19.Bölüm (LOKMÂN - SEBE SÛRELERİ)
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Mukabeleye; yani Allah’ın ayetlerine tövbeyle, istiğfarla, duayla cevap vermeye, bununla beraber Allah’a dönüp “rabbimiz sensin, işittik ve itaat ettik” diyerek imanımızı tazelemeye devam ediyoruz inşallah.
Mukabelemizde nüzul sırasına göre elli yedinci sureye kadar gelmişiz. Şimdiye kadar okuduğumuz ayetlerde Allah’ın özellikle “Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmayın ve sadece Allah’a âbd olun”897 dediğini anladık. Aynı şekilde Allah’ın indirdiğine iman edin, kendi kendinize din üretmeyin, atalarınızın dinine uymayın, Allah’a hiçbir şeyi, hiç kimseyi şirk koşmayın, Allah’ı dinlemeyip başkalarını dinlerseniz Allah’a şirk koşarsınız, buyurduğunu anladık.
Allah, ayetlerde peygamber kıssalarını anlatıp onları önümüze örnek olarak koyarken bir taraftan da peygamberlerin karşısında duran kavimleri helak ettiğini beyan etmiş, onları da ibret olsun diye bize anlatmıştır. Yani “siz de rabbinizi, rabbinizin ayetlerini dinlemezseniz onların başına gelenler sizin de başınıza gelir” buyurmuştur.
Şayet “Allah geçmişteki kavimleri helak etmiş; ama şu anda böyle bir helak görmüyoruz” dersek yanılmış oluruz; çünkü nerede bir musibet, bir bela varsa bilelim ki Allah’tan yüz çevirdiğimiz içindir. Bütün depremler, seller, yangınlar, musibet olarak gelen her şey genel olarak bir uyarı, bir ikazdır. Sadece genel olarak değil bir de özel olarak her bir kula gelen ikazlar vardır. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede “onları (nankörleri, küfredenleri, hakikati örtenleri yanlış yolda olduklarını anlasınlar, belki dönerler diye) senede mutlaka bir iki sefer imtihana tabi tutarız”898 buyurur. Bu durumda bize bir musibet geldiğinde “acaba bu musibet nereden geldi, Allah bu musibeti vermekle bana ne demek istiyor” deyip başımıza gelen olayları anlamaya çalışmamız gerekir; ama bunu anlamaya çalışmaz “falanca şöyle yaptı, ondan dolayı böyle oldu” dersek o zaman Allah’ı mülkün sahibi olarak, hayatı da imtihan olarak kabul etmemiş oluruz. Bu yüzden her şeyi rabbimizden öğrenmemiz gerekir.
Hem dünyada, hem ahirette hem de Kıyamet gününde mutlaka söz hakkı Allah’ındır. Allah’ı dünyada istediğimiz kadar unutalım, anlamak istemeyelim, onu dinlememiş olalım, ondan yüz çevirelim, yine de söz hakkı onundur, emir onun, hüküm onundur. Biz bunu anlamayı istemeyerek sadece kendi kendimizi perdelemiş, başımızı kuma gömmüş oluruz; çünkü dediğim gibi emir, hüküm zaten onundur. Ahirette de böyle olduğunu göreceğiz; ama önemli olan dünyadayken bunu görüp anlayabilmektir.
Allah ayet-i kerimede “Allah’ı unutup Allah’ın da kendilerine kendilerini unutturduğu kimseler gibi olmayın”899 buyurmuştur. Şayet kim olduğumuzu, nerden geldiğimizi, neye geldiğimizi, ne yapmamız gerektiğini ve Allah’ın bizim üzerimizdeki muradını unuttuysak bu durumda kendimizi unutmuşuz demektir. Allah’ı unuttuğumuz için Allah da bize bizi unutturmuştur. Bunu unutmamak için her anda bütün varlığı, bütün kâinatı, olayları, meseleleri, Allah’ın bize olan muamelesini mutlaka okumamız gerekir. Allah’ın ilk emri “oku” dur, dolayısıyla okumadan bir şey anlayamayız. Okuyup anlayamadıysak doğru yapmamız da mümkün olmaz. Bu yüzden okuyup anlamaya, anladıklarımızla rabbimize cevap vermeye, unuttuklarımızı hatırlamaya, hatırladıklarımızı da unutmamaya çalışmamız gerekir. İnşallah hep beraber böyle yapacağız.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elif lâm mîm. Tilke âyâtul kitâbil hakîm: “Elif lâm mîm. Bunlar hikmet dolu kitabın ayetleridir.” Allah’ın her ayeti mutlaka hikmet doludur; yani Allah’ın onda bir muradı vardır. Allah’ın her bir ayetinde bir tane hikmet değil birçok hikmetler vardır ve ayetleri sadece bir manayla anlamak yetmez; çünkü ayetlerin manası sonsuz ve sınırsızdır. Herkes kendine göre Allah’ın bir ayetteki muradını anlar, o ayetten hemen anladığı mana ona o anda lazım olan ve gerekli olan manadır. Huden ve rahmeten lil muhsinîn:900 “(Bu Kur’an) Muhsinler için hidayet ve rahmettir.”
Muhsin; güzel yapan, güzel yapmak isteyen, güzel yapmaya çalışan demektir. Aynı zamanda hayatı Allah’ın huzurundaymış gibi yaşayan, kulluğunu böyle yapan demektir. Eğer biri muhsin değilse ayetler ona ne hidayet ne de rahmet olur; yani birinin derdi güzel yapmak, güzel olmak değilse ona bir şey yoktur! O, Allah’ın hikmet dolu ayetlerinden bir şey alamaz, ondan istifade edemez. Ayetlerin ona hidayet olabilmesi için Allah’ın, o ayetlerin ona yol göstermesi, onun da bu yola girip çaba, gayret sarf etmesi gerekir. Öyle ki ayetler ona hidayet olsun, hidayetle beraber rahmet olsun.
Peki, Allah’ın ayetlerinden istifade edip ayetlerin kendisine hidayet ve rahmet olduğu kimseler, o muhsinler kimlerdir? Allah muhsinlerin hâlini beyan ediyor. Ellezîne yukîmûnes salâh: “Onlar namazlarını ikame ederler.” Onlar namazla ayağa, kıyama kalkarlar, namazla Allah yoluna girip Allah yolunda yürümeye çalışır ve çabalarını, gayretlerini sarf ederler. Namaz onları kulluk için ayağa kaldırır, Allah’ın huzurunda durdurur, hayatı Allah’ın huzurundaymış gibi yaşatır. Ve yu’tûnez zekâh:901 “Ve zekâtlarını verirler.” Bu ayet indiğinde zekât henüz farz olmamıştır; çünkü okuduğumuz bu sure Mekki suredir; yani Mekke döneminde inen bir suredir.
Zekât; temizlenmek demektir. Misal; malından kırkta bir verince malını temizlemiş olursun.
Nasıl?
O malda fakirin hakkı vardır,902 dolayısıyla fakirin hakkını yediğinde malını bütünüyle haram yapmış olursun. Kazandığın malın içinden fakirin hakkını çıkarıp verdiğinde ise malını temizlemiş olursun. Zekât sadece mal için geçerli bir emir değildir. İlmi olanın ilminden, imanı olanın imanından, hikmete sahip olanın da hikmetinden vermesi gerekir ki bunların zekâtını vermiş olsun. Kısacası kul hangi imkâna sahipse mutlaka onun zekâtını verip temizlenmelidir.
Kul verdiği kadarıyla temizlenir. Dünyaya almaya değil vermeye gelmişiz. Alanlar değil verenler kazanır, verdikleri kadarıyla kazanır ve böyleleri alışverişlerini de Allah ile yapmış olur. Allah ayet-i kerimede “(ey iman edenler) Allah ile yaptığınız alışverişten dolayı sevinin; çünkü kazandınız”903 buyurmuştur. Eğer alışverişi Allah ile yapmayıp kendi nefsin ile yaptıysan, yaptıklarını nefsin için yaptıysan o hâlde Allah’tan bir şey bekleme; çünkü Allah “her neyi peşinizden gönderirseniz Kıyamet günü onu Allah’ın katında hazır bulursunuz, hem de Allah onu sizin için katlar, bir de fazlasını (ziyadesini) verir”904 buyurmuştur.
Ve hum bil âhırati hum yûkinûn:905 “Bir de onlar ahirete tam bir yakîn sahibidirler.” Onlar ahirete yakîni bir imanla; yani ahireti görmüşçesine iman ederler. Yûkinûn kelimesi “inanır” değil “ikna olmuş” demektir. Dolayısıyla ayet; “onlar bütünüyle ahiretteymiş gibi, ahireti görürcesine iman etmişler” manasına gelir. Biri böyle olursa zaten hayatını ahirete göre yaşar ve hesabını ahirete, Allah’a göre yapar.
Ulâike alâ huden min rabbihim: “Onlar rableri tarafından bir hidayet üzeredirler (Allah’ın yolundadırlar).” Ve ulâike humul muflihûn:906 “Bununla beraber felaha (kurtuluşa) ermiş olanlar da onlardır.”
Şayet şimdiye kadar Allah’ın ayetlerinden istifade edemediysek, Allah’ın ayetleri bize hidayet, rahmet olmadıysa rabbimizden af diliyor, mağfiret diliyoruz. Bundan sonra Allah’ın ayetlerini dinleyeceğiz ve rabbimizin hikmetini, muradını anlamaya çalışacağız inşallah. Bundan sonra Allah’ın bize gösterdiği hidayet yolunda yürüyeceğiz inşallah. Allah’ın ayetleri bize rahmet olur inşallah.
Eğer namazı ikame edemediysek, hafife aldıysak ya da kıldığımız namazımız bizi ayağa kaldırıp Allah’ın huzurunda durdurmadıysa, her nimetin zekâtını gerektiği gibi veremediysek, ahiret önümüzdeymiş gibi, ahiretteymişiz gibi ahirete yakîn sahibi olamadıysak bunun için rabbimizden af diliyor, mağfiret diliyoruz. Bizleri affet, mağfiret et ya rabbi!
Rabbimiz bizi hidayet üzere olanlardan ve felaha, kurtuluşa erenlerden eylesin inşallah.
Ve minen nâsi men yeşterî lehvel hadîs: “İnsanlardan öylesi var ki boş lafı (eğlence olsun diye) satın alır.” Li yudılle an sebîlillâhi bi gayri ilm: “İlmi olmadığı hâlde Allah yolundan saptırmak için (boş lafı satın alır).” Ve yettehızehâ huzuvâ: “Ve onu alay konusu edinmek için.” Ulâike lehum azâbun muhîn:907 “İşte, onlara muhin (alçaltıcı, küçük düşürücü) bir azap vardır.” Böyleleri Allah’ın ayetlerini dinlemek ve dinini, hayatını, her şeyi Allah’tan öğrenmek yerine başkalarından boş laf satın alır; yani çabasını, gayretini sarf edip saçma sapan şeyler öğrenir.
Ve izâ tutlâ aleyhi âyâtunâ vellâmustekbira: “Ona (böylelerine) ayetlerimiz okunduğu zaman kibirlenerek döner.” Ke en lem yesma’hâ: “Sanki onu hiç işitmemiş gibi (kibirlenerek döner).” Ayetler onların işine gelmez; ama boş ve gereksiz laflar işlerine gelir. Bu yüzden de tartışmak için bir şeyleri öğrenip ezberlerler. Keenne fî uzuneyhi vakrâ: “Sanki kulaklarında ağırlık varmış gibi.” Fe beşşirhu bi azâbin elîm:908 “Ona acıklı bir azabı müjdele.” İşte, bunlara iç yakan bir azap vardır.
Rabbimiz bizi onlardan eylemesin inşallah. Allah bizi ayetleri okunurken hiç işitmemiş gibi yapanlardan eylemesin. Allah’ın ayetlerine karşı “ben bundan daha iyisini biliyorum” yahut “ben zaten biliyorum” deyip Allah’ın ayetlerine karşı kibirlenenlerden eylemesin inşallah.
İnnellezîne âmenû ve amilûs sâlihâti lehum cennâtun naîm: “Şüphesiz iman edip salih amel işleyenlere Naim (nimet) cennetleri vardır.” Hâlidîne fîhâ: “Orada ebedi olarak kalırlar.” Va’dallâhi hakkâ: “Bu, Allah’ın onlara va’didir.” Allah’ın va’di haktır. Ve huvel azîzul hakîm:909 “O, aziz ve hakimdir.” Allah, bütün şerefin kendisine ait olduğu ve her işinde, her kelamında hikmetin olduğu zattır.
Allah Hz. Lokman (a.s.)’ı, özellikle oğluna olan nasihatini anlatır. Oğlu denince sadece zahiri olarak evladını anlamamak lazım; yani Hz. Lokman (a.s.) bu nasihatleri kendisine iman eden, kendisiyle beraber olan bütün evlatlarına verir. Bu arada Hz. Lokman (a.s.) peygamber midir değil midir, diye basit tartışmalar yapılmıştır. Elbette ki Hz. Lokman (a.s.) Allah’ın resulüdür.
Ve lekad âteynâ lukmânel hikmete enişkur lillâh: “And olsun ki biz Allah’a şükreden bir kul olsun diye Lokman’a hikmeti verdik.” Allah bir kula hikmeti verdiyse o kul şükreden bir kul olur; ama biri şükreden bir kul değilse bu durumda o kişi hikmetten nasibini almamış demektir. Ve men yeşkur fe innemâ yeşkuru li nefsih: “Kim şükrederse ancak kendisi için şükretmiş olur.” Ve men kefere fe innellâhe ganiyyun hamîd:910 “Kim de nankörlük ederse muhakkak ki Allah ğaniyy ve hamiddir.” Yani Allah’ın, onun övgüsüne, şükrüne ihtiyacı yoktur. Şükredenler sadece kendisi için şükretmiş olur.
Allah bizi nankörlerden eylemesin inşallah. Allah bizi şükredenlerden, hikmet verdiği kullarından eylesin inşallah.
Ve iz kâle lukmânu libnihî ve huve yaızuh: “Lokman, oğluna nasihat ederek dedi ki.” Yâ buneyye lâ tuşrik billâh: “Yavrucuğum! Allah’a hiçbir şeyi şirk koşma.” İnneş şirke le zulmun azîm:911 “Çünkü şirk büyük bir zulümdür.” Kim şirk işlerse, imanına şirki karıştırdığı için kendine zulmetmiş, kendini karanlıkta bırakmış olur, böyle birinin ameli de boşa gider; çünkü Allah ayet-i kerimede “imanına şirki karıştıranların amelleri boşa gider”912 buyurmuştur. Bu yüzden en büyük zulüm imana şirki karıştırmaktır.
Ve vassaynâl insâne bi vâlideyh: “Biz insana; anasına ve babasına iyi davranmasını tavsiye ettik.” Hamelethu ummuhu vehnen alâ vehn: “(Çünkü) Annesi onu büyük bir zahmetle (meşakkatle, dokuz ay boyunca) taşımıştı.” Ve fisâluhu fî âmeyn “Onun sütten kesilmesi de iki senedir.” Annenin sana yaptığı, senin için çektiği bu zahmeti yok sayma. Enişkurlî ve li vâlideyke: “(Onun için) Bana şükret, bir de annene, babana (şükret).” İleyyel masîr:913 “Dönüşünüz banadır.” Sen de anan da baban da hepiniz hesabı bana vereceksiniz.
Ve in câhedâke alâ en tuşrike bî mâ leyse leke bihî ilm: “Şayet (annen, baban) herhangi bir konuda bilgisizce bana şirk koşmanı isterlerse (bundan dolayı seninle mücadele ederlerse).” Fe lâ tutı’humâ: “Onlara itaat etme.” Ve sâhibhumâ fîd dunyâ ma’rûfâ: “Ama dünyada (ikisine de sahip çık) onlarla iyi geçin.” Vettebi’ sebîle men enâbe ileyye: “Bana dönmüş olanların (bana yönelmiş olanların) yolunu seç (onlarla beraber benim yoluma gir).” Summe ileyye merciukum: “Sonra dönüşünüz banadır.” Fe unebbiukum bi mâ kuntum ta’melûn:914 “Ve her ne yapmışsanız size haber veririm.”
Allah bizi şükredenlerden eylesin. Allah bizi kendisine hiçbir şeyi şirk koşmayanlardan eylesin. Allah bizi kendi kendine zulmedenlerden eylemesin. Anasına, babasına iyilik yapanlardan, onlara teşekkür edenlerden, onlarla iyi geçinenlerden eylesin. Onlar bilmeden, bilgisizce herhangi bir şeyi Allah’a şirk koşmamız için bizimle mücadele ederse bizi onlara itaat edenlerden eylemesin. Allah bizi Allah’ın yolunu tutanlardan ve Allah’ın yolunu tutan kullarla beraber olanlardan eylesin inşallah.
Hz. Lokman (a.s.) nasihatine devam ediyor. Yâ buneyye innehâ in teku miskâle habbetin min hardal: “Yavrucuğum! Yaptığın her ne olursa olsun (iyilik olsun veya kötülük olsun) isterse bir hardal tanesi ağırlığınca olsun.” Fe tekun fî sahrah: “Bir kayanın içinde olsun.” Ev fîs semâvâti ev fîl ard: “Veya göklerde ya da yerin dibinde olsun.” Ye’ti bihâllâh: “Allah onu mutlaka (senin önüne) getirir.” İnnellâhe latîfun habîr:915 “Muhakkak ki Allah latif ve habirdir.” Allah her şeyden haberdar olan, bununla beraber latif olandır.
Yâ buneyye ekımıs salâh: “Yavrucuğum! Namazı ikame et.” Ve’mur bil ma’rûfi venhe anil munker: “İyiliği emret (tavsiye et) kötülükten de men et (kötülüğü yasakla).” Vasbir alâ mâ esâbek: “Başına gelen belaya da sabret.” İnne zâlike min azmil umûr:916 “Muhakkak ki bunlar azim gerektiren işlerdendir.” Birinin imanı tam olmazsa bunları yapmayı beceremez, bunları yapmaya azmedemez, gücü bunları yapmaya yetmez; çünkü namazı ikame etmek, hayra, iyiliğe davet etmek, iyiliği emretmek, kötülükten men etmeye çalışmak ve başa gelen belaya sabretmek azim olan, büyük olan işlerdendir.
Allah bizi namazı ikame edenlerden, iyiliği, hayrı, ma’rufu emredenlerden, münkeri, kötülüğü, yanlışı, günahı da nehyedenlerden eylesin. Allah bizi başına gelen musibetlere sabredenlerden eylesin. Allah bizi azim sahibi eylesin, Âzim isminin tecelli ettiği kullarından eylesin inşallah.
Ve lâ tusa’ir haddeke lin nâs: “(Kibirlenerek) İnsanlardan yüzünü çevirme.” Ve lâ temşi fîl ardı meraha: “Ve yeryüzünde böbürlenerek (çalım satarak) yürüme.” İnnallâhe lâ yuhıbbu kulle muhtâlin fehûr:917 “Muhakkak ki Allah kendini beğenen ve kendi kendini övenleri sevmez.”
Vaksid fî meşyik: “Yürüyüşünde tabi ol.” Ölçülü ol, orta yolu tut. Vagdud min savtik: “Sesini de alçalt.” Öyle bağırıp çağırarak konuşma. İnne enkeral asvâti le savtul hamîr:918 “Çünkü seslerin en kötüsü eşeklerin sesidir.”
Allah bizi kibirlenerek, başkasından yüz çevirip büyüklenerek, çalım satarak yürüyenlerden eylemesin. Allah bizi tevazu ile yürüyenlerden eylesin. Allah bizi kendini beğenip kendi kendini övenlerden eylemesin. Allah bizi yürüyüşünde tabî olanlardan, sesini de alçak tutanlardan eylesin. Allah bizi başkalarına bağırıp çağıranlardan, bağırarak konuşanlardan eylemesin inşallah.
E lem terav ennallâhe sahhara lekum mâ fîs semâvâti ve mâ fîl ard: “Görmediniz mi Allah göklerde ve yerde her ne varsa hepsini size musahhar kılmıştır (sizin emrinize vermiştir)!” Ve esbega aleykum niamehu zâhiraten ve bâtıneh: “Hem zahiri hem batıni nimetlerini sizin önünüze dökmüştür.” Nimetlerini sizin üzerinizde tamamlamıştır. Ve minen nâsi men yucâdilu fîllâhi bi gayri ilm: “Ama insanlardan bazıları var ki bir ilmi olmaksızın Allah ile mücadele etmeye kalkışır.” Ve lâ huden ve lâ kitâbin munîr:919 “Onun ne bir hidayetçisi vardır ne de söyledikleri nur saçan bir kitaptandır (onlar saçmalayıp durur).”
Ve izâ kîle lehumuttebiû mâ enzelallâh: “Onlara ‘Allah’ın indirdiğine tabi olun’ denildiği vakit.” Kâlû bel nettebiu mâ vecednâ aleyhi âbâenâ: “Hayır, biz atalarımızı neyin üzerinde bulduysak ona tabi oluruz, derler.” E ve lev kâneş şeytânu yed’ûhum ilâ azâbis saîr:920 “Eğer şeytan onları o alevli ateşin azabına (cehennemin azabına) çağırıyorsa da mı (onlara uyacaklar)?”
Allah’ın vahyine tabi olmayanlar atalarının dinine tabi olmuştur. Böyleleri “biz babalarımızdan böyle gördük, âlimlerimiz böyle söyledi, hocalar böyle söylüyor, herkes de böyle yapıyor” derler. Böyle yapanlar; hiçbir ilmi olmayanlar, hidayet üzere olmayanlar, Allah’ın kitabına dayanmaksızın konuşanlar ve Allah’ın ayetleriyle, Allah ile mücadele edenlerdir. Aslında Allah’a karşı savaş açmışlardır; ama bundan haberleri yoktur! Böyleleri şeytana uyup, şeytanın peşine düşüp şeytanın söylediğini yapanlardır, şeytan ise onları sadece cehenneme davet eder. Ataların dinine uymak “herkes böyle yapıyor, öyleyse doğru olan budur” demektir. Zaten böyle olanlar da bunu söyler! Rabbimiz bizi böyle bir şeyden muhafaza etsin inşallah!
Bir ilmi olmadan, hidayetçisi olmadan, Allah’ın nurlu kitabına dayanmaksızın konuşmaktan Allah’a sığınıyoruz. Şimdiye kadar böyle bir yanlış yaptıysak rabbimizden af diliyor, mağfiret diliyoruz. Bu şekilde şeytana uyup büyüklerimizden duyduklarımızı din olarak zannettiysek rabbimizden af diliyor, mağfiret diliyoruz. Bizleri affet, mağfiret et ya rabbi!
Ve men yuslim vechehu ilâllâhi ve huve muhsin: “Kim muhsin olarak (güzellikle, güzel olarak, Allah’ın huzurunda durarak) yüzünü Allah’a teslim ederse (kendini, canını Allah’a teslim ederse).” Fe kadistemseke bil urvetil vuskâ: “İşte, o muhakkak ki sağlam bir kulpa tutunmuştur.” Ve ilâllâhi âkibetul umûr:921 “Bütün işlerin sonu Allah’a varır.”
Ve men kefere fe lâ yahzunke kufruh: “(Her kim de böyle değil de nankörlük yaparsa hakikati örterse) İnkâr edenlerin (hakikati örtenlerin) küfrü (nankörlükleri) seni üzmesin.” İleynâ merciuhum fe nunebbiuhum bi mâ amilû: “Çünkü onların dönüşü bizedir. Biz onların ne yaptıklarını onlara haber vereceğiz.” İnnallâhe alîmun bi zâtis sudûr: “Muhakkak ki Allah gönüllerde olanı bilir.” Numettiuhum kalîlen summe nadtarruhum ilâ azâbin galîz:922 “Onlar (dünyada nimetlerimizden) biraz faydalanırlar sonra onları (ahirette) ağır bir azaba müptela kılarız.”
Ve le in seeltehum men halakas semâvâti vel ard: “And olsun ki onlara ‘gökleri ve yeri kim yarattı’ diye sorsan.” Le yekûlunnallâh: “Mutlaka ‘Allah’ diyecekler.” Onlar Allah’ı dinlemezler; ama “mülkün sahibi de Allah’tır” derler. Kulil hamdulillâh: “De ki: Hamd, Allah’a aittir (Allah’a hamd olsun).” Hamdı, övgüyü başkalarına yapmayın, başkaları için “onlar doğru söylüyor” demeyin, başkalarının söylediğine “hak” demeyin, buyurdu Allah. Bel ekseruhum lâ ya’lemûn:923 “Hayır, onların çoğu bunu bilmezler.”
Lillâhi mâ fîs semâvâti vel ard: “Göklerde ve yerde her ne varsa hepsi Allah’ındır.” İnnallâhe huvel ganiyyul hamîd:924 “Muhakkak ki hamda layık olan da, ğaniyy olan da (hiçbir şeye ihtiyacı olmayan da) Allah’tır.” Hamd eden kendisi için hamd etmiştir.
Ve lev enne mâ fîl ardı min şeceratin aklâm: “Şayet yeryüzündeki ağaçlar kalem.” Vel bahru yemudduhu min ba’dihî seb’atu ebhur: “Denizler de mürekkep olsaydı ve yedi deniz daha onlara katılmış olsaydı.” Mâ nefidet kelimâtullâh: “Allah’ın kelimeleri yine bitmezdi.” Allah’ın vahyini, ayetlerini, kitabını açıklamaya yetmezdi. İnnallâhe azîzun hakîm:925 “Muhakkak ki Allah, aziz ve hakim olandır.” Bütün şeref, Allah’a aittir, Allah’ın bütün vahyi baştan sona hikmet doludur.
Mâ halkukum ve lâ ba’sukum illâ ke nefsin vâhıdeh: “Sizi yaratmamız ve tekrar diriltmemiz bizim için sadece sanki bir tek kişiyi yaratmak gibidir.” İnnallâhe semîun basîr:926 “Muhakkak ki Allah semi’ ve basirdir.” O her şeyi gören ve her şeyi işitendir. Hiçbir şey ona ağır gelmez.
Yâ eyyuhân nâsuttekû rabbekum: “Ey insanlar! rabbinize (Allah’a) karşı takva sahibi olun.” Kulluğunuzu bilin ve ona karşı sorumluluğunuzu yerine getirin. Vahşev yevmen lâ yeczî vâlidun an veledihî ve lâ mevlûdun huve câzin an vâlidihî şey’â: “Öyle bir günden haşyet duyun (korkun, titreyin) ki o gün baba, evladı namına hiçbir şey ödeyemez, evlat da kendi babası namına (adına) hiçbir şeyin karşılığını veremez.” İnne va’dallâhi hakk: “Muhakkak ki Allah’ın va’di haktır.” Fe lâ tegurrannekumul hayâtud dunyâ: “Sakın dünya hayatı sizi aldatmasın.” Ve lâ yagurrannekum billâhil garûr:927 “Ve o aldatan (o mağrur olan şeytan) size Allah’ın hükmünü hafife aldırıp sizi aldatmasın.” O mağrur olan şeytan, Allah’ın ismini anarak sizi aldatmasın. Yani şeytan “Allah rahman ve rahimdir, yanlış yapmaya devam edin, nasıl olsa Allah mağfiret eder” deyip sizi aldatmasın.
Şayet rabbimize karşı nankörlük yaptıysak, Kıyamet gününü, hesabı unuttuysak, dünya hayatı bizi aldattıysa ya da şeytan bize Allah’ın ismini zikredip, bizi Allah’ın rahmetine güvendirip, hükmünü hafife aldırıp aldattıysa bunun için rabbimizden af diliyor, mağfiret diliyor, rabbimize tövbe ediyoruz. Bizleri affet, mağfiret et ya rabbi! Her yanlışımıza, eksiğimize, günahımıza tövbe ediyoruz, sana dönüyoruz ya rabbi!
İnnallâhe indehu ilmus sâah: “Muhakkak ki kıyamet vaktinin (her şeyin) ilmi Allah katındadır.” Ve yunezzilul gays: “Yağmuru o yağdırır.” Yağmur bulutunu nereye sevk edip yağmuru nerde yağdıracağını bilendir. Ve ya’lemu mâ fîl erhâm: “Rahimlerde neyin olduğunu bilen odur.” Neyi var edip yarattığını bilen ve yarattığının neler yapacağını bilen odur. Ve mâ tedrî nefsun mâzâ teksibu gadâ: “Hiç kimse (hiçbir nefis) yarın ne kazanacağını bilemez.” Dünya ve ahiret kazancının ne olduğunu bilemez. Ve mâ tedrî nefsun bi eyyi ardın temût: “Hiç kimse arzın neresinde (ve nasıl) öleceğini bilemez.” İnnallâhe alîmun habîr:928 “Muhakkak ki Allah âlim ve habir olandır.” Allah her şeyi bilen ve her şeyden haberdar olandır.
Rabbimizi bir an için unuttuysak bunun için rabbimizden af diliyor, mağfiret diliyoruz. Bizleri affet, mağfiret et ya rabbi!
El hamdu lillâhillezî lehu mâ fîs semâvâti ve mâ fîl ard: “Hamd, Allah’a mahsustur. Göklerde ve yerde her ne varsa hepsi onundur (ona aittir).” Ve lehul hamdu fîl âhirah: “Ahirette de hamd ona mahsustur (ona aittir).” Ve huvel hakîmul habîr:929 “O, hakim ve habir olandır.” Her işi hikmetli olan ve her şeyden haberdar olandır.
Ya’lemu mâ yelicu fîl ard: “(Allah) Yere neyin girdiğini bilendir.” Ve mâ yahrucu minhâ: “Ve ondan neyin çıktığını (bilendir).” Ve mâ yenzilu mines semâ’: “Ve semadan (gökten) neyin indiğini (bilendir).” Ve mâ ya’rucu fîhâ: “Ve ona (semaya) neyin yükseldiğini (bilendir).” Ve huver rahîmul gafûr:930 “O, rahim ve ğafurdur.” Yere bir dane düşerse yahut bir yağmur damlası düşerse Allah onu bilir. Allah zaten onu nereye indireceğini takdir etmiş, buna hükmetmiştir.
Lâ ya’zubu anhu miskâlu zerretin fîs semâvâti ve lâ fîl ard:931 “Göklerde ve yerde hiçbir zerre ondan gizli (onun ilminin dışında) kalmaz.”
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde buyurur “gökte her bir kul için iki kapı vardır, birinden kulun ameli yukarı çıkar, birinden de Allah’ın kendisi için takdir ettiği maddi ve manevi rızkı iner. Biri öldüğünde bu kapılar kapanır. Eğer dünyada devam eden bir hayır, salih bir evlat yahut bir iman kardeşi bırakmışsa gökteki (amellerinin yükseldiği) o kapı kapanmaz.”932 Amelleri yukarı çıkmaya devam eder; ama kendisine maddi, manevi rızkın indiği kapı kapanmıştır.
O hâlde insanın gönlünün, gözünün gökteki kapılarında olması gerekir. Gözünün, Allah’ın kendisine maddi, manevi rızkı indirdiği kapıda olmaması lazım; çünkü Allah zaten kuluna neyi indireceğini bilir. Şayet kul sürekli kendisine rızkın indiği kapının önünde durup “ya rabbi! Bana şunu indir, bunu indir” derse yanlış yerde, yanlış kapıda durmuş olur. Bunun yerine amellerinin yukarı çıktığı kapıda durup “benim bu kapıdan hangi ameli, hangi iyiliği, hangi güzelliği göndermem lazım” demeli ve sadece bu kapıya bakmalıdır. Böyle yapmalı ki sürekli olarak o kapıya güzel ameller göndersin, kendisi için oraya yatırım yapmış olsun. Yoksa, Allah zaten kulun rızkını ihmal etmez, onun için indireceğini indirir.
Dua kapısını çalmak yeterlidir; yani “ya rabbi, ben buradayım bekliyorum, ben senin kulunum, her şeyimi senden istiyor, senden bekliyorum” demek yeterlidir. Bu kapı kulluk içindir, dua içindir; çünkü bu kapı dua kapısıdır; ama öteki kapı amel kapısıdır, ameller oradan huzura çıkar. Bu yüzden herkes ne yaptığına bakmalı, amellerinin çıktığı kapıyı sürekli açık tutup oradan Allah katına sürekli güzel amel göndermeye çalışmalıdır.
Allah, Hz. Davut (a.s.)’ı anlatır. Ve lekad âteynâ dâvûde minnâ fadlâ: “And olsun biz katımızdan Davud’a bir fazilet verdik.” Yâ cibâlu evvibî meahu vet tayr: “Ey dağlar ve Kuşlar! Onunla beraber feryat edin (tesbih edin, diye emrettik).” Ve elennâ lehul hadîd:933 “Demiri de onun için yumuşattık.” Hz. Davut (a.s.) demiri eline aldığında elinde hamur gibi oluyordu. Bu, Allah’ın ona ikramıydı. Bir de onunla beraber tesbih edin, diye dağlara ve kuşlara vahyettik, buyurdu Allah.
Allah, dağların ve kuşların nasıl tesbih ettiğini de beyan ediyor. Yâ cibâlu evvibî meahu vet tayr: “Ey dağlar ve kuşlar! Onunla (Davut’la) beraber bana dönün.” Bu ayette kullanılan kelime “evvib, evvab” kelimesidir. Evvib, evvab kelimesi de “feryat eden” demektir. Bu durumda ayet “onunla beraber feryat edin, onun her söylediğine iştirak edin” manasına gelir.
Hz. Davut (a.s.) feryat ederdi; yani tövbe eder, istiğfar eder, Allah’a hamd ederdi. Zebur’a baktığımızda genel olarak gördüğümüz şey de budur. Zebur’da ilahi vardır, âşığın feryadı, âşığın hâli vardır. Allah, Zebur’da “Davut böyle söyledi” buyurup Hz. Davut (a.s.)’ın feryadını, hamdini, şükrünü, tesbihini beyan etmiştir. Bu, o örnek olsun diyedir.
Şayet dağlar, kuşlar Hz. Davut (a.s.) ile beraber feryat ederek Allah’a dönüp hamd ediyor, Allah’ı tesbih ve tekbir ediyorsa o zaman bizim de dağlara, kuşlara bakarken doğru bakmamız; yani onları Allah’a hamd eden, feryat eden, tesbih eden kullar olarak görmemiz gerekir. Yoksa onlara haksızlık etmiş, onlara yanlış bir bakışla baktığımız için de onlara hakaret etmiş oluruz.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “Uhud bir dağdır; ama o bizi sever, biz de onu severiz”934 buyurmuştur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz haftada bir mutlaka Uhud Dağı’nı ziyaret ederdi. Bununla ilgili olarak sahabeler anlatır “bir gün Resulullah (s.a.v.) Efendimiz birkaç sahabesiyle beraber Uhud Dağı’na çıktı. Dağ o aşkla, muhabbetle sallanmaya, titremeye başladı. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de ayağını yere vurup ‘sakin ol, rahat ol’ buyurdu.” Tabi ki bunun devamı da vardır; ama onu söylemeyeyim. Dağın bu sallanışı heyecandan, muhabbettendi; yani bu sallanışı bir deprem değildi.
Evet, ayet devam ediyor. İ’melû âle dâvûde şukrâ: “Ey Davut ailesi! (Allah’a) Şükredin.” Şükretmek için çalışın. Ve kalîlun min ibâdiyeş şekûr:935 “Çünkü şükreden kullarım pek azdır.” Allah “şükreden kullarım azdır” dediyse o hâlde azdır. Demek ki gerçek manada şükreden kullar pek azmış! Daha önce Lokman Suresi’nde okuduğumuz ayette de Allah “şükreden kendisi için şükretmiş olur”936 buyurmuştu. Şükreden kendisi için şükretmiş olur. Şükreden bu şükürden şeref alır, Allah’ın, ona teşekkür etmesine layık olur. Şükretmeyen de nankör olur; yani nimeti örtmüş olur.
Allah bir de cinlerin gaybı bilmediğini beyan eder. Allah, Hz. Süleyman (a.s.)’ın ölüm vakti geldiğinde onun ölümünü gerçekleştirdi. Cinler Hz. Süleyman (a.s.)’ın emrinde çalışıyorlardı. Hz. Süleyman (a.s.)’ın ölümünden sonra bir sene boyunca çalışmaya devam ettiler. Hz. Süleyman (a.s.) vefat etmişti; ama ayakta kendi bastonuna dayanmış şekilde duruyordu.
Fe lemmâ kadaynâ aleyhil mevt: “Onun (Süleyman’ın) ölümüne hükmettiğimiz zaman.” Mâ dellehum alâ mevtihî illâ dâbbetul ardı te’kulu minseeteh: “Onun öldüğünü ancak değneğini yiyen bir ağaç kurdu gösterdi.” Ağaç kurdu onun asasını bir sene boyunca yiyince en sonunda asa kırıldı ve Hz. Süleyman (a.s.) yere düştü. Fe lemmâ harr: “Ne zaman ki yıkıldı Tebeyyenetil cinnu en lev kânû ya’lemûnel gayb: “Anlaşıldı ki cinler gaybı bilselerdi.” Mâ lebisû fîl azâbil muhîn:937 “O küçük düşürücü azap içinde kalmazlardı (hemen kaçarlardı).”
Hz. Süleyman (a.s.) yere düşünce cinler Hz. Süleyman (a.s.)’ın vefat ettiğini anladılar. Hz. Süleyman (a.s.) vefat etti; ama cinlerin bundan hiç haberi bile olmadı. Hz. Süleyman (a.s.) bir sene boyunca ayakta durmuş, cinler de çalışmaya devam etmişti; çünkü cinler Hz. Süleyman (a.s.)’ın kendilerini hep seyrettiğini zannediyorlardı. Cinler Hz. Süleyman (a.s.)’ın vefatını öğrenince bu durumda serbest kalmış oldular. Şayet Hz. Süleyman (a.s.)’ın emrinden daha önce çıksalardı bir ateş topu onları kovalardı ve mutlaka onlara azap edilirdi.
Bilmeden, farkında olmadan cinlerin gaybı bildiğini zannettiysek Allah’ın ayetlerine ters düştüğümüz için rabbimizden af diliyor, mağfiret diliyoruz. Onlar da tıpkı insanlar gibi zayıf ve aciz kullardır, bununla beraber gaybı bilmeyen, hiçbir şeyi bilmeyen kullardır. Farkında olmadan onlardan yardım istediysek, bir şey beklediysek ya da bazılarının cahilce dediği gibi “bizden iyiler” deyip cinleri kendimizden iyi, önde zannettiysek bunun için tövbe ediyor, rabbimizden mağfiret diliyoruz. Bizleri affet, mağfiret et ya rabbi!
“Üstün olanlar takva sahibi olanlardır.”938 İster cin olsun ister insan olsun, kim iman etmişse, takva sahibiyse, Allah’a karşı sorumluluğunu yerine getiriyorsa üstün olan odur. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede “iman etmişseniz üstün sizsiniz”939 buyurmuştur. İnsan, üstünlüğü imanından, Allah’a olan muhabbetinden, Allah’a karşı takvasından alır.
Rabbimiz bize takva sahibinin, iman edenin üstün olduğunu nasıl öğrettiyse bizi de öyle anlayanlardan, öyle iman edenlerden eylesin inşallah.
İnne fî zâlike le âyâtin li kulli sabbârin şekûr:940 “Bunda (bütün bu anlattıklarımızda) çokça sabredenler ve çokça şükredenler için mutlaka ibretler (dersler) vardır.” Ama insanların çoğu şükretmez, buyurdu Allah!
Ve lekad saddaka aleyhim iblîsu zanneh: “And olsun ki iblis onlar üzerindeki zannını doğru çıkardı.” Fettebeûhu illâ ferîkan minel mu’minîn:941 “Mü’minlerden bir fırka hariç, gerisi (hemen hepsi) ona (iblise) uydu.”
Ve mâ kâne lehu aleyhim min sultân: “(Bununla beraber) Onun (insanlar) üzerinde hiçbir kuvveti (hiçbir saltanatı) yoktur.” Peki, Allah neden iblise mühlet verip ona müsaade etti? Bunun cevabını da Allah veriyor. İllâ li na’leme men yu’minu bil âhirati mimmen huve minhâ fî şekk: “Ancak ahirete iman edeni ve şüphe içinde kalanı ayırt edip bilelim diye (bunu yaptık).” Kimin ahirete imanı, kimin de şüphesi olduğu bilinsin, ortaya çıksın diye bunu yaptık. Yoksa iblise bu müsaadeyi vermezdik. Ve rabbuke alâ kulli şeyin hafîz:942 “Ve rabbin her şey üzerinde hafiz olandır (her şeyi kaydeden ve her şeyi muhafaza edendir).” Rabbin hepsini, amellerinizi muhafaza eder, kaydeder sonra yaptıklarınızı sizin önünüze koyar; ama iblis, zannını doğru çıkardı; yani mü’minlerden bir kısmı hariç, gerisinin hepsi peygambere tabi olmaları gerekirken şeytana tabi oldu!
Allah bizi çokça şükreden, çokça sabreden kullarından eylesin. Allah bizi, iblisin zannını üzerinde gerçekleştirdiği insanlardan eylemesin. Allah bizi iblise, şeytana uyanlardan eylemesin. Allah bizi “mü’minlerden bir fırka, pek azı müstesna” dediği, o çokça sabreden, çokça şükreden kullarından eylesin. Allah bizi ahirete gerçek manada iman edenlerden eylesin. Ahiret hakkında şüphesi olanlardan eylemesin inşallah.
Kul inne rabbî yakzifu bil hakk: “De ki: Muhakkak ki rabbim gerçeği ortaya koyar.” Hakkı indirip batılı yok eder. Allâmul guyûb:943 “O gaybleri bilendir.” Allah bütün gaybleri bilendir.
Allah’ın vahyi bir gönle inerse orda bütün batıllar, bütün karanlıklar yok olur. Bununla beraber Allah hakkı indirdiği gönle, gönlün sahibine yardım eder.
Allah gönlümüze hakkı indirsin inşallah. Vahyini gönlümüze indirsin inşallah. Gönlümüzdeki karanlıkları, batılı yok etsin inşallah.
Kul câel hakku ve mâ yubdiûl bâtılu ve mâ yuîd:944 “De ki: Hak geldi. (Hak geldiğinde) Batıl ortaya çıkmaz (batıl yok olur) ve geri de dönemez.” Hiçbir şey, hiçbir batıl, hakkın olduğu yerde bulunamaz, hak orda durdukça geri de dönemez; çünkü hak nurdur, hakikattir, gerçektir. Batıl ise karanlıktır. Nurun olduğu yerde karanlık olmaz, karanlık geri de gelmez; ama hak orda durdukça batıl geri gelmez. Yoksa hak oradan ayrıldığı gibi batıl geri gelir!
Allah gönlümüzü hak üzerinde sabit kılsın inşallah. Allah hakkı gönlümüze indirip gönlümüzde sabit kılsın inşallah, batıl bir daha gönlümüze dönüş yapmasın inşallah.
Kul in dalaltu fe innemâ edıllu alâ nefsî: “De ki: Eğer ben yoldan çıkarsam kendi aleyhime (kendi adıma) çıkmış olurum.” Kendi adıma sapmış olurum. Ve in ihtedeytu fe bimâ yûhî ileyye rabbî: “Eğer doğru yolu bulursam bu da rabbimin bana vahyettiği (Kur'an) sayesindedir.” Kendi lehime doğru yolu bulmuş olurum. İnnehu semîun karîb:945 “Muhakakk ki o semi’ ve karib olandır (her şeyi işiten ve her şeye her şeyden daha yakın olandır).” Kim rabbinin vahyiyle hidayeti bulmuşsa doğru yol üzere olan odur. Kim de rabbinin vahyini kabul etmeyip, ondan yüz çevirirse ya da yalanlar, inkâr ederse doğru yolu kaybeden de, dalâlete düşen de o olur.
Ve lev terâ iz feziû: “Onları (rabbinin vahyini dinlemeyip yüz çevirenleri Kıyamet günü) telaşa düştükleri zaman bir görsen!” Fe lâ fevte ve uhızû min mekânin karîb: “Onlar artık kaçamazlar, onlar yakın bir yerden yakalanmışlardır.” Ve kâlû âmennâ bih: “(Ama o hâldeyken) Derler ki: Biz ona iman ettik.” Oysaki onların hayattayken iman edip Allah’ın vahyine sarılmaları gerekirdi. Ve ennâ lehumut tenâvuşu min mekânin baîd:946 “Bu kendileri için nasıl olur? Artık (iman etmeleri gereken) o mekândan uzaklaşmışlardır.” Onlar dünyadan uzaklaşmışlardır, artık ahirettedirler ve iman etmek kendilerine artık bir fayda vermez.
Ve kad keferû bihî min kabl: “Çünkü önceden onu inkâr etmişlerdi.” Ve yakzifûne bil gaybi min mekânin baîd: “(Sanki ahiret çok uzaktaymış gibi zannediyor) Gayb hakkında tahmin yürütüyorlardı.” Artık pişman olmuşlardır; ama pişmanlıkları kendilerine bir fayda vermez. Ve hîle beynehum ve beyne mâ yeştehûn: “Artık kendileriyle arzu ettikleri arasına perde çekilmiştir.” Kemâ fuile bi eşyâihim min kabl: “Daha önce kendilerine benzeyenlere yapıldığı gibi.” İnnehum kânû fî şekkin murîb:947 “Çünkü onlar tereddüt ve şüphe içindeydiler.” Ahiret hakkında tereddüt ve şüphe içinde olanlar dünya hayatını tercih edenlerdir.
Sadakallahulazim
Rabbimiz bizi dünya hayatını ahirete tercih edenlerden ve rabbinin ayetlerinden yüz çevirenlerden eylemesin. Allah bizi Kıyamet günü pişman olup o gün “biz iman ettik” diyenlerden eylemesin. Dünya hayatını yaşarken Allah’ın ayetlerine iman edenlerden, Allah’ın ayetlerine tabi olanlardan eylesin. Allah’ın vahyine iman edip onu ahlaka, amele dönüştürenlerden eylesin. Allah bizi dünyada mahcup eylemesin, ahirette mahcup eylemesin, huzurunda mahcup eylemesin. Allah gönlümüzü vahyiyle süslesin, nurlandırsın inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
