16.Bölüm (YÛSUF SÛRESİ)
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Allah, peygamber kıssalarını anlatırken bölüm bölüm, parça parça anlatır. Her bir bölümde almamız gereken dersler, ibretler, örnekler vardır.
Kur’an-ı Kerim’de baştan sona anlatılan tek kıssa, Hz. Yusuf (a.s.)’ın kıssasıdır; yani Yusuf Suresi’dir. Bu sure Mekke döneminde indirilmiştir. Bize örnek olması için rabbimizin bize bu surede ne demek istediğini hep beraber kısaca anlamaya çalışacağız inşallah. Mukabeleye Yusuf Suresi ile devam edeceğiz.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elif lâm râ tilke âyâtul kitâbil mubîn: “Elif lâm râ, bunlar kitabın apaçık ayetleridir (kitabın açıklayan ayetleridir).” Yani sizin için örnek olsun, ibret olsun, ders olsun diye Allah ayetlerle size bir peygamber kıssası anlatıyor. İnnâ enzelnâhu kur’ânen arabiyyâ: “Muhakkak ki onu Arapça bir Kur’an olarak indirdik.” Le allekum ta’kılûn:689 “Umulur ki akledersiniz.” Eğer düşünürseniz aklınız buna erer.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in dili Arapça olduğu için Allah Kur’an’ı da Arapça indirmiştir. Eğer Resulullah (s.a.v.) Efendimiz başka bir dilde konuşmuş olsaydı bu defa Kur’an o dilde inerdi. Her kitap zamanın peygamberinin konuştuğu dilde inmiştir.
Bu Kur’an da Arapça olunca mahlûk olmuş, söz olmuş olur; çünkü kelimeye dökülmüştür; ama mana itibariyle mahlûk değildir. Elimizdeki kitap Kur’an değildir. Allah’ın, Arapça olarak indirdiği Mushaf-ı Şerif’tir. Kur’an kelimelere dökülünce ve yazılınca mushaf olur. İşte, Kur’an, bu mushafın içindeki okunması gereken manadır.
Nahnu nakussu aleyke ahsenel kasası bimâ evhaynâ ileyke hâzâl kur’ân: “Biz sana bu Kur’an’ı vahyetmekle kıssayı en güzel şekilde anlatıyoruz.” Allah’ın sana bu Kur’an’ı vahyetmesi kıssayı kulaktan dolma bir bilgiyle değil de Allah’ın sana gerçek olarak anlattığı gibi anlaman içindir. Ve in kunte min kablihî le minel gâfilîn:690 “Hâlbuki senin bundan önce (bu kıssadan) haberin yoktu.”
Hz. Yusuf (a.s.), Hz. Yakup (a.s.)’ın, Hz. Yakup (a.s.), Hz. İshak (a.s.)’ın, Hz. İshak (a.s.) da Hz. İbrahim (a.s.)’ın oğludur.
İz kâle yûsufu li ebîhi yâ ebeti innî raeytu ehade aşera kevkeben veş şemse vel kamere raeytuhum lî sâcidîn:691 “Hani Yusuf, babasına: Babacığım! Ben (rüyamda) on bir yıldızla Güneş’i ve Ay’ı gördüm. Gördüm ki onlar bana secde ediyordu, demişti.” Hz. Yusuf (a.s.) bu rüyayı bir sefer değil tekrar tekrar görmüştür.
Buradan rüyanın ne kadar önemli bir şey olduğunu anlamak gerekir. Allah birine rüyasında bir şey gösteriyorsa onda ya müjde ya da uyarı vardır; çünkü onu gösteren Allah’tır ve göstermesinde mutlaka bir hikmeti, muradı vardır.
Kâle yâ buneyye lâ taksus ru’yâke alâ ihvetike fe yekîdû leke keydâ: “Babası, Yusuf’a dedi ki: Yavrucuğum! Sen bu rüyayı kardeşlerine anlatma (olur ki bunu kıskanırlar) sonra sana bir tuzak kurarlar (bir hile yaparlar).” İnneş şeytâne lil insâni aduvvun mubîn:692 “Muhakkak ki şeytan, insanın apaçık düşmanıdır.” Yani şeytan onları kandırır, onlar da şeytana uyup sana bir tuzak kurabilirler. Bu yüzden rüyanı kardeşlerine anlatma.
Hz. Yakup (a.s.) Hz. Yusuf’un gördüğü rüyanın yorumunu da yapar. Ve kezâlike yectebîke rabbuke ve yuallimuke min te’vîlil ehâdîs: “(Yakup dedi ki) Ve işte böyle, rabbin seni seçecek. Sana olayların (rüyaların, hadiselerin) yorumunu öğretecek.” Ve yutimmu ni’metehu aleyke: “Senin üzerindeki nimetini tamamlayacak.” Ve alâ âli ya’kûbe kemâ etemmehâ alâ ebeveyke min kablu ibrâhîme ve ishâk: “Daha önce ataların İbrahim ve İshak’a tamamladığı gibi sana ve Yakub soyuna da (nimetini tamamlayacak).” İnne rabbeke alîmun hakîm:693 “Muhakkak ki senin rabbin âlim ve hakimdir.” Senin rabbin her şeyi bilen, her şeyi bir hikmetle yapandır. Allah bu rüyayı sana gösterdiyse o hâlde mutlaka bir muradı vardır, bunu anlaman içindir.
Hz. Yusuf (a.s.) Ay’ı, Güneş’i ve yıldızları kendisine nasıl secde eder vaziyette gördü, acaba yere inip başlarını yere mi koydular?
Secde demek; büyüklüğü kabul etmek demektir. Hz. Âdem (a.s.)’a edilen secde de böyledir; yani onun büyüklüğünü kabul etmektir. Her bir varlığın bir secdesi vardır. Ağaçların da, kuşların da bir secdesi vardır. Kısacası bütün mahlûkatın bir secdesi vardır; ama her birinin secdesi kendisine göredir. Mesele; gönül itibariyle Allah’ın büyüklüğünü kabul edip onun önünde eğilmiş, diz çökmüş olması, başı varsa başını yere koymasıdır. Ay’da, Güneş’te, yıldızlarda baş olmadığına göre Hz. Yusuf (a.s.) onları görürken farklı bir mana ile görmüştür. Hz. Yusuf (a.s.) onları bir insan, bir varlık suretinde görmüş ve onlar başlarını yere koyduklarında da onların secde ettiğini anlamıştır.
Lekad kâne fî yûsufe ve ihvetihî âyâtun lis sâilîn:694 “And olsun Yusuf ve kardeşlerinin olayında (meselesinde, bu kıssada) soranlar için ibretli dersler (ayetler) vardır.” Okurken yahut dinlerken ibret almaya çalışın, buyurdu Allah.
İz kâlû le yûsufu ve ahûhu ehabbu ilâ ebînâ minnâ ve nahnu usbeh: “(Yusuf’un) Kardeşleri dediler ki: Yusuf ve kardeşi (Bünyamin) babamıza bizden daha sevimlidir (daha sevgilidir, babamız onu ve kardeşini daha çok seviyor). Oysaki biz soylu, güçlü bir cemaatiz (onların dışında on kişiyiz).” İnne ebânâ le fî dalâlin mubîn:695 “Şüphesiz babamız apaçık bir dalâlet içindedir.” Babamız şaşırmış durumdadır, bu yaptığı doğru bir hareket, doğru bir tavır değildir. Bununla beraber Hz. Yakup (a.s.)’ın çocuklarının hepsi babalarını peygamber olarak kabul etmiş ve ona iman etmişlerdi.
Allah, sevdiklerini bırakmaz. İnsanlar, onlar hakkında her ne düşünürse düşünsün mutlaka Allah’ın da bir hesabı vardır ve sevdiği kulunu mutlaka galip getirir.
Uktulû yûsufe evitrahûhu ardan yahlu lekum vechu ebîkum: “(Birbirlerine dediler ki) Yusuf’u öldürün ya da onu bir yere bırakın (onu kaybettirin). Bu durumda babanızın teveccühü (yüzü, sevgisi) size kalsın.” Ve tekûnû min ba’dihî kavmen sâlihîn:696 “Ondan sonra (tövbe eder) salih bir topluluk (salih bir kavim) olursunuz.”
Kâle kâilun minhum lâ taktulû yûsuf: “İçlerinden biri dedi ki: Yusuf’u öldürmeyin.” Ve elkûhu fî gayâbetil cubbi yeltekithu ba’dus seyyârati in kuntum fâilîn:697 “Onu bir kuyuya atın ki bir kervan (bir kafile) onu alıp götürsün (böylece ondan kurtulmuş oluruz). Yapacaksanız böyle yapın.” Sonra bu tezgâhlarını uygulamak için babalarından izin istediler. Kâlû yâ ebânâ mâ leke lâ te’mennâ alâ yûsufe ve innâ lehu le nâsıhûn: “Dediler ki: Ey babamız! Sana ne oluyor da Yusuf hakkında bize güvenmiyorsun! Oysa ki biz onun iyiliğini istemekteyiz.” Ersilhu meanâ gaden yerta’ ve yel’ab: “Onu (Yusuf’u) yarın bizimle beraber gönder (hayvan otlatmaya giderken o da bizimle beraber gelsin, kırda), gezip oynasın (yesin, içsin, biraz açılsın).” Ve innâ lehu lehâfizûn:698 “Biz onu mutlaka koruyacağız (ona bir şey olmaz).”
Kâle innî le yahzununî en tezhebû bih: “(Yakup) Dedi ki: Onu götürmeniz beni üzer.” Ve ehâfu en ye’kulehuz zi’bu ve entum anhu gâfilûn: “Siz farkında olmadan bir kurdun onu yemesinden endişe ediyorum.” Aslında Hz. Yakup (a.s.) farkında olmadan onlara ne yapmaları gerektiğini de öğretmiş oldu. Kâlû le in ekelehuz zi’bu ve nahnu usbetun innâ izen le hâsirûn:699 “Onlar dediler ki: And olsun biz güçlü bir topluluk iken kurt onu yerse bil ki biz aciz bir toplulukmuşuz (kesinlikle böyle bir şeyin olması mümkün değil).” Bizim ne kadar güçlü bir topluluk olduğumuzu biliyorsun. Bu yüzden rahat ol, merak etme.
Fe lemmâ zehebû bihî ve ecmeû en yec’alûhu fî gayâbetil cubb: “Nihayet onu (Yusuf’u) götürdüler ve hep beraber onu kuyunun dibine atmaya karar verdiler.” Hz. Yakup (a.s.) onu teslim edince kardeşleri de karar verip onu kuyunun dibine attılar. Hz. Yusuf (a.s.) kuyuya atıldığında henüz on yaşlarındadır. Ve evhaynâ ileyhi le tunebbiennehum bi emrihim hâzâ ve hum lâ yeş’urûn:700 “Biz Yusuf’a ‘muhakkak ki onlar farkına varmadan (bilmeden) sen onların bu yaptıklarını onlara haber vereceksin (onun için merak etme, endişe etme)’ diye vahyettik.”
Buraya kadar olan bölümde kıskançlığı anlamamız gerekir. Hz. Yusuf (a.s.)’ın kardeşleri “babamız, kardeşimiz Yusuf’u bizden daha çok seviyor, o zaman onu öldürelim ya da onu ortadan kaldırmak için kuyuya atalım da belki bir kervan onu alıp götürür. Böylelikle ondan kurtuluruz ve babamızın sevgisi de bize kalır” demişlerdi. Aynı şekilde Hz. Âdem (a.s.)’ın oğlu Kabil de Habil’i babasından, Allah Habil’in kurbanını kabul edince de Allah’tan kıskandığı için onu öldürmeye karar vermiş, sonuç olarak da onu öldürmüştü.
Bunlar hayatı yaşarken mutlaka başımıza gelebilecek şeylerdir; yani birileri sevildiğimizden dolayı mutlaka bizi kıskanacaktır. Bizi kıskananların ille de öz kardeşlerimizden olması gerekmez. Mesela; öyleleri var ki biri Allah için sevildiğinde sözde Allah yolunda olmasına rağmen Allah için sevilen o kişiye kıskançlığı tutar ve kıskançlığının gereğini ortaya koyup Allah için sevilen kişiye iftira atar, dedikodusunu yapar, onun hakkında ileri, geri konuşur ve onu küfürle itham eder; yani onu kuyuya atmaya çalışır, elinden gelse tanıdığı herkesi çağırıp o sevilen kişiyi kuyuya atar! İşte, bu tamamen kıskançlığın sonucudur. Allah da bunun ne kadar yanlış olduğunu beyan ediyor.
Hz. Yusuf (a.s.)’ın kardeşleri bir de “nasıl olsa Allah tövbeyi kabul edendir, biz de sonra tövbe ederiz, Allah da tövbemizi kabul edip bizi affeder, sonra biz de salihlerden oluruz” demişti. Bunlar peygamber çocuklarıdır, peygamberin eğitiminden geçen insanlardır! Ama işte nefis terbiye olmayınca, terbiyeyi kabul etmeyince böyle olur.
Biri sevildiği için bilmeden, farkında olmadan ona kıskançlığımız tuttuysa, onu eleştirip yerdiysek, kötülediysek ve Hz. Yusuf (a.s.)’ı kuyuya atanların durumuna düştüysek senden af diliyor, mağfiret diliyoruz. Sen afuvvsun ya rabbi! Sen ğafursun ya rabbi! sana döndük ya rabbi! Bizi mağfiret et ya rabbi!
Ve câû ebâhum işâen yebkûn: “Karanlık çökünce ağlayarak babalarına geldiler.” Kâlû yâ ebânâ innâ zehebnâ nestebiku: “(Babalarına) Dediler ki: Biz yarışmak üzere gittik.” Ve tereknâ yûsufe inde metâınâ: “Yusuf’u da eşyalarımızın yanında bırakmıştık.” Fe ekelehuz zi’b: “Bu arada kurt onu yemiş (parçalamış).” Ve mâ ente bi mu’minin lenâ ve lev kunnâ sâdikîn:701 “Ama biz doğru söylesek de sen bize inanmazsın.” Yalan söylediklerini, bu yüzden de Hz. Yakup (a.s.)’ın onlara inanmayacağını biliyorlar.
Ve câû alâ kamîsıhî bi demin kezib: “Bir de yalancı bir kan ile gömleğini (boyayıp) getirdiler.” Bu da onun kanıdır, dediler. Kâle bel sevvelet lekum enfusukum emrâ: “(Yakup onlara) Dedi ki: Hayır (siz yalan söylüyorsunuz)! Sizi bu işi yapmaya nefisleriniz sürüklemiş.” Fe sabrun cemîl: “(Bu söylediklerinize karşı) Artık bana düşen (tek bir şey vardır, o da) güzel bir sabırdır (sadece sabretmektir).” Vallâhul musteânu alâ mâ tasıfûn:702 “Söyledikleriniz karşısında yardımına sığınılacak olan ancak Allah’tır.” Ben de Allah’a sığınıyorum, sabrediyorum; ama sizin doğru söylemediğinizi de biliyorum, dedi.
Ve câet seyyâratun fe erselû vâridehum fe adlâ delveh: “Bir kafile gelip sucularını (kuyuya) gönderdi. (Sucu) Kovasını (kuyuya) sarkıttı (Yusuf da kovaya tutundu).” Kâle yâ buşrâ hâzâ gulâm: “Dedi ki: Müjde! Bu bir erkek çocuk.” Ve eserrûhu bidâah: “(Böylece onu oradan çıkardılar) Ve onu satılık bir mal olarak gizleyip sakladılar.” Vallâhu alîmun bi mâ ya’melûn: “Allah ise onların ne yapacaklarını biliyordu.” Ve şerevhu bi semenin bahsin derâhime ma’dûdeh: “Ve onu düşük bir değerle birkaç dirheme sattılar.” Onu Mısır’a götürüp sattılar. Ve kânû fîhi minez zâhidîn:703 “Zaten onlar ona bir kıymet de vermemişlerdi.”
Allah neden özellikle “kıymet vermemişlerdi” buyurdu?
Allah’ın kıymet verdiğine insanın kıymet vermesi gerekmez. İnsanlar kıymet vermiyor diye o değersiz değildir; çünkü önemli olan Allah’ın kıymet vermesidir. Allah Hz. Yusuf (a.s.)’a kıymet verdiği için ona “merak etme, mutlaka kazanacaksın, mutlaka onlar senin önünde diz çökecekler” buyurmuştu. Hz. Yusuf (a.s.) da gördüğü rüyadan dolayı bunu zaten biliyordu.
Evet, kervancılar Hz. Yusuf (a.s.)’ı Mısır’a götürüp sattılar, onu satın alan kişi de Mısır’ın veziriydi. Ve kâlellezîşterâhu min mısra limra’etihî ekrimî mesvâhu asâ en yenfeanâ ev nettehizehu veledâ: “Onu satın alan Mısırlı (vezir) karısına dedi ki: Ona iyice bak, belki bize bir faydası olur ya da onu evlat ediniriz.” Ve kezâlike mekkennâ li yûsufe fîl ardı ve li nuallimehu min te’vîlil ehâdîs: “Böylece ona olayların (rüyaların) tevilini öğretelim diye Yusuf’u oraya (o yere) yerleştirdik (bunu biz böyle yaptık).” Vallâhu gâlibun alâ emrihî ve lâkinne ekseren nâsi lâ ya’lemun:704 “Allah işinde mutlaka galiptir; ama insanların çoğu bunu bilmez.”
Ve lemmâ belega eşuddehû âteynâhu hukmen ve ilmâ: “Yusuf kemale erince ona hikmet ve ilim verdik.” Ve kezâlike neczîl muhsinîn:705 “İşte, biz muhsinleri böyle mükâfatlandırırız.”
Peki, bu ayetten ne anlamamız gerekir?
Allah bir senaryo yazmıştır ve bu senaryonun gerçekleşmesi için de böyle olması gerekir; ama herkes kendi gönlüne, niyetine göre hareket eder dolayısıyla gönlündeki niyete göre kazanır veya kaybeder. Allah onların böyle yapacağını biliyordu. Bununla beraber bir de Allah bunu böyle takdir etmişti.
Herkesin hayatı da böyledir; yani, Allah herkes için bir hayat takdir etmiştir. Birinin kardeşleri onu kuyuya atsa da sonra o kişi köle diye satılsa da Allah’ın bunda mutlaka bir muradı vardır. Bu yüzden o ana bakıp hüküm vermek doğru değildir; çünkü Allah’ın ona yarın nasıl bir muamelede bulunacağını Allah’tan başka hiç kimse bilmez. Bunu kulun kendisi de bilmez; ancak Allah bir şekilde gösterirse bilir; yani Hz. Yusuf (a.s.)’a rüyada gösterdiği gibi göstermişse veya başka bir şekilde göstermişse bilir.
O hâlde başımıza bir şey geldiğinde sadece işi yapanları görmemek, bunun yerine “acaba Allah’ın bundaki muradı nedir” deyip bakmak gerekir; çünkü Allah “Yusuf ve kardeşleri kıssasında isteyenler için (sizin için, iman edenler, anlamak isteyenler, aklını kullananlar için) ibretler (dersler, ayetler) vardır”706 buyurmuştu. Bu ayetten böyle yapmamız gerektiğini anlıyoruz. Bu durumda yapmamız gereken şey; Allah’ın buyurduğu üzere dersi alıp hikmetle bakmaktır.
Evet, Allah herkese bir senaryo yazmıştır ve her bir kul bu senaryoyu mutlaka oynayacak, kendisine takdir edilen şey mutlaka başına gelecektir. Önemli olan kulun o anda Allah’ın kendisine muamele ettiğini bilip rabbine güvenmesi, tevekkül etmesidir. Yoksa sadece sebebi görüp sebebin sahibini inkâr etmek, yok saymak; yani “şunlar şöyle yaptı, bunlar böyle yaptı ondan böyle oldu” demek doğru değildir. Hz. Yusuf (a.s.) da zaten böyle söylememişti. Hz. Yusuf, yaşadıklarının Allah’ın kendisi için takdiri olduğunu biliyordu. Allah’ın nasıl ki Hz. Yusuf (a.s.) için bir takdiri varsa aynı şekilde herkes için, her bir kul için de böyle bir takdiri vardır.
Allah bir de ve kezâlike neczîl muhsinîn: “İşte, biz muhsinleri (güzel yapanları) böyle mükâfatlandırırız” buyurmuştu. Allah, Hz. Yusuf (a.s.)’a ilim ve hikmet vermekle onu mükâfatlandırmıştır. Oysaki Hz. Yusuf (a.s.) henüz yaş olarak küçücüktür, hâl böyleyken nasıl güzel yapmış, neyle güzel yapmıştır?
Allah ezeli ilminde birinin daha doğmadan, dünyaya gelmeden önce de ne yapacağını, nasıl yapacağını, güzel mi veya çirkin mi yapacağını bilir. Bu yüzden ona dünya hayatında ona göre muamele eder ve onu buna göre imtihana tabi tutar; yani ona kazanma imkânları sunar. Yalnız, unutmamamız gereken bir şey vardır, Allah her bir kula mutlaka rahmetiyle muamele eder.
Allah ayet-i kerimede “biz resullerimizi seçeriz”707 buyurmuştur. Allah, resullerini ezeli ilmine göre insanların arasından önceden seçip öyle göndermiştir. Bir şeyi seçebilmek için onun mutlaka yanında başka alternatiflerin de olması gerekir ki bu seçim olabilsin. Allah da ilmine göre; resullerini, insanların içinden kimin ne kadar güzel, ne kadar doğru yaptığını bildiği için seçer.
Allah kime nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun, kulun anlaması gerekir ki Allah ona mutlaka ikram etmeyi, rahmet etmeyi dilemiştir. Allah onun kazanmasını istiyor, muameleyi de bundan dolayı yapıyor. Bu yüzden sadece içinde bulunulan ana göre bakarak “Hz. Yusuf’un hayatı sıkıntılıdır, sorunludur, kardeşleri onu dövmüş, kuyuya atmış, köle diye satılmış” demek, meseleye böyle bakmak doğru değildir. Şayet meseleye böyle bakılsa o hâlde günahsız bir çocuğa yapılan bu muamele çocuk için bir felaket demektir. O zaman da çocuğun “ben ne günah işledim de başıma bunlar geldi” demesi mi gerekir? -Elbette ki hayır. Bunun yerine “rabbimin bu imtihanlarda mutlaka bir muradı vardır” demesi gerekir; çünkü yapılan bu muameleler kulun günahından ya da yanlışından dolayı değildir. Allah’ın, kulu için hayrı, rahmeti murad etmesinden dolayıdır. Bu yüzden mü’min kardeşlerimiz veya insan kardeşlerimiz bizi satarsa, kuyuya atarsa, başkaları bizi köle diye götürüp satarsa endişe edip “niye bu böyle oldu” demeyelim. Aksine Allah’a bakıp “mutlaka rabbimizin bir muradı vardır” diyelim.
Evet, ayet devam ediyor. Ve râvedethulletî huve fî beytihâ an nefsih: “Evinde bulunduğu kadın onun (Yusuf’un) nefsinden murad almak istedi (Yusuf’la beraber olmayı diledi).” Ve gallekatil ebvâbe ve kâlet heyte lek: “Ve kapıları kilitledi sonra ona ‘gel’ dedi.” Kâle maâzallâhi innehu rabbî ahsene mesvây: “(Yusuf onu reddedip) Dedi ki: Allah’a sığınırım. Bu evin sahibi uzun süre güzelce bana baktı.” Böyle bir zulmü ona yapamam, bu ihanet olur, zulüm olur. İnnehu lâ yuflihuz zâlimûn:708 “Muhakkak ki zalimler felah bulmazlar.”
Ve lekad hemmet bih: “And olsun kadın ona meyletti.” Ve hemme bihâ: “O da (Yusuf da) ona meyletmişti.” Lev lâ en raâ burhâne rabbih: “Eğer rabbinin burhanını (işaretini) görmeseydi (o da bu tuzağa düşmüştü).” Kezâlike li nasrife anhus sûe vel fahşâ’: “Biz ondan kötülüğü ve fuhşu gidermek için böyle yaptık.” İnnehu min ibâdinâl muhlesîn:709 “Gerçekten o bizim ihlâslı kullarımızdandı.”
Biri peygamber de olsa bu tür durumlarda bir beşer olarak gönlü kayabilir. Allah da zaten Hz. Yusuf (a.s.)’ın gönlünün kaydığını buyurmuştur; ama Hz. Yusuf (a.s.) gönlü kaymasına rağmen kendini hemen tutmuştur.
Peki, neye göre kendini tutmuştur?
Kim olduğunu, nerden geldiğini, nereye gideceğini, rabbinin kendisi üzerindeki muradını, rabbinin gönlüne vahyedişini hatırladı, bir de apaçık bir işaret, bir burhan gördü ki hemen akabinde “ben ne yapıyorum” deyip kendini tutarak kontrol etti. Demek ki mesele gönülden hiçbir şeyin geçmemesi değil kendini tutmayı, kontrol etmeyi bilmekmiş!
Allah Hz. Yusuf (a.s.)’ı neden koruduğunu da beyan ediyor. “O, ihlâslı kullarımızdandı.” O zaman Allah’a karşı samimi olursak Allah bizi de korur, muhafaza eder.
Vestebekâl bâb: “(Bu arada) İkisi kapıya doğru koştular.” Hz. Yusuf (a.s.) kapıya doğru kaçınca kadın da onu kovaladı. Ve kaddet kamîsahu min dubur: “Kadın onun gömleğini arkadan (çekip) yırttı.” Ve elfeyâ seyyidehâ ledâl bâb: “Tam kapının yanında kadının kocasına rastladılar.” Kadının kocası aynı zamanda Mısır’ın en ileri gelen veziridir. Kâlet mâ cezâu men erâde bi ehlike sûen illâ en yuscene ev azâbun elîm:710 “(Kadın, kocasına) Dedi ki: Senin ailene kötülük yapmak isteyen birinin cezası nedir? Ya ona elim bir azap ile azap edeceksin (ona işkence yapacaksın) ya da onu zindana atacaksın.” Kadın “bu senin ailene kötülük yapmak istedi” deyip Hz. Yusuf (a.s.)’a bir de iftira attı.
Kâle hiye râvedetnî an nefsî: “(Yusuf) Dedi ki: O benden murad almak istedi.” Yani “o, yalan söylüyor. Benim peşimden o koştu, durum onun söylediğinin tam tersidir.” Ve şehide şâhidun min ehlihâ: “Kadının akrabalarından bir şahid de şöyle şahitlik etti.” İn kâne kamîsuhu kudde min kubulin fe sadakat: “(Kimin doğru söylediğine bakacağız) Eğer gömleği önden yırtılmışsa kadın doğru söylemiştir.” Ve huve minel kâzibîn: “O (Yusuf) da yalancılardandır.” Ve in kâne kamîsuhu kudde min duburin fe kezebet ve huve mines sâdikîn:711 “Yok, gömleği arkadan yırtılmışsa (bu durumda) kadın yalan söylemiştir, o (Yusuf) da doğru söyleyenlerdendir.” Arkadan yırtılmışsa kadın onu arkadan çekmiştir. Bu yüzden Yusuf doğru söylüyor demektir; ama önden yırtılmışsa bu durumda kadın doğru Yusuf ise yalan söylüyor demektir, dedi.
Gömleğin arkadan yırtıldığını görünce “kadın yalan söylüyor, Yusuf ise doğru söylüyor” dediler. Bu, doğru bir hükümdü. Fe lemmâ raâ kamîsahu kudde min duburin kâle innehu min keydikun: “(Kocası) Gömleğin arkadan yırtıldığını görünce dedi ki: Bu, kadınların yaptığı hiledir.” İnne keydekunne azîm: “Gerçekten sizin hileniz çok büyüktür.” Yani hem yanlış yapıyorsun hem de üstüne iftira atıyorsun.
Yûsufu a’rıd an hâzâ vestagfirî li zenbiki, inneki kunti minel hâtıîn:712 “(Kadının kocası Yusuf’a dedi ki) Bu konuyu unut, kimse duymasın. (Kadına da) Sen de istiğfar et (mağfiret dile) çünkü sen günahkârlardan olmuşsun.”
Bu olaya başkaları da şahit olmuştu. Şehrin kadınları da bunu duyunca dedikodu yapmaya başladılar. Ve kâle nisvetun fîl medînetimra’etul azîzi turâvidu fetâhâ an nefsih: “Şehirdeki bazı kadınlar dediler ki: Azizin karısı (kendi evindeki) o gençten (delikanlıdan) murad almak istemiş.” Kad şegafehâ hubbâ: “Onun (Yusuf’un) sevgisi onun bağrını yakmış.” Kadının gözü onun sevgisiyle kör olmuş. İnnâ le nerâhâ fî dalâlin mubîn:713 “Muhakkak ki biz onu apaçık bir dalâlette görüyoruz.” Şehirde bu şekilde bir dedikodu yayıldı. Azizin karısı olan kadın Züleyha’dır.
Fe lemmâ semiat bi mekrihinne erselet ileyhinn: “Kadın (Züleyha) onların dedikodusunu duyunca onlara (bütün kadınlara) haber gönderdi (hepsini evinde misafir etti).” Ve a’tedet lehunne mutteke’en: “Onlara (minderler serip) dayanacakları yastıklar hazırladı.” Ve âtet kulle vâhidetin minhunne sıkkînâ: “Ve her birine bir bıçak verdi.” Bir de ellerine meyve verip “buyurun yiyin” dedi. Ve kâletihruc aleyhinn: “(Onlar meyveleri bıçakla soymaya çalışırken Yusuf’u çağırdı ve ona) Onların karşılarına çık, dedi.” Fe lemmâ re’eynehû ekbernehu: “Onu (Yusuf’u) görür görmez (gözlerinde) büyüttüler.” Ve katta’ne eydiyehunn: “Ve (kadınların) hepsi (Yusuf’u görünce) ellerini kesti.” Kadınlar Hz. Yusuf’un güzelliğini görünce ne yaptıklarını bilmeden ellerini kestiler. Bu güzellik manevi bir güzelliktir. Ve kulne hâşe lillâhi mâ hâzâ beşerâ: “Kadınlar dediler ki: Hâşâ! Allah için bu bir beşere benzemiyor.” İn hâzâ illâ melekun kerîm:714 “Bu ancak kerim bir melektir.” Allah’ın ikram ettiği bir melektir, dediler.
Bu güzellik manevi bir güzelliktir. Biz güzelliği çamurdan yapılmış güzellik olarak; yani bedenin güzelliği olarak zannediyoruz. Oysaki asıl güzellik manevi güzelliktir. Bu güzellik iç güzelliğin, manevi güzelliğin, ruhun güzelliğinin dışarı yansımasıdır. Ruhun bu güzelliği dışarı yansıyınca onu görenler mutlaka bunu fark eder. Elbette ki herkes kendine, kendi gönlündeki güzelliğe göre fark eder. İnsan kendi gönül bakışıyla baktığı için kendi kendini ne kadar bilmiş, tanımış, anlamışsa bu güzelliği de ancak o kadar görebilir. Misal; biri bakınca “bu bir beşere değil bir meleğe benziyor” der, öteki ise bakar; ama hiçbir şey göremez, sadece çamuru; yani bedeni görür.
Kadınlar Hz. Yusuf (a.s.)’ı görünce ellerini kesmişti; ama bunun farkında değillerdi. Âlimlerimiz bu ayeti okuyup ölüm anındaki durumu tespit etmişlerdir. Bu yüzden de “Allah ölmek üzere olan bir mü’mine cenneti veya cemalini gösterir, böylelikle ölecek olan kişi ölüm acısını hissetmez” demiş, örnek olarak da bu ayeti göstermişlerdir. Evet, bu tespit güzel bir tespitti. Biri ölüm anında Allah’ın cemalini seyrederse gerçekten hiçbir şey hissetmez, o esnada cenneti de görse ruhu, bedenden ayrılırken bu güzelliğin karşısında yine hiçbir şey hissetmez. Allah’ın herkese muamelesi farklı farklıdır. Bu ayetlerden bir de bunu anlamak gerekir.
Kâlet fe zâlikunnellezî lumtunnenî fîh: “(Züleyha) Dedi ki: İşte, hakkında beni ayıpladığınız kimse budur.” Ve lekad râvedtuhu an nefsihî festa’sam: “Doğrudur (gerçekten öyledir), ben kendisinden murad almak istedim (ben onu davet ettim) ama o bunu yapmaktan kaçındı.” Ve le in lem yef’al mâ âmuruhu le yuscenenne ve le yekûnen mines sâgırîn:715 “Yemin ederim ki o benim istediğimi (ona emrettiğimi) yapmazsa mutlaka zindana atılacak, hor ve hakir olacak.”
Kâle rabbis sicnu ehabbu ileyye mimmâ yed’ûnenî ileyh: “(Bunun üzerine Yusuf) Dedi ki: Ya rabbim! Zindan benim için onların beni davet ettikleri şeyden daha sevgilidir.” Yani onlara uyup yanlış yapmaktansa zindanı tercih ederim. Zindana gideyim; ama böyle bir yanlış yapmayayım, beni koru ya rabbi, dedi. Ve illâ tasrif annî keydehunne asbu ileyhinne ve ekun minel câhilîn: “Sen bunların (bu kadınların) hilelerini benden savmazsan ben onlara meylederim sonra cahillerden olurum (beni koru ya rabbi).” Festecâbe lehu rabbuhu: “Bunun üzerine rabbi ona icabet etti.” Fe sarafe anhu keydehunn: “Onların (kadınların) hilelerini ondan savdı (uzaklaştırdı).” İnnehu huves semîul alîm:716 “Muhakkak ki Allah her şeyi işiten, her şeyi bilendir.”
Hz. Yusuf (a.s.) böyle dua edince Allah da “tamam, yanlış yapmaktansa zindanı tercih ettin, o zaman buyur, haydi zindana git” deyip onun duasını kabul etti; yani onu bu şekilde kadınların şerrinden korudu.
Summe bedâlehum min ba’di mâ raevul âyâti le yescununnehu hattâ hîn:717 “Bundan sonra Yusuf’un doğru söylediğini (kadınların yalan söylediklerini) bildikleri (gördükleri) hâlde yine de (dedikodunun olmaması için) bir süreye kadar onu (Yusuf’u) zindana atmayı tercih ettiler.” Böylelikle Hz. Yusuf (a.s.)’ı zindana attılar.
Peki, buraya kadar olan bölümde neyi anlamak gerekir?
Demek ki herhangi bir yanlışa düşme tehlikesinde kendimize güvenmememiz, “beni koru, beni muhafaza et ya rabbi” deyip Allah’a sığınmamız gerekiyormuş! Bununla beraber yanlışa düşmeme karşılığında zindana girmek bile olsa zindanı tercih etmemiz gerekiyormuş! Eğer Allah, Hz. Yusuf (a.s.)’ı zindana attırıyorsa bunda mutlaka bir muradı vardır. Yoksa öyle gitsin zindanda yatsın diye onu zindana attırmamıştır.
Peki, Allah’ın, Hz. Yusuf (a.s.)’ı zindana atmasındaki muradı nedir?
Allah Hz. Yusuf’u zindanda yetiştirecek, büyütecek, hazırlayacak. Bir de Hz. Yusuf (a.s.)’ın zindandaki arkadaşları dışarı çıktıktan sonra ona yardım edecek. Söylemiştim senaryoyu Allah yazıyor. Allah her şeyi yazmış, hazırlamıştır, geriye kalan her şey sadece sebeptir, vesiledir; ama elbette ki herkes kendisine yakışanı yapar.
Ve dehale meahus sicne feteyân:718 “(Yusuf’u zindana attılar) Onunla beraber iki genç daha zindana atıldı.” Bu arada Hz. Yusuf (a.s.) zindandakilere hizmet edip onların her türlü hizmetlerine koşuyordu. Zindanda bulunan en vahşi kişiler bile onu sevip takdir etti ve onu dinlemeye başladı. Hz. Yusuf (a.s.) zindana girer girmez “ben, Allah’ın resulüyüm” demedi, bunun yerine kendinden fedakârlık yaptı. Herhangi biri dayak yemesin diye kendisi dayak yemeyi tercih etti ve onlara hizmet etti. Böylelikle onların sevgisini kazandı. Böyle biri sevilmez mi!
Tabi, Hz. Yusuf (a.s.)’ın yaptığı bu fedakârlık onun elindeki bir şey değildi; yani fedakarlığı “ben böyle yapayım da beni sevsinler” diye yapmamıştı. Hz. Yusuf (a.s.)’ın zaten gönül hâli böyleydi. Her ne yaparsa yapsın rabbi için, rabbini sevdiği için ve rabbi için insanı sevdiğinden dolayı yapıyordu.
O iki genç Hz. Yusuf (a.s.)’a gelip “biz bir rüya gördük, rüyamızı yorumlar mısın” dediler. Kâle ehaduhumâ innî erânî a’sıru hamrâ: “Onlardan biri dedi ki: Ben rüyamda üzüm sıkıp şarap yaptığımı görüyorum.” Ve kâlel âharu innî erânî ahmilu fevka re’sî hubzen te’kulut tayru minh: “Öteki de dedi ki: Ben de rüyamda görüyorum ki başımın üzerinde (tepsinin içinde) ekmek taşıyorum ve kuşlar o ekmekten yiyor.” Nebbi’nâ bi te’vîlihî, innâ nerâke minel muhsinîn:719 “Senin muhsinlerden olduğunu görüyoruz, onun için bu rüyamızı tabir et.” Bu iki genç sarayda çalışan görevlilerdi. Biri krala, daha doğrusu firavuna ekmek yapıyordu, öteki de firavuna hem şarap yapıyor hem de yaptığı şarabı ona ikram ediyordu. İkisi de firavuna suikastla suçlanmış, bu nedenle hapse gönderilmişti; ama bunu hangisinin yaptığı belli değildi.
Kâle lâ ye’tikumâ taâmun turzekânihî illâ nebbe’tukumâ bi te’vîlihî kable en ye’tiyekumâ: “(Yusuf onlara) Dedi ki: Size yemek gelmeden önce ben bu rüyanın tabirini yapacağım.” Zâlikumâ mimmâ allemenî rabbî: “Bu (rüya ilmi) rabbimin bana öğrettiği bir ilimdir.” Hz. Yusuf (a.s.) bundan sonra tebliğ etmeye, anlatmaya başladı. Onlar rüyanın tabirini sordu; ama Hz. Yusuf (a.s.) başka bir cevap verdi, dedi ki. İnnî teraktu millete kavmin lâ yu’minûne billâh: “Muhakkak ki ben Allah’a iman etmeyen kavmin dinini terk ettim.” Ve hum bil âhiratihum kâfirûn:720 “Onlar ahireti de inkâr ediyorlar.” Aslında zindandakiler de Allah’a iman etmediği için bu sözü bir de onlara söyledi.
Vetteba’tu millete âbâî ibrâhîme ve ishâka ve ya’kûb: “(Yusuf dedi ki) Ben atalarım İbrahim’in, İshak’ın, Yakub’un dinine uydum.” Mâ kâne lenâ en nuşrike billâhi min şey’: “Bizim için Allah’a şirk koşmak olacak şey değildir.” Ne ben, ne Yakup, ne İshak, ne de İbrahim Allah’a şirk koşarız. Bunlar benim babalarım, dedelerimdir, atalarımdır, ben de onların dinindeyim. Zâlike min fadlillâhi aleynâ ve alân nâs: “Bu bize ve insanlara Allah’ın bir ikramıdır (lütfudur).” Allah bizi ikram olsun, lütuf olsun diye insanlara göndermiştir. Ve lâkinne ekseren nâsi lâ yeşkurûn:721 “Ama insanların çoğu şükretmez.”
Yâ sâhibeyis sicn: “(Sonra dedi ki) Ey benim zindan arkadaşlarım!” E erbâbun muteferrikûne hayrun emillâhul vâhıdul kahhâr:722 “Ayrı ayrı birçok rab mı daha hayırlıdır, yoksa vahid ve kahhar olan bir tek Allah mı (daha hayırlıdır)?” Gücü her şeye yeten, bütün güzelliklere sahip olan, dilediğini yapan bir tek Allah mı hayırlıdır yoksa birçok puta tapmak, birçok ilah edinmek mi daha hayırlıdır!
Mâ ta’budûne min dûnihî illâ esmâen semmeytumûhâ entum ve âbâukum: “Sizin Allah’ı bırakıp da taptıklarınız sadece sizin ve atalarınızın (kendi kendinize bir şeyler üretip) kendilerine takmış olduğunuz isimlerden ibarettir.” Allah’tan başka her neye tapılırsa tapılsın o tapılan batıldır. Mâ enzelallâhu bihâ min sultân: “Allah onlar hakkında hiçbir delil indirmemiştir.” İnil hukmu illâ lillâh: “Hüküm sadece Allah’ındır.” Allah “putlara veya başka şeylere âbd olun, tapın” diye herhangi bir ayet indirmemiştir. Emere ellâ ta’budû illâ iyyâh: “O kendisinden başkasına âbd olmamanızı emretmiştir.” Allah sadece kendisine âbd olmanızı emretmiştir. Zâliked dînul kayyim: “İşte, dosdoğru din (dosdoğru yol, sırat-el mustakim) budur.” Ve lâkinne ekseren nâsi lâ ya’lemûn:723 “Ama insanların çoğu bunu bilmez.”
Dikkat edilirse Hz. Yusuf (a.s.) hiç rüyanın tabirine girmedi bile! İlk önce onlara Allah’ın birliğini, Allah’a şirk koşmamayı anlatmaya başladı ve onları sadece Allah’a âbd olmaya davet etti. Bu durumda biri bize bir şey sorar, bizden bir şey öğrenmek isterse sorusuna cevap vermeden onu hemen davet edip tebliği yapmamız gerekiyormuş! Bu, sözü dolandırmak değildir. Bu bir imkândır ve bu imkânı değerlendirmek lazımdır. Biri sıradan bir soru dahi sorsa bunu fırsat bilip onu hakka davet etmeye ve kendisine hakkı anlatmaya çalışmamız gerekir. Yoksa ortada hiçbir şey yokken “gel sana Allah’ı anlatayım” demek doğru değildir.
Allah bize hikmet versin, ilim versin inşallah. Allah, Hz. Yusuf (a.s.)’a ilim ve hikmet verdiği için Hz. Yusuf böyle yapıyordu. Allah bizi de hikmet ehlinden, ilim ehlinden eylesin inşallah. Allah bizi davet etmeyi, insanlara anlatmayı bilenlerden ve bunu Allah için yapanlardan eylesin inşallah.
Hz. Yusuf (a.s.) onlara “kendi kendinize isim verdiğiniz taşlar, putlar mı yoksa vahid ve kahhar olan bir tek Allah mı daha hayırlıdır” deyip onları imana davet edince, hakikati izah edip anlatınca ikisi de o anda iman etti. Elbette ki Hz. Yusuf (a.s.) sadece bu kadar anlatmamıştır, bunu onlara uzun uzun anlatmıştır. Allah sadece kısaca bir bölümünü bize beyan ediyor.
Hz. Yusuf (a.s.) davetini yaptıktan sonra daha yeni “arkadaşlar, şimdi sizin rüyanıza gelelim” deyip rüyalarını tabir etmeye başladı. Yâ sâhıbeyis sicni: “(Yusuf dedi ki) Ey zindan arkadaşlarım!” Emmâ ehadukumâ fe yeskî rabbehu hamrâ: “Sizden biriniz (o şarap sıktığını gören kişi) yine gidip efendisine şarap sunacak (saraydaki eski işine devam edecek).” Ve emmâl âharu fe yuslebu fe te’kulut tayru min ra’sih: “Diğeriniz de idam edilecek (asılacak) beynini de kuşlar yiyecek.” Kudiyel emrullezî fîhi testeftiyân:724 “Hakkında sorduğunuz iş kesinleşmiştir.”
Hz. Yusuf (a.s.) rüyanın tabirini olduğu gibi söyledi. Bunun sebebi idam edilecek olan kişinin iman etmesi içindir; yani Hz. Yusuf (a.s.) ölecek olan o kişiye “bak, ahirete gidiyorsun! Seni buradan çıkardıklarında başına gelecek olan budur. Artık, Allah’a iman et. Bu işin hükmü verilmiştir ve bu hüküm böyledir. Artık bunun dönüşü yoktur. Sen bana sordun, ben de cevabını verdim, artık kendini hazırla” deyip onu ölüme hazırladı.
Ve kâle lillezî zanne ennehu nâcin minhumâzkurnî inde rabbik: “Kurtulacağını bildiği kimseye dedi ki: (Gittiğinde) Efendinin yanında (kralın yanında) beni hatırla.” Ona, burada boşu boşuna, gereksiz yere yattığımı hatırlat. Fe ensâhuş şeytânu zikre rabbih: “Şeytan ona (Yusuf’u) efendisine hatırlatmayı unutturdu.” Fe lebise fîs sicni bid’a sinîn:725 “Yusuf zindanda birkaç sene daha kaldı.”
Dikkat edilirse Allah “ben ona unutturdum” demedi “şeytan ona unutturdu” dedi. Peki, bunun hikmeti nedir?
Yanlış olan bütün işlerin şeytana, doğru olan, güzel olan şeylerin de Allah’a mal edilmesi gerekir; yani yanlış bir şey olduğunda “şeytan yaptı” güzel bir şey olduğunda ise “Allah yaptı” dememiz gerekir. İşte, hikmeti budur.
Eğer Allah dilemeseydi şeytan ona unutturamazdı, Öyle değil mi! Dediğim gibi senaryo gereği bunun böyle olması gerekirdi.
Allah burada bize de bir şey öğretiyor. Hz. Yusuf (a.s.) o gence “beni efendinin yanında an, beni efendine hatırlat; yani efendin beni buradan çıkarsın” demişti. Hz. Yusuf (a.s.) bir an bile olsa Allah’a tevekkül etmeyi, Allah’ın kendisini gördüğünü, bildiğini ve bu senaryoyu Allah’ın hazırladığını unuttu. Elbette ki bu bir peygambere yakışmazdı, yaraşmazdı. Allah da ceza olarak şeytana müsaade etti, dolayısıyla şeytan da zindandan çıkan o kimseye bunu unutturdu; ama o bunu efendisine hatırlatsaydı da bir şey değişmeyecekti; çünkü daha senaryo tamamlanmamıştı, Hz. Yusuf (a.s.)’ın çıkmasına daha vakit vardı. Bunun üzerinden birkaç sene daha geçmesi, kralın bir rüya görmesi ve rüyanın tabiri için krala Hz. Yusuf (a.s.) hakkında haber gitmesi lazımdı ki işler başlasın.
Hz. Yusuf (a.s.) bir an bu hataya düştüğü için tövbe ve istiğfar edip rabbinden af diledi; ama iş işten geçmişti, bir kere bu sözü söylemişti.
Buradan anlamamız gereken şey; rabbimizi unutmamamız ve o dilemeden hiçbir şeyin olmayacağıdır. Bütün melikler, krallar bir araya da gelse Allah izin vermeden onlar hiç kimseye fayda dokunduramaz, kimse Allah’ın takdir ettiği senaryonun dışına çıkamaz. Bu yüzden kendimizi hiç paralamayalım.
Rabbimizi unutup insanlardan medet umduysak bunun için rabbimizden af diliyor, mağfiret diliyoruz. Sadece sebebi, vesileyi görüp sebebin, vesilenin sahibini, rabbimizi unuttuysak rabbimizden af diliyor, mağfiret diliyoruz. Bizleri affet, mağfiret et ya rabbi!
Ve kâlel meliku innî erâ seb’a bakarâtin simânin ye’kuluhunne seb’un icâf: “(Sonra) Mısır’ın meliki (kralı) dedi ki: Rüyamda yedi tane şişman ineğin, yedi tane zayıf (cılız) ineği yediğini gördüm.” Ve seb’a sunbulâtin hudrin ve uhara yâbisât: “Yedi tane yeşil başak, yedi tane de kuru başak gördüm.” O kuru başaklar da yeşil başakları yiyordu. Yâ eyyuhâl meleu eftûnî fî ru’yâye in kuntum lir ru’yâ ta’burûn:726 “Ey ileri gelenler (ey işi bilenler)! Eğer rüya tabir ediyorsanız, benim bu rüyamı da tabir edin (bu rüyamı halledin).” Rüya tabirini bilenler bu rüyamı tabir etsin. Ben bir rüya gördüm, bütün âlimler (rüya yorumcuları) gelsin bu rüyamı yorumlasın.
Hiç kimse bu rüyayı tabir edememiştir. Zaten edemez de; çünkü senaryo öyle yazılmış ve Hz. Yusuf (a.s.)’ın zindandan çıkma vakti gelmiştir.
Kâlû adgâsu ahlâm: “Dediler ki: Bunlar karmakarışık hayal unsurlarıdır.” Ve mâ nahnu bi te’vîlil ahlâmi bi âlimîn:727 “(Bu rüyalar nefsanidir) Biz böyle rüyaların yorumunu (tevilini) bilmeyiz.” Krala şarap sıkan (şarap yapan) kişi o anda Hz. Yusuf (a.s.)’ın hem kendisinin hem de arkadaşının rüyasının tabirini yaptığını hatırladı. Onlara yapılan bu rüya tabiri de zaten olduğu gibi çıkmıştı. Aynen Hz. Yusuf (a.s.)’ın dediği gibi; arkadaşı idam edilmiş ve kuşlar onun beynini yemişti. O da eski işine geri dönmüştü.
Ve kâlellezî necâ minhumâ veddekere ba’de ummetin ene unebbiukum bi te’vîlihî fe ersilûn:728 “O ikisinden (zindandayken rüyasını anlatan iki gençten) kurtulan kişi uzun bir süre sonra (hemen o anda) onu hatırlayınca dedi ki: Ben size o rüyanın tabirini haber veririm, hemen beni gönderin.” Siz bana müsaade edin, ben bu rüyanın yorumunu yapacak kimseyi biliyorum. Ona izin verdiler, o da hemen zindana gidip Hz. Yusuf (a.s.) ile görüşerek ona rüyayı anlattı. Hz. Yusuf (a.s.) da rüyanın yorumunu yaptı.
Yûsufu eyyuhâs sıddîku eftinâ fî seb’ı bakarâtin simânin ye’kuluhunne seb’un icâf: “(Dedi ki) Yusuf, ey doğru söyleyen! Yedi şişman ineğin yedi zayıf ineği yemesi hakkında bize bilgi ver.” Ve seb’ı sunbulâtin hudrin ve uhare yâbisât: “Ve yedi yeşil başak ile yedi kuru başak (hakkında bize bilgi ver).” Leallî erciu ilân nâsi leallehum ya’lemûn:729 “Umarım ki o insanlara doğru cevap ile dönerim, onlar da (senin kadrini) bilirler.”
Kâle tezraûne seb’a sinîne deebâ: “(Yusuf) Dedi ki: Âdetiniz üzere yedi yıl (ürününüzü) ekin.” Fe mâ hasadtum fe zerûhu fî sunbulihî illâ kalîlen mimmâ te’kulûn:730 “Yiyeceğiniz az bir miktar hariç, biçtiklerinizi başağında bırakın.”
Summe ye’tî min ba’di zâlike seb’un şidâd: “Sonra onun arkasından yedi kurak sene gelecek.” Ye’kulne mâ kaddemtum lehunne illâ kalîlen mimmâ tuhsinûn:731 “Saklayacağınız az bir miktar hariç, önce biriktirdiklerinizi yiyip bitirecek.”
Yedi sene kıtlık olacak, kıtlık olmadan önce yedi sene boyunca eker, biçersiniz ve onu saklarsınız, saklamanız lazım. Sonra yedi sene boyunca kıtlık gelecek, kıtlıktan önceki topladıklarınızı kıtlık senelerinde yiyeceksiniz. Summe ye’tî min ba’di zâlike âmun fîhi yugâsun nâsu ve fîhi ya’sırûn:732 “Sonra bunun ardından da bir yıl gelecek ki, o yılda insanlara (Allah tarafından) yardım olunacak ve o yılda (meyve suyu ve yağ) sıkacaklar.”
Hz. Yusuf (a.s.)’ın arkadaşı geri gelip rüyanın yorumunu iletince Mısır’ın kralı Hz. Yusuf (a.s.)’ı getirmelerini söyledi. Ve kâlel meliku’tûnî bih: “Melik dedi ki: Onu bana getirin.” Melik, Hz. Yusuf (a.s.)’ın doğru yorum yaptığını anladı, dolayısıyla “onu bana getirin” dedi. Fe lemmâ câehur resul: “Ne zaman ki elçi (Yusuf’a) gelince.” Kâlerci’ ilâ rabbike fes’elhu mâ bâlun nisvetillâtî katta’ne eydiyehunn: “(Yusuf) Dedi ki: Efendine dön ve ona ellerini kesen kadınların maksatları neydi, diye sor.” İnne rabbî bi keydihinne alîm:733 “Muhakkak ki rabbim onların hilesini çok iyi bilir.” Yani bana hile yapılmıştır, onlar suçunu itiraf etmeyinceye, ben temize çıkmayıncaya kadar zindandan çıkmam, dedi. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu ayeti okuduğunda “Allah, Yusuf kardeşime rahmet etsin. Ben olsaydım hemen çıkardım”734 buyurmuştur.
Mısır’ın meliki de kadınları toplayıp onlara durumu sordu. Kâle mâ hatbukunne iz râvedtunne yûsufe an nefsih: “(Melik) Dedi ki: Yusuf’un nefsinden murad almak istediğiniz zaman derdiniz neydi?” Kulne hâşe lillâhi mâ alimnâ aleyhi min sû’: “Onlar da dediler ki: Allah için biz onun hakkında bir kötülük (bir fenalık) bilmiyoruz.” Yani o doğru söylüyor, biz Yusuf’tan o yanlışı istemiştik; ama o bize uymadı. Biz de ona iftira attık, o da bu yüzden zindana atıldı. Kâletimraetul azîzil âne hashasal hakku ene râvedtuhu an nefsih: “Aziz’in hanımı dedi ki: İşte, şimdi hak yerini buldu. Ben onun nefsinden murad almak istemiştim.” Ve innehu le mines sâdikîn:735 “Muhakkak ki o doğrulardandır (söylediği doğrudur).”
Elçiler gelip Hz. Yusuf (a.s.)’a “durumun bundan ibarettir, suçlarını itiraf ettiler” diye haber verdi. Zâlike li ya’leme ennî lem ehunhu bil gaybi ve ennallâhe lâ yehdî keydel hâinîn:736 “(Yusuf Dedi ki) Benim böyle yapmam, azizin yokluğunda ona hainlik etmediğimi ve Allah´ın hainlerin hilesini başarıya ulaştırmayacağını (herkesin) bilmesi içindi.”
Beni büyüten, evinde kaldığım zata ihanet etmediğim, hainlik yapmadığım, hainlerden olmadığım anlaşılsın ve Allah’ın, hainlerin hilelerini muvaffakiyete eriştirmediği bilinsin diye bunu yaptım. Allah hainlik yapanların hainliğini sonuç itibariyle ortaya çıkarır ve o hainliği yapanları pişman eder, rezil rüsva ettirir.
Ve mâ uberriu nefsî: “(Yusuf bir de dedi ki) Ben nefsimi temize çıkarmıyorum.” İnnen nefse le emmâretun bis sûı illâ mâ rahime rabbî: “Muhakkak ki nefis bütün şiddetiyle kötülüğü ister; ama rabbimin merhamet ettiği kimse hariç.” Rabbimin merhametiyle, rahmetiyle muamele etmesi hariç, yoksa nefis bütün şiddetiyle kötülüğü emreder. İnne rabbî gafûrun rahîm:737 “Rabbim ğafur ve rahimdir.” Yani böyle bir yanlış olduysa ğafur ve rahim olan rabbimizden mağfiret dilememiz gerekir.
Biz de rabbimizden mağfiret diliyor, rahmet diliyoruz. Eğer bütün şiddetiyle kötülüğü emreden nefsin tuzağına düştüysek nefsimizi temize çıkarmıyor, kimseyi suçlamıyor, nefsimizi kınıyor ve rabbimizden af ve mağfiret diliyoruz. Bizleri affet, mağfiret et ya rabbi!
Hükümdar, Hz. Yusuf (a.s.)’ı en yakınlarından yaptı. Ve kâlel meliku’tûnî bihî estahlishu li nefsî: “Melik dedi ki: Onu bana getirin, özel olarak yanıma alayım.” Fe lemmâ kellemehu kâle innekel yevme ledeynâ mekînun emîn:738 “Ne zaman onunla (Yusuf’la) konuşunca dedi ki: Şüphesiz bugün sen bizim katımızda mevki sahibi ve güvenilir birisin.”
Kâlec’alnî alâ hazâinil ard: “(Yusuf) Dedi ki: Beni bu ülkenin hazineleri üzerine getir.” İnnî hafîzun alîm:739 “Çünkü ben iyi korurum (bu işi) iyi bilirim.” Mısır’ın hükümdarı da Hz. Yusuf (a.s.)’a “bütün hazineler sana teslimdir” dedi.
Ve kezâlike mekkennâ li yûsufe fîl ard: “(Allah buyurdu ki) Böylece biz Yusuf’u o yere yerleştirdik.” Yetebevveu minhâ haysu yeşâ’: “(Yusuf) Orada dilediği gibi tasarruf ediyordu.” Nusîbu bi rahmetinâ men neşâ’: “Biz rahmetimizi dilediğimiz kimseye nasip ederiz.” Ve lâ nudîu ecrel muhsinîn: “(İşte, muhsinleri böyle mükâfatlandırırız) Muhsinlerin ecirlerini zayi etmeyiz.” Sonra Allah oradaki kullarına rahmetiyle muamele edip Hz. Yusuf (a.s.)’ı onlara peygamber olarak gönderdi. Bu zahiri olarak güzel yapanlara, muhsinlere bizim muamelemizdir, buyurdu Allah. Ve le ecrul âhırati hayrun lillezîne âmenû ve kânû yettekûn:740 “Elbette ki ahiretin mükâfatı iman edip muttaki olanlar için daha hayırlıdır (daha büyüktür).”
Bu arada Mısır halkı yedi sene boyunca ektiklerini depolayıp sakladı. Yedi yıl sonra da her tarafı kıtlık sardı; ama onlar tedbirlerini aldığı için kıtlıktan etkilenmediler. Hatta her yerden Mısır’a buğday istemeye gelindi. Hz. Yusuf (a.s.)’ın kardeşleri de kıtlıktan etkilendiği için onlar da buğday istemeye geldiler. Hz. Yusuf (a.s.)’ın sadece on kardeşi buğday istemeye geldi. Hz. Yusuf (a.s.)’ın bir de aynı anneden olan Bünyamin adında bir kardeşi vardı. Diğer kardeşlerinin anneleri ise ayrıydı; yani hepsi ayrı ayrı annelerdendi.
Ve câe ihvetu yûsufe fe dehalû aleyh: “Yusuf’un kardeşleri geldiler ve onun yanına girdiler.” Fe arafehum ve hum lehu munkirûn:741 “O (Yusuf) onları tanıdı; ama onlar onu tanıyamamışlardı.”
Ve lemmâ cehhezehum bi cehâzihim kâle’tûnî bi ahin lekum min ebîkum: “Yusuf onlara yüklerini hazırlatıp dedi ki: (Bir daha geldiğinizde) Babanızdan olan kardeşinizi de bana getirin.” Babanız bir ananız ayrı olan kardeşinizi; yani Bünyamin’i de getirin. Hz. Yusuf (a.s.) bunu söylerken kendini tanıtmamıştı. Hz. Yusuf (a.s.) bir de onlara fazlasıyla ikramda bulundu. Ayetin devamı bunu beyan ediyor. E lâ terevne ennî ûfîl keyle ve ene hayrul munzilîn:742 “Görmüyor musunuz, ben ölçeği tam dolduruyorum ve ben misafirperverlerin en iyisiyim.”
Fe in lem te’tûnî bihî fe lâ keyle lekum indî ve lâ takrabûn:743 “(Yusuf dedi ki: Bir dahaki gelişinizde) Onu bana getirmezseniz (haberiniz olsun ki) artık size ölçek (buğday) yoktur ve hiçbir şekilde bana yaklaşmayın.”
Hz. Yusuf (a.s.)’ın kardeşlerinin bulunduğu kervan yola çıktı. Ve kâle li fityânihic’alû bidâatehum fî rihâlihim: “(Kardeşleri yola çıkınca Yusuf) Oradaki gençlere (görevlilere) dedi ki: Bunların sermayelerini yüklerinin içine geri koyun.” Leallehum ya’rifûnehâ izenkalebû ilâ ehlihim leallehum yerci’ûn:744 “Belki ailelerinin yanına dönünce farkına varırlar ve belki geri gelirler.” Sermayalerini yüklerinin içine geri koyun. Öyle ki farkına varsınlar ve bir daha gelsinler; çünkü paraları olmazsa bir daha buğday almaya gelmeyebilirler. Görevliler de onların parasını yüklerinin içine koydu.
Fe lemmâ raceû ilâ ebîhim kâlû yâ ebânâ munia minnâl keyl: “Onlar babalarının yanına döndüklerinde (babalarına) dediler ki: Ey babamız! Bizden ölçek (buğday) men edildi.” Fe ersil meanâ ehânâ nektel: “Kardeşimizi (Bünyamin’i) bizimle gönder ki ölçek alalım.” Ve innâ lehu le hâfizûn:745 “Elbette ki biz onu koruyacağız.” Kardeşimizi gelecek sefer beraberimizde götürmezsek artık bize buğday yoktur, buğday almaktan men edildik, bu yüzden mutlaka kardeşimizi beraberimizde götürmemiz lazım. Biz mutlaka onu koruyacağız, dediler.
Kâle hel âmenukum aleyhi illâ kemâ emintukum alâ ahîhi min kabl: “(Yakup) Dedi ki: Ben onu size nasıl emanet ederim! Ya bundan önce kardeşini emanet ettiğimde olan gibi olursa.” Ben size nasıl güveneyim! Daha önce Bünyamin’in kardeşi Yusuf için size güvenmiştim, ne yaptığınızı biliyorsunuz, bu sefer size nasıl güveneceğim! Ben onu Allah’a emanet ediyorum. Fallâhu hayrun hâfizâ: “Allah en iyi koruyandır.” Ve huve erhamur râhimîn:746 “Ve o merhametlilerin en merhametlisidir.”
Ve lemmâ fetehû metâahum vecedû bidâatehum ruddet ileyhim: “Derken yüklerini açtılar ve sermayelerini kendilerine geri verilmiş olarak buldular.” Kâlû yâ ebânâ mâ nebgî: “(Yüklerinde paralarını da görünce) Dediler ki: Ey babamız! Daha ne isteriz?” Hâzihî bidâatunâ ruddet ileynâ: “İşte, sermayelerimiz de bize geri verilmiş.” Ve nemîru ehlenâ ve nahfazu ehânâ ve nezdâdu keyle beîr: “Onunla yine ailemize yiyecek getirir, kardeşimizi korur ve bir deve yükü (zahire) de fazladan alırız.” Zâlike keylun yesîr:747 “Çünkü bu (aldığımız) az bir miktardı.”
Hz. Yusuf (a.s.)’ın kardeşleri yüklerinde paralarını da görünce “bak, paralarımızı da yüklerimizin içine geri koymuşlar, artık kardeşimizi de bizimle beraber gönder. Bu sefer az buğday almıştık, bir daha gidersek bu defa daha fazlasını alırız” dediler. Hz. Yakup (a.s.)’ın çocukları yemin içip hiçbir şekilde Bünyamin’in başına bir şey gelmeyeceğini söyleyip söz verdiler.748
Hz. Yakup (a.s.) buna müsaade edince hep beraber Mısır’a gittiler sonra Hz. Yusuf (a.s.) bir hile ile kardeşini yanında tuttu. Bunun üzerine kardeşleri Mısır’da bayağı bir sıkıntı yaşadı. Tabi ki bu da onların cezasıydı sonra Hz. Yusuf (a.s.) kendini onlara tanıttı ve “gidin, bütün aileyi alıp buraya getirin” dedi. Hz. Yusuf (a.s.) kardeşleri için Mısır’da ayrıca yerleşecekleri bir yer de hazırlamıştı.
Bir de Hz. Yusuf (a.s.)’ın üvey annesi aynı zamanda onun teyzesidir; yani Hz. Yusuf’un teyzesi de Hz. Yakub (a.s.)’ın hanımıdır. Hz. Yusuf (a.s.)’ın annesi Bünyamin’i doğururken vefat etmiş, bu nedenle teyzesi ona analık yapmıştı.
Evet, bütün ailesi Hz. Yusuf (a.s.)’ı görünce Mısır’ın bütün hazinesi, idaresi Hz. Yusuf (a.s.)’ın elinde olduğu için bu ihtişamın karşısında anası, babası, on bir kardeşi orada Hz. Yusuf (a.s.)’a secdeye kapandı. Ve kâle yâ ebeti hâzâ te’vîlu ru’yâye min kabl:749 “Ve (Yusuf) dedi ki: Babacığım! İşte bu, önceki (gördüğüm) rüyanın tabiridir.” Rabbim bana ben küçükken bu rüyayı göstermişti, bu gördüğüm o rüyanın hakikatidir.
Hz. Yusuf (a.s.)’ın kardeşleri o ana kadar tövbe ve istiğfar etmemişlerdi. Zaten Allah dilemeyince hiç kimse tövbe edemez, istiğfar edemez, iman edemez. Bu yüzden “şu yanlışı yapayım sonra tövbe ederim” demek doğru değildir. Tövbe etmek Hz. Yusuf (a.s.)’ın kardeşlerine Mısır’a giderken yolculuk sırasında nasip oldu. Önce Hz. Yakup (a.s.) onları affetti, ondan sonra tövbe edebildiler; yani Hz. Yakup (a.s.) onları affetmeyene kadar tövbe edemediler; çünkü onlar sadece kardeşlerine değil aynı zamanda babalarına da zulmetmişlerdi.
Hz. Yusuf (a.s.)’ın kardeşleri, Bünyamin’i de Mısır’a götürünce Hz. Yusuf (a.s.) bir hile ile Bünyamin’i hırsızlık yapmış gibi gösterdi ve Bünyamin’i alıkoydu.750 Kardeşleri durumu babalarına söyleyince Hz. Yakup (a.s.) büsbütün çöktü; çünkü Hz. Yakup (a.s.), Hz. Yusuf (a.s.)’dan sonra hasretini onunla gideriyordu. Mutlaka bunda da bir hikmet vardır; yani Allah, Hz. Yakup (a.s.)’a bir şey öğretiyor.
Bunun üzerine Hz. Yakup (a.s.)’ın gözlerine ağlamaktan dolayı beyazlık indi. Hz. Yusuf (a.s.) da kardeşlerine kuyuya attıkları Yusuf olduğunu söyleyip onları Mısır’a davet ettikten sonra Hz. Yakup (a.s.)’a görsün diye gözlerine sürmesi için gömleğini gönderdi.
Allah sınırsız ve mutlak sevilmeye layık olan tek zattır. Evladımız da olsa, hatta o, peygamber de olsa sevgisi mutlaka sınırlı olmalıdır; çünkü gönlümüzün, rabbimizle hoş olması, muhabbet hâlinde olması gerekir. Yoksa gönlümüz, evladımızla olursa Allah bunu affetmez. Hz. Yakup (a.s.) da zaten bunun cezasını çekmiştir. Elbette ki Hz. Yusuf (a.s.)’ın peygamber olduğunu biliyordu. Hz. Yakup (a.s.)’ın Hz. Yusuf (a.s.)’a olan sevgisi aslında Allah içindi; ama bu sevgi sınırı aşmıştı. Allah da bu yüzden onları ayırdı ve Hz. Yakup (a.s.)’ı yıllarca ağlattı, yetmedi, kendine gelip yanlışını anlamadığı için Allah Bünyamin’i de ondan aldı. Öyle ki Allah ayet-i kerimede onun bu hasretini anlatırken “o üzüntüden (ağlamaktan hasretten, feryattan) dolayı gözlerine beyazlık inmişti”751 buyurdu.
Allah, ondan Bünyamin’i de aldığında Hz. Yakup (a.s.) bu olaylarda farklı bir şey olduğunu anladı; ama ne olduğunu tam olarak da bilemiyordu. Bu yüzden çocuklarına “gidin Yusuf ve kardeşini araştırın”752 dedi. Bunun üzerine çocukları “sen aklını kaybetmişsin; yani biz yıllardır ‘Yusuf yok, ölmüş, onu kurt yemiş’ diyoruz, sen ise ‘gidin onu araştırın’ diyorsun” dediler.753 Hz. Yakup (a.s.) “Yusuf ve kardeşini araştırın” dediyse demek ki onlara kavuşacağını da biliyordu.
Hz. Yakup (a.s.) ne zaman ki “ya rabbi! Benim sevdiğim sensin” deyip ikisini gönlünden çıkardı, sonra ikisine beraber kavuştu. Bunu söylemeyene kadar onlara kavuşamadı. Hatta Hz. Yusuf (a.s.)’a “neden bu kadar beklettin. İsteseydin yedi sene önce zindandan çıktığında, sana bu yetki verildiğinde babanı getirtebilirdin ya da gidip onu ziyaret edebilirdin” dediklerinde “emir, hüküm böyledir, ben karar vermiyorum” diyordu.
Bir de demek ki Hz. Yakup (a.s.)’ın bunu anlayana kadar yetişmesi, pişmesi, ağlayıp feryat etmesi gerekiyormuş! Hz. Yakup (a.s.) her ne kadar “ya rabbi! Onu senin için seviyordum” dediyse de bu sözü mazeret değildir; çünkü sevginin de bir sınırı vardır. Bu yüzden sınırı koymayı bilmediğimizde, sınırı aştığımızda bunun cezasını ağlamakla çekeriz. Allah burada bize bunu öğretiyor.
Bir de bütün bunlardan sonra Hz. Yusuf (a.s.)’ın duası vardır. Ve rafea ebeveyhi alâl arş: “Anasıyla babasını yüksek bir taht üzerine oturttu.” Ve harrû lehu succedâ: “Ve hepsi birden onun için (Yusuf için) secdeye kapandı.” Ve kâle yâ ebeti hâzâ te’vîlu ru’yâye min kabl: “Ve (Yusuf) Dedi ki: Babacığım! İşte bu önceki (gördüğüm) rüyanın tabiridir.” Kad cealehâ rabbî hakkâ: “Rabbim onu gerçekleştirdi.” Ve kad ahsene bî iz ahracenî mines sicni ve câe bikum minel bedvi min ba’di en nezegaş şeytânu beynî ve beyne ıhvetî: “Doğrusu rabbim bana (çok şey) lütfetti; çünkü beni zindandan çıkardı ve şeytan benimle kardeşlerimin arasını bozduktan sonra sizi çölden getirdi.” İnne rabbî latîfun limâ yeşâ’: “Doğrusu rabbim dilediğine lütfunu ihsan eder.” İnnehu huvel alîmul hakîm:754 “Muhakkak ki o âlimdir, hakimdir.”
Rabbi kad âteytenî minel mulki ve allemtenî min te’vîlil ehâdîs: “Rabbim! Gerçekten bana mülk verdin ve bana olayların (rüyaların) tevilini (tabirini) öğrettin.” Fâtıras semâvâti vel ard: “(Ya rabbi)! Gökleri ve yeri yaratan sensin.” Ente veliyyî fîd dunyâ vel âhırah: “Dünya ve ahirette benim dostum (sensin).” Teveffenî muslimen ve elhıknî bis sâlihîn:755 “Benim canımı Müslüman olarak al ve beni salihler zümresine ilhak eyle.”
Biz de aynı duayı yapıyor ve Hz. Yusuf (a.s.)’ın duasına “âmin” diyoruz.
Biz de bilmeden, anlamadan herhangi birinin sevgisini senin sevginin önüne koyduysak, onun sevgisi bizi meşgul ettiyse bunun için senden af diliyor, mağfiret diliyoruz ya rabbi! Bizleri affet, mağfiret et ya rabbi! Sevilmeye layık olan bir tek sensin, buna iman ettik ya rabbi!
Bu hitap Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. Kul: “De ki.” Hâzihî sebîlî: “İşte, benim yolum budur.” Ed’û ilâllâhi alâ basîrah: “Ben basiret üzere Allah’a davet ederim.” Görmek üzere Allah’a davet ederim. Ene ve menittebeanî: “Ben ve bana tabi olanlar (böyleyiz).” Ve subhânallâhi ve mâ ene minel muşrikîn:756 “Allah subhandır ve ben müşriklerden değilim (de).”
Ben basiret üzere Allah’a davet ediyorum, de. Basiret; görmek demektir. Yani “ben görmek üzere, Allah’ın cemalini müşahade etmek üzere Allah’a davet ederim, ben ve bana tabi olanlar, ben ve beni temsil edenler, ben ve benim halifelerim böyleyiz, de.” Bununla beraber “basiret üzere görmek” denince sakın Allah’ın cemalini müşahede etmeyi bir beşeri görmek gibi zannetmeyelim, bunu yanlış anlamayalım; çünkü o bundan münezzehtir, subhandır.
Allah akla, hayale gelmekten münezzehtir. Sadece Allah’ın nefhettiği ruh, Allah’ın cemalini müşahede etmeye güç yettirebilir. Basiret üzere görmek budur. Yoksa Allah herhangi bir şeyin görüldüğü gibi görülmekten münezzehtir, bundan subhandır.
Ve ben müşriklerden, Allah’a şirk koşanlardan değilim, de. Yani böyle iman etmez, insanları da basiret üzere Allah’a davet etmezsek, gerektiğinde davet ettiğimiz kişinin önüne her şeyi koyup onun nazarına sunmazsak mutlaka şirke düşer ve Allah’a şirk koşmuş oluruz. Bütün varlığı bir ayet olarak okumak, bütün hikâyeleri, meseleleri, kıssaları bir ibret dersi olarak anlamak basiretin ilk basamağıdır. Bütün varlığı Allah’ın ayeti olarak okuduğumuzda artık basiretle nazar etmeye başlamış oluruz.
Sadakallahulazim
Allah bizi bütün varlığı, meseleleri, olayları bir ayet olarak okuyanlardan eylesin inşallah. Allah bizi cemalini müşahadeyi yanlış anlayanlardan eylemesin, Allah bizi subhan olduğuna iman edenlerden eylesin inşallah. Allah bizi müşriklerden, Allah’a şirk koşanlardan eylemesin. Allah bizi bütün gönlüyle Allah’a dönenlerden, Allah’a âşık olanlardan ve bütün hayatını peygamberler gibi sadece ona âbd olarak yaşayanlardan eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
