22.Bölüm (CÂSİYE - ZÂRİYÂT - KEHF SÛRELERİ)
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Allah’ın ayetlerini okuyup ayetlere duayla, istiğfarla cevap vererek “âmin” demeye, ayetlere tövbeyle, hamdla, şükürle, tesbihle, tekbirle cevap vermeye, aynı zamanda Allah’a, meleklerine, resullerine, kitaplarına ve ahirete olan imanımızı tazelemeye çalışıyorduk.
İman kitabı Kur’an’dır. İnsan için Kur’an’dan başka iman kitabı yoktur. Bu yüzden Allah’ın Kur’an’da beyan ettiklerine iman etmek imanın şartlarındandır, hatta imanın birinci şartıdır. Herhangi bir ayeti inkâr ettiğimizde geriye kalan bütün ayetleri tasdik etsek bile imanımız olmaz. Bu yüzden Allah, kitabında neyi buyurmuşsa her biri için “işittik, iman ettik, itaat ettik, âlemlerin rabbine teslim olduk, gerekeni yapamasak bile iman ettik, tasdik ettik ve inşallah gerekeni yapmaya da çalışacağız, bunun için bize yardım et ya rabbi” dememiz gerekir.
Sohbetimizde ayetlere kısaca cevap verdiğimiz gibi bir de herkes kendi gönlünden ayetlere cevap vermelidir.
Mukabeleye kaldığımız yerden devam edelim inşallah.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Hâ mîm. Tenzîlul kitâbi minallâhil azîzil hakîm:1090 “Hâ, mîm. Bu kitap aziz ve hakîm olan Allah tarafından indirilmiştir.” Allah, kitabını arştan, semadan, Levh-i Mahfuz’dan dünyaya, yeryüzüne indirmiştir. Allah onu ipi olarak indirmiştir ki ona sarılıp arşa çıkalım, onunla yükselelim, yücelelim ve onunla şerefimizi bulalım. Bununla beraber sadece bu dünya arzına, toprağa ait olmadığımızı, yücelere, semalara ait olduğumuzu bilelim diye Allah kitabını indirmiştir.
Bunu şimdiye kadar anlayamadıysak, kavrayamadıysak, dinimizi başka kitaplardan anlamaya çalışıp İslam’ı, imanı birtakım ibadetlerden ibaret sanıp bunları yaparak cennete gireceğimizi zannettiysek, rabbimizi dinlemediğimizden dolayı ayetlerini anlamadıysak bunun için rabbimizden af diliyor, mağfiret diliyoruz. Bizleri affet, mağfiret et ya rabbi!
İnne fîs semâvâti vel ardı le âyâtin lil mu’minîn:1091 “Muhakkak ki mü’minler için göklerde ve yerde ayetler vardır.” Göklerde, yerde ve ikisinin içinde her ne varsa hepsinde mü’minler için Allah’ın ayetleri vardır. Hepsi mü’minler için ayettir; yani Allah’a iman edenler her şeyi bir ayet olarak okur. Ayet demek; Allah’ın varlığını, birliğini, kudretini gösteren işaret, delil demektir. Bütün mülk Allah’a aittir. Bu nedenle Allah ayet-i kerimede “yerde, gökte her ne varsa hepsi Allah’a secde eder”1092 buyurmuştur; yani Allah varlığa her ne vazife vermişse mutlaka o vazifesini yerine getirir.
Ve fî halkıkum ve mâ yebussu min dâbbetin âyâtun li kavmin yûkınûn: “Sizin yaratılışınızda (Allah’ın sizi yaratmasında) ve diğer mahlûkatı (birbirinden üretip) yeryüzünde yaymasında iman edenler için ayetler (dersler) vardır.” Vahtilâfil leyli ven nehâr: “Gecenin ve gündüzün değişmesinde.” Ve mâ enzelallâhu mines semâi min rızk: “Ve Allah’ın gökten rızık indirmesinde.” Fe ahyâ bihil arda ba’de mevtihâ: “Ve ölümünden sonra yeri onunla diriltmesinde.” Ve tasrîfir rîyâhı âyâtun li kavmin ya’kılûn:1093 “Ve rüzgârları estirmesinde aklını kullanan toplum için ayetler (dersler) vardır.”
Tilke âyâtullahi netlûhâ aleyke bil hakk: “Bunlar Allah’ın ayetleridir ve sana onları hak ile biz okuyoruz.” Fe bi eyyi hadîsin ba’dallâhi ve âyâtihî yu’minûn:1094 “Artık, Allah’tan ve onun ayetlerinden sonra hangi söze inanacaklar!” Biri, Allah’ın ayetlerine inanmıyorsa neye inanacak!
Veylun li kulli effâkin esîm: “Yazıklar olsun o yalancı (günahkâr) zorbalara.” Yesmeu âyâtillâhi tutlâ aleyh: “O, Allah’ın ayetleri kendisine okunurken dinler.” Summe yusırru mustekbiran ke en lem yesma’hâ: “Sonra sanki onu hiç işitmemiş gibi kibirlenip (büyüklenip) direnir.” Anlamamak için direnir, anlamamakta ısrar eder. Fe beşşirhu bi azâbin elîm:1095 “Onu elim bir azap ile müjdele.”
Ve izâ alime min âyâtinâ şey’enittehazehâ huzuvâ: “O ayetlerimizden bir şey öğrendiğinde (okuduğunda) onları alaya alır (ciddiye almaz).” Ulâike lehum azâbun muhîn: “İşte, onlara alçaltıcı bir azap vardır.” Min verâihim cehennem: “Bunun peşinden bir de onlara cehennem vardır (cehennem onların peşlerindedir).” Ve lâ yugnî anhum mâ kesebû şey’â: “Kazandıkları şeyler kendilerine hiçbir fayda vermez.” Ve lâ mâttehazû min dûnillâhi evliyâ’: “Ve Allah’tan başka dost edindikleri şeyler de (kendilerine hiçbir fayda vermez).” Ve lehum azâbun azîm:1096 “Onlara büyük bir azap vardır.”
Allah bizi ayetleri okurken onu dinleyenlerden ve “rabbim bunu bana söylüyor” diyenlerden eylesin. Allah bizi haşyetle, huşuyla rabbinin ayetlerini dinleyip ciddiye alanlardan, her bir ayete iman edenlerden ve ayetlerini ahlaka, amele dönüştürenlerden eylesin inşallah.
Hâzâ hudâ: “Bu bir hidayettir.” Allah’ın vahyi, kitabı hidayettir. Vellezîne keferû bi âyâti rabbihim: “Rabbinin ayetlerini inkâr edenlere (onlara karşı nankörlük yapanlara ise).” Lehum azâbun min riczin elîm:1097 “Elem verici murdarlık azabı vardır.” Yani o, murdar olur. Böyle birine zahiri olarak bakıldığında diri gibi görünür; ama manevi olarak ölmüş, hayvan gibi murdar olmuştur. Allah bizi murdar olmaktan muhafaza eylesin inşallah.
Kul lillezîne âmenû: “İman edenlere de ki.” Yagfirû lillezîne lâ yercûne eyyâmallâhi: “(Allah’a iman etmeyenleri) Hesap gününün geleceğini ummayanları (hesap yokmuş gibi hareket edenleri) mağfiret etsinler (bağışlasınlar).” Li yecziye kavmen bi mâ kânû yeksibûn: “Çünkü (Allah) her kavmi kazandıklarından dolayı (o gün) hesaba çeker (hesap Allah’a aittir).” Onlara siz hesap sormayın. Siz sadece mağfiret edin. Hesap sormak sizin işiniz değildir, benimle kullarımın arasına girmeyin, kendinizi benim yerime koymayın. Men amile sâlihan fe li nefsih: “Kim salih bir amel işlerse (salih işler yaparsa) kendisi içindir.” Ve men esâe fe aleyhâ: “Kim de kötü şeyler (kötü işler) yaparsa o da kendi aleyhinedir.” Summe ilâ rabbikum turceûn:1098 “Sonra mutlaka rabbinize döndürüleceksiniz.” Hepinize hesabı soracak olan Allah’tır.
Allah bizi iman etmeyenleri mağfiret edenlerden eylesin. Allah’ın vahyini tebliğ edip tercihi insanlara bırakanlardan eylesin. “İlle de iman edeceksiniz” deyip insanları zorlayanlardan, kul ile Allah arasına girenlerden eylemesin inşallah.
Hâzâ basâiru lin nâsi ve huden ve rahmeh: “Bu (Kur’an) kalplerdeki basireti açmak için hidayet ve rahmettir.” Li kavmin yûkınûn: “Elbette ki bu, iman eden bir kavim içindir.” Em hasibellezînecterahûs seyyiât: “O kötülük işleyenler sandılar mı ki!” En nec’alehum kellezîne âmenû ve amilûs sâlihât: “Onları iman edip salih amel işleyen kimseler gibi yapacağız!” Sevâen mahyâhum ve memâtuhum: “Hayatları ve ölümleri bir olacak (öyle mi)!” Sâe mâ yahkumûn:1099 “Ne kötü hüküm veriyorlar!”
Ve halakallâhus semâvâti vel arda bil hakk: “Allah semaları ve arzı hak üzere yaratmıştır (bunda bir muradı vardır).” Ve li tuczâ kullu nefsin bimâ kesebet: “Her nefis kendi kazandığı şeylerin karşılığını görecektir.” Ve hum lâ yuzlemûn:1100 “Ve onlara (hiç kimseye) asla zulmedilmez.” Herkese yaptığının karşılığı vardır.
E fe raeyte menittehaze ilâhehu hevâh: “(Nefsinin) Hevasını ilah edineni gördün mü!” Ve edallehullâhu alâ ilm: “Ve Allah'ın (kendi katındaki) bir ilme göre saptırdığı (kimseyi gördün mü)!” Onlar rabbini dinlemek yerine nefsinin hevasının peşine düşmüş, nefsini ilah edinmiştir. Ve hateme alâ sem’ihî ve kalbih: “Kulağını ve kalbini mühürlediği (kimseyi gördün mü)!” Ve ceale alâ basarihî gışâveh: “Gözünün üstüne de perde çektiği (kimseyi gördün mü)!” Fe men yehdîhi min ba’dillâh: “Şimdi ona Allah'tan başka kim hidayet verebilir!” Allah’tan başka hiç kimse ona hidayet veremez. E fe lâ tezekkerûn:1101 “Hiç düşünmüyor musunuz!”
Kul, Allah’ın kuludur. Biri en yakınımız olsa bile kendi nefsinin hevasını ilah edinip “ben” diyor, “ben biliyorum” diyor ve rabbini dinlemiyorsa Allah onun kalbini mühürler, hiç kimse de ona yardım edemez.
Ve kâlû mâ hiye illâ hayâtunâd dunyâ: “Onlar dediler ki: Hayat ancak bu dünyada yaşadığımızdır.” Nemûtu ve nahyâ: “Yaşarız ve ölürüz.” Ve mâ yuhlikunâ illâd dehr: “Bizi ancak zaman helâk eder.” Ve mâ lehum bi zâlike min ilm: “Ama onların bu konuda hiçbir ilmi yoktur.” İn hum illâ yezunnûn:1102 “Onlar sadece zan üzeredirler.” Onlar dünya hayatını tercih ettikleri için zanlarına göre, işlerine geldiği gibi hüküm verirler.
Kulillâhu yuhyîkum summe yumîtukum: “De ki: Sizi dirilten Allah’tır sonra sizi öldürecek.” Summe yecmeukum ilâ yevmil kıyâmeh: “Sonra Kıyamet günü sizi (diriltip bir araya) toplayacak.” Lâ raybe fîh: “Bunda asla şüphe yoktur.” Ve lâkinne ekseran nâsi lâ ya’lemûn:1103 “Ama insanların çoğu bilmez (anlayıp idrak etmez).”
Ve lillâhi mulkus semâvâti vel ard: “Göklerin ve yerin mülkü Allah’ındır.” Ve yevme tekûmus sâatu yevme izin yahserul mubtılûn: “Kıyametin kopacağı gün batıla sapanlar hüsrana uğrayacaklar.” Ve terâ kulle ummetin câsiyeh: “O gün her ümmeti diz üstü çökmüş görürsün.” Kullu ummetin tud’â ilâ kitâbihâ: “Ve her ümmet kendi kitabına çağırılır.” El yevme tuczevne mâ kuntum ta’melûn:1104 “(Onlara denir ki) Bugün yaptıklarınızın karşılığı (cezası ya da mükâfatı) size verilecektir.”
Hâzâ kitâbunâ yentıku aleykum bil hakk: “İşte, kitabımız size karşı hakkı söylüyor.” İnnâ kunnâ nestensihu mâ kuntum ta’melûn:1105 “Biz sizin yaptıklarınızın hepsini (bir bir) yazıyorduk.” Kitabı koyup herkesi kendi kitabına çağıracağız, hesabı böyle göreceğiz. Hangi kavme hangi kitabı vahyetmişsek onları o kitabımıza davet edeceğiz, herkesin amel kitabını da eline verip ‘buyurun size ölçü, bununla hesabınızı görün’ diyeceğiz, buyurdu Allah.
Bu yüzden “Kur’an aynı zamanda hesap kitabıdır” diyoruz. Bu kitap hem hayat kitabı hem de hesap kitabıdır. Allah bizi başka kitaplardan değil bu kitaptan hesaba çekecek. Bu nedenle amelimizin ne olduğunu, cennetlik mi yoksa cehennemlik mi olduğumuzu, mü’min mi kâfir mi, münafık mı, müşrik mi olduğumuzu öğrenmek istiyorsak kendimizi; gönlümüzü, imanımızı, amelimizi Allah’ın kitabının ölçüsüne vurmalıyız. Kendimizi ayetlerin ölçüsüne vurursak bunu anlarız. Hayatı yaşarken amelimizi, nereye gideceğimizi bilmezsek hâşâ Allah bize zulmetmiş olur; çünkü ne yaptığımızı, akıbetimizi bilmediğimiz için yanlış yaptığımızı anlayamayız, dolayısıyla kendimizi düzeltme gereği duymayız. Bu yüzden bilmemek mümkün değildir. Allah her şeyi apaçık beyan edip “ölçü budur, dilersen doğru yapar kazanırsın, dilersen de yanlış yapıp kaybedersin, tercih senindir” demiştir.
Allah bizi hayatı yaşarken amel defterini, kitabını vahye uygun olarak yazdıranlardan eylesin. Kendi kendine fetva verip, kendi kendisine hile yapıp kendini iyi olarak, hidayette olarak görenlerden eylemesin. Allah bizi iyiliğini, güzelliğini, hidayetini vahyinin ölçüsüne göre anlayanlardan, kendini, hayatını Kur’an’ın ölçüsüne vuranlardan eylesin inşallah.
Fe emmâllezîne âmenû ve amilûs sâlihât: “İman edip salih amel işleyenlere gelince.” Fe yudhıluhum rabbuhum fî rahmetih: “Rableri onları rahmetinin içine koyacaktır.” O gün Allah’ın kitabına göre iman edip salih amel işleyenleri, rableri rahmetinin içine koyacaktır. Zâlike huvel fevzul mubîn:1106 “İşte, apaçık kurtuluş (asıl zafer) budur.”
Ve emmâllezîne keferû: “O inkâr edenlere (kâfirlere) gelince.” E fe lem tekun âyâtî tutlâ aleykum festekbertum: “(Onlara denir ki) Ayetlerim size okunuyordu; ama siz büyüklük taslıyordunuz değil mi!” Ve kuntum kavmen mucrimîn:1107 “Ve (bugün siz) suçlu bir kavim oldunuz.” Onlara ayetlerimiz okununca kibirleniyorlardı, rablerini dinlemek yerine “ben biliyorum” diyorlardı. İşte, onlar mücrim olanlardır, Allah’a karşı suç işlemiş olanlardır.
Ve izâ kîle inne va’dallâhi hakk: “Şüphesiz Allah’ın va’di haktır, dendiğinde.” Ves sâatu lâ raybe fîhâ: “Ve o saatte (Kıyamet gününde) şüphe yoktur (dendiğinde).” Kultum mâ nedrî mâs sâatu in nezunnu illâ zannâ: “Demiştiniz ki: O saatin (kıyametin) ne olduğunu bilmiyoruz, sadece zannediyoruz.” Ve mâ nahnu bi musteykınîn:1108 “Ve (onun hakkında) kesin bir bilgi elde etmiş değiliz (demiştiniz).”
Ve bedâ lehum seyyiâtu mâ amilû: “(Bugün, Kıyamet günü) Yaptıklarının kötülükleri onlara görünmüştür.” Ve hâka bihim mâ kânû bihî yestehziûn: “Alay edip durdukları şey onları kuşatmıştır.” Ve kîlel yevme nensâkum kemâ nesîtum likâe yevmikum hâzâ: “Onlara denilecek ki: Sizin bugüne (Kıyamet gününe, ahirete) kavuşacağınızı (hesap vereceğinizi) unuttuğunuz gibi biz de bugün sizi unuturuz.” Ve me’vâkumun nâr: “Ve sizin varacağınız yer ateştir.” Ve mâ lekum min nâsırîn:1109 “Hiç kimse size yardım da edemez.”
Zâlikum bi ennekumuttehaztum âyâtillâhi huzuvâ: “Çünkü siz Allah’ın ayetlerini alaya aldınız (hafife aldınız).” Ve garratkumul hayâtud dunyâ: “Dünya hayatı sizi aldattı.” Fel yevme lâ yuhracûne minhâ: “Onlar bugün ateşten çıkarılmayacaklar.” Ve lâ hum yusta’tebûn:1110 “Onlardan özür de (tövbe de) kabul edilmeyecektir.”
Fe lillâhil hamdu rabbis semâvât: “Hamd göklerin rabbi olan Allah’a mahsustur.” Ve rabbil ardı rabbil âlemin: “Ve yerin rabbi, âlemlerin rabbi (olan Allah’a mahsustur).” Ve lehul kibriyâu fîs semâvâti vel ard: “Göklerde de yerde de azamet onundur (büyüklük ona mahsustur).” Ve huvel azîzul hakîm: “O, aziz ve hakim olandır.”
Allah bizi kendisini unutanlardan eylemesin. Allah’ı unutup Allah’ın da “bugün sen unutulacaksın” dediği kullardan eylemesin. Allah bizi hayatını her an Allah’ın huzurundaymış gibi yaşayanlardan, Allah’ı unutmayanlardan ve hesabını Allah’ın vahyine göre yapanlardan eylesin inşallah.
Vez zâriyâti zervâ: “And olsun ektikçe ekenlere (estikçe esenlere).” Fel hâmilâti vıkrâ: “Yükü taşıyanlara.” Fel câriyâti yusrâ: “Kolaylıkla akıp gidenlere (kolaylıkla yürünsün diye yolu açanlara).” Fel mukassimâti, emrâ: “Sonra işi taksim edenlere and olsun ki (yemin olsun ki).” İnnemâ tûadûne le sâdik: “Allah’ın size va’dettikleri mutlaka doğrudur.” Ve inned dîne le vâkı’:1111 “Ve mutlaka (dünya hayatından sonra) din (hesap) vuku bulacaktır.”
Allah yemin ediyor. Kime yemin ediyor? -“Ektikçe ekenlere, estikçe esenlere, yükü taşıyanlara sonra kolaylıkla akıp gidenlere, insanlar yürüsün diye yolu açanlara, işleri taksim edenlere” yemin ediyor.
Peki, Allah’ın bunlara yemin etmesinin hikmeti nedir?
Bunlar; Allah’ın vahyini taşıyanlardır. Allah’ın vahyini taşıyanlar aralarındaki işi taksim ederler; yani işi hep beraber yapıp yükü hep beraber yüklenirler. “Onlara yemin olsun ki Allah her neyi va’detmişse haktır, doğrudur ve bu dünya hayatından sonra mutlaka yaşadıklarınızın hesabını vereceksiniz” buyurdu Allah.
Zûkû fitnetekum: “Fitnenizi tadın.” Muhakkak ki fitne çıkaranlar bunun karşılığını görecekler. Hâzâllezî kuntum bihî testa’cilûn: “İşte budur, acele gelmesini beklediğiniz şey.” İnnel muttakîne fî cennâtin ve uyûn: “Şüphesiz muttakiler ise cennette pınar başlarındadır.” Âhizîne mâ âtâhum rabbuhum: “Rablerinin kendilerine va’dettiklerini almış olarak (pınar başlarındadırlar).” İnnehum kânû kable zâlike muhsinîn: “Çünkü onlar daha önce (dünyada) muhsin olanlardandı (güzel işler yapanlardandı).” Kânû kalîlen minel leyli mâ yehceûn: “Onlar geceleyin az uyurlardı.” Ve bil eshârihum yestağfirûn: “Seher vakitlerinde de istiğfar ederlerdi.” Ve fî emvâlihim hakkun lis sâili vel mahrûm:1112 “Onların mallarında isteyenler ve mahrum kalanlar için hak bir pay vardır.”
Ve fîl ardı âyâtun lil mûkınîn: “Kesin olarak iman edenler için yeryüzünde ayetler vardır.” Ve fî enfusikum: “Kendi nefislerinizde de (Allah’ın ayetleri vardır).” E fe lâ tubsirûn: “Hâlâ bunu göremiyor musunuz!” Hem yerde hem göklerde Allah’ın ayetleri vardır. Kendi nefsinizde de Allah’ın ayetleri vardır, hâlâ bunu göremiyor musunuz?” Bütün varlık Allah’ın şahididir. Ve fîs semâi rızkukum ve mâ tûadûn: “Semada da rızkınız ve size va’d edilen başka şeyler vardır.” Gökte Allah’ın sizin için takdir ettiği rızkınız vardır, bir de Allah’ın size va’d ettiği şeyler vardır. Fe ve rabbis semâi vel ard: “Göğün ve yerin rabbine yemin olsun ki.” İnnehu le hakkun misle mâ ennekum tentıkûn:1113 “Muhakkak ki Allah’ın size va’d ettikleri mutlaka gerçekleşir, tıpkı sizin konuşmanız gibi (gerçektir).”
Ve zekkir: “Sen hatırlat (öğüt ver).” Fe innez zikrâ tenfeul mu’minîn: “Çünkü öğüt (nasihat) mü’minlere fayda verir.” Ve mâ halaktul cinne vel inse illâ li ya'budûn: “Ben cinleri ve insanları sadece bana âbd olsunlar diye yarattım.” Mâ urîdu minhum min rızk: “Onlardan bir rızık istemiyorum.” Ve mâ urîdu en yut’imûn: “Beni doyurmalarını da istemiyorum.” İnnallâhe huver razzâku zul kuvvetil metîn: “Muhakkak ki rızık veren Allah’tır. O, kaviyy ve metin olandır.” Fe inne lillezîne zalemû zenûbâ: “Muhakkak ki zulmedenlerin (azaptan) bir payı vardır.” Misle zenûbi ashâbihim: “Arkadaşlarının payı gibi.” Kim zulmederse veya kimin zalimlerden arkadaşı olursa, onları destekler, onların yanında olursa mutlaka onların da arkadaşlarının günahlarından bir payları vardır. Fe lâ yesta’cilûn: “O hâlde acele etmesinler.” Fe veylun lillezîne keferû min yevmihimullezî yûadûn:1114 “Başlarına gelecek (acı) günlerinden dolayı vay o kâfirlerin haline!”
Kim bir zalime taraf, yandaş, arkadaş olursa arkadaşının günahı kadar kendisine de misliyle, aynıyla arkadaşının hak ettiği vardır. Bu yüzden ısrarla “zalimleri desteklemeyin, zalimlere arkadaş olmayın” diyoruz. Allah ayet-i kerimede “bir insanı öldüren bütün insanlığı öldürmüş gibidir”1115 buyurmuştur. Yeryüzünde bir insan öldürülse ve bütün insanlar o insanın öldürülmesi için rıza gösterse bütün insanlar aynı anda katil olmuş, dolayısıyla hepsi cehennemi hak etmiş olur.
Zalime asla taraf olmamalı, zalimi desteklememeliyiz. Aynı şekilde ağzımıza geldiği gibi “bunlar doğru yapıyor, bunlar güzel yapıyor” dememeliyiz. Bir kul ki Allah yolunda yürümüyorsa, davası ilayi kelimetullah değilse, yaptığını Allah için yapmıyorsa onu nasıl destekleyebiliriz! Bir kul ki şeytanın peşine takılmışsa, derdi dünyaysa, mevkiyse, makamsa, Allah’ın rızasının dışında herhangi bir şeyse o nasıl doğru yapabilir! Onun yaptığına nasıl doğru diyebiliriz! Şayet yaptıkları için “doğru” dersek bu durumda o kişi bizim arkadaşımız olmuş olur, dolayısıyla işlediği günah bize de aynıyla vardır. Allah’ın rızası dışında kendisine yollar edinip bu uğurda hayatını harcayanları destekleyerek farkında olmadan kendimize zulmetmeyelim! Mutlaka böyle bir zulüm var ki bunları söylüyoruz!
Hangi taraftan ne adına olursa olsun, ister din adına, Allah adına, ister memleket adına, isterse de insanlık adına olsun hiç fark etmez, asla hiç kimseden taraf olmamalıyız, tarafımız sadece Allah olmalı, hakkın tarafında olmalıyız. Tek bir masum çocuk öldürülse çocuğun öldürülmesine razı olanlar katilleri tasdik etmiş, desteklemiş, dolayısıyla katilin arkadaşı olmuş, böylelikle onlar da çocuğun katili olmuş olur. Bunu Allah söylüyor! Fe inne lillezîne zalemû zenûben misle zenûbi ashâbihim:1116 “Arkadaşının günahının misli (aynısı) ona vardır.” Arapça bilen kardeşlerimiz bu ayeti okuduklarında böyle olduğunu görürler.
Bilmeden, anlamadan birilerinin zulmünü desteklemiş, yanlışlarına, günahlarına, cinayetlerine ortak olmuşsak rabbimizden af diliyor, mağfiret diliyor, bir daha zalimleri desteklemeyeceğimize söz veriyoruz. Bizleri affet, mağfiret et ya rabbi!
El hamdulillâhillezî enzele alâ abdihil kitâb: “Kuluna kitabı indirmiş olan Allah hamda layık olandır.” Ve lem yec'al lehu ıvecâ:1117 “Onda (kitapta) hiçbir eğrilik yoktur.” Hamd bir tek ona mahsustur. Bize kitabı indirdiği için rabbimize hamd ediyoruz. Allah sadece hakkı söylemiştir, onun dışındaki her şey haktan uzaktır.
Kayyimen li yunzira be'sen şedîden min ledunh: “Onun katından gelecek o şiddetli azapla uyarmak için (Allah) onu indirmiştir.” Ve yubeşşirel mu'minînellezîne ya'melûnes sâlihât: “Bir de iman edip salih amel işleyen mü’minleri (doğru bir şekilde) müjdelemek için (indirmiştir). Enne lehum ecren hasenâ: “Muhakkak ki onlar için (iman edip salih işleyenler için) çok güzel bir ecir (güzel bir karşılık) vardır.” Mâkisîne fîhi ebedâ:1118 “(Onlara cennet vardır) Ve onlar orada ebedi olarak kalacaklardır.”
Fe lealleke bâhiun nefseke alâ âsârihim in lem yu'minû bi hâzâl hadîsi esefâ: “Bu söze (Kur’an’a) iman etmediklerinden dolayı arkalarından neredeyse kendini helak edeceksin.” İnnâ cealnâ mâ alâl ardı zîneh: “Muhakkak ki yeryüzündeki şeyleri süs olsun diye biz yarattık.” Lehâ li nebluvehum eyyuhum ahsenu amelâ:1119 “İnsanların hangisinin daha güzel amel yaptığını deneyelim diye.” Hangisi Allah’a göre güzel yapacak ve hangisi de yeryüzünün ziynetine kapılacak diye onları imtihan ediyoruz, buyurdu Allah.
Ve innâ le câilûne mâ aleyhâ saîden curuzâ:1120 “Sonra (yeryüzünde) her ne varsa hepsini mutlaka (sanki hiç olmamışlar gibi) kupkuru bir toprak yapacağız.” Dünyayı tercih edenlerin amelleri de böyledir.
Ve lâ tekûlenne li şey'in innî fâılun zâlike gadâ: “Hiçbir şey hakkında sakın ‘yarın şunu yapacağım’ deme.” İllâ en yeşâallâh: “Ancak Allah dilerse (de).” Her ne olursa olsun herhangi bir şey hakkında “bunu yarın yaparım” deme “ancak Allah dilerse” de. Vezkur rabbeke izâ nesît: “Bunu unutursan rabbini zikret.” Ve kul asâ en yehdiyeni rabbî li akrabe min hâzâ raşedâ: 1121 “Ve de ki: Umarım rabbim bundan daha yakın bir rüşte hidayet eder.” Bu yüzden hiçbir şey için “kesinlikle bunu yaparım” demeyelim. Allah dilemedikçe hiç kimse hiçbir şey yapamaz. Bunu unuttuğumuzda ise “unuttum tövbe ediyorum, rabbim beni hidayete erdirir inşallah” deyip tövbe ve istiğfar edelim.
Vetlu mâ ûhıye ileyke min kitâbi rabbik: “Rabbinin kitabından sana vahyolanı oku.” Lâ mubeddile li kelimâtih: “Hiç kimse onun kelimelerini değiştiremez.” Onun kelimelerini değiştirecek kimse yoktur; çünkü onu koruyan, muhafaza eden Allah’tır. Ve len tecide min dûnihî multehadâ:1122 “Ondan başka bir sığınak da bulamazsın.”
Vasbır nefseke meallezîne yed'ûne rabbehum bil gadâti vel aşiyyi yurîdûne vecheh: “Sabah akşam rablerine onun rızasını dileyerek dua edenlerle birlikte sabret.” Sen rabbinin cemalini, vechini iste. Sabah akşam, rabbinin cemalini isteyenlerle beraber ol. Rabbinin cemalini isterken hep beraber sabredin. Yani “hemen olsun” demeyin, Allah’ın cemalini istiyorsanız sabırlı olmanız gerekir. Ve lâ ta'du aynâke anhum, turîdu zînetel hayâtid dunyâ: “Dünya hayatının ziynetini isteyerek gözlerini onlardan (rabbinin cemalini isteyenlerden) ayırma.” Onlar geçici dünya menfaatidir. Sen rabbinin cemalini iste ve rabbinin cemalini isteyenlerle beraber ol. Ve lâ tutı' men agfelnâ kalbehu an zikrinâ: “Kalbi zikrimize karşı gafil olan kimseye itaat etme (onların hevasına tabi olma).” Vettebea hevâh: “Onlar kendi hevalarına tabi olmuşlardır.” Ve kâne emruhu furutâ:1123 “Onlar işlerinde hadlerini aşmışlardır (Allah’a karşı saygısızlık yapmışlardır).”
Allah bizi cemalini isteyenlerden ve cemalini isteyenlerle beraber olanlardan eylesin. Allah bizi sabreden kullarından eylesin. Gözünü dünya malına dikenlerden, kalbi gaflette olanlardan eylemesin. Allah’ın zikrinden gafil olanlardan, Allah’ın zikrinden kaçanlardan eylemesin. Allah bizi hevasına tabi olanlardan ve Allah’a karşı haddini aşanlardan eylemesin inşallah.
Ve kulil hakku min rabbikum: “De ki: Bu hak (hüküm) rabbinizdendir (rabbiniz böyle hüküm vermiştir).” Fe men şâe felyu'min ve men şâe felyekfur: “Artık dileyen kimse iman etsin, dileyen kimse de kâfir olsun.” İnnâ a'tednâ liz zâlimîne nâra: “Muhakkak ki biz zalimler için bir ateş hazırladık.” Ehâta bihim surâdikuhâ: “(O ateşin) Duvarları onları kuşatmıştır.” Ve in yestegîsû yugâsû bi mâin kel muhli yeşvîl vucûh: “İmdat isterlerse (onlara imdat olunmaz) onlara imdat sadece erimiş maden gibi yüzleri haşlayan bir suyla olunur (o, onların yüzlerini kavurur).” Bi'seş şerâb: “O ne kötü içecektir!” Ve sâet murtefekâ:1124 “Orası ne kötü refakat yeridir!”
İnnellezîne âmenû ve amilûs sâlihâti innâ lâ nudîu ecre men ahsene amelâ: “Ama iman edip salih amel işleyenlerin (rablerinin vechini, cemalini dileyenlerin) ecirlerini muhakkak ki zayi etmeyiz.” Çünkü onlar güzel yapmışlardır, güzel olmuşlardır. Ulâike lehum cennâtu adnin tecrî min tahtihimul enhar: “Onlara Adn cennetleri vardır ki onların altlarından ırmaklar akar.” Yuhallevne fîhâ min esâvire min zeheb: “Orada altından bileziklerle süslenecekler.” Ve yelbesûne siyâben hudran min sundusin ve istebrak: “İnce ve kalın ipekten yeşil giysiler giyecekler.” Muttekiîne fîhâ alâl erâik: “Orada tahtlar üzerine kurulurlar.” Ni'mes sevâbu ve hasunet murtefekâ:1125 “(Onlara nimetlerin her türlüsü vardır) O ne güzel karşılık ve ne güzel refakat yeridir!”
Vadrıb lehum meselel hayâtid dunyâ: “Onlara dünya hayatını şu misalle anlat.” Ke mâin enzelnâhu mines semâi fahteleta bihî nebâtul ard: “Gökten indirdiğimiz su ile yeryüzünde yetişen bitkiler birbirine karışır.” Fe asbeha heşîmen tezrûhur riyâh: “Arkasından rüzgârın savurduğu çerçöp haline gelir.” Ve kânallâhu alâ kulli şey'in muktedirâ:1126 “Allah her şeye muktedirdir.”
Dünya hayatı bundan ibarettir. Önce her taraf meyve verir, yeşillik olur sonra da sonbahar gelir, her şey kurur, çer çöp olur ve rüzgâr onu savurur; yani insan dünyaya gelir, çalışır, çabalar, kazanır sonra ölüm zamanı gelir ve dünya hayatı biter, dolayısıyla kazandıklarını kaybeder. Dünya hayatının misali budur. Allah başka bir ayet-i kerimede de “asıl hayat Allah katındadır”1127 buyurmuştur. Bu yüzden dünya hayatının geçici menfaatlerine aldanmamak gerekir.
El mâlu vel benûne zînetul hayâtid dunyâ: “Mal ve oğullar dünya hayatının süsüdür (ziynetidir).” Vel bâkıyâtus sâlihâtu hayrun inde rabbike sevâbâ: “Baki olanlar ise salih amellerdir. (Salih amel) Rabbinin katında sevapça hayırlı olandır (makbul olandır).” Ve hayrun emelâ:1128 “Ve umutça da daha hayırlıdır.” Umut edecekseniz dünyadan değil rabbinizden umut edin.
Ve yevme nuseyyirul cibâle ve terâl arda bârizeh: “O gün (Kıyamet geldiğinde) dağları yürütürüz ve yeryüzünü çırılçıplak olmuş görürsün.” O gün ne mal fayda verir ne de başka bir şey. Ve haşernâhum: “Hepsini (mahşerde) toplarız.” Fe lem nugâdir minhum ehadâ: “Onlardan hiç kimseyi bırakmayacağız.” Ve uridû alâ rabbike saffâ: “Ve onlar saflar hâlinde rablerine arz edilirler.” Lekad ci'tumûnâ kemâ halaknâkum evvele merrah: “And olsun ki sizi ilk defa yarattığımız gibi (tek başınıza) bize (huzurumuza) geldiniz.” Bel zeamtum ellen nec'ale lekum mev'ıdâ:1129 “Oysa siz size va’dettiğimizin, bize hesap vereceğiniz bugünün gelmeyeceğini sanmıştınız!”
Ve vudıal kitâb: “(O gün) Kitap konur.” Kıyamet günü Allah’ın kitabı konur, herkesin kitabı da eline verilir. Fe terâl mucrimîne muşfikîne mimmâ fîh: “Mücrimlerin onun içindekilerden (işledikleri günahlardan dolayı) tir tir titrediklerini görürsün.” Ve yekûlûne yâ veyletenâ mâ li hâzâl kitâb: “Derler ki: Yazıklar olsun bize, bu kitaba ne olmuş!” Lâ yugâdiru sagîraten ve lâ kebîrah: “Ne küçük ne büyük hiçbir şeyi (eksik) bırakmamış.” İllâ ahsâhâ: “Her şeyi sayıp dökmüş (hepsini yazmış).” Ve vecedû mâ amilû hâdırâ: “(O gün) Her ne yapmışlarsa onu önlerinde hazır bulacaklar.” Ve lâ yazlimu rabbuke ehadâ:1130 “Ve senin rabbin kimseye zulmetmez.”
Ve iz kulnâ lil melâiketiscudû li âdeme fe secedû illâ iblis: “Hani biz meleklere ‘Âdem’e secde edin’ demiştik, iblis hariç hemen hepsi secde etti.” Kâne minel cinni fe feseka an emri rabbih: “(İblis secde etmedi) O, cinlerdendi ve rabbinin emrinin dışına çıktı.” E fe tettehızûnehu ve zurriyyetehû evliyâe min dûnî: “Şimdi siz beni bırakıp da onu (iblisi) ve zürriyetini mi dostlar ediniyorsunuz (onların peşinden mi gidiyorsunuz)?” Ve hum lekum aduvv: “Oysaki onlar sizin düşmanlarınızdır.” Bi'se liz zâlimîne bedelâ:1131 “Bu, zalimler için ne kötü bir değişmedir (ne kötü bir bedeldir)!” Allah’ın dostluğunu şeytanın dostluğuyla değiştirenler sizin de düşmanınızdır, buyurdu Allah.
Ve rael mucrimûnen nâre fe zannû ennehum muvâkıûhâ: “O gün mücrimler (Allah’a karşı suç işlemiş olanlar) cehennem ateşini görmüş ve oraya düşeceklerini anlamışlardır.” Ve lem yecidû anhâ masrifâ:1132 “Ve onlar oradan kurtulmak için bir çıkış (bir yol) da bulamayacaklar.”
Ve lekad sarrafnâ fî hâzâl kur'âni lin nâsi min kulli mesel: “And olsun ki biz bu Kur’an’da insanlara her türlü misali değişik şekillerde açıkladık.” Ve kânel insânu eksere şey'in cedelâ: “Ama insan her şeyde münakaşa etmeyi sever (münakaşa eder, direnir).” Ve mâ menean nâse en yu’minû iz câe humul hudâ ve yestagfirû rabbehum: “Kendilerine hidayet geldiği zaman insanları iman etmekten ve rablerine istiğfar etmekten alıkoyan şey.” İllâ en te’tiyehum sunnetul evvelîn: “Ancak öncekilerin başına gelenlerin kendi başlarına da gelmesidir.” Ev ye’tiyehumul azâbu kubulâ:1133 “Yahut azabın açıkça karşılarına gelmesidir.”
Yani Allah onlara hidayeti gösterdiği hâlde rablerine iman etmemelerinin, rablerinden mağfiret istememelerinin sebebi nedir, onlara mâni olan şey nedir, onlar Allah’ın azabının ya da gazabının gelmesini mi bekliyorlar, buyurdu Allah.
Ve mâ nursilul murselîne illâ mubeşşirîne ve munzirîn: “Biz resullerimizi sadece müjdeci ve uyarıcı olarak göndeririz.” Ve yucâdilullezîne keferû bil bâtılı li yudhıdû bihil hakk: “Kâfirler ise hakkı batılla ortadan kaldırmak için mücadele ederler.” Vettehazû âyâtî ve mâ unzirû huzuvâ: “Ayetlerimi ve uyarıldıkları şeyleri alaya alırlar.” Ve men azlemu mimmen zukkire bi âyâti rabbihî fe a’rada anhâ ve nesiye mâ kaddemet yedâh: “En büyük zalim; rabbinin ayetleri onlara anlatıldığında ondan yüz çevirenlerdir ve elleriyle yaptıklarını (günahlarını) unutanlardır.” İnnâ cealnâ alâ kulûbihim ekinneten en yefkahûhu ve fî âzânihim vakrâ: “Biz onların kalplerinin üzerine perde çektik, anlamamaları için kulaklarına da ağırlık verdik.” Ve in ted’uhum ilâl hudâ fe len yehtedû izen ebedâ:1134 “Sen onları hidayete davet etsen de artık onlar ebedi olarak hidayete gelmezler.” Çünkü bu tavırlarından dolayı Allah onların kalplerini mühürlemiştir.
Allah Hz. Musa (a.s.)’la Hızır (a.s.)’ın kısasını anlatır. Bu kıssada mutlaka birçok hikmetler vardır.
Hz. Musa (a.s.) kavmine nasihat ederken kavminden biri Hz. Musa (a.s.)’a “bu dünyadaki en âlim kişi kimdir” diye sorar. Hz. Musa (a.s.) da gönlünden “Allah bana vahyettiğine göre herhalde benim” diye geçirir. Allah da ona kendisinden daha âlim bir kulu olduğunu söyler. Hz. Musa (a.s.) ise “ya rabbi! Ona bahşettiğin ilmi ben de öğrenmek istiyorum” der. Allah ona katından ilim verdiği kulu iki denizin birleştiği yerde bulabileceğini söyler. Bunun üzerine Hz. Musa (a.s.) yanındaki gençle beraber yola çıkar. Bu genç Hz. Musa (a.s.)’a hizmet eden bir gençtir, aynı zamanda Allah’ın resullerinden bir resuldur.
Allah bize bu kıssayı anlatıyorsa bu kıssadan çıkaracağımız dersler var demektir. Bize düşen; Allah’ın bizden öğrenmemizi, anlamamızı istediği şeyi anlamak ve buna iman etmektir.
Ve iz kâle mûsâ li fetâhu: “Hani Musa, beraberindeki gence şöyle demişti.” Lâ ebrahu hattâ ebluga mecmeal bahrayn: “İki denizin birleştiği yere varıncaya kadar durmayacağım.” Ev emdıye hukubâ:1135 “Veya uzun bir zaman yürüyeceğim.” Allah ona katından ilim verdiği zatı bulabilmesi için ona bir de işaret verdi ve kahvaltıda yemek için götürdükleri balık veya balıkların dirildiği yerde o zatı bulabileceğini söyledi. Bunların her biri bir mana ifade eder.
Fe lemmâ belega mecmea beynihimâ: “Onlar iki denizin birleştiği yere varınca.” Nesiyâ hûtehumâ: “Balıklarını unuttular.” Fettehaze sebîlehu fîl bahri serabâ:1136 “(Ve o pişmiş) Balık (dirilip) denize doğru akıp gitti.” Hz. Musa (a.s.)’ın yanında olan genç bu durumu gördü; ama Hz. Musa (a.s.) görmedi. Balık orada dirildiği için beklemeleri gereken yer, Hızır (a.s.) ile görüşecekleri yer orasıydı. Bu olaydan sonra Hz. Musa (a.s.) ile yanındaki zat bayağı uzun bir süre daha yürüdü.
Fe lemmâ câvezâ kâle li fetâh: “Orayı geçip gittiklerinde (buluşma yerini geçince Musa) o gence dedi ki.” Âtinâ gadâenâ: “O kahvaltımızı getir.” Lekad lekînâ min seferinâ hâzâ nasabâ:1137 “Bu yolculuktan dolayı bayağı yorulduk (sıkıntı çektik).” Hz. Musa (a.s.)’ın hizmetine bakan genç o anda balığın istirahat ettikleri yerde dirilerek denize doğru akıp gittiğini hatırladı.
Kâle e raeyte iz eveynâ ilâs sahrati fe innî nesîtul hût: “(O zat) Dedi ki: Gördün mü! Kayaya sığındığımız sırada balığı unuttum.” Ve mâ ensânîhu illâş şeytânu en ezkureh: “Onu hatırlamamı bana şeytandan başkası unutturmadı.” O kayanın dibinde oturduğumuzda (dinlendiğimizde) balığın dirilerek denize girdiğini gördüm ve bunu sana söylemeyi unuttum. Mutlaka onu söylememi bana şeytan unutturdu. Vettehaze sebîlehu fîl bahri acebâ:1138 “O balık çok acayip bir şekilde denize doğru yol tuttu.”
Kâle zâlike mâ kunnâ nebgi: “(Musa) Dedi ki: İşte, aradığımız buydu.” Beklememiz gereken yer orasıydı, aradığımız yer orasıdır. Ferteddâ alâ âsârihimâ kasas: “Hemen izlerinin üzerine geri döndüler.” İkisi tekrar gittikleri yolu gerisin geriye yürüyüp aynı yere geldiler. Fe vecedâ abden min ibâdinâ âteynâhu rahmeten min indinâ: “Orda kullarımızdan bir kul buldular ki ona katımızdan bir rahmet vermiştik.” Ve allemnâhu min ledunnâ ilmâ:1139 “Ve tarafımızdan ona bir ilim öğretmiştik.” Dikkat edilirse Allah “kullarımızdan bir kul” buyurdu.
Hızır (a.s.) bir Mürşid-i kâmildir. İnsan “bir nebi nasıl bir Mürşid-i kâmile tabi olur” diye düşünebilir; ama bu zahiri değil manevi bir durumdur. Zaten Allah’ın anlattıklarının hepsi manevidir. Bu; zahiri olarak bir peygamber kadar ilmin olsa dâhi manevi ilmi tahsil etmen, öğrenmen gerekir anlamına gelir; çünkü manevi ilim başka zahiri ilim başkadır.
Kâle lehu mûsâ hel ettebiuke alâ en tuallimeni mimmâ ullimte ruşdâ: “Musa ona (o kulumuza) dedi ki: Allah’ın sana öğretmiş olduğu o ilimden (hakikatlerden, sır ilminden, bilmediğim ilimden) bana öğretmen için sana tabi olayım mı?” Sana tabi olmak istiyorum, beni kabul eder misin, dedi. Kâle inneke len testetîa maiye sabrâ: “(O kul) Dedi ki: Doğrusu sen benimle beraber olmaya sabredemezsin (buna güç yetiremezsin).” Yani sen Allah’ın vahyini, emrini söylüyorsun; ama bu manevi ilim başka bir şeydir, bu yüzden benimle beraber olmaya sabredemezsin, buna gücün yetmez. Ve keyfe tesbiru alâ mâ lem tuhıt bihî hubrâ:1140 “Çünkü iç yüzünü bilmediğin bir şeye sabretmen mümkün değildir.” Yaptığım şeyler sana ters gelebilir, zaten ters gelmesi de doğrudur; çünkü zahire bakıp hüküm vereceksin; ama ben perdenin arkasındaki işi bildiğim için işin maneviyatına göre hüküm veririm, bu da sana ters gelir. Bundan dolayı iç yüzünü bilmediğin bir şeye sabretmen zordur, imkânsızdır, buna sabredemezsin.
Kâle se tecidunî inşâallahu sâbirâ: “(Musa) Dedi ki: İnşallah (Allah’ın dilemesiyle) beni sabırlı bulacaksın (ben buna sabrederim).” Ve lâ a’sî leke emrâ:1141 “Ve hiçbir işinde sana karşı gelmem.” Yeter ki bu ilmi öğreneyim, hiçbir işinde sana karşı gelmem ve inşallah beni sabredenlerden bulursun. Demek ki inşallah demeden olmuyormuş!
Hz. Musa (a.s.) neden sabredeceğini söylüyor?
Çünkü buna sabretmezse o manevi bilgiyi, hikmeti alamaz ve işin hikmetini kavrayamaz.
Kâle fe initteba’tenî: “(O zat) Dedi ki: Bana tabi olursan.” Fe lâ tes’elnî an şey’in hattâ uhdise leke minhu zikrâ: “Sana bir şey anlatmadıkça onun hakkında bana hiçbir şey sorma.” Bunu neden böyle yaptın, deme. Yeri ve zamanı geldiğinde neyi niçin yaptığımı sana söylerim, dedi. Hz. Musa (a.s.) da bunu kabul etti. Fentalakâ: “Sonra yürüdüler.” Beraber kalkıp gittiler. Hz. Musa (a.s.), Allah’ın katından ilim verdiği o zat bir de Hz. Musa (a.s.)’la beraber olan genç arkadaşı beraber yola çıktılar. Hattâ izâ rakibâ fîs sefîneti harakahâ: “Nihayet bir gemiye bindikleri zaman o zat gemiyi (gizliden, fark ettirmeden) yaraladı (deldi).” Kâle e haraktehâ li tugrika ehlehâ: “(Musa) Dedi ki: İçindekileri boğmak için mi gemiyi deliyorsun?” Lekad ci’te şey’en imrâ:1142 “Gerçekten sen (ziyanı) büyük bir iş yaptın.” Hz. Musa (a.s.) böyle söyleyerek hemen itiraz etmiştir; çünkü zahiri olarak bakıldığında gemiyi delmek yanlış bir şeydir.
Kâle e lem ekul inneke len testetîa maiye sabrâ: “(O zat) Dedi ki: Ben sana ‘benimle beraber olmaya sabredemezsin’ demedim mi?” Sana ben bir şey anlatmadan bana bir şey sorma, itiraz etme demiştim, bak hemen itiraz ediyorsun! Kâle lâ tuâhıznî bimâ nesît: “(Musa) Dedi ki: Unuttuğumdan dolayı beni hesaba çekme.” Ve lâ turhıknî min emrî usrâ:1143 “Ve bana işimde zorluk çıkarma.” Yani bir an unuttuğum için öyle söyledim, yoksa öğrenmek istiyorum, tamam sana tabi oldum, dedi.
Fentalekâ: “Yine yürüdüler.” Hep beraber tekrar yola devam edip bayağı bir yol yürüdüler. Hattâ izâ lekıyâ gulâmâ: “Nihayet bir erkek çocuğa rastladılar.” Oyun oynayan çocuklar buldular. Fe kateleh: “(Hızır) Hemen onu öldürdü.” O çocukların içinden bir tanesini yanına çağırdı ve onu kenara alıp ona bir tokat attı, böylece çocuğu öldürdü. Kâle e katelte nefsen zekiyyeten bi gayri nefs: “(Musa) Dedi ki: Bir can karşılığı olmadan (kısasa kısas olmadan) günahsız bir çocuğu nasıl öldürdün?” Lekad ci’te şey’en nukrâ: “Gerçekten sen fena bir şey yaptın!” Kâle e lem ekul leke inneke len testetîa maıye sabrâ: “(O zat yine) Dedi ki: Ben sana benimle beraber olmaya sabredemezsin dememiş miydim (bak, sabredemiyorsun).” Kâle in seeltuke an şey’in ba’dehâ fe lâ tusâhıbnî: “(Musa) Dedi ki: (Tamam, bir daha sana itiraz etmeyeceğim.) Bir daha sana itiraz edersem artık arkadaşlığımız bitsin (benimle senin arandaki iş bitsin).” Kad belagte min ledunnî uzrâ:1144 “(Bir daha itiraz edersem) Artık sana mazeret beyan etmem.” Bu sefer de beni affet, yine farkında olmadan yaptım. Bir daha itiraz edersem eğer demek ki gerçekten sabredemiyormuşum.
Fentalekâ: “Yine yürüdüler.” Sonra kalkıp yürümeye devam ettiler. Hattâ izâ eteyâ ehle karyetinistat’amâ ehlehâ: “Nihayet bir memleket halkına (bir beldeye) geldiler ve oranın (köyün) halkından yemek istediler.” Fe ebev en yudayyifûhumâ: “Ama (halk) onları misafir etmekten kaçındı (onlara yemek vermedi).” Tabi ki Allah’ın takdiri böyleydi. Fe vecedâ fîhâ cidâren yurîdu en yenkadda: “Derken orada yıkılmaya yüz yutan bir duvar buldular.” Orda yıkılmak üzere olan bir duvar vardı. Fe ekâmeh: “Ve (o zat) duvarı düzeltti.” O zat Hz. Musa (a.s.)’a “bu duvarı tamir edeceğim, sen de bana yardım et” dedi ve birlikte duvarı onardılar. Halk onlara yemek vermedikleri halde oradaki birinin duvarını yaptılar. Kâle lev şi’te lettehazte aleyhi ecrâ:1145 “(Musa ona) Dedi ki: İsteseydin, buna karşılık bir ücret alırdın.” Bunlar bize yemek vermedi; ama isteseydin bir ücret karşılığında (bir yemek karşılığında) bunu yapardık, bak aç kaldık.
Kâle hâzâ firâku beynî ve beynik: “(O kul) Dedi ki: İşte artık ikimizin arası ayrıldı.” Bu senin son şansındı, bak yine itiraz ettin ve bu işe sabredemeyeceğini ispatlamış oldun. Se unebbiuke bi te’vîli mâ lem testetı’ aleyhi sabrâ: “Şimdi sana, sabredemediğin şeylerin içyüzünü haber vereceğim.” Şimdi bunları sana neden yaptığımı bir bir söyleyeyim. Emmâs sefînetu fe kânet li mesâkîne ya’melûne fîl bahr: “(Önce gemiyi söyleyeyim) O gemi, denizde çalışan yoksul kimselerindi.” Fe eradtu en eîbehâ: “Onu kusurlu yapmayı istedim.” Ve kâne verâehum melikun ye’huzu kulle sefînetin gasbâ:1146 “Onların ilerisinde (geminin varacağı yerde) her sağlam gemiye el koyan bir hükümdar vardı (sağlam olan her gemiyi gasp ediyordu).” Ben onu kusurlu yaptım ki hükümdar onu gasp etmesin, yoksul insanlar da ondan ekmeğini çıkarmaya devam etsin.
Ve emmâl gulâmu fe kâne ebevâhu mu’mineyn: “Çocuğa gelince onun anne, babası mü’min kimselerdi.” Fe haşînâ en yurhikahumâ tugyânen ve kufrâ: “(Çocuğun) Onları (anne ve babasını) azgınlığa ve küfre düşürmesinden endişe ettik.” O büyürse salih olmayan bir evlat olurdu, bu yüzden anne, babasını da küfre düşürme tehlikesi vardı. Fe eradnâ en yubdilehumâ rabbuhumâ hayrâ: “İstedik ki rableri onun yerine daha hayırlısını (salih bir evlat) versin.” Minhu zekâten ve akrabe ruhmâ:1147 “Ondan daha temiz ve merhamete daha yakınını (versin).” Böylelikle çocuk olarak öldüğü için onu cennete göndermiş olduk, bu sayede hem çocuk kâfir olmadı, hem de anne, babasını küfre sokmadı; yani hem kendisi hem de anne, babası kurtuldu.
Ve emmâl cidâru fe kâne li gulâmeyni yetîmeyni fîl medîneh: “Duvar ise şehirdeki iki yetim çocuğundu.” Ve kâne tahtehu kenzun lehumâ: “Ve altında onlara ait bir hazine vardı.” O duvarın dibinde babalarının hazinesi vardı. Babaları, evlatlarına kalsın diye oraya hazine gömmüştü. Ve kâne ebûhumâ sâliha: “Babaları da salih bir zattı.” Babaları böyle dua etmişti, bu onların babalarının duasıdır. Fe erâde rabbuke en yeblugâ eşuddehumâ: “Rabbin istedi ki o çocuklar büyüsün, güçlü çağlarına erişsin (rüştlerine ersin).” Ve yestahricâ kenzehumâ rahmeten min rabbik: “Ondan sonra hazinelerini (defineyi) çıkartsınlar (kullansınlar). Bu, rabbinin onlar için bir rahmetiydi.” O zat son sözünü de söylüyor. Ve mâ fealtuhu an emrî: “Ben bunları kendiliğimden yapmadım.” Bunları kafama estiği gibi kendime göre yapmadım, rabbin böyle emrettiği için yaptım; yani ben Allah her neyi emrederse onu yaparım. Zâlike te’vîlu mâ lem testı’ aleyhi sabrâ:1148 “İşte, tahammül edemediğin (sabredemediğin) işlerin tevili budur.”
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu ayetleri okurken “ne olurdu da Musa kardeşim biraz daha sabretseydi de Allah’ın katından ilim verdiği kul, biraz daha bir şeyler yaşasaydı, biz de biraz daha dinleseydik”1149 buyurmuştur. Elbette ki Hz. Musa (a.s.) daha sonra bu gizli ilmi öğrenmiştir.
Bütün peygamberlerin bir manevi yolculuğu vardır. Allah ayet-i kerimede Hz. Musa (a.s.) için “seni güzel bir denemeden geçirdik”1150 buyurmuştur. Allah her bir peygamberi için böyle söylemiştir. Aynı şekilde Hz. Musa (a.s.) Medyen’de on sene boyunca Hz. Şuayb (a.s.) için çobanlık yapmıştır; yani, Allah Hz. Musa (a.s.)’a bir anda “sen peygambersin” deyip onu ortaya çıkarmamıştır. Allah öncelikle peygamberlerini yetiştirmiştir. Bu da yetiştirmenin başka bir yoludur.
Kulun, nasıl bir ilme sahip olursa olsun mutlaka bu nefis terbiyesinden geçmesi gerekir. Bu, Allah’a teslim olma meselesidir. Örnek vermek gerekirse; Allah Hz. Musa (a.s.)’a “git, o kulum katımdan verdiğim ilmi sana öğretecek” buyurdu. O zat da bu manevi ilmi Hz. Musa (a.s.)’a öğretecekti; ama bir şartı vardı. Bu şartı; her ne yaparsa yapsın kendisine itiraz etmemesi, o söylemediği sürece Hz. Musa (a.s.)’ın ona soru sormamasıydı. Hz. Musa (a.s.) ise her defasında itiraz etti. Bunun üzerine Hızır (a.s.) “madem öğrenmek istiyorsun o hâlde neden itiraz ediyorsun” dedi.
Elbette ki kul olarak zahiri bir işe itiraz etmek doğrudur; ama biri, Allah’ın cemalini müşahede etmeyi, rabbinin katındaki ilmi, hikmeti öğrenmeyi, bütün âlemi bir anda seyretmeyi, Allah’ın bir şeyi neden yaptığını öğrenmeyi istiyorsa itiraz etmemelidir. Sıradan bir kul itiraz edebilir, gördüğü bir durum karşısında “bu yanlıştır” diyebilir; ama Allah’ın katındaki ilmi öğrenmek isteyen bunu yapamaz. İşte, Hz. Musa (a.s.) ile Hızır (a.s.) kıssasının hikmeti budur.
Yoksa biri çıkıp kafasına göre bu ayetleri tevil etmeye çalışırsa tevil edemez. Allah her şeyi apaçık söylemiştir. Birinin bu ayetleri anlayabilmesi için Mürşid-i kâmili bilmesi; yani Allah’ın katındaki ilme sahip olan mürşidi ve mürşide tabi olan, irade eden müridi bilmesi gerekir. Öyle ki Allah’ın bu ayetlerde ne buyurduğunu anlasın, aksi hâlde anlayamaz.
Aynı şekilde bu kıssaya bakıp Allah’ın katındaki ilmi ne kadar istediğimizi tefekkür etmemiz gerekir.
Kul hel nunebbiukum bil ahserîne a’mâlâ: “De ki: Size işleri bakımından en çok hüsrana uğrayanları haber vereyim mi?” Ellezîne dalle sa’yuhum fîl hayâtid dunyâ: “Onların dünya hayatındaki çalışmaları boşa gitmiştir.” Ve hum yahsebûne ennehum yuhsinûne sun’â: “Hâlbuki onlar kendilerinin iyi şeyler (güzel işler) yaptıklarını zannederlerdi.” Ulâikellezîne keferû bi âyâti rabbihim: “İşte, onlar rablerinin ayetlerini inkâr edenlerdir.” Ve likâih: “Ve ona kavuşmayı.” Allah’a kavuşmayı, likayı inkâr edenlerdir, ciddiye almayanlar, yalan sayanlardır. Fe habitat a’mâluhum: “Bu yüzden onların amelleri boşa gitmiştir.” Onlar Allah’ın cemalini müşahede etmeyi yalan sayanlardır, dolayısıyla amelleri boşa gitmiştir. Fe lâ nukîmu lehum yevmel kıyameti veznâ:1151 “Artık biz Kıyamet günü onlar için terazi tutmayız.”
Zâlike cezâuhum cehennem: “Böylece onların cezası cehennemdir.” Bimâ keferû vettehazû âyâtî ve rusulî huzuvâ: “Sebebi; onların resullerimle, ayetlerimle alay etmelerinden, onlara karşı nankörlük yapmalarından dolayıdır.” İnnellezîne âmenû ve amilûs sâlihât: “Bununla beraber iman edip salih amel işleyenler.” Kânet lehum cennâtul firdevsi nuzulâ: “Onlar için konaklama yerleri olarak Firdevs cennetleri vardır.” Onların konaklama yerleri Firdevs cennetleridir. Hâlidîne fîhâ lâ yebgûne anhâ hıvelâ:1152 “Onlar orada ebedi olarak kalırlar, oradan ayrılmak istemezler.”
Kul lev kânel bahru midâden li kelimâti rabbî: “De ki: Rabbimin sözlerini yazmak için denizler mürekkep olsa.” Le nefidel bahru kable en tenfede kelimâtu rabbî: “Rabbimin sözleri tükenmeden önce deniz tükenir.” Denizler tükenir; ama rabbimin kelimeleri tükenmez. Ve lev ci’nâ bi mislihî mededâ:1153 “Ve bir o kadarını da yardım için getirsek bile (yine rabbimin kelimeleri tükenmez).” Ayetleri ne kadar açıklarsan açıkla sadece sonsuz bir denizden bir damla misali açıklamış olursun.
Kul innemâ ene beşerun mislukum: “De ki: Ben de ancak sizin gibi bir beşerim.” Yûhâ ileyye ennemâ ilâhukum ilâhun vâhid: “Bana vahyolunuyor (Allah bana vahyediyor, ben onun vahyine uyarım). Sizin ilahınız bir tek ilahtır.” Fe men kâne yercû likâe rabbih: “Kim ki rabbine kavuşmayı (rabbine vasıl olmayı) istiyorsa.” Felya’mel amelen sâliha: “Salih amel işlesin.” Ve lâ yuşrik bi ıbâdeti rabbihî ehadâ:1154 “Ve rabbine kullukta (ibadette) hiç kimseyi ortak koşmasın.”
Sadakallahulazim
Allah bizi cemalini isteyenlerden, rabbinin likasını, rabbine mülaki olmayı, rabbiyle beraber olmayı, rabbine kavuşmayı isteyenlerden, salih amel işleyenlerden ve rabbine ibadette hiçbir şeyi şirk koşmayanlardan eylesin inşallah. Allah bizi kendi kendine zulmedenlerden, kendi kendini kandırıp güzel işler yaptığını zannedip ameli boşa gidenlerden eylemesin. Allah bizi ayetlerini, vahyini inkâr edenlerden, yalanlayanlardan, hafife alanlardan, ayetleri dinlediği hâlde işitmemiş gibi yapanlardan eylemesin. Allah bizi dostlarıyla beraber eylesin. Hz. Musa (a.s.)’la kendisine ilim verilen kul kıssasını örnek alanlardan ve itiraz etmeyenlerden eylesin. Mürşid-i kâmilin yanından, Allah’ın katından verdiği ilmi öğrenmiş olarak ayrılanlardan eylesin. Allah’ın hikmetini, muradını anlayanlardan eylesin. Yeryüzünde Allah’ın böyle kullarının olduğunu unutmayanlardan eylesin. Bir peygamber kadar ilmi olsa da manevi bilgiyi, ilmi öğrenmek için mutlaka Allah’ın katından ilim verdiği bir kimseye muhtaç olduğunu unutmayanlardan eylesin. Allah bizi bunu inkâr edenlerden eylemesin; çünkü bu inkâr edildiği takdirde Allah’ın ayetleri inkâr edilir ki Allah da bizi münkirlerden, inkâr edenlerden eylemesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
