close

5.Bölüm (A’RÂF SÛRESİ)

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Allah’ın ayetlerine duayla, istiğfarla, tesbihle, hamdle, tekbirle cevap vermeye bu sohbetimizde de devam ediyoruz inşallah. Ayetleri okuyup her birine cevap verirken aynı zamanda imanımızı da tazelemiş olacağız inşallah.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

a’râf sûresi

Elif, lâm, mim, sâd: “Elif, lâm, mim, sâd.” Kitâbun unzile ileyke fe lâ yekun fî sadrike harac: “(Allah) Bu kitabı sana göğsünde sıkıntı olsun diye indirmemiştir.” Minhu litunzire bihî ve zikrâ lil mu’minîn:135 “(Bu kitabı) Mü’minler için öğüt olsun (uyarı olsun, nasihat olsun) diye indirmiştir.”

Ittebiû mâ unzile ileykum min rabbikum: “Rabbinizden size indirilene tabi olun.” Ve lâ tettebiû min dûnihî evliyâ’: “Ondan başka dostlara tabi olmayın.” Ondan başka dostlar edinmeyin. Başkalarının sözünü, kelamını Allah’ın sözünün önüne koymayın, Allah’ın sözüyle beraber başkalarının sözüne tabi olmayın, sadece Allah’ın size indirdiğine tabi olun. Kalîlen mâ tezekkerûn:136 “Ne kadar da az düşünüyorsunuz!”

Bizi, ayetlerini sıkıntı olarak görenlerden eyleme ya rabbi! Ayetlerini uyarı ve ikaz olarak alanlardan eyle. Ayetlerinden öğüt alanlardan, nasihat alanlardan, vahyine tabi olanlardan eyle ya rabbi! Vahyinden başka kelamlara, başka sözlere tabi olanlardan eyleme ya rabbi! Senden başka dost edinenlerden eyleme ya rabbi! Bizi düşünenlerden, tefekkür edenlerden, vahyini, söylediklerini anlayanlardan eyle ya rabbi!

Fe le nes’elennellezîne ursile ileyhim ve le nes’elennel murselîn:137 “Muhakkak ki biz resul gönderdiklerimize soracağız (onları hesaba çekeceğiz), gönderdiğimiz resullere de soracağız (onları da hesaba çekeceğiz).”

Bizi hesabı kolay olanlardan eyle ya rabbi! Vahyine tabi olup hesabını verenlerden eyle ya rabbi! Bizi resullerine varis eyle ya rabbi! Vahyini anlatanlardan, taşıyanlardan eyle ya rabbi!

Fe le nekussanne aleyhim bi ilmin ve mâ kunnâ gâibîn: “Mutlaka onu onlara bir ilimle anlatacağız. Biz onlardan (yaptıklarınızdan) gafil değiliz.” Allah sizden, yaptıklarınızdan, amellerinizden gafil değildir, habersiz değildir. Neler yaptığınızı mutlaka hak ile bir bir size anlatacaktır. Vel veznu yevme izinil hakk: “O gün tartı haktır.” Fe men sekulet mevâzînuhu fe ulâike humul muflihûn: “(O gün) Kimin tartısı ağır gelirse saadete (kurtuluşa) erenlerden olmuştur.” Ve men haffet mevâzînuh: “Kimin de tartısı hafif gelirse.” Fe ulâikellezîne hasirû enfusehum bimâ kânû bi âyâtinâ yazlimûn:138 “İşte, onlar da nefsine zulmetmiştir (yazık etmiştir). Bunun sebebi de ayetlerimize zulmetmelerinden dolayıdır.”

Bizi ayetlerine zulmedenlerden eyleme ya rabbi! Ayetlerine karşı kör ve sağır davranan kullarından eyleme ya rabbi! Bizi tartısı ağır gelenlerden eyle, tartısı hafif gelenlerden eyleme ya rabbi!

Ve lekad mekkennâkum fîl ard: “And olsun sizi yeryüzüne yerleştirdik.” Ve cealnâ lekum fîhâ maâyiş: “Ve orada size geçimlikler verdik.” Kalîlen mâ teşkurûn:139 “Ne kadar da az şükrediyorsunuz!”

Ve lekad halaknâkum summe savvernâkum: “And olsun sizi biz yarattık sonra size suret verdik.” Summe kulnâ lil melâiketiscudû li âdeme fe secedû illâ iblis: “Sonra meleklere ‘Âdem’e secde edin’ dedik. Hepsi (bütün melekler) secde etti, iblis hariç!” Lem yekun mines sâcidîn:140 “O, secde edenlerden olmadı.”

Bizi kıymetini, değerini anlayanlardan eyle ya rabbi! Meleklerin secde ettiği varlık olduğunu unutmayanlardan eyle ya rabbi! Bizi iblise, şeytana uyanlardan eyleme ya rabbi! İnsanın büyüklüğünü, halifeliğini kabul edenlerden eyle ya rabbi!

Kâle mâ meneake ellâ tescude iz emertuk: “(Allah, İblise) Buyurdu ki: Sana emrettiğimde seni secde etmekten alıkoyan nedir (neden secde etmedin)?” Kâle ene hayrun minh: “(İblis) Dedi ki: Ben ondan hayırlıyım.” Halaktenî min nârin ve halaktehu min tîn:141 “Beni ateşten yarattın, onu ise topraktan yarattın.”

Bizi kendisini başkalarından hayırlı görenlerden eyleme ya rabbi! Irkçılık yapanlardan eyleme ya rabbi! Kendi kendini, kendi ırkını, kendi cemaatini beğenenlerden, kendi ırkıyla, cemaatiyle kibirlenenlerden eyleme ya rabbi!

İblis secde etmediğinden dolayı Allah onu lanetlemiş, huzurundan kovmuştur.142 Kâle fe bimâ agveytenî le ak´udenne lehum sırâtekel mustekîm: “(İblis) Dedi ki: And olsun ki beni azdırmana karşılık ben de onları saptırmak için senin sırat-el mustakimin üzerinde oturacağım.” Summe le âtiyennehum min beyni eydîhim ve min halfihim ve an eymânihim ve an şemâilihim: “Sonra onların önlerinden, arkalarından, sağlarından ve sollarından gelip onları saptıracağım.” Ve lâ tecidu ekserehum şâkirîn: “Ve sen onların çoğunu şükreder bulmayacaksın.” Kâlehruc minhâ mez´ûmen medhûrâ: “(Allah da) Buyurdu: Kınanmış ve kovulmuş olarak oradan çık.” Le men tebiake minhum le emleenne cehenneme minkum ecmaîn:143 “And olsun onlardan kim sana tabi olursa hepinizi cehenneme dolduracağım.”

Bizi iblise tabi olanlardan eyleme ya rabbi! İblisin “beni sen azdırdın” deyip kendi suçunu sana attığı gibi bizi de suçunu sana atanlardan eyleme ya rabbi! Yanlış yaptığı hâlde “bunu Allah yaptı, Allah böyle takdir etti” diyenlerden eyleme ya rabbi! Bizi başkalarını saptıranlardan, yoldan çıkaranlardan eyleme ya rabbi! Hak olan yolu, sırat-el mustakimi eğri gösterenlerden eyleme ya rabbi!

Allah, bu ayette Hz. Âdem (a.s.) ile Havva annemizi cennete yerleştirdiğini, iblisin ise hile yapıp onları kandırdığını beyan eder. Ve yâ âdemuskun ente ve zevcukel cennete fe kulâ min haysu şi´tumâ: “(Allah buyurdu ki) Ey Âdem! Sen ve zevcen cennette yerleşip dilediğiniz yerden yiyin.” Ve lâ takrabâ hâzihiş şecerete fe tekûnâ minez zâlimîn:144 “Ancak şu ağaca yaklaşmayın! Sonra zalimlerden olursunuz.”

Fe vesvese lehumuş şeytânu li yubdiye lehumâ mâ vuriye anhumâ min sev´âtihimâ: “Derken şeytan, kendilerine örtülmüş olan ayıp yerlerini açmak için ikisine de vesvese verdi.” Ve kâle mâ nehâkumâ rabbukumâ an hâzihiş şecereti illâ en tekûnâ melekeyni ev tekûnâ minel hâlidîn:145 “Ve dedi ki: Rabbiniz size bu ağacı yalnızca birer melek olmamanız yahut ölümsüzlüğe kavuşmamanız için yasak etti.”

Ve kâsemehumâ innî lekumâ le minen nâsıhîn:146 “Şüphesiz ben size öğüt verenlerdenim, diye de onlara yemin etti.” Şeytan yemin edip onları kandırarak “ben bunu sizin için söylüyorum” dedi. Onlar da ağaçtan yiyince kendilerine zulmetmiş oldular; ama “bu, Allah’ın takdiridir, Allah bize yanlış yaptırdı” demediler.

Kâlâ rabbenâ zalemnâ enfusenâ: “Dediler ki: Biz nefsimize zulmettik ya rabbi!” Ve in lem tagfirlenâ ve terhamnâ le nekûnenne minel hâsirîn:147 “Eğer sen bizi mağfiret etmez ve bize merhamet etmezsen muhakkak ki biz hüsrana uğrayanlardan oluruz.”

Âdem babamız ile Havva annemizin “biz nefsimize zulmettik. Sen bizi mağfiret etmez, bize merhamet etmezsen biz hüsrana uğrayanlardan oluruz” dediği gibi bizi de bir yanlış, bir hata yaptığında, bir günah işlediğinde “biz nefsimize zulmettik, sen bizi mağfiret etmezsen, bize rahmet etmezsen hüsrana uğrayanlardan oluruz” diyenlerden eyle ya rabbi!

Yâ benî âdeme kad enzelnâ aleykum libâsen yuvârî sev’âtikum ve rîşâ: “Ey Âdemoğulları! Size edep yerlerinizi örtecek (sizi örtecek) giysi ve süsleneceğiniz elbiseler indirdik.” Ve libâsut takvâ zâlike hayr: “Bir de (manevi olarak) takva elbisesi vardır ve bu daha hayırlıdır.” Zâlike min âyâtillâhi leallehum yezzekkerûn:148 “İşte, bu, Allah’ın ayetlerindendir. Olur ki onlar düşünürler.”

Allah bizi takva elbisesini giyenlerden, onu muhafaza edenlerden eylesin. Allah bizi takva elbisesini kirletenlerden eylemesin inşallah.

Yâ benî âdeme lâ yeftinennekumuş şeytânu kemâ ahrace ebeveykum minel cenneti yenziu anhumâ libâsehumâ li yuriyehumâ sev’âtihimâ: “Ey Âdemoğulları! Şeytan; ananızı, babanızı cennetten çıkardığı gibi sizi de fitneye düşürmesin (ona uymayın, tabi olmayın). Onların elbisesini onların üzerinden soyup onlara avret yerlerini gösterdiği gibi (sizi de bir belaya düşürmesin, sizin de elbisenizi üzerinizden soymasın).” İnnehu yerâkum huve ve kabîluhu min haysu lâ terevnehum: “Muhakkak ki o (iblis) ve ona tabi olanlar sizin onları görmediğiniz yerden sizi görür.” İnnâ cealnâş şeyâtîne evliyâe lillezîne lâ yu’minûn:149 “Biz gerçekten şeytanları iman etmeyenlerin dostları yaptık.” İman etmeyen kimseler şeytanların dostlarıdır. Onlara uymayın ve onların peşinden gitmeyin.

Ve izâ faalû fâhişeten kâlû vecednâ aleyhâ âbâenâ vallâhu emerenâ bihâ: “(Onların peşinden gidenler) Bir kötülük yaptıklarında derler ki: Biz babalarımızı bu yol üzere bulduk (babalarımız da böyle yapıyordu. Bu yüzden biz de babalarımızın yoluna uyarız), Allah da böyle emretmiş.” Kul innallâhe lâ ye’muru bil fahşâ’: “De ki: Şüphesiz Allah fuhşu (haddi aşmayı, aşırılığı) emretmez.” E tekûlûne alâllâhi mâ lâ ta’lemûn:150 “Bilmediğiniz şeyleri ‘Allah söyledi’ mi diyorsunuz?”

Kul emere rabbî bil kıst: “De ki: Rabbim adaleti emretti.” Ve ekîmû vucûhekum inde kulli mescidin ved’ûhu muhlisîne lehud dîn: “Ve bütün mescitlerde yüzünüzü ona döndürün (ona çevirin). Onun dininin gerektirdiği gibi ihlaslı kullar olarak ona dua edin.” Kemâ bedeekum teûdûn:151 “Sizi ilk yarattığı gibi yine ona döneceksiniz.”

Ferîkan hadâ ve ferîkan hakka aleyhimud dalâleh: “Onların bir kısmı hidayete erecek, bir kısmının üzerine de dalalet (azap) hak oldu.” İnnehumuttehazûş şeyâtîne evliyâe min dûnillâh: “Çünkü onlar Allah’ı bırakıp şeytanları dost edindiler (şeytanların dostlarıdır).” Ve yahsebûne ennehum muhtedûn:152 “Bir de kendilerini hidayette zannederler.”

Bizi şeytana dost olduğu hâlde hidayette olduğunu zannedenlerden eyleme ya rabbi! Bizi hidayette olanlardan, resulüne, hidayetine tabi olanlardan eyle ya rabbi! Yüzünü sana döndürenlerden eyle ya rabbi! Senin hakkında bilmeden, cahilce konuşanlardan eyleme ya rabbi! Atalarının yoluna uyanlardan eyleme ya rabbi! Senin yoluna uyanlardan eyle ya rabbi! Peygamberine tabi olan, aklını kullanan kullarından eyle ya rabbi! Şeytanın hilesinin farkına varanlardan eyle ya rabbi! Şeytana dost olanlardan eyleme ya rabbi!

Yâ benî âdeme huzû zînetekum inde kulli mescid: “Ey Ademoğulları! Her mescit yerinde ziynetlerinizi takının.” Ve kulû veşrebû ve lâ tusrifû: “Yiyin, için; ama israf edenlerden olmayın.” İnnehu lâ yuhıbbul musrifîn:153 “Çünkü o (Allah) israf edenleri sevmez.”

Bizi israf edenlerden eyleme ya rabbi! Yiyip içip şükredenlerden ve rızık olarak verdiklerini senin yolunda infak edenlerden eyle ya rabbi!

Kul men harrame zînetallâhilletî ahrace li ibâdihî vet tayyibâti miner rızk: “De ki: Allah’ın, kulları için çıkardığı ziynete ve temiz rızka (helal ve hoş olan rızıklara) ‘haramdır’ diyen kimdir?” Kul hiye lillezîne âmenû fîl hayâtid dunyâ hâlisaten yevmel kıyâmeh: “Bunlar dünya hayatında iman eden kimseler içindir. Kıyamet gününde de muhakkak ki sadece onlara aittir (helal olan, güzel olan her şey mü’minler içindir).” Kezâlike nufassılul âyâti li kavmin ya’lemûn:154 “İşte, biz ayetleri bilmek isteyen insanlara (kavme) böyle açıklıyoruz.”

Kul innemâ harrame rabbiy: “De ki: Rabbim haram etmiştir (Allah’ın haram kıldıkları bellidir).” El fevâhişe mâ zahere minhâ ve mâ batane vel isme vel bagye bi gayril hakk: “(Allah şunları haram kılmıştır) Fuhşun açık ve gizli olanını, günah işlemeyi, haksız yere haddi aşmayı.” Ve en tuşrikû billâhi mâ lem yunezzil bihî sultâna: “Hakkında hiçbir hüccet (delil) indirmediği hâlde Allah’a ortak koşmayı.” Ve en tekûlû alallâhi mâ lâ ta’lemûn:155 “Bilmediğiniz şeyleri Allah’a isnat ederek söylemenizi (Allah haram kılmıştır).”

Bizi haram kıldığın şeyleri işleyenlerden eyleme ya rabbi! Bizi sana şirk koşanlardan ve helal kıldığın şeylere “haramdır” diyenlerden eyleme ya rabbi!

Yâ benî âdeme immâ ye’tiyennekum rusulun minkum yekussûne aleykum âyâtî fe menittekâ ve asleh: “Ey Âdemoğulları! Size içinizden benim ayetlerimi anlatan resuller geldiğinde kim takva sahibi olur (resulumü ve ayetlerimi ciddiye alır), kendini ıslah ederse (düzeltirse).” Fe lâ havfun aleyhim ve lâ hum yahzenûn:156 “Onlar için hiçbir korku yoktur ve onlar mahzun da olmazlar.”

Vellezîne kezzebû bi âyâtinâ vestekberû anha: “Kim de ayetlerimizi yalanlar, kibrine yediremezse.” Ulâike ashabun nâr: “Onlar da cehennem ehlidir.” Hum fîhâ hâlidûn:157 “Ve orada ebedi olarak kalırlar.”

Bizi gönderdiğin resulleri ve ayetlerini tasdik edenlerden eyle ya rabbi! Onları inkâr edenlerden, onlara karşı kibirlenenlerden eyleme ya rabbi! Onlara tabi olup takva sahibi olanlardan, nefsini ıslah edenlerden, kendisi için hiçbir korkunun ve hiçbir mahzuniyetin olmadığı kullarından eyle ya rabbi! Bizi vahyini yalanlayanlardan, kibirlenenlerden, ebediyen cehenneme gidenlerden eyleme ya rabbi!

Fe men azlemu mimmenifterâ alallâhi keziben ev kezzebe bi âyâtih: “En büyük zalim o kimsedir ki Allah’a karşı yalan yere iftira eder (Allah’ın söylemediği şeye ‘Allah söyledi’ der veya Allah’ın söylediği bir şey için ‘Allah öyle söylemedi’ der) ya da onun ayetlerini yalan sayar.” Ayetleri kabul eder; ama ayetler yokmuş gibi davranır. Ulâike yenâluhum nasîbuhum minel kitâb: “Onlara kitaptaki (dünyada takdir edilen) nasipleri ulaşacak.” Hattâ izâ câethum rusulunâ yeteveffevnehum: “O elçilerimiz (meleklerimiz) ruhlarını almaya geldiklerinde.” Kâlû eyne mâ kuntum ted´ûne min dûnillâh: “(Onlara) Derler ki: Allah’tan başka kendilerine uyduklarınız (taptıklarınız, âbd olduklarınız) nerede?” Kâlû dallû annâ ve şehidû alâ enfusihim ennehum kânû kâfirîn:158 “Onlar da derler ki: Bizden kayboldular. (Onlar) Kesinlikle kendilerinin kâfir olduklarına dair şahitlik ederler.”

Bizi sana iftira atanlardan, ayetlerini yalan sayanlardan eyleme ya rabbi! Sadece dünyadaki nasibini alıp ahireti kaybedenlerden eyleme ya rabbi! Kendi nefsinin aleyhinde kâfir olduğuna dair şahitlik edenlerden eyleme ya rabbi!

Kâledhulû fî umemin kad halet min kablikum minel cinni vel insi fîn nâr: “Allah onlara ‘sizden önce geçmiş olan insan ve cin topluluklarıyla beraber ateşe girin’ buyuracak.” Kullemâ dehalet ummetun leanet uhtehâ: “Her ümmet ateşe girdikçe (kendilerini günaha teşvik eden) kardeşlerine lanet eder.” Hattâ izâddârakû fîhâ cemîân kâlet uhrâhum li ûlâhum rabbenâ hâulâi edallûnâ fe âtihim azâben di´fen minen nâr: “Nitekim hepsi bir araya gelip cehennemin içinde toplandıklarında sonrakiler öncekiler için derler ki: Rabbimiz, işte bunlar bizi saptırdı (biz bunlara uyduk bunlar da bizi dalâlete düşürdü), onlara ateşten iki kat azap ver.” Kâle li kullin di´fun ve lâkin lâ ta´lemûn:159 “(Allah) Buyurur: Hepinize iki kat azap vardır; fakat siz bilmezsiniz (bunun farkında değilsiniz).”

Ve kâlet ûlâhum li uhrâhum fe mâ kâne lekum aleynâ min fadl: “Öncekiler de sonrakiler için derler ki: Sizin bize karşı bir üstünlüğünüz yoktur.” Fe zûkûl azâbe bimâ kuntum teksibûn:160 “Siz de yapmış olduğunuz şeylerden dolayı azabı tadın.”

İnnellezîne kezzebû bi âyâtinâ vestekberû: “Onlar ki ayetlerimizi yalanladılar, ayetlerimize karşı büyüklendiler (kibirlendiler).” Anhâ lâ tufettehu lehum ebvâbus semâ’: “Onlar için göklerin (semaların) kapıları açılmaz.” Ve lâ yedhulûnel cennete hattâ yelicel cemelu fî semmil hiyât: “Deve, iğnenin deliğinden geçmedikçe onlar cennete giremezler.” Ve kezâlike neczîl mucrimîn:161 “Biz mücrimleri (suçluları) işte böyle cezalandırırız.”

Lehum min cehenneme mihâdun ve min fevkıhim gavaş: “Onlar için cehennem ateşinden bir döşek, onların üzerinde de cehennem ateşinden örtüler vardır.” Ve kezâlike neczîz zâlimîn:162 “İşte, biz zalimleri böyle cezalandırırız.”

Bizi zalimlerden eyleme ya rabbi! Ayetlerini yalanlayanlardan, sana karşı suçlu olan mücrimlerden eyleme ya rabbi! Öncekileri suçlayıp “onların yolundan gittiğim için kaybettim” diyenlerden eyleme ya rabbi! Bizi senin yolunda yürüyenlerden eyle ya rabbi! Sırat-el mustakiminde, hidayetinde yürüyenlerden eyle ya rabbi! Bizi birbirini suçlayanlardan eyleme ya rabbi! Kıyamet günü birbirine dua edenlerden eyle ya rabbi!

Vellezîne âmenû ve amilus sâlihâti lâ nukellifu nefsen illâ vus´ahâ ulâike ashâbul cenneti, hum fîhâ hâlidûn:163 “İman edip salih amel işleyenler cennet ehlidirler ve onlar orada ebedi olarak kalırlar. Allah herkesi gücünün yettiği kadar mükellef tutar (sorumlu tutar).”

Ve neza´nâ mâ fî sudûrihim min ğill: “Biz onların göğüslerinden kini (gönüllerindeki birbirlerine karşı olan ağırlığı) söküp atarız.” Tecrî min tahtihimul enhâr: “(Onları cennete koyarız ki) Onların altlarından nehirler akar.” Ve kâlûl hamdu lillâh: “Ve onlar derler ki: Elhamdulillah (hamd Allah’a mahsustur).” Ellezî hedânâ li hâzâ: “O ki lütfedip bizi buraya getirdi.” Ve mâ kunnâ li nehtediye levlâ en hedânallâh: “Allah bize hidayeti vermeseydi biz hidayete eremezdik (hidayeti bulamazdık).” Lekad câet rusulu rabbinâ bil hakk: “Gerçek şu ki rabbimizin resulleri hakkı getirdi (hakkı söyledi).” Ve nûdû en tilkumul cennetu ûristumûhâ bimâ kuntum ta´melûn:164 “Onlara hitap edilip denilir ki: İşte, yapmış olduğunuz amellerinizden dolayı mirasçı olduğunuz o cennet budur (yapmış olduğunuz amellerinizden dolayı cennete girin).”

Ve nâdâ ashâbul cenneti ashâben nâri en kad vecednâ mâ vâadenâ rabbunâ hakka: “Cennet ehli olanlar cehennemliklere hitap edip derler ki: Biz rabbimizin bize va’dettiğini (va’dettiği cenneti, nimetleri) hak olarak bulduk.” Fe hel vecedtum mâ vaade rabbukum hakka: “Siz de rabbinizin size va’dettiğini (azabı) hak olarak buldunuz mu?” Kâlû neam, fe ezzene muezzinun beynehum en lâ´netullâhi alâz zâlimîn:165 “Onlar da ‘evet’ derler. Aralarından biri nida eder: Allah’ın laneti zalimlerin üzerine olsun.”

Bizi iman edip salih amel işleyenlerden eyle ya rabbi! Hidayetin ile hidayet bulanlardan, ayetlerinle hidayette olanlardan eyle ya rabbi! Bizi cennete mirasçı olanlardan eyle ya rabbi! İman edip salih amel işleyenlerden eyle ya rabbi! Bizi lanetinin üzerine olduğu zalimlerden eyleme ya rabbi!

Ellezîne yasuddûne an sebîlillâhi ve yebgûnehâ ivecâ: “O kimseler ki Allah’ın yolundan men eder ve onu eğri göstermek (eğriltmek) isterler.” Ve hum bil âhirâti kâfirûn:166 “Onlar ahireti inkâr edenlerdir.”

Bizi sırat-el mustakimi eğri gösterenlerden eyleme ya rabbi! Doğru yolda yürüyenler hakkında sanki dalâlettelermiş gibi konuşanlardan eyleme ya rabbi! Bizi hakka “hak” diyen, batıla “batıl” diyenlerden eyle ya rabbi! Bizi ahireti inkâr edenlerden, ahireti yok sayanlardan eyleme ya rabbi! Bizi ağzımızdan çıkan her kelimeye hesabın olduğunu bilip buna iman edenlerden eyle ya rabbi!

E hâulâillezîne aksemtum lâ yenâluhumullâhu bi rahmeh: “Sizin, ‘Allah bunları rahmete erdirmez’ diye yemin ettikleriniz şunlar mı?” Udhulûl cennete lâ havfun aleykum ve lâ entum tahzenûn:167 “(Sonra Allah cennetliklere) Cennete girin, sizin için ne bir korku ne de mahzun olmak vardır (buyurur).”

Ve nâdâ ashâbun nâri ashâbel cenneti en efîdû aleynâ minel mâi ev mimmâ razakakumullâh: “Ateş ehli (cehennem ehli) olanlar cennet ehline nida edip derler ki: Suyunuzdan bizim üzerimize biraz akıtın (suyunuzdan istifade edelim) ya da Allah’ın size rızık olarak verdiği şeylerden bize de biraz verin.” Kâlû innallâhe harramehumâ alâl kâfirîn:168 “Onlar derler ki: Şüphesiz Allah bunları kâfirlere haram kılmıştır.” Ellezînettehazû dînehum lehven ve leiba: “Çünkü onlar dinlerini oyun ve eğlence edinmişlerdi.” Ve garrethumul hayâtud dunyâ: “Ve dünya hayatı onları aldatmıştı.” Allah “onlar bizi unutmuştu, bugün biz de onları unutacağız” buyurur. Fel yevme nensâhum kemâ nesû likâe yevmihim hâzâ ve mâ kânû bi âyâtinâ yechadûn:169 “Nasıl ki onlar hesap gününü (bugünü) unutmuşlardı, biz de onları unuturuz (onlara unutulmuş muamelesi yaparız) çünkü onlar bizim ayetlerimizi bilerek (isteyerek) inkâr etmişlerdi.”

Bizi ayetlerini inkâr edenlerden, yalan sayanlardan eyleme ya rabbi! Bizi ayetlerini dinlemiş gibi yapanlardan eyleme ya rabbi! Bizi Kıyamet gününü, hesap gününü unuttukları için kendilerine unutulmuş muamelesi yaptığın kullarından eyleme ya rabbi! Dünya hayatının kendilerini aldattığı kullarından eyleme ya rabbi! Dinini oyuna, eğlenceye alet edenlerden, dinini oyun ve eğlenceymiş gibi hafife alanlardan eyleme ya rabbi! Bizi inkârcılardan eyleme ya rabbi!

Ve lekad ci´nâhum bi kitâbin fassalnâhu alâ ilmin huden ve rahmeten li kavmin yu´minûn:170 “And olsun biz iman edecek bir kavim için hidayet ve rahmet olsun (nimet olsun) diye kitabımızı detaylı olarak, fasıl fasıl açıkladık.” Kıyamet günü Allah’ın resulüne tabi olmayan, vahyine iman edip uymayanlar için hiçbir şefaatçi yoktur.

Hel yanzurûne illâ te´vîleh: “Onlar (bakalım nereye varacak diye) onun te’vilini mi bekliyorlar.” Yevme ye´tî te´vîluhu yekûlullezîne nesûhu min kablu kad câet rusulu rabbinâ bil hakk: “Onun te’vilinin geleceği gün onu unutmuş olanlar derler ki: And olsun ki rabbimizin resulleri hakkı getirmiştir (hakkı söylemiştir).” Fe hel lenâ min şufeâe fe yeşfeû lenâ: “Bize bugün şefaat edecek var mıdır ki bize şefaat etsin?” Ev nureddu fe na´mele gayrellezî kunnâ na´mel: “Ya da yapmış olduğumuz amellerden başka ameller işleyelim diye geri döndürülür müyüz?” Kad hasirû enfusehum: “Gerçek şu ki onlar kendilerine yazık ettiler.” Ve dalle anhum mâ kânû yefterûn:171 “Uydurmakta oldukları şeyler de onlardan kaybolup gitmiştir.” Allah’a şirk koştukları şeyler onlardan kaybolup gitmiştir.

E lâ lehul halku vel emr: “İyi bilin ki yaratmak da emretmek de ona (Allah’a) mahsustur.” Tebârakallâhu rabbulâlemîn:172 “Âlemlerin rabbi olan Allah ne mübarektir!”

Bizi her şeyin yaratıcısının sen olduğuna iman edenlerden eyle ya rabbi! Yaratmanın da, emrin de sana ait olduğuna iman edenlerden eyle ya rabbi! Bütün emrin, hükmün sana ait olduğuna iman edenlerden eyle ya rabbi!

Ud´û rabbekum tedarruan ve hufyeh: “Rabbinize gizli olarak (içten içe) dua edin, yalvarın.” İnnehu lâ yuhıbbul mu´tedîn:173 “Muhakkak ki Allah haddini aşanları sevmez.”

Bizi sana dua edenlerden eyle ya rabbi! Bizi haddini aşanlardan eyleme ya rabbi!

Ve lâ tufsidû fîl ardı ba´de ıslâhıhâ: “Yeryüzü ıslah olduktan sonra fesat çıkarmayın.” Ved´ûhu havfen ve tamaâ: “Ona (Allah’a) korku ve ümit ile dua edin.” İnne rahmetallâhi karîbun minel muhsinîn:174 “Muhakkak ki Allah’ın rahmeti güzel yapanlara yakındır.”

Bizi güzel yapanlardan, muhsinlerden eyle ya rabbi! Bizi fesat çıkaranlardan eyleme ya rabbi! Bizi korkuyla, ümitle dua edenlerden eyle ya rabbi!

Vel beledut tayyibu yahrucu nebâtuhu bi izni rabbih: “İyi beldenin nebatı rabbinizin izni ile güzel çıkar.” Vellezî habuse lâ yahrucu illâ nekidâ: “İyi olmayan (habis olan, kötü olan) yerin nebatı da çıkmaz ya da verimsiz çıkar.” Kezâlike nusarriful âyâti li kavmin yeşkurûn:175 “İşte, biz şükreden kavim için ayetleri böyle çeşitli biçimlerde açıklıyoruz.”

Gönlümüzü vahyinin yeşerdiği güzel belde eyle ya rabbi! Gönlü kirli olup da ayetlerin yeşermediği habis beldeden eyleme ya rabbi! Bizi gönlünü temizleyenlerden, şükredenlerden eyle ya rabbi!

Lekad erselnâ nûhan ilâ kavmih: “And olsun biz Nuh’u kavmine (resul olarak) gönderdik.” Fe kâle yâ kavmi’budûllâhe mâ lekum min ilâhin gayruh: “Nuh onlara dedi ki: Allah’a âbd olun, sizin için ondan başka ilah yoktur.” İnnî ehâfu aleykum azâbe yevmin azîm:176 “Muhakkak ki ben sizin için o büyük günün azabından korkuyorum.”

Kâlel meleu min kavmihî innâ le nerâke fî dalâlin mubîn:177 “Kavminin ileri gelenleri de: Şüphesiz, biz seni apaçık bir dalâlette görüyoruz, dediler.”

Bizi peygamberini inkâr edenlerden, sözünü hafife alanlardan eyleme ya rabbi! Bizi peygamberini ciddiye alıp ona tabi olanlardan eyle ya rabbi! Peygamberin davetine icabet edip sadece sana âbd olanlardan, senden başka ilah tanımayanlardan eyle ya rabbi!

Summe beasnâ min ba’dihim mûsâ bi âyâtinâ ilâ fir’avne ve melâihi fe zalemû bihâ: “Sonra onların ardından Musa´yı mucizelerimizle firavun ve kavmine gönderdik de o mucizeleri inkâr ettiler.” Fanzur keyfe kâne âkıbetul mufsidîn:178 “Ama, bak ki fesatçıların sonu ne oldu!”

Ve kâle mûsâ yâ fir’avnu innî resûlun min rabbil âlemîn: “Musa dedi ki: Ey firavun! Muhakkak ki ben âlemlerin rabbinin resulüyüm.” Hakîkun alâ en lâ ekûle alallâhi illel hakk: “Hakikat şu ki Allah adına kendim söz söyleyemem; ancak hak olan müstesna!” Kad ci’tukum bi beyyinetin min rabbikum fe ersil maiye benî isrâîl:179 “Ben size rabbinizin mucizeleriyle geldim. İsrailoğullarını benimle beraber gönder.”

Kâle in kunte ci’te bi âyetin fe’ti bihâ in kunte mines sâdikîn: “(Firavun) Dedi ki: Bir mucize ile geldiysen ve doğru söylüyorsan mucizeni getir.” Fe elkâ asâhu fe izâ hiye su’bânun mubîn: “Bunun üzerine Musa, asasını bıraktı, o vakit asa açıkça görünen bir ejderha oldu.” Ve neze’a yedehu fe izâ hiye beydâu lin nâzırîn:180 “Bir de elini çekip çıkardı, o vakit eli bakanlara nur saçan bir şey olarak göründü.”

Kâlel meleu min kavmi fir’avne inne hâzâ le sâhırun alîm: “Firavunun kavminden ileri gelenler de ‘muhakkak ki bu bir sihirbazdır’ dediler.” Yurîdu en yuhricekum min ardıkum: “Sizi yurdunuzdan çıkarmak istiyor (dediler).” Fe mâzâ te’murûn: “(Firavun, kavmin ileri gelenlerine) Bu durumda neyi emredersiniz, (dedi).” Kâlû ercih ve ehâhu ve ersil fîl medâini hâşirîn: “Onlar da (kavmin ileri gelenleri de) dediler ki: Onu da kardeşini de alıkoy, şehre toplayıcılar gönder.” Ye’tûke bi kulli sâhırin alîm: 181 “Bütün bilgin sihirbazları sana getirsinler (buna karşılık versinler, dediler).”

En büyük sihirbazlar yalanı doğru, batılı hak olarak gösterenlerdir. Allah bizi bu sihirbazlardan eylemesin. Olmayan bir şeyi varmış gibi, yalanı hakmış gibi gösterenlerden eylemesin inşallah.

Fellezîne âmenû bihî ve azzerûhu ve nasarûhu vettebeûn nûrellezî unzile meahu: “Mü’minler o kimselerdir ki Allah’ın resulüne iman edip ona saygıda (tazimde) bulunur, yardım ederler ve onunla beraber indirilen nura tabi olurlar.” Ulâike humul muflihûn:182 “İşte, saadete erenler de sadece onlardır.”

Kul yâ eyyuhen nâs: “De ki: Ey insanlar!” İnnî resûlullâhi ileykum cemîa: “Muhakkak ki ben hepinize gönderilmiş Allah’ın resulüyüm.” Ellezî lehu mulkus semâvâti vel ard: “Yerin ve göklerin mülkü onundur.” Lâ ilâhe illâ huve yuhyî ve yumît: “Ondan başka ilah yoktur. (O, hayat verir) Diriltir ve öldürür.” Fe âminû billâhi ve resûlihin nebiyyil ummiyyillezî yu’minu billâhi ve kelimâtihî vettebiûhu leallekum tehtedûn:183 “Onun için hemen Allah’a iman edin, onun ümmi olan nebisine (resulüne, tabi olun). O, Allah’a ve onun kelimelerine iman edendir. Ona tabi olun ki hidayete eresiniz.”

Allah bizi resulüne iman edenlerden, ona saygı gösterenlerden ve yardım edenlerden eylesin. Allah bizi kendisine ve indirdiklerine resulüyle beraber iman edenlerden eylesin. Allah bizi itiraz edenlerden eylemesin inşallah.

Allah, peygamberlerini kitaplarıyla beraber gönderir. Onların arkasından gelenleri de onlara ve getirdikleri kitaba varis kılar. Fe halefe min ba’dihim halfun verisûl kitâbe ye’huzûne arada hâzel ednâ: “Sonra gelip bu kitaba varis olanlar, bu basit dünya malını tercih ettiler (Allah’ın kendilerine miras bıraktığı kitabı arkalarına attılar).” Ve yekûlûne se yugferu lenâ: “Sonra da ‘biz mağfiret olacağız’ dediler.” Ve in ye’tihim aradun misluhu ye’huzûh: “Kendilerine ona benzer bir menfaat daha gelse onu da alırlar.” E lem yu’haz aleyhim mîsâkul kitâbi en lâ yekûlû alâllâhi illâl hakk: “Oysaki o kitapta Allah’a karşı haktan başka bir şey söylemeyeceklerine dair kendilerinden söz alınmamış mıydı?” Ve deresû mâ fîh: “(Onlar o kitabın içindeki şeylerde) Ders görmemişler miydi?” Ved dârul âhıretu hayrun lillezîne yettekûn: “Ahiret yurdunun muttakiler için daha hayırlı olduğu orada söylenmemiş miydi?” E fe lâ ta’kılûn:184 “Siz akıllanmayacak mısınız?”

Vellezîne yumessikûne bil kitâbi ve ekâmus salâte innâ lâ nudîu ecrel muslihîn: “Allah’ın kitabına sapasağlam sarılanlar (tutunanlar), namazı ikame edenler, muhakkak ki biz o iyilerin ecirlerini zayi etmeyiz.” Ve iz netaknel cebele fevkahum ke ennehu zulleh: “Hani, dağı sanki bir gölgelikmiş gibi onların üstüne kaldırmıştık.” Ve zannû ennehu vâkıun bihim: “Onlar da üzerlerine düşecek sanmışlardı.” Huzû mâ âteynâkum bi kuvvetin vezkurû mâ fîhi leallekum tettekûn:185 “(Musa’ya verdiğimiz kitapta da onlara şöyle vahyetmiştik) Size verdiğimizi kuvvetle tutun, içindekilerini (Allah’ın ayetlerini) zikredin (hatırlayın, unutmayın). Böyle yaparsanız takva sahibi olursunuz.”

Ve iz ehaze rabbuke min benî âdeme min zuhûrihim zurriyyetehum ve eşhedehum alâ enfusihim, e lestu birabbikum, kâlû belâ, şehidnâ: “Hani, rabbin hem Âdem’in hem de zürriyetinin sulplerini almış onları nefislerine (kendi kendilerine) karşı şahit tutup ‘ben sizin rabbiniz değil miyim’ demişti. Onlar da ‘evet, (sen bizim rabbimizsin) biz buna şahidiz’ demişlerdi.” En tekûlû yevmel kıyâmeti innâ kunnâ an hâzâ gâfilîn:186 “Bunu yaptık ki Kıyamet günü ‘biz bundan habersizdik (bundan gafildik)’ demeyesiniz diye.”

Ev tekûlû innemâ eşreke âbâunâ min kablu ve kunnâ zurriyyeten min ba’dihim: “Ya da biz babalarımızı bulduğumuz yola tabi olduk, (bilmiyorduk, anlamadık, onlar daha önce şirk koşmuşlardı) biz de onlardan sonra geldik (onlara uyduk, sana şirk koştuk).” E fe tuhlikunâ bimâ fealel mubtilûn:187 “Şimdi bâtıl işleyenlerin yüzünden bizi helâk mı edeceksin (demeyesiniz diye).”

Ve kezâlike nufassılul âyâti ve leallehum yerci’ûn:188 “Biz ayetlerimizi böyle açıklarız, olur ki dönerler.”

Hiç kimse kimseyi suçlayamaz. Allah bizi kendimize ve kendisinin de rabbimiz olduğuna şahit kılmıştır. Bu, gönlümüzde mevcuttur. Bu yüzden “başkasına uydum” deyip mazeret üretemeyiz.

Bizi mazeret üretenlerden eyleme ya rabbi! Bizi sana şahit olanlardan, hayatını yaşarken her anda “kâlu belâ” diyenlerden eyle ya rabbi! “Sen bizim rabbimizsin, biz buna şahidiz” diyenlerden eyle ya rabbi!

Sadakallahulazim

Hepimizin, Allah’ın kitabını elimize alarak ayetleri tek tek okuması, Allah’ın ne demek istediğini anladıktan sonra ise ayetlere uzun uzun cevap vermesi lazım. Ayetleri okuduğumuzda nerede yanlış, nerede eksik yaptığımızı, hangi ayete gerçekten iman ettiğimizi, hangisine de iman etmediğimizi anlarız. İman ettiğimiz bir ayet olunca “iman ettim ya rabbi” dememiz, yanlış yaptığımızı anladığımız bir ayeti görünce de “bu yanlışım için tövbe ediyor, istiğfar ediyorum ya rabbi” dememiz lazım.

Allah ayet-i kerimede “Allah’ı tekbir edin”189 buyurduğu hâlde Allah’ı tekbir edememişsek öyleyse rabbimizi tekbir etmemiz, “rabbinizi tesbih edin” emrine uyup onu tesbih etmemiz, “af dileyin, mağfiret dileyin” ayetlerine uyup Allah’tan af ve mağfiret dilememiz gerekir. Allah’ın kitabını okurken baştan sona mutlaka böyle yapmamız lazım. Bunu yapmak için Arapça bilmemiz gerekmez, Kur’an’ın mealini okuyup anladığımız ayetlere cevap vermeye çalışmamız bunu yapmamız için yeterlidir.

Fatiha Suresi’nden başlayıp ayetlere cevap vermeye çalışırsak Kur’an’ı bütünüyle okuyup tamamladığımızda imanımızın ne kadar tazelendiğini, Allah’a ne kadar yakın olduğumuzu, ne kadar yaklaştığımızı mutlaka anlar, tadarız.

Şu an yaptığımız şey ayetlere dua ve istiğfarla cevap vermekten ziyade rabbimizin vahyiyle nasıl muhatap olacağımızın bir eğitimidir. Bu eğitimle okuduğumuz her ayet için rabbimize nasıl cevap vereceğimizi öğreniyoruz ki herhangi bir ayetle muhatap olduğumuzda gereken cevabı verebilelim ve hayatımızı rabbimizin vahyiyle yaşayalım.

Allah’ın vahyiyle bu şekilde muhatap olarak ayetleri aramızda ders edinmeye çalışmak çok zor bir şeydir; çünkü okunan şey Allah’ın ayetidir, Allah’ın, kuluna olan hitabıdır. Ayetleri öğretmek amacıyla okumak başka, ayetlere muhatabın Allah olduğunu bilerek cevap vermek ise bambaşka bir şeydir; çünkü rabbimizin bize olan hitabına cevap vererek bizi yaratan rabbimizle muhatap oluyoruz. Bu yüzden bu çok zor, çok ağır bir şeydir.

“Ayetlere Dua ve İstiğfarla Cevaplar” sohbetimizle kardeşlerimize ayetleri öğretmiyor, ayetleri indiren rabbimizle nasıl muhatap olacağımızın eğitimini yapıyoruz. Allah’ın hitabına, vahyine cevap vermemiz gerekir ki ayetleri doğru bir şekilde öğrenmiş, ders edinmiş olalım. Böyle yapmazsak, ayetleri gönlümüze nakşetme, talim etme dersi edinmiş olmayız, ayetleri sadece kuru kuruya öğretme, ilim olarak aktarma dersi işlemiş oluruz. Oysaki Allah bu kitabı bize indirmiş, hitabı bize yapmışsa bizim de “rabbim bu sözü bana söylüyor” deyip ayetleri kendimiz için almamız sonra rabbimize cevap vermemiz lazım.

Aynı şekilde Allah “biz bu Kur’an’ı bir dağa indirseydik onu Allah’ın haşyetinden paramparça olmuş, baş eğmiş olarak görürdün”190 buyurduysa bizim de Allah’ın vahyi karşısında gönlümüzün paramparça olması ve başımızı eğip “işittik ve itaat ettik, işittik ve secde ettik, emrin başım üstüne ya rabbi” dememiz gerekir. Böyle yaparsak bu hâlimiz bize Allah’ın yakınlığını, muhabbetini, imanı kazandırır.

Allah ayet-i kerimede “mü’minler o kimselerdir ki Allah zikredildiğinde kalpleri titrer, kendilerine Allah’ın ayetleri okunduğunda imanlarını arttırırlar ve onlar rablerine (Allah’a) bütünüyle tevekkül ederler”191 buyurur. Öyleyse mü’min olmamız ve imanımızın artması için ayetleri okuyup anlamaya, üzerinde tefekkür etmeye çalışmamız, bununla beraber her bir ayeti kabul edip etmediğimize dair rabbimize cevap vermemiz gerekir.

Okuduğumuz yahut dinlediğimiz ayetler için hemen rabbimize dönüp “vahyini kabul ediyorum ya rabbi! Sen benim rabbimsin, ben de senin kulunum. Bana yaptığın her vahyi bütün gönlümle hiçbir ağırlık hissetmeden kabul ediyorum. Doğru olan, hak olan, güzel olan sadece senin vahyindir. Senin vahyin, kitabın dışında hak yoktur ya rabbi” dememiz lazım.

Allah’ın kelamını, kulların kelamıyla karıştırmamalı, kulların kelamına benzetmemeli, başkalarının sözünü de Allah’ın kelamıyla bir tutmamalıyız. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “Allah’ın, kullarına olan üstünlüğü neyse Allah’ın kelamının da kulların kelamına olan üstünlüğü odur”192 buyurmuştur. Bu yüzden Allah’ın kelamı, kulun kelamıyla arasında hiçbir şekilde, kesinlikle kıyas kabul etmez.

Söz hakkına sahip olan sensin ya rabbi! Mülk senindir, mülkünde sözü geçerli olan sensin ya rabbi! Sen bizim rabbimizsin, biz de senin kulunuz. Bizim üzerimizde söz hakkına sahip olan sensin ya rabbi! Sen her neyi söylediysen onu kabul ediyor, her neyi emrettiysen onu yapıyoruz. Sen bizim nasıl düşünmemizi, nasıl bakmamızı, nasıl anlamamızı, nasıl okumamızı emrettiysen öyle bakacak, öyle anlayacak, öyle okuyacağız ya rabbi!

Senin söylediğini anlamadan hiçbir şeyi anlamak mümkün değildir ya rabbi! Yalnız sen söyleyince, anlatınca biz anlarız ya rabbi! Hak olan sadece senin buyurduğundur, senin vahyin dışında hak yoktur, doğru yoktur, güzellik yoktur ya rabbi! Her şey, bütün varlık sana aittir, senin tecellin bir an dursa bütün varlık yok olur. Sen bütün varlığı tecellinle yaratmışsın, sevdiğin için yaratmışsın ya rabbi! Her varlık üzerinde bir muradın vardır. İnsan üzerindeki muradın ise insanın sana ayna olması, halife olması, seni temsil etmesi, senin güzelliğini kendi üzerinde göstermesidir. Bütün varlığı bir ayet olarak okuyup seni bilmesi, tanıması, anlaması, kısacası sana âbd olmasıdır ya rabbi!

Bizi bu hakikati anlayanlardan eyle ya rabbi! Bütün varlığı ayet olarak okuyanlardan eyle ya rabbi! Vahyini okuyanlardan, seni ciddiye alanlardan eyle ya rabbi! Bizi; seni rab olarak, kendisini de sana kul olarak kabul edenlerden eyle ya rabbi! Kulluğu yaşayanlardan eyle ya rabbi! Kulluğun âşıklık olduğunu bilenlerden, bu âşıklığı yaşayanlardan eyle ya rabbi! Bütün varlığın aşk ile semah ettiğini bilenlerden eyle ya rabbi! Her şeyin birbiri etrafında semah ederken sana olan âşıklığını ortaya koyduğunu bilenlerden eyle ya rabbi! Bizi eşyanın hakikatini, tecellisini bilenlerden, müşahede edenlerden, bu hakikati görenlerden eyle ya rabbi! Eşyanın hakikatini olduğu gibi görenlerden eyle ya rabbi! Bütün varlığın, mahlûkatın sana nasıl âşık olduğunu görenlerden, bunu anlayanlardan eyle ya rabbi! Kendisinin de sana âşık olması gerektiğini bilenlerden, sana âşık olanlardan eyle ya rabbi!

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. A’râf /1-2 ↩
  2. A’râf /3 ↩
  3. A’râf /6 ↩
  4. A’râf /7-9 ↩
  5. A’râf /10 ↩
  6. A’râf /11 ↩
  7. A’râf /12 ↩
  8. A’râf /13 ↩
  9. A’râf /16-18 ↩
  10. A’râf /19 ↩
  11. A’râf /20 ↩
  12. A’râf /21 ↩
  13. A’râf /23 ↩
  14. A’râf /26 ↩
  15. A’râf /27 ↩
  16. A’râf /28 ↩
  17. A’râf /29 ↩
  18. A’râf /30 ↩
  19. A’râf /31 ↩
  20. A’râf /32 ↩
  21. A’râf /33 ↩
  22. A’râf /35 ↩
  23. A’râf /36 ↩
  24. A’râf /37 ↩
  25. A’râf /38 ↩
  26. A’râf /39 ↩
  27. A’râf /40 ↩
  28. A’râf /41 ↩
  29. A’râf /42 ↩
  30. A’râf /43 ↩
  31. A’râf /44 ↩
  32. A’râf /45 ↩
  33. A’râf /49 ↩
  34. A’râf /50 ↩
  35. A’râf /51 ↩
  36. A’râf /52 ↩
  37. A’râf /53 ↩
  38. A’râf /54 ↩
  39. A’râf /55 ↩
  40. A’râf /56 ↩
  41. A’râf /58 ↩
  42. A’râf /59 ↩
  43. A’râf /60 ↩
  44. A’râf /103 ↩
  45. A’râf /104-105 ↩
  46. A’râf /106-108 ↩
  47. A’râf /109-112 ↩
  48. A’râf /157 ↩
  49. A’râf /158 ↩
  50. A’râf /169 ↩
  51. A’râf /170-171 ↩
  52. A’râf /172 ↩
  53. A’râf /173 ↩
  54. A’râf /174 ↩
  55. Bakara /185 ↩
  56. Haşr /21 ↩
  57. Enfâl /2 ↩
  58. Dârimî, Fedailu'l-Kur'ân, 17 ↩