Aşk Âşık Maşuk 16.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Önceki sohbetlerimizde Aşk, Âşık, Maşuk’u, Allah’ı neden sevmemiz, ona neden âşık olmamız gerektiğini anlamaya çalıştık. Bu sohbetimizde de insanı biraz tanımaya, anlamaya çalışacağız inşallah.
Allah suret itibariyle beşere insan olma vasfını vermiş, ruhundan beşere nefhedince beşer, insan olmuştur. İnsan, kendi kendisiyle, Allah’ın kendisine nefhettiği ruhuyla, hakikatiyle beraber olursa insan olur.
Nasıl ki cennette ve cehennemde dereceler varsa aynı şekilde insanların da mutlaka dereceleri vardır. Resulullah (s.a.v) Efendimiz; “cennet sekiz kattır. Cennette bin derece vardır, her bir derecenin arası yerle gök kadardır”510 buyurur. Resulullah (s.a.v) Efendimiz bunu bir rakam olarak değil de anlaşılsın diye böyle söylemiştir; yani biri manevi olarak bir derece birinin önünde olup, o kişiden üstün olursa üstün olduğu kişiyle arasında yerle gök kadar bir fark vardır buyurmuştur. İnsan bu dereceleri kendisi kazanır. Bu; insan olmanın, Hz. İnsan olmanın derecesidir.
İnsanlar üç kısımdır. Bir kısmı birbiriyle uğraşır; bunlar en basit, derecesi sıfır olan, insanlık seviyesi en düşük olan insanlardır ve bunlar sadece birbirleriyle uğraşırlar. Bunu birazdan daha detaylı açıklayacağım inşallah.
Bir kısmı kendisiyle uğraşır; bunlar hem dünyası hem ahireti için kazanmaya çalışırlar. Birbirleriyle uğraşmaz, kendisiyle uğraşıp dünyasını, ahiretini kazanmaya çalışırlar. Bunlar normal insanlardır.
Bir kısmı da; Allah ile, insanlık ile meşgul olur, insanlığın kazanmasıyla meşgul olurlar, dolayısıyla bunların muhatapları Allah’tır. İşte bunlar büyük insanlardır.
O en düşük seviyedeki insanlar aynı zamanda halleriyle; “sen de bizim gibi ol, bizim gibi yap” deyip birbirlerini kendileri gibi olmaya davet ederler; yani o kadar düşük seviyededirler ki komşularına bakıp; “işte komşumuzun şuyu var, biz de onu alalım, herkes böyle yapıyor, bizde böyle yapalım, siz de öyle yapın” derler. Böyle olanlar seviyesi en düşük insanlardır. Tabiri caizse insan olmaktan, Hz. İnsan olmaktan mahrum kalmış, insan olmanın tadını almamış olanlardır. Bunlar küçük olmalarından dolayı küçük şeylere boğulurlar.
Mesela böyle olanlar en ufak bir sorun ve sıkıntıda; “ne olacak, nasıl olacak” deyip o sıkıntının içinde boğulup, feryat ederler. Evlerinin içinde de aynı sorunlar yaşanır. Böyle olan eşler birbirlerine veya çocuklarına; “sen şöyle söyledin, sen böyle yaptın, sen böyle hareket ettin, şunu yapmadın” deyip ufak tefek şeyleri sorun haline getirirler. Bunlar küçük ve basit insandır; yani insanlığın tadını almamış, sadece ismi insan olan kişilerdir. Dünyadaki sorunlar, sıkıntılar, Allah’ın onları tabi tuttuğu imtihanlar onlara büyük ve ağır gelir, dolayısıyla bunlar karşısında boğulurlar, küçük oldukları için boğulurlar. Bu; tamamen beşeri bir durum, beşeri bir haldir.
Manevi olarak büyük olan bir insan böyle bakmaz. Basit ve küçük sorunlar o insanın karşısında küçüktür; çünkü kendisi büyüktür. Bir insanın kendisi büyük olursa bütün sorunlar onun karşısında küçülür; ama küçük olursa küçük sorunlar bile ona dağ gibi görünür. Mesela karıncayı bir tas suyun içine koysan boğulur; çünkü bir tas su ona deniz gibi, derya gibi gelir. Oysaki bir tas su büyük değildir sadece karınca küçük olduğu için o bir tas su ona büyük gelir.
Büyük insanlar; Allah ile sevinip Allah ile üzülen, Allah’ın hesabını yapıp Allah ile beraber hayatı yaşayan insanlardır. Böyle olanlar gerçekten insan olmuş, kendi kendisi olmuştur. Böyle bir insan aslında normal bir insandır; ama insanların insanlık seviyesi düşünce normal olan bu hal insanlara çok garip, tuhaf ve büyük gelir, insanlar da böyleleri için; “onlar büyük insanlardı” der. Ya da anlamadıkları, kendi seviyesinden onlara baktıkları, onlar gibi olmadıkları için onu beğenmezler.
Az önce söyledim; küçük insanlar komşusunda olan herhangi güzel bir şeyi bile sorun ve sıkıntı yapıp; “komşumuzun var, bizim neden yok” derler. Böyleleri manevi olarak bakamamış, hayatı anlamamış, Allah’ın hesabını yapamamış olanlardır. O kadar küçülmüştür ki sadece iki üç adım ötesini görür ve ebedi âleme, Hz. İnsan olmaya bakamaz.
En büyük insanlar peygamberlerdir. Küçük insanlar ise peygamberleri kendisine örnek alıp; “ben de onlar gibi yapmalıyım, onlar gibi olmalıyım” demek yerine etrafına bakıp, kendi kendine, kendi küçüklüğüyle hüküm veren, karar verenlerdir.
İnsan ya peygamberleri (peygamberini) kendisine örnek alıp, onlar gibi yapmaya, onlar gibi olmaya, onlar gibi büyümeye çalışır ya da küçücük dünya hayatına ebedi hayatmış gibi muamele edip, öyle kabul eder. Böyle biri diliyle istediği kadar; “ebedi bir hayat vardır” demiş olsun, aslında kendi gönlünde ebedi hayata yer vermemiştir. Bu yüzden onların her şeyi dünyadır, dünya ile ilgilidir. Bir insanın her şeyi dünyaysa, üzülmesi de sevinmesi de dünya ileyse ahireti hafife almış, basite almış hatta yok saymış demektir.
İnsanı insan yapan; insanın imanıdır, Allah’ın insana nefhettiği ruhudur, Hz. İnsan olmasıdır. Allah ayeti kerimede; “canlıların en kötüsü aklını kullanmayan sağır ve dilsiz (insanlardır)”511 buyurur. Başka bir ayette de; “Allah katında canlıların (insanların) en kötüsü kâfirlerdir (hakikati örtenlerdir, hakikati görmezden gelenlerdir)”512 buyurur.
Kefere; örtmek, kapatmak anlamına gelir. Biri iman etmemişse hakikatin üstünü, kendi üstünü örtmüş, örtünmüş olur; yani insanlığını açığa vuramıyor, insanca yaşamıyor, Hz. İnsan olarak düşünmüyor, konuşmuyor, hareket etmiyor olur. Bunlar insanların en kötüsü, en aşağıda olanlarıdır.
Bu yüzden kendimize, insanlara, ailemize, çevremize baktığımızda doğru hüküm verebilmek için Allah’ın hükmüne, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hayatına bakmamız gerekir. Bir konu hakkında karar verdiğimizde yahut başkaları bir şey yaptığında; “doğru mu yapıyoruz, yanlış mı yapıyoruz, doğru mu yapıyorlar yanlış mı yapıyorlar” diye bakıp kararımızı devamlı böyle vermemiz gerekir. “İnsanlar ne der, herkes bizim için ne der” fikri, düşüncesi tamamen şirktir, küfürdür. “Allah ne der” demiyor, “insanlar ne der” diyorsak bu durumda insanları, komşuları, arkadaşları, çevremizdekileri Allah’a şirk koşmuş olduk, onları Allah’ın önüne almış olduk, onların ne dediği bizim için Allah’ın ne dediğinden daha önemli olmuş oldu demektir.
İnsanlar üç kısımdır dedik; birbirileriyle uğraşanlar, kendileriyle uğraşanlar, bir de Allah ile meşgul olanlar.
Mü’min; Allah ile meşgul olan, derdi Allah olandır. Kim ne ile meşgul olursa olsun, hayatı nasıl yaşarsa yaşasın bu onun imanıdır, imanının gereğidir; yani kim neyi seviyorsa ona göre konuşur, ona göre düşünür, hayatını da ona göre yaşar. İnsanın fikri, düşüncesi, konuşması, yaşantısı, hayatı onun seviyesini; yani insanlık seviyesini, insan olma seviyesini belirler.
Herkesin; “acaba ben küçük ve basit bir insan mıyım, daha doğrusu insanlığı tadamamış, kabul edememiş bir beşer miyim, yoksa bir parça da olsa insanlığı tatmış, insan olabilmiş seviyede, kendisiyle meşgul olan bir insan mıyım, yoksa gerçek manada Hz. İnsan olup derdi Allah’ın rızası, dostluğu, cemali olan insan mıyım? Ben neyle uğraşıyorum, benim meşguliyetim, düşüncem, fikrim nedir, çabam ve gayretim hangi yoldadır, neye göredir, neyi kazanmak içindir” deyip mutlaka kendini ölçmesi, tartması gerekir.
Birinin derdi dünyaysa o, ota bakmıştır. Hayvanlar da yer, içer, yatar, dolayısıyla derdi dünya olan birinin hayvandan bir farkı olmaz; ama biri iman etmişse, Allah’ı seviyorsa, daha doğrusu Allah’ı her şeyden çok, canından çok seviyorsa onun derdi de Allah olur. Bunun için; “ayinesi iştir kişinin, lafa bakılmaz” demişlerdir; yani lafla, “ben Allah’ı çok seviyorum” demekle Allah’ı sevmiş olmazsın; çünkü bu lafı söyleyince amelin ve düşüncen seni inkâr eder, yalanlar. Bu yüzden dilinin böyle söylemesi seni mü’min yapmaz.
En ufak bir şeyde boğuluyorsak bu bizim küçüklüğümüzü gösterir. Mü’min sıkıntıya boğulmaz. Hiçbir sıkıntı, hiçbir yokluk, hiçbir imtihan onu boğmaz; çünkü o, Allah ile beraberdir. Allah ile beraber olan yıkılmaz, ne olursa olsun Allah ile beraber dimdik durup; “sen benim rabbimsin ben de senin kulunum. Bana düşen; sana kul, âbd olmak, doğru ve güzel yapmak, senin razı olduğun, sevdiğin gibi yapmaktır” der.
Gerçek manadaki Hz. İnsanın derdi nefsinin razı olması değildir; yani Hz. İnsan; “ya rabbi! Sen beni razı et” diyen değil “ya rabbi! Ben seni nasıl razı ederim. Senin beni yaratma muradın üzerimde nasıl gerçekleşir” diyen, diyebilendir. Biri bunu söyleyebiliyorsa o Hz. İnsandır.
Biri böyle söylerse Allah’tan alacağı cevap nedir?
Ve mâ halaktul cinne vel inse illâ li ya’budûn:513 “Ben cinleri ve insanları sadece bana âbd olsunlar diye yarattım.” Bir de; “Allah ölümü ve hayatı yarattı ki hanginiz daha güzel yaparsınız (hanginiz muhsin olursunuz, ihsanda bulunursunuz)”514 cevabıdır. Hayatın gayesi budur. Allah’a âbd olmanın yolu güzel yapmaktan, güzel olmaktan geçer. Allah için güzel yaparsak güzel oluruz, güzel olursak Allah’a âbd oluruz.
Âbd olmak; Allah’ı sevmektir, Allah’ın sevgisini kazanabilmek için koşuşturmak, çaba ve gayret sarf etmek, Allah nasıl bir imtihana tabi tutarsa tutsun kazanmak için gerekeni, her türlü fedakârlığı yapmaktır.
Kulun derdi âbd olmak olursa Allah’ın muradı onun üzerinde gerçekleşir. Allah’ın muradı onun üzerinde gerçekleşirse Allah o kuluna bakınca âbdini görür; yani iman etmiş mü’mini, âşığını görür. Kul âşık olmuşsa, âşıklığını ispat etmişse kuldur, âbddir, güzel ve doğru yapmıştır. Yoksa kendi kendine bir ilah hayal edip; “işte şöyle yaparsak kazanırız ve Allah bizi cennete koyar, böyle yaparsak da cehenneme gideriz” diyen değildir.
Birileri; “şunu şöyle yapman lazım” ötekileri; “bunu böyle yapman lazım” deyip herkes yolu kendine göre göstermeye çalışır. Oysaki Allah ayeti kerimede; “senden önce hiçbir resul yoktur ki biz onu gönderirken (hangi kavme gönderirsek gönderelim) ona şunu vahyetmemiş olalım; Allah’tan başka ilah yoktur (hiçbir şeyi Allah’a şirk koşmayın. Sizin ilahınız bir tek olan Allah’tır) ve sadece Allah’a âbd olun”515 buyurur. Gönderdiğimiz bütün resullerimize böyle vahyettik, böyle emrettik, dedi Allah. Onlar da kendi kavmini Allah’a davet ederken; “Allah’tan başka ilah yoktur, Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmayın ve sadece Allah’a âbd olun, sizin rabbiniz, ilahınız Allah’tır” deyip davet etmişlerdir.
Demek ki gaye, amaç Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmamak, sadece Allah’a âbd olmakmış ve Allah bütün peygamberlerini bunun için göndermiştir.
Yani Allah, peygamberleri kavimlerine gönderirken; “Allah’a âbd ol, Hz. insan ol, Allah’a âşık ol, Allah’a iman et, Allah’a sevgide hiçbir şeyi şirk koşma, hiçbir şeyi Allah’ı sever gibi sevme, sadece ona iman et, onu sev, ona âşık ol, onun sevgisi senin için her sevginin önünde ve üzerinde olsun, hayatını yaşarken Allah’ın rızasını kazanmak için yaşa, hayatını onun yolunda harca, kurban et” demek için göndermiştir.
İnsan hayattan, zamandan ibarettir. Allah bizi dünyaya göndermeden önce bir hayatımız yoktu, dolayısıyla neyi kazanabiliyorsak bu hayatta kazanacağız. Bu zamanı da dünya hayatını da nereye harcamışsak karşılığında sadece onu alırız ve hayatımızı neyin uğrunda harcamışsak ona da kurban etmiş oluruz.
Allah ayeti kerimede; “de ki: Namazım, kurbanım, hayatım ve ölümüm âlemlerin rabbi olan Allah içindir”516 buyurur. Bunu söyle, dedi Allah. Acaba bunu söyleyebilecek miyiz ya da ne kadar söylüyoruz; yani söylediğimiz bu söz ne kadar doğrudur! Eğer “namazım, selatım, duam, isteğim, aşkım, muhabbetim, kurbanım âlemlerin rabbi olan Allah içindir” diyorsak söylediğimiz bu sözün ne kadar doğru olduğuna bakmamız gerekir.
Kurban; harcadığın, feda ettiğin her şeydir, feda ettiğin her anın, her zamanın, hayatın ve ölümün demektir. Hayat; yaşadığımız her andır, her anı kapsar. Ölünceye kadar gerektiğinde canımızı da Allah yolunda feda edip; “namazım, kurbanım, hayatım ve ölümüm âlemlerin rabbi olan Allah içindir” dememiz gerekir. İşte bunu söyleyebilen, bunun gereğini yerine getirebilen insan, Hz. İnsandır. Kul, namazının (selatının), kurbanının, hayatının ve ölümünün karşılığında Allah’ın rızasını, dostluğunu, cemalini, Allah’ın zatıyla sıfatıyla tecelli edip Allah’ın nuru olma nimetini kazanır.
Gerisi hayatını, selatını, kurbanını neye harcamışsa, hayatını hangi yolda feda etmişse en fazla onu kazanabilir. Allah ayeti kerimede; “insanlardan öylesi var ki ‘rabbim bana dünyada ver’ derler. Onların ahiretten nasibi yoktur; ama onlara kazandıklarından (takdir ettiğimiz) bir nasip vardır”517 buyurmuştur. Onlara nasiplerini veririz, onları dünyadan mahrum bırakmayız; ama onların ahiretten nasibi yoktur, dedi Allah.
Allah’ın rızasını, Hz. İnsan olmayı, Allah’a dost olmayı tercih ettiysen, selatın, kurbanın, feda ettiklerin, hayatın, ölümün Allah için olduysa kazanabilirsin. İşte insan olmak, Hz. İnsan olmak bununla mümkündür. Bundan ne kadar mahrum kaldıysan kendinden, Hz. İnsan olmaktan da o kadar mahrum kalırsın.
Herkes; “bu hayatı ne için yaşıyorum, hayatımı hangi uğurda harcıyorum, sarf ediyorum” deyip kendi gönlüne bakmalı, kendini hesaba çekmelidir. Kişi hayatını hangi uğurda, hangi yolda harcarsa alabileceği de odur. Allah, kulunu hesaba çekerken kul; “ya rabbi, dünya beni meşgul etti, geçinmek zordu, ihtiyaçlar çoktu, o ihtiyaçları temin etmek için de gecemi gündüzüme kattım. Etrafımdakilerini, ailemi, çocuklarımı razı etmeye çalıştım ve kulluğumu bu yüzden yapamadım” derse Allah acaba o kula nasıl bir cevap verir!
Allah zaten peygamber ve kitap göndererek kuluna gereken cevabı vermiştir.
Biraz önce söylediklerine karşılık Allah, kuluna; “ben seni bunun için mi yarattım, senin yaratılış gayen ekmek miydi, ot muydu, birilerini razı etmek miydi? Ben sana dünyanın da rabbi ahiretin de rabbi benim demedim mi? Senin asıl vazifen bana âbd olmaktır, kâmil insan, Hz. İnsan olmaktır demedim mi?” derse kul ne cevap verebilir! Kul; “ben sana güvenmedim, ben şöyle yapmasaydım eğer aç kalırdım, çocuklar perişan olurdu” derse Allah ona bu sefer; “onların rabbi ben miydim yoksa sen miydin” diye sormaz mı?
Resulullah (s.a.v) Efendimiz; “kim, Allah’ın dinini dert edinirse (Allah’a kul olmayı, âbd olmayı, Allah’a davet etmeyi dert edinirse) Allah onun özel dertlerini satın alır”518 buyurmuştur. Yani Allah onlara şifa verir, ikram edip özel sorunlarını halleder; ama kendi dertleriyle uğraşanları, kulluğunu, Allah’ın dinini yaşamayı, taşımayı, takdim etmeyi ihmal edenleri de Allah özel dertleriyle baş başa bırakır. Onlar da o dertleriyle bocalar durur, kendi dertleriyle boğuşur, dolayısıyla bir yeri düzeltirken öteki yeri bozarlar, öteki yeri düzeltirken de başka bir sorun çıkarırlar. Ölünceye kadar dünyayla, dünyadaki sorunlarla boğuşur, dururlar.
İnsanın dünyadaki sorunlarla, özel dertleriyle boğuşmaktan kurtulmak için yapması gereken şey; Allah’ın dinini, kulluğu, Allah’ın rızasını ve dostluğunu dert edinmektir. Sen Allah’ı dert edinirsen o da senin dertlerini satın alır; yani gerekeni yapıp, dertlerini, sorunlarını, sıkıntılarını çözerek hepsini halleder. Bu, çalışmayın demek değildir. Vesileye sarılacağız; ama derdimiz aç kalmamak olmayacak. Rezzak olan, kerim olan, vehhab olan, rahman ve rahim olan Allah bizi hiç aç bırakır mı!
Hayatı Allah ile Allah’ın peygamberleriyle beraber anlamak gerekir. Bütün peygamberlere baktığımızda dertlerinin bir tane olduğunu anlarız.
Bütün peygamberler “Allah” demişler, “lâ ilâhe illallah” demişler; yani “Allah’tan başka ilah yoktur” demişler, “Allah’a iman etmek, âbd olmak, Allah’ı sevmek lazım” demişlerdir. Dertleri bu olmuş ve bunu insanlara, ulaşabildikleri her yere taşımaya çalışmışlardır. Bu uğurda aç kalmışlar, susuz kalmışlar, işkence görmüşler, eziyet görmüşler, zulme uğramışlar, memleketlerini terk etmek zorunda kalıp hicret etmişlerdir; ama sıkıntı da çekseler bütün hayatlarını “la ilahe illallah” diyerek ve dedirterek yaşamışlardır.
Peygamberlerle beraber onlara iman edenler de aynen onlar gibi yapmışlardır. Onlara şimdi baktığımızda her biri için; “onlar kazanmış, onlar gerçekten büyük insandı, onlar Allah’ın hesabını yapan, Allah için her türlü fedakârlığı yapan, hem selatları hem kurbanları hem hayatları hem ölümleri Allah için olan insanlardı” deriz. Hiç kimse bunun dışında bir kelime söyleyemez; çünkü Allah onları tasdik etmiş, “onlar böyleydi” demiştir.
Gerisi; insan olamadığı için, insan olmayı kazanamadığı, beceremediği için çöpe gitmiş; yani cehenneme gitmiş, rabbini kaybetmiştir. Küçücük dünya hayatı, kısacık dünya hayatı onları meşgul etmiş, dünya hayatına boğulmuş, onu gerçekmiş gibi, ebediymiş gibi zannetmiş öyle kabul etmiş, ahiretini de, insanlığını da, rabbini de iki günlük dünya hayatı karşılığında satmışlardır. Hayatını satmış; yani o yolda hayatını vermiş, kullanmış, harcamışlardır. Aklımızı kullandığımızda bunun böyle olduğunu görürüz.
Mü’minin mutlaka bir derdi vardır. Hangi mü’minlerin? -Elbette ki Allah’ın mü’minlerinin, Allah’a mü’min olanların, Allah’a iman edenlerin.
Herkes bir şeyin mü’minidir. Kim neyi seviyorsa, neyi kazanmanın derdinde ve neyi kazanmanın peşindeyse, hayatını hangi yolda harcıyorsa onun mü’minidir, onun aşığıdır, onu sever, onu ister, dolayısıyla hayatını sarf ettiği o şey onun putudur, taptığıdır. Bu her şey için geçerlidir. Mesela; birileri eşinin mü’minidir, birileri çocuklarının, birileri anasının, babasının, birileri insanların, komşularının mü’minidir; yani onların hesabını yapar, dertleri sadece budur.
Allah’a mü’min olanlar ise Allah’ı severler, onlar Allah’a âşıktır, Allah’ı ister, onu ondan isterler. Bu yüzden Allah ayeti kerimede; İyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn:519 “Yalnız sana âbd oluyoruz ve yalnız seni istiyoruz” buyurur. Yani “seni istiyoruz, seni senden istiyoruz, senin istediğin gibi olmak istiyoruz” derler. Sen de Allah’a böyle söylediğinde Allah’ın rabliğini istemiş olursun; yani “sana âbd olayım, sen de benim rabbim ol” demiş olursun. Eğer sen Allah’ı rab olarak kabul edemediysen kul olmayı da kabul etmemişsin, edememişsin demektir.
Bu kısacık dünya hayatı karşılığında ebedi bir hayat insanı bekliyor; ama kul kazanırsa, kazanabilirse ebedi hayatı onu bekliyor. İnsanın ebedi hayatı kazanması için “ben ebedi hayatı, rabbimi istiyorum” deyip tercih yapması gerekir. Kazanmış olan peygamberler ve onlarla beraber olanlar nasıl kazanmışsa bizim de onlar gibi yapmamız gerekir ki kazanabilelim. Yoksa; “onlar gibi olmayı, onlar gibi yapmayı kabul etmiyorum, ben böyle yapıyorum ama kazanıyorum” dersek kazandığımızı zannederiz, oysaki kazanmış olmayız. Çünkü Allah ayeti kerimede; “Allah hiç kimse için âdetini değiştirmez. Allah’ın âdetinde (sünnetinde) hiçbir değişiklik göremezsin (değişiklik olmaz)”520 buyurur.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “kul, Allah’a bir adım atarsa Allah ona en az on adım atar”521 buyurur. Yani kul bir hayır, bir güzellik işlerse Allah ona en az bire on verir. Hatta bire yüz, bire yedi yüz ve hesapsız da verir. Kul, Allah’tan uzaksa Allah’tan kaçtığı içindir, Allah ile beraber olamıyorsa Allah’a iman etmediği içindir.
Bir zerre iman bile insanı cennete götürmek için yeterlidir; ama son nefeste imanını kurtarabilirse bu yeterli olur. Mesela bir hadis söyleyeyim, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “biri hayatını yaşarken bir sefer, bir an ‘ben Allah yolunda öleyim, Allah yolunda öldürüleyim, şehit olayım’ demezse murdar olur”522 buyurur. Yani imanını kurtaramaz. Biri “ben Allah yolunda öldürüleyim, şehid olayım” derse imanını neden kurtarmasın ki! Çünkü o anda iman etmiştir. İman o anlık imandır ve bu iman onu kurtarır; ama biri bunu hayatında bir kere bile söylemediyse Allah’a hiç iman etmemiştir.
Allah’a âşık olanlar, gerçek manadaki mü’minler hep “ben Allah yolunda öleyim” deyip Allah’a kurban olma halindedir. Biri mü’min olduğunu iddia ediyorsa ama bunu bir sefer bile söyleyememişse imanını kurtaramaz; yani onun bir zerre bile imanı olmamış demektir. Biri bir an bunu söylerse o anda iman eder; yani böyle söylediği an iman etmiş haldedir. Allah o anın hürmetine ona ikram eder ve imanını korumasına yardım eder.
Bundan önceki sohbetlerimizde Aşk, Âşık, Maşuk’u anlatmaya çalıştık. Aşk; insanı insan eder, beşer olan birini Hz. İnsan eder; ama bunun için kendi kendimizi kandırmadan, kendi nefsimize taraf durmadan hüküm vermemiz gerekir. Kul, Allah’a âşıksa bu aşkının, muhabbetinin Allah’tan olduğunu bilmelidir. Âşık bir kul, bu aşkın, muhabbetin kıymetini de değerini de bilir; çünkü kul, Allah’ı seviyorsa Allah onu seviyor demektir, dolayısıyla o kendi kıymetini de, Allah katında ne kadar sevgili olduğunu da bilir. Böyle bir kul, rabbini üç kuruşa, iki ekmeğe, dünyalık herhangi bir nimete satmaz, eğer satıyorsa iman ettiği, Allah değildir. Kendini neye satıyorsa o onun rabbi olmuştur. Bu nedenle kendimize bakarak bunu görmemiz, anlamaya çalışmamız gerekir.
Herhangi bir konuda rabbimize küsebiliyor, darılabiliyor, kızabiliyorsak bilelim ki ne için kızmışsak taptığımız da odur; çünkü o anda küfrümüz, şirkimiz ortaya çıkmıştır. Böylelerine söylemek lazım; “hani sen kuldun, hani Allah seni yaratmıştı, hani Allah her şeyi senden daha iyi biliyordu, hani o rahman ve rahimdi, hani o veduddu, seni seviyordu! Bütün söylediklerin yalanmış demek…”
Allah’ın ikram ettiklerine aldanmamak gerekir. Sen Allah’a yaklaşmak için bir adım atarsan Allah sana on adım atar, sen bir güzel yapmaya çalışırsan o sana on ihsan eder, elli ihsan eder, yüz ihsan eder, bin ihsan eder. Allah sana ihsan ettiğinde bu ihsanın karşılığında şımarmaman; “tamam oldu, bitti” dememen gerekir. Allah sana ihsanda bulunduysa, muhabbeti, yakınlığı verdiyse hatta sana perdeleri açtıysa şımarmaman boynunu bir daha bükmen gerekir. Herhangi bir şeyi, herhangi birini Allah’a şirk koşup koşmadığına bakman, Allah’ın kabul etmeyeceği herhangi bir düşüncede, fikirde, sözde, tavırda bulunmaman gerekir.
Aşığın söyleyeceği, yapacağı sadece güzelliktir, rabbini övmek, hamd etmek, tesbih etmek, tekbir etmektir. Aşığın; yani mü’minin hali böyledir. Mü’minin hangi halde olursa olsun Allah’ı tesbih etmesi, ona hamd etmesi, onu tekbir etmesi, tahlil etmesi, tahmid etmesi gerekir.
Bir de mü’min bir beşerdir. Bu yüzden üzülebilir, sıkılabilir, ağlayabilir; ama gönül itibariyle rabbine küsmez, darılmaz. Allah ne yaparsa yapsın o, Allah’ın yaptığı her şeyin en güzel olduğunu bilir.
İnsanların üç kısım olduğunu söylemiştim. Şimdi biraz daha detaylı açıklayayım.
Küçük ve basit insanlar; insanlığın tadını almamış olan, birbirleriyle meşgul olan, birbirleriyle uğraşanlardır. “Şu şunu şöyle yaptı, bu bunu böyle yaptı, bu niye böyle yaptı, şu şöyle kötüdür, bu iyi değildir” diyenler basit insanlardır. Bunlar aslında Hz. İnsan olma tadını, kokusunu almamış olanlardır, dolayısıyla bu insanlar hayatlarını da insanlara göre yaşarlar; yani “benim için şöyle söylesinler, benim için böyle demesinler” diye hayatlarını yaşarlar. Böyle olanlar rabbinden mahrum kalmış, insanı, insanın düşüncesini, sözlerini ilah edinmişlerdir.
Normal insanlar; kendisiyle, ailesiyle, çevresiyle meşgul olan insanlardır. Hem dünya hayatını kazanmaya çalışırken başka insanlarda kazandığında onlar adına sevinir, kaybettiklerinde onlara dua eder, yanlış yaptıklarında da onlar için istiğfar ederler; ama kendileri de kazanmaya çalışırlar. Hem de ailelerini yakıtı taşlar ve insanlar olan ateşten kurtarmaya ve ebedi hayatlarını kazanmaya çalışarak Kıyamet günü hesaplarını vermek için hayatlarını yaşarlar, dolayısıyla ebedi bir hayatın kendilerini beklediğini bilirler. Bunlar normal insanlardır.
Büyük insanlar da; peygamberlerle beraber olanlar, peygamberlere benzeyen insanlardır. Derdi insanlık olan, Allah’ın rızası olan, Allah’ın muradının gerçekleşmesi olan insanlardır. Yani böyle insanlar “ben cennete gideyim” deyip, cennetin hesabını yapmaz, yapamaz, zaten böyle bir şeyi düşünemezler, onlar; “rabbim benden razı olsun, muradı benim üzerimde gerçekleşsin” derler. Biri tabiri caizse; “ben değil rabbim sevinsin, böyle yapayım beni yaratan rabbim sevinsin” diyorsa o, büyük insandır.
Her ne olursa olsun önce öğrenmek, anlamak, kavramak, iman etmek lazım, ondan sonra gereğini yapma imkânı olur. Bizimle beraber olan kardeşlerimizin büyümesi, kendinden, “ben” demekten kurtulması gerekir; yani “şunu istiyorum, bunu istiyorum, bana böyle yap, bana şöyle yap, ben böyle oldum, şöyle oldum” demekten kurtulması gerekir.
Kişi “ben” dedikçe benliğinden kurtulamaz “Allah” diyemez. Allah ile benlik bir arada bulunmaz, bulunamaz, bu mümkün değildir. Kardeşlerimizin şimdiye kadar anlattıklarımızdan bunu rahatlıkla anlaması gerekir. İnsanın benliğinin olduğu yerde Allah olmaz. Senin içindeki benlik, Allah’ın tecellisine manidir, dolayısıyla Allah’ın senin gönlüne tecelli etmesine manidir. O benliğin, Allah ile aranda en büyük perdedir.
Hiç kimse bir başkası için; “bu bana zulmetti, zarar verdi, haksızlık etti” diyemez. Bunların hepsi görüntüde olan şeylerdir; ama perdenin arkasında hikmetler, Allah’ın muradı, kazanma imkânı vardır. Bu yüzden en büyük musibeti, sıkıntıyı ve zulmü peygamberler, peygamberlere yakın olanlar görmüştür. Onlar zulme, haksızlığa uğrarken güzel, doğru yapmışlar; yani Allah’ın sevdiği gibi yapıp kazanmışlardır. Feryat edenler, isyan edenler, itiraz edenler de kaybetmişlerdir.
Kendisine yapılanları bir tek insandan görüp, Allah’ı yokmuş gibi düşünmüş olanlar kaybetmiştir; çünkü Allah’ı yok saymıştır, dolayısıyla o anda inkâr etmiş, küfre girmiştir. Düşünmek lazım; her şeyi insan yapıyorsa peki, Allah ne yapıyor!
Bu yüzden herkesin; Allah ile olmayı, kul olmayı, insan olmayı ne kadar kabul ettiğine bakması gerekir.
Kul kendini anlatmak yerine; yani “ben şöyleyim, ben böyleyim” demek yerine Allah’ı anlatırsa Allah ile güzelleşir. Kul kendini anlattıkça çirkinleşir; çünkü kendini anlattıkça benliğini arttırır.
Yaratılmış bir mahlûku anlatmak yerine zatıyla ve sıfatıyla sana tecelli eden rabbini anlatsan olmaz mı! Allah seni alâ-yi iliyîne, en yüksek makama davet ediyor. Niye yerde sürünüyorsun, niye bir avuç toprağa bulanmışsın, çamur olmuşsun ve hala çamur olmaya devam ediyorsun!
Mü’minin aynı zamanda aşk sarhoşu olması gerekir. Mü’min, rabbinin aşkıyla sarhoş olandır; çünkü o, Allah’ı her şeyden çok, canından çok sever. O sarhoş olmasın da kim sarhoş olsun ya da mü’min nasıl sarhoş olmaz! “Allah” dediğinde nasıl her şeyi unutmaz, bir tek Allah ile beraber olmaz! Dünyayı nasıl unutmaz, nasıl kendini unutmaz! Unutmuyorsa bir sorun, bir sıkıntı var demektir.
Dünyada her türlü sıkıntı, sorun olabilir; ama kul öyle büyük durmalıdır ki dünya, sorun ve sıkıntılar onun karşısında küçülmeli hatta yok olmalı, o sorunlar ve sıkıntılar mü’mini meşgul etmemelidir.
Söyledim; küçük ve basit insanlar evin içinde bile huzur bulamaz. Küçük bir şeyi sorun yapıp; “sen şöyle yaptın” der ya da hanımına; “şu yemek güzel olmamış, tuzu az olmuş” deyip bunu dahi sorun yapar. Hanımı da ona; “sen şöyle yaptın, sen böyle yapmadın, bu eksik oldu” diye cevap verir. Hayat bu mudur, Allah bizi bunun için mi yaratmıştır! Bunu böyle mi anlamak lazım, bu nasıl insan olmaktır!
İnsan bu durum karşısında şaşırıyor, gerçekten şaşırıyor; çünkü bunu yapan insandır ya da ismi insandır. Böyleleri Allah ile bir derdi olmadığı için, o derdin büyüklüğünü anlamadığı, kendisi büyük olmadığı için küçük şeyleri dert edinir, küçük şeylerle meşgul olur, küçük şeyler onu boğar, o küçük şeylerin altında ezilir, o da “şöyle oldu, böyle oldu” deyip feryat eder.
Sen hiç Allah’ın huzurunda durup Allah’ın senin için ne hüküm verdiğine, Allah’a kul olup olmadığına hiç baktın mı? Allah senin kulluğunu kabul etmiş mi acaba! Niye kendini unutup başkalarıyla, başka şeylerle, basit şeylerle meşgul oluyorsun! Allah’ı kabul etmek, Allah ile beraber olmak böyle olur mu!
Allah ayeti kerimede; “de ki: Size tek bir nasihatim var; İster tek başınıza olun, ister başkalarıyla beraber olun, Allah’ın huzurunda olduğunuzu unutmayın”523 buyurur. Allah bu hitabı Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e, dolayısıyla bütün insanlığa yapmıştır. Öyle bir nasihat ki bu “nasihatimi tutarsan kurtulursun. Düşünürken, konuşurken, amel işlerken, bir şey yaparken Allah’ın huzurunda olduğunu unutma” dedi Allah.
Peki, unutmazsan ne olur?
Unutmazsan Allah ile beraber olur, Allah’a yakın, Allah ile samimi, Allah’a dost olur, hayatını Allah için onun yolunda yaşar, her anda Allah’ın hesabını yaparsın. Dolayısıyla dünya, dünyanın içindekiler, küçük ve basit şeyler seni ezmez, ezemez. Senden büyük olmayan hiçbir şey seni altında ezemez; yani seni yıkmaz, yıkamaz; çünkü bir şeyin seni ezebilmesi için onun senden daha büyük olması gerekir.
Bu yüzden bütün dünya bir mü’minin, bir velinin olsa Allah hepsini bir anda ondan alsa yine de bu ona ağır gelmez, bu imtihanın altında ezilmez; çünkü dünya onun için bir saman çöpü kadar bile bir mana ifade etmez. Bir mü’minin, bir velinin hiçbir şeyi olmasa ve Allah ona bütün dünyayı birden ikram etse bu da onun için aynıdır; yani kendisine dünya malının verilmesi onun için bir saman çöpü kadar bile bir mana ifade etmez. Böyle bir durumda o veli bir tek nasıl yapması gerektiğine, o malı Allah yolunda nasıl kullanması, insanlara nasıl kazandırması gerektiğine bakar. O, dünyaya dönüp bakmaz, dünya onun için bir mana ifade etmez. Ebedi hayatı için, insanlar için, insanlık için, Allah’ın rızası için, Allah yolunda kullanmak için dünyanın hesabını yapar. Yoksa ona göre dünya başlı başına bir manaya bir değere sahip değildir.
Mesela öyleleri var ki; sözde mü’mindir ama en ufak bir zarar gördüğünde yıkılır, ezilir, feryat eder. Neden? -Küçüktür de ondan hem de çok küçük. Böyle bir insan basit bir zarar karşısında isyan edip feryat ederek kendine zulmeder, haksızlık eder. Oysaki mü’minin, Allah ile sevinip Allah ile üzülmesi; yani Allah’tan uzaklaşınca, yanlış ve eksik yapınca üzülmesi, Allah’a yaklaşınca, Allah için bir şeyler yapınca da sevinmesi gerekirdi. Mü’minin bunun dışında herhangi bir şeyle üzülmesi de sevinmesi de doğru değildir.
Mü’min, bir beşer olarak üzülür ve sevinir bu farklı bir durumdur; ama öz itibariyle, gönül itibariyle, Hz. İnsan olma itibariyle Allah ile sevinir ve Allah ile üzülür. Mü’min budur, Hz. İnsan budur. Mü’min hiçbir sorun ve sıkıntı karşısında yıkılmaz, ezilmez, isyan etmez, umutsuzluğa düşüp “olmadı” demez. Bütün kuvvetin ve kudretin Allah’a ait olduğunu bilir. Mü’mine düşen; Allah ile beraber olmaktır, Allah’ın yaptığından razı olup onun muamelesini, dolayısıyla Allah’ı sevmektir.
İnsan neyi severse sevsin kendisi için sever, neyi isterse istesin kendisi için ister. Ya vehmi, hayali olan benliğiyle ister ya da Allah’ın kendisine nefhettiği ruhuyla ister. Ruhuyla istediği zaman sadece rabbini ister; çünkü Allah’ın ruhundan nefhettiği ruh elbette ki sahibini isteyecek, elbette ki ezeli ve ebedi olanı isteyecek. Allah’tan başka hiçbir şeyle ruhun mutmain olması, sevinmesi asla mümkün değildir.
Bu yüzden neyi istediğimize bir de neyle istediğimize bakmamız gerekir. Önemli olan neyi istediğimiz değil neyle istediğimizdir. Bir şey isterken Allah’ın bize nefhettiği ruh olup o ruhumuzla mı istediğimize yoksa kendi kendimize vehmi, hayali bir varlık olarak nefsimizi icat edip o hayali olan benliğimizle mi istediğimize bakmamız gerekir? Allah ile beraber değilsek, Allah’ı istemiyorsak, Allah için istemiyorsak hayali olan benlik olmuş, o benliğimizle istiyoruz demektir; ama her anımız Allah ileyse, Allah için istiyorsak ve Allah ile berabersek bu durumda da ruhumuzla istiyoruz demektir.
Ruh, rabbine âşıktır, sahibine âşıktır; çünkü ondan gelmiştir. Bu yüzden ruh, onun dışında bir zerreyi bile kabul etmez, edemez. Ruh saftır, saf rabbini ister.
Böyle olan bir kul aynı zamanda ihlaslıdır. Allah böyle bir halde olan kula; “hüküm verdim, karar verdim, herkese cenneti veriyorum, seni de yok ediyorum” derse onun gönlü yine de kıpırdamaz. Rabbi onunla konuştu ya, bu bile onun için yeter.
Böyle bir durumda o kulun vereceği cevap nedir?
“Ben olmuşum ne, olmamışım ne! Sen varsın ya, bu yeter ya rabbi! Mesele; senin olmandır, benim olmam değil, mesele; senin razı olmandır, senin sevmendir, senin muradının gerçekleşmesidir. Benim olmam ya da olmamam önemli değil ya rabbi!” der. Biri böyle söylüyorsa o, Allah’a kul olmuş, âbd olmuş, teslim olmuştur.
İnsan olmaya, Hz. İnsan olmaya çalışmamız, kendimizi basit şeylere, küçük şeylere kurban etmememiz, feda etmememiz, cenneti kazanmamız, Allah’a dost olmamız, Allah’ın verdiği bu hayatı basit şeylere; yani bir avuç toprağa, bir ekmeğe, üç kuruş paraya, insanların şöyle veya böyle demesine kurban etmememiz gerekir; çünkü hayat çok değerlidir ve her bir anımız böyledir.
Allah’ın rızasını ve dostluğunu kazanma imkânımız varsa, ebedi bir hayatı, cenneti kazanma imkânımız varsa o halde hayat çok değerli, çok kıymetlidir. Bu yüzden hiçbir anımızı boşa geçirmeden “Allah” dememiz, Allah’ı zikretmemiz, tesbih etmemiz, Allah’a hamd etmemiz, dua etmemiz, Allah ile beraber olmamız, Allah’ın bizi tabi tuttuğu her imkânı, her imtihanı değerlendirip, Allah’ın rızasını, sevgisini, yakınlığını kazanmaya çalışmamız gerekir.
Her anda Allah’ın huzurunda olduğumuzu unutmamamız lazım ki kazanabilelim. Hayatımızı, vaktimizi, zamanımızı boşa sarf etmeyelim, çöpe atmayalım, onunla yanlış şeyler almayalım. Hangi işi yaparsak yapalım, Allah’ın huzurunda olduğumuzu unutmayalım.
Seven sevdiğiyle beraber olmak istemez mi, seven sevdiğiyle sohbet etmek istemez mi! Eğer mü’minsek, rabbimizi seviyorsak her anda onunla beraber olmamız gerekmez mi!
Onunla beraber olamayanlar birbirleriyle uğraşır, birbirleriyle meşgul olurlar. Böyle olanlar küçük ve basit insanlardır; yani insan olamamış olanlardır. Büyük insanlar da Allah ile meşgul olan, Allah’ın hesabını yapan insanlardır.
Büyük insan olmaya çalışacağız. Büyük insan olmaya, Hz. İnsan olmaya davet edeceğiz inşallah. Kendi benliğimizden, “ben” demekten kurtulup “Allah” diyeceğiz, aynı zamanda “Allah” demeye, dedirtmeye de davet edeceğiz inşallah. Allah ayeti kerimede; “benim rabbim Allah’tır deyip Allah’a davet edenden, salih amel işleyip ‘ben Allah’a teslim oldum’ diyenden daha güzel sözlü kim vardır”524 buyurur. “Rabbim Allah’tır, ben Allah’a teslim oldum” deyip Allah’a davet eden birinden daha güzel sözlü kim vardır!
Hep beraber “rabbim Allah’tır” deyip, Allah’a teslim olacağız. Allah’a, Allah’a teslim olmaya, “rabbim Allah’tır” demeye, davet edeceğiz inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
