun anil âlemin:1250 “Muhakkak ki Allah bütün âlemlerden mustağnidir (hiçbir şeye, hiç kimseye ihtiyacı yoktur).” Rabbini, rabbinin cemalini isteyen bunun için cehdetsin, çabasını, gayretini sarf etsin; çünkü Allah’ın ona ihtiyacı yoktur, tam tersine onun Allah’a ihtiyacı vardır, buyurdu Allah. Demek ki Allah’ın cemalini istemek, üstelik bunun için bir de cehdedip çaba, gayret sarf etmek gerekiyormuş!
Bir de “kim, Allah’ın vechini (yüzünü, cemalini) istiyorsa Allah’ın tayin ettiği o an (o vakit) gelecek.” Sana düşen; Allah için çabanı, gayretini, cehdini sarf etmek, cihadını yapmaktır, Allah kimin ne yaptığını bilir. Sen sadece cehdini yap, o an mutlaka gelecektir, buyurdu Allah.
Vellezîne âmenû ve amilûs sâlihâti lenukeffirenne anhum seyyiâtihim: “İman edip salih amel işleyenlerin günahlarının üstünü örteriz.” Ve le necziyennehum ahsenellezî kânû ya’melûn:1251 “Onlara yaptıkları amelin en güzeliyle mukabele ederiz (mükâfatlarını mutlaka veririz).”
Ve vassaynâl insâne bi vâlideyhi husnâ: “Biz insana; anasına ve babasına iyilik etmesini (güzellikle muamele etmesini) tavsiye ettik.” Ve in câhedâke li tuşrike bî mâ leyse leke bihî ilm: “Onlar, seni, hakkında bilgin olmayan bir şeyi bana ortak koşman için zorlarlarsa.” Anne, baban herhangi bir konuda Allah’ın emrine karşı bir şey söylerlerse, seni herhangi bir konuda Allah’tan, Allah’ın emrinden başka tarafa yöneltmeye davet eder, bundan dolayı seninle mücadele ederlerse. Fe lâ tutı’humâ: “Onlara itaat etme.” İleyye merciukum: “Hepinizin dönüşü banadır.” Yani hesabı anne, babanıza değil bana vereceksiniz, buyurdu Allah. Fe unebbiukum bimâ kuntum ta’melûn: “Sonra ben size yaptıklarınızı haber vereceğim.” Vellezîne âmenû ve amilûs sâlihâti le nudhılennehum fîs sâlihîn:1252 “İman edip salih amel işleyenleri de mutlaka salihlerin (iyilerin) içine katacağız.”
Ve minen nâsi men yekûlu âmennâ billâh: “İnsanlardan kimisi var ki ‘Allah’a iman ettik’ der.” Fe izâ ûziye fîllâhi ceale fitneten nâsi ke azâbillâh: “Ama Allah yolunda bir eziyete (bir sıkıntıya) uğradığı zaman insanlardan gelen sıkıntıyı sanki Allah’ın azabıymış gibi zanneder (öyle tutar).” Allah’ın azabı insanlardan gelen sıkıntıya benzemez, bir sıkıntı geldiği zaman mü’min gibi davran ve kaçma, buyurdu Allah. Ve le in câe nasrun min rabbik: “Ama rabbinden bir zafer (bir nimet) gelirse.” Le yekûlunne innâ kunnâ meakum: “(Mü’minlere) Derler ki: Biz de sizinle beraberdik.” Sıkıntı anında, musibet anında imanlarından vazgeçerler; ama nimet gelince mü’minlerle beraber olduklarını söylerler. E ve leysallâhu bi a’leme bi mâ fî sudûril âlemin:1253 “Allah bütün âlemlerin göğsünde olanları en iyi bilen değil midir?” Allah sizi bilmiyor mu! Ve le ya’lemennallâhullezîne âmenû ve le ya’lemennel munâfikîn:1254 “Allah iman edenleri de bilir, münafıkları da bilir.”
Allah bizi iman edip salih amel işleyenlerden eylesin. Allah bizi günahlarını örttüğü kullarından eylesin. Allah bizi annesine, babasına ihsanda, iyilikte bulunanlardan eylesin. Anne, babaları onları Allah’tan başka bir tarafa davet ettiğinde anne, babalarına itaat etmeyip üstüne Allah’a dönmeleri için anne, babalarına yardım edenlerden eylesin. Allah bizi “biz iman ettik” deyip imanında sadakat gösterenlerden eylesin. Allah bizi rabbi yolunda bir eziyete, bir sıkıntıya uğradığında imanını terk edip “ben bunu kabul edemem, buna gücüm yetmez” diyenlerden eylemesin. Allah bizi mü’minlerle gerçek manada beraber eylesin. Allah bizi imtihana tabi tuttuğunda iman etmiş olanlardan eylesin. Allah bizi münafıklardan eylemesin inşallah.
Ve kâlellezîne keferû lillezîne âmenû: “O hakkı (hakikati) örtenler (nankörler, küfredenler) iman edenlere derler ki.” İttebiû sebîlenâ velnahmil hatâyâkum: “Bizim yolumuza uyun (tabi olun) günahınız bizim boynumuza olsun (günahlarınızı biz yüklenelim).” Ve mâ hum bi hâmilîne min hatâyâhum min şey’: “Hâlbuki onların günahlarından hiçbir şey yüklenecek değillerdir.” Onlar hiç kimsenin günahını yüklenemezler. İnnehum le kâzibûn: “Muhakkak ki onlar yalancıdırlar.” Ve le yahmilunne eskâlehum ve eskâlen mea eskâlihim: “Ve onlar kendi yüklerini ve kendi yükleriyle birlikte birçok yükleri taşıyacaklar.” Onlar böyle söylediklerinden dolayı hem kendi günahlarını hem de kendi yükleriyle beraber birçok yükleri yüklenecekler. Ve le yus’elunne yevmel kıyâmeti ammâ kânû yefterûn:1255 “Onlar (Allah’a) iftira ettikleri şeylerden dolayı Kıyamet günü mutlaka hesaba çekileceklerdir.”
Allah bizi böyle bir şeyden muhafaza eylesin. Başkalarına “sen benim gibi yap, günahını ben yüklenirim” diyenlerden eylemesin. Allah bizi haddini bilenlerden, Allah’ın, en ince ayrıntısına kadar kulundan hesap soracağına iman edenlerden eylesin inşallah.
Halakallâhus semâvâti vel arda bil hakk: “Allah gökleri ve yeri hak ile yaratmıştır.” İnne fî zâlike le âyeten lil mu’minîn: “Muhakkak ki bunda (bu ayetlerde) mü’minler için ibretler (dersler) vardır.” Utlu mâ ûhıye ileyke minel kitâb: “Sen sana vahyettiğimiz kitabı oku.” Ve ekımıs salâh: “Ve namazı ikame et.” İnnes salâte tenhâ anil fahşâi vel munker: “Muhakkak ki namaz her türlü fahşadan (edepsizlikten, uygunsuzluktan) ve kötülükten men eder.” Ve le zikrullâhi ekber: “Elbette ki Allah’ı zikretmek en büyüktür.” Vallâhu ya’lemu mâ tasneûn:1256 “Allah yaptıklarınızı bilir.”
Allah bizi Allah’ın vechini, cemalini isteyen ve bu yolda çaba, gayret gösteren kullarından eylesin. Allah bizi namazını ikame edenlerden ve namazı kendisini her türlü fuhşiyattan, kötülükten koruduğu kullarından eylesin. Allah bizi gönül itibariyle daimî zikir hâlinde olan kullarından eylesin inşallah.
Yes’elûneke anil enfâl: “Sana ganimetlerden soruyorlar.” Kulil enfâlu lillâhi ver resûl: “De ki: Ganimetler Allah’ın ve resulünündür.” Fettekullâh: “Allah’a karşı takva sahibi olun.” Ve aslihû zâte beynikum: “Ve birbirinizin arasını ıslah edin (barıştırın).” Ve etîûllâhe ve resûleh: “Allah’a ve resulüne itaat edin.” İn kuntum mu’minîn:1257 “Eğer siz mü’minseniz.” Mü’minseniz böyle yaparsınız. Allah’a ve resulüne itaat eder, birbirinizin arasını bozmaz, aksine düzeltirsiniz.
İnnemâl mu'minûnellezîne izâ zukirallâhu vecilet kulûbuhum: “Mü’minler o kimselerdir ki Allah zikredildiğinde kalpleri titrer (ürperir).” Ve izâ tuliyet aleyhim âyâtuhu zâdethum îmânâ: “Onlara Allah’ın ayetleri okunduğu zaman imanlarını artırırlar.” Ve alâ rabbihim yetevekkelûn: “Ve onlar bütünüyle rablerine tevekkül ederler (güvenirler).” Ellezîne yukîmûnes salâh: “Onlar namazlarını ikame ederler.” Ve mimmâ razaknâhum yunfikûn: “Ve kendilerine rızık olarak verdiğimizden infak ederler.” Ulâike humul mu’minûne hakkâ: “İşte, bunlar gerçek mü’minlerdir (hakiki mü’minlerdir).” Lehum deracâtun inde rabbihim: “Onların rableri katında dereceleri vardır.” Ve magfiratun ve rızkun kerîm:1258 “Ve onlara kerim bir rızık, bir de mağfiret vardır.”
Allah bizi kendisine ve resulüne itaat edenlerden eylesin. Birbirlerinin arasını bulanlardan, birbirlerini ıslah edenlerden, barıştıranlardan eylesin. Allah bizi dedikodu yapanlardan, fitne çıkaranlardan, savaştan yana olanlardan eylemesin. Allah bizi gerçek mü’minlerden eylesin. Allah bizi, zikrettiğinde kalbi ürperenlerden, titreyenlerden, Allah’ın ayetleri okunduğunda imanlarını arttıranlardan ve Allah’a bütünüyle tevekkül edenlerden eylesin. Allah bizi namazı ikame edenlerden, kendisine rızık olarak verdiklerinden infak edenlerden eylesin. Allah bizi “işte, bunlar hakiki mü’minlerdir” dediği kullarından eylesin. Allah bize katındaki dereceleri ihsan eylesin, ikram eylesin inşallah.
Li yuhıkkal hakka ve yubtılel bâtıl: “Hak gerçekleşir, batıl yok olur.” Allah batılı hak ile yok eder. Hak; nurdur, batıl ise karanlıktır. Nur geldiğinde karanlık yok olur ve Allah bunu her bir kul için mutlaka yapar. Yeter ki kul hakkı, rabbini, rabbinin nurunu istesin. Ve lev kerihel mucrimûn:1259 “Mücrimler bunu istemese bile.” Mücrimler bundan hoşlanmasa da Allah bunu yapar.
Yâ eyyuhâllezîne âmenû etîullâhe ve resûleh: “Ey iman edenler (ey iman ettiğini iddia edenler)! Allah’a ve onun resulüne itaat edin.” Ve lâ tevellev anhu ve entum tesmeûn: “Onu işitip dururken ondan yüz çevirmeyin.” Ve lâ tekûnû kellezîne kâlû semi’nâ ve hum lâ yesmeûn: “Onu işitmedikleri hâlde ‘işittik’ diyenler gibi de olmayın.” Dinlemedikleri hâlde “dinledik” anlamadıkları hâlde “anladık” diyenler gibi de olmayın. İnne şerred devâbbi indallâhis summul bukmullezîne lâ ya’kılûn: “Allah katında en şerli olanlar; aklını kullanmayan sağır ve dilsizlerdir.” Ve lev alimallâhu fî him hayran le esmeahum: “Allah onlarda bir hayır olduğunu bilseydi mutlaka onlara işittirirdi.” Allah onların kulağının, gönlünün üzerindeki perdeyi kaldırıp onlara işittirirdi. Allah onlarda hayır olup olmadığını bilir. Ve lev esmeahum le tevellev ve hum mu'ridûn:1260 “(Allah) Onlara işittirseydi bile yine de yüz çevirirlerdi; çünkü onlar dönektir.” Bundan dolayı işitmezler, Allah onlara işittirmez.
Yâ eyyuhâllezîne âmenûstecîbû lillâhi ve lir resûli izâ deâkum limâ yuhyîkûm:1261 “Ey iman edenler! Allah ve resulü sizi hayat veren şeye (vahyine, ayetlerine) davet ettiğinde onun davetine icabet edin.”
Allah bizi Allah ve resulünün davetine icabet edenlerden eylesin. Allah’ın resulünü, vahyini işittiği hâlde ondan yüz çevirenlerden eylemesin. Allah bizi işitmediği hâlde “işittik” anlamadığı hâlde “anladık” diyenlerden eylemesin. Allah bizi vahyine kulak verenlerden, gönlünü açanlardan eylesin. Allah bizi aklını kullanmayan, sağır olan, dilsiz olan, hakkı işitmeyen, ikrar etmeyen, söylemeyen kullarından eylemesin inşallah.
Yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman edenler!” Lâ tehûnûllâhe ver resûl: “Allah’a ve resulüne hainlik yapmayın.” Ve tehûnû emânâtikum ve entum ta'lemûn:1262 “Sonra siz bunu bildiğiniz hâlde emanetlerinize hainlik etmiş olursunuz.”
Va'lemû ennemâ emvâlukum ve evlâdukum fitneh: “Şunu bilin ki mallarınız ve evlatlarınız sizin için bir imtihandır (bir fitnedir).” Ve ennallâhe indehû ecrun azîm:1263 “Ama asıl hayat (asıl mükâfat) Allah katındadır.” Bu yüzden ne mallarınıza ne de evlatlarınıza güvenin, buyurdu Allah.
Yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman edenler!” in tettekullâhe yec’al lekum furkânâ: “Allah’a karşı takva sahibi olursanız (Allah’ı ciddiye alır, sorumluluğunuzu kabul eder, yerine getirmeye çalışırsanız) o size bir Furkan verir (hak ile batılı ayıran bir anlayış verir).” Allah’a karşı takva sahibi olursanız size verdiği bu Furkan’la neyin hak, neyin batıl olduğunu anlarsınız. Ve yukeffir ankum seyyiâtikum: “Hem de (Allah) günahlarınızı (kötülüklerinizi) örter.” Ve yagfir lekum: “Ve sizi mağfiret eder.” Vallâhu zul fadlil azîm:1264 “Allah büyük fazlın sahibidir.” Size fazlından ikram eder, ihsan eder.
Allah bizi hainlerden eylemesin. Allah bizi kendisine ve resulüne hainlik yapanlardan, emanetlerine ihanet edenlerden eylemesin. Malın, evladın fitne olduğunu bilenlerden eylesin. Allah bizi takva sahibi eylesin. Allah bize hak ile batılı, doğru ile yanlışı ayırt eden Furkan’ı ihsan eylesin. Allah bizi günahlarını, kötülüklerini örttüğü, mağfiret ettiği, faziletini ihsan ettiği kullarından eylesin inşallah.
Ve iza tutlâ aleyhim âyâtunâ kâlû: “Onlara (kâfirlere, münafıklara, mü’minlerin dışındakilere) ayetlerimiz okunduğu zaman derler ki.” Kad semi'nâ lev neşâu le kulnâ misle hâzâ: “İşittik (ve anladık) ama istersek biz de bunun gibisini söyleyebiliriz (söyleriz).” Yani “bu ayetler sıradan bir söz gibidir, biz de böyle konuşabiliriz” derler. İn hâzâ illâ esâtîrul evvelîn:1265 “Bu öncekilerin masallarından başka bir şey değildir.”
Böyle söyleyenler; Allah’ın kullarına Allah’ın vahyini takdim etmeyen, bunun yerine “ben de dine ait bir kitap yazdım, buyurun okuyun, dininizi bundan öğrenin” diyenlerdir. Bunu bilerek veya bilmeyerek söylerler. Zaten ya cehaletlerinden ya da ihanetlerinden dolayı böyle yaparlar. Bilmemiz lazım ki biri Allah’ın kitabı dışında başka bir kitabı dinimizin, imanımızın kitabı olarak önümüze koyarsa “ben de bu ayetler gibi konuşabilirim, hatta Kur’an’a gerek yok, sen bu kitabı oku yeter” demiş olur.
Ve iz kâlûllâhumme in kâne hâzâ huvel hakka min indik: “Hani bir zamanlar (o kâfirler) demişlerdi ki: Allah’ım eğer bu senin katından gelmiş hak ise.” Fe emtir aleynâ hıcâraten mines semâ’: “Gökten başımıza taş yağdır.” Evi'tinâ bi azâbin elîm:1266 “Ya da bize elim bir azap getir.”
Ve mâ kânallâhu li yuazzibehum ve ente fîhim: “Ama sen onların içindeyken Allah onlara azap edecek değildir.” Ve mâ kânallâhu muazzibehum ve hum yestagfirûn:1267 “Ve onlar istiğfar ederken de Allah onlara azap edecek değildir.”
Ve mâ lehum ellâ yuazzibehumullâh: “Allah onlara neden azap etmesin.” Ve hum yasuddûne anil mescidil harâmi ve mâ kânû evliyâeh: “Onun (Mescid-i Haram’ın) velisi (dostu) olmadıkları hâlde onlar (mü’minleri) Mescid-i Haram’dan alıkoyarken (Allah neden onlara azap etmesin).” İn evliyâuhû illâl muttakûn: “Onun (Mescid-i Haram’ın) velileri (dostları) sadece muttakilerdir.” Ve lâkinne ekserehum lâ ya'lemûn:1268 “Ama (insanların) çoğu bilmez.”
İnnellezîne keferû yunfikûne emvâlehum li yesuddû an sebîlillâh: “Muhakkak ki kâfir olan kimseler mallarını Allah yolundan men etmek için harcarlar (çaba, gayret sarf ederler).” Fe se yunfikûnehâ summe tekûnu aleyhim hasrah: “Harcayacaklar da sonra bu kendilerine yürek acısı olacak.” Summe yuglebûn: “Nihayet yenilecekler.” Vellezîne keferû ilâ cehenneme yuhşerûn:1269 “O küfredenler mutlaka cehennemde toplanacaklar.”
Mesela; kardeşlerimizden biri hacca veya umreye gidip Allah’ın beytini ziyaret etmeyi diler; ama kardeşimizin ailesi “ne acelen var, daha gençsin sonra gidersin” ya da “yapacak işlerimiz var, nereye gidiyorsun! Daha evimiz yok, bekâr kardeşlerin var, umrenin zamanı mı” deyip onu Allah’ın beytini ziyaretten men etmeye çalışır. Dolayısıyla aynı hüküm onlar için de geçerlidir. Elbette ki bunu bilmedikleri için yaparlar. Yoksa insanları Allah’ın beytini ziyaret etmekten men edenlere Allah’ın “kâfir” dediğini bilselerdi, buna cesaret edemezlerdi.
Allah’ın hükmü kıyamete kadar geçerlidir. Sadece men etmek de değil biri Allah’ın evini ziyaret etmeyi men edecek şekilde bir kelime söylese dâhi bunun hesabını Allah’a veremez. Allah “ben kullarımı evimi ziyaret etmeye davet ettim. Oraya yol bulabilen herkes, bütün insanlar beytimi ziyaret etmelidir. Bu, benim insanlar üzerindeki hakkımdır, dedim. Neden kullarımın beytimi ziyaret etmesine mâni oldun” diye sorsa kim buna ne cevap verebilir! Biri, insanları Allah’ın evini ziyaret etmekten men edecek şekilde bir kelime bile söylese imanını kaybeder, dolayısıyla Allah’ın gazabına uğrar. İnsanın, rabbine karşı edepli olması gerekir; ama insan bilmeyince, anlamayınca konuşur. Böyleleri kendilerini ateşe, Allah’ın gazabına atar; ama bundan haberleri dâhi yoktur!
Ve etîullâhe ve resûleh: “Allah’a ve resulüne itaat edin.” Ve lâ tenâzeû: “Ve aranızda çekişmeyin.” Fe tefşelû: “Sonra korkarsınız.” Ve tezhebe rîhukum: “Sonra kokunuzu (gücünüzü) kaybedersiniz.” Aranızdaki muhabbeti kaybedersiniz. Vasbirû: “Ve sabredin.” Taraflardan biri tartışıyor, çekişiyorsa bu durumda yapılması gereken şey sabretmektir. İnnallâhe meas sâbirîn:1270 “Muhakkak ki Allah sabredenlerle beraberdir.” Dolayısıyla biri tartışma anında sabrederse Allah’ın beraberliğini kazanır, diğeri ise rabbinin beraberliğini kaybeder.
Ve lâ tekûnû kellezîne haracû min diyârihim bataran ve riâen nâs: “Şu kimseler gibi olmayın; yurtlarından çalım satarak, insanlara gösteriş yaparak çıkarlar.” Ve yasuddûne an sebîlillâh: “Ve Allah yolundan alıkoymaya çalışırlar.” Vallâhu bimâ ya'melûne muhît: “Allah onların amellerini kuşatandır.” Ve iz zeyyene lehumuş şeytânu a'mâlehum:1271 “Şeytan (ise) onlara amellerini süslü göstermiştir.”
Allah bizi çekişenlerden eylemesin. Allah bizi birleştirenlerden, sevdirenlerden eylesin. Allah bizi herhangi bir sıkıntı anında, tartışma anında sabredenlerden eylesin. Allah bizi beraber olduğu kullarından eylesin. Allah bizi insanları Allah yolundan alıkoyanlardan eylemesin inşallah.
Zâlik: “Bu böyledir.” Biennallâhe lem yeku mugayyiren ni'meh: “Çünkü Allah nimetini asla değiştirmez.” En'amehâ alâ kavmin hattâ yugayyirû mâ bi enfusihim: “Bir kavim kendini değiştirmediği sürece onlara verdiği nimeti (değiştirmez).” Bir kavim kendini değiştirmedikçe Allah onların üzerindeki nimetini değiştirmez. Ve ennallâhe semîun alîm:1272 “Allah semi’ ve âlim olandır.”
Ve ellefe beyne kulûbihim: “Ve (Allah), onların kalplerini birleştirmiştir.” Lev enfakte mâ fîl ardı cemîan mâ ellefte beyne kulûbihim: “Sen yeryüzünde bulunan her şeyi verseydin, yine onların gönüllerini birleştiremezdin.” Ve lâkinnallâhe ellefe beynehum: “Fakat Allah onların arasını birleştirdi.” İnnehu azîzun hakîm:1273 “Muhakkak ki Allah aziz ve hâkim olandır.”
Allah sizin aranıza ülfet koymuştur, sevgi koymuştur. Şayet yeryüzünde bulunan her şeyi verseydiniz yine de bu sevgiyi aranıza, gönlünüze koyamazdınız; ama Allah bu sevgiyi size ikram etti, ihsan etti.
Bu durumda mü’minler arasında sevgi yoksa Allah onlara kendinden bir sevgi vermemiş demektir. Bununla beraber birbirlerini sevmiyorlarsa mü’min değiller demektir; çünkü Allah, ayet-i kerimede buyurduğu üzere mutlaka o sevgiyi mü’minlere verir. Bu yüzden “karşılığında bütün dünyayı verseydiniz yine de bu sevgiyi alamazdınız; ama ben bu sevgiyi gönüllerinize verdim, size ikram ettim” buyurdu Allah. Evet, Allah bu sevgiyi mü’minlerin gönlüne koymuştur, bu nedenle mü’minler birbirlerini severler. Şayet bu sevgiyi bulamamışsak ya da kaybetmişsek o hâlde imanımızı kontrol etmemiz gerekir.
Allah bizi kendinden sevgi verdiği kullarından eylesin. Allah bizi sevgi bağıyla, ülfet bağıyla birbirlerine bağladığı mü’minlerden eylesin, bir ve beraber eylesin inşallah.
İn yekun minkum işrûne sâbirûne yaglibû mieteyn: “(Mü’minler bir ve beraber olursa) Sizden sabredenlerden (mü’minlerden) yirmi kişi olursa (kâfirlerden) iki yüz kişiye bedeldir.” Ve in yekûn minkum mietun yaglibû elfen minellezîne keferû:1274 “Eğer sizden yüz kişi olursa kâfir olanlardan bin kişiye galip gelir.”
İster Allah yolunda savaş olsun, isterse de herhangi bir konuda hizmet olsun mü’minlerden yirmi kişi olursa inkâr edenlerden iki yüz kişiye, yüz kişi olursa da bin kişiye bedel olur, buyurdu Allah.
Vellezîne keferû ba'duhum evliyâu ba'd: “Kâfir olan kimseler birbirlerinin dostlarıdır.” İllâ tef'alûhu tekun fitnetun fîl ardı ve fesâdun kebîr: “Siz, bunu yapmazsanız (Allah’ın emrini yerine getirmezseniz) yeryüzünde büyük bir fitne ve fesat meydana gelir.” O zaman bir fesat varsa çıkan bu fesat, mü’minlerin Allah’tan yüz çevirmelerinden dolayıdır. Vellezîne âmenû ve hâcerû: “Onlar ki iman ettiler ve (Allah yolunda) hicret ettiler.” Ve câhedû fî sebîlillâh: “Ve Allah yolunda cehd ettiler.” Vellezîne âvev ve nasarû: “Ve (hicret edenleri) barındırdılar, onlara yardım ettiler.” Ulâike humul mu'minûne hakkâ: “İşte, bunlar gerçek mü’minlerdir.” Lehum magfiratun ve rızkun kerîm: “Onlar için mağfiret ve kerim bir rızık vardır.” Vellezîne âmenû min ba'du ve hâcerû ve câhedû meakum fe ulâike minkum:1275 “Sonradan iman eden ve hicret edip de sizinle beraber cihad edenler de sizdendir.” O kimseler ki onlardan sonra iman edip hicret etmiş ve cihad etmişlerse onlar da onlardandır.
Sadakallahulazim
Allah bizi gerçek manada iman edenlerden eylesin. Allah bizi gerektiğinde Allah yolunda hicret edenlerden, Allah yolunda cihat edenlerden, Allah yolunda birbirlerine yardım eden ensardan eylesin. Allah bizi kendini mü’min zannettiği hâlde mü’min olmanın gereğini yerine getirmeyenlerden, kendi kendini kandıranlardan eylemesin. Allah bizi kendisine verdiği imkânı değerlendirenlerden eylesin. Allah bizi kendisine imkân verdiği hâlde yüz çevirenlerden, hainlik yapanlardan, Allah’ı kandırdığını zannedip kendi kendini kandıranlardan eylemesin. Allah bizi huzurunda mahcup eylemesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
