Aşk Âşık Maşuk 14.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Aşk, Âşık, Maşuk’u, Allah’ı neden sevmemiz, Allah’a neden âşık olmamız gerektiğini anlamaya çalışıyorduk.
Allah’ı bildikçe, tanıdıkça sevmemiz mümkündür. Allah’ı, Allah’ın kendisini tanıttığı gibi tanımayıp anlamayınca Allah’ı sevmek dolayısıyla iman etmek hiç kimse için mümkün olmaz; çünkü insan, Allah’ı tanıdığı kadarıyla sevebilir. Bunun için de Allah’ın El Esmau’l Husna’sını, isimlerini bilmek, anlamak gerekir.
Evet, en son sohbetimizde; “Allah evveldir, ahirdir, zahirdir, batındır” demiştik. Allah ayeti kerimede; Huvel evvelu vel âhiru vez zâhiru vel bâtınu ve huve bi kulli şey’in alîm:434 “Allah evveldir, ahirdir, zahirdir, batındır ve o, (her şeyiyle) her şeyi bilendir” buyurur. Allah bu ayette kendini bize isimleriyle tanıtmıştır.
Evvel ve ahir; öncesi ve sonrası olmayan demektir. Zahir ve batın ise; görünen ve görünmeyen, gizli olan veya aşikâre olan manasındadır. Allah ayeti kerimede; “her ne varsa hepsini Allah yarattı (onun tecellisidir) ve o her şeyle her şeyi bilendir”435 buyurur. Yani herhangi bir şeye dışarıdan bakıp onu ilmiyle ya da basiretiyle gören değil her şeyi kendisiyle bilendir. Her şeyi kendisiyle bilmek demek; her şeye her şeyden daha yakın, her şeyin hakikati olan, her şeye bir nur olarak tecelli etmiş olan, her şeyde isimleri tecelli etmiş olan demektir.
Allah mubindir;436 apaçık olandır. Allah mubin ise, apaçık görünen, apaçık ortada olansa ve biz bu durumda onu görmüyorsak; ona bakmıyoruz, bakmak ve görmek için çaba, gayret sarf etmiyoruz demektir. Herhangi bir şeyi görebilmek için mutlaka bakmak gerekir. Bakmadan görmek mümkün değildir. İsterse o, gözümüzün önünde olsun. Bununla ilgili olarak bir örnek vereyim.
Mesela; bir saatimiz olduğunda günde en az birkaç sefer saatin kaç olduğunu anlamak için saatimize bakarız. Bize; “saatin içindeki rakamlar nasıldır, içinde başka ne yazılıdır” diye sorulsa birçoğumuz buna cevap veremeyiz. Niye? -Çünkü bakarken saatin kaç olduğuna bakmışız; ama saatin içinde ne olduğuna bakmamışız da ondan. İsterseniz şimdi bir düşünün; “saatinizin içinde neler yazılıdır, içindeki rakamlar nasıldır” sorusuna cevap verebilecek misiniz?
Aynı şekilde bütün âlemde de Allah’ın isimleri tecelli etmiştir; ama biz Allah’ın isimlerinin tecellisini göremiyoruz; çünkü bakarken, Allah’ın kudretinin orda nasıl tecelli ettiğine bakmıyoruz; yani şehadet etmek için, mubin olan Allah’a şahit olmak için, kudretine şahit olmak için, isimlerine, El Esmau’l Husna’sına şahit olmak için bakmıyoruz. Böyle bakmayınca da görmek mümkün değildir. İnsanın Allah’ın isimlerinin tecellisini görebilmesi için Allah’ın âleme nasıl tecelli ettiğine bakması gerekir.
Mesela elli sene, yüz sene önce hiç yoktuk; ama şimdi varız. Bir elli sene, yüz sene sonra yine olmayacağız. Varlık itibariyle; yani beşer itibariyle, zahiri olarak yine olmayacağız, öbür tarafta olacağız ve bu dünyada başkaları olacak. Yaratan Allah’tır, tecelli eden, varlıkta tutan, yaşama ve hayat imkânı veren odur. O zaman bize ait hiçbir şey yoktur. Elli sene, yüz sene önce ne biz kendimizi biliyorduk ne de başkaları bizi biliyordu. Şimdi kalkıp bir varlık iddiasında bulunmamız doğru değildir. Bizim bizden haberimiz yokken, biz yokken bizi yoktan var eden demek bu demektir. Bizi yoktan yaratan rabbimize karşı nankörlük yapmamız, onu yok saymamız nasıl doğru olur!
Allah ayeti kerimede böyle düşünenler, böyle konuşanlar için; “(sor onlara) onlar bir yaratıcı olmadan mı yaratıldılar yoksa onlar kendi kendilerinin yaratıcıları mıdır”437 buyurur. Sor, cevap versinler, dedi Allah.
Kul; “beni Allah yarattı” diyorsa bu durumda onun, Allah’a itaat etmesi, teslim olması, iman etmesi, her anda Allah ile beraber olması gerekir. Yoksa kendi kendini kandırmış, kendi kendine zulmetmiş, Allah’ın kendisine emanet ettiğine ihanet etmiş, hainlik yapmış olur.
Kulun kendisini Allah ile bilmesi; yani Allah ile varlıkta olduğunu, varlıkta durduğunu bilmesi, buna iman etmesi, bunu tatması lazım. Kul, varlığının Allah’a ait olduğunu, Allah’a bağlı olduğunu bilir, anlarsa bu durumda Allah’ı sever ve Allah’a âşık olur. Yoksa; kendini kandırır, kendini bir şey zanneder ve vehmi bir varlığa sahip olur ki; buna “nefis” denir. Bu kötü haldeki nefis; hakkı olmadığı halde Allah’ın isimlerine sahip çıkan bir nefistir.
Daha önce E l Esmau’l Husna sohbetleri yaparak nüzul sırasına göre Allah’ın isimlerini hep beraber öğrenmeye, anlamaya çalıştık. Allah nasip etti sohbetleri izleme imkânına sahip olmayanlar için bir de bu sohbetleri yazılı hale getirdik. Bu yüzden sohbetleri izleyen ve okuyan kardeşlerimiz Allah’ın isimlerini biliyor ve öğrenmişlerdir inşallah.
Görmek, işitmek, bilmek gibi özelliklerin her biri Allah’ın bir isminin tecellisidir. Görmemiz Allah’ın Basir isminin, işitmemiz Semi’ isminin, sevmemiz Vedud ve İlah isminin tecellisidir. Merhamet etmemiz, ikram etmemiz gibi bütün sıfatlarımızın hepsi de Allah’a aittir ve El Esmau’l Husna’dan tecelli etmiştir. Bu yüzden bizde tecelli eden hangi isim olursa olsun o, Allah’ın isimlerinin tecellisidir; yani varlığımızı Allah’tan alırız, bununla beraber Allah’a bağlı olmaya da devam ederiz.
Bir kul kendini bütünüyle Allah’a ait görür, varlığının ona ait olduğunu anlar, bunu tadarsa sahibine, rabbine âşık olmaz mı, iman etmez mi, onu sevmez mi! Sevmiyorsa anlamamış demektir. Bunun için biz de hep beraber rabbimize neden âşık olmamız, iman etmemiz gerektiğini bilelim diye rabbimizi El Esmau’l Husna’dan anlamaya çalışıyoruz.
Allah mubindir ve varlığa tecelli etmiştir. Bu durumda bütün varlığın, Allah’ın isimlerinin tecellisinden ibaret olduğunu görmen lazım, görmezsen şahit olamazsın; yani şehadet getirmiş olmazsın. Dolayısıyla Eşhedu en lâ ilâhe illallah: “Ben şahidim ki (şahit oluyorum ki, müşahede ediyorum ki) Allah’tan başka ilah yoktur” demiş olmazsın. Bu yüzden şahit olman, şahit olman için de görmen gerekir.
Peki, Allah’ın tecellisini nerde görmen gerekir?
Hem kendinde hem bütün varlıkta Allah’ın kudretini, isimlerini, tecellisini görmen gerekir. Allah’ın her anda sana muamele ettiğini görüp, bunu tatman, Allah ile muhatap olman, bunun için de her anda duada olman gerekir. Neyi istersen iste Allah’tan istemen, neden sığınırsan sığın, Allah’a sığınman gerekir. Eğer kendi kendine ya da birilerine sığınıp, birilerinden isteyip, Allah’ı unutursan bu durumda Allah’ı yok saymış, görmezden gelmiş, dolayısıyla şahit olmamış olursun.
Allah mubin olandır; apaçık olandır. Allah’ı her anda görüp anlamayan biri kör demektir; yani şahit olamamış, şehadet getirememiş demektir. Kul, şehadeti getirmediğinde, şahit olmadığında her ne olursa olsun vesileyi, sebebi görür ama sebebin sahibini görmez, onu yok sayar; yani Allah’ı yok sayar, dolayısıyla “falanca şöyle yaptı, filanca böyle yaptı” deyip, imtihanı da kabul etmez. Hâlbuki Allah onu kazansın diye imtihana tabi tutmuştur; ama o, imtihanı yok saymıştır.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadisi şerifinde; “imanın yarısı sabır, yarısı şükürdür”438 buyurur. Şükür; nimetin sevinci demektir, yani; “rabbim bana ikram etti” deyip sevinmek, rabbine teşekkür etmektir. Biri, bir nimeti kazandığında sebep, vesile kim olursa olsun, ne olursa olsun; “bu bana rabbimin ikramıdır” deyip teşekkür etmez, şükretmezse bu hadise göre onun imanının yarısı gitti demektir. Bir musibet, bir sıkıntı, bir hastalık, dedikodu ve iftira geldiğinde de; “rabbim beni imtihana tabi tuttu” deyip sabretmezse bu sefer imanının öteki yarısı da gitti demektir. Böyle bir durumda bu kişinin imanı yok demektir.
Sabrı ve şükrü olmayanın imanı olmaz. Birinde iman varsa sabır ve şükür meyvesinin onda tecelli etmiş olması, üzerinde görünmesi gerekir. Şayet birinin sabrı ve şükrü yoksa Allah’ı görmezden gelmiş, yok saymış olur. Böyle biri istediği kadar diliyle kelime-i şehadet getirmiş olsun, Allah onu mü’min olarak kabul etmez; çünkü onun şahit olması için görmesi gerekir.
Görmek demek; aynı zamanda anlamak, gereğini de yerine getirmek demektir. Vesileyi, sebebi görüp, sebebin sahibini yok sayan biri mü’min olamaz. Böyle bir iman, iman olmaz; çünkü bu imanın sabrı ve şükrü yoktur. İmanın yarısı sabır, yarısı şükürse ve bu ikisi birinde yoksa bu durumda onun imanı yok demektir. Böyle bir kişinin imanı sadece dilindedir, laftadır, gönlüne iman aksetmemiş ve gönlü de bu imanı tasdik etmemiştir; yani kendi kendini kandırmıştır. Bu yüzden imanın iman olabilmesi için dilin ikrarı, kalbin de tasdiki gerekir.
Kalbin tasdikinin mutlaka alametleri vardır. Peki, bu alametler nelerdir?
Dilinin ikrar ettiğini kalbi tasdik eden bir kişinin üzerinde öncelikle sabrın ve şükrün görülmesi lazım. Bir kul, hayatı yaşarken hangi musibet ve hangi nimet gelirse gelsin hayatın bir imtihan olduğunu kabul edip, nimete şükür, musibete de sabrediyorsa o halde imanlı biridir; tamamen sabretmiyor ve şükretmiyorsa bu durumda da sabrettiği ve şükrettiği kadarıyla imanı vardır.
Mesela hem kendimize hem kendi çevremize insafla ve vicdanla bakalım, acaba kaç kişi başına ne gelirse gelsin; “rabbim bana muamelede bulundu, bu benim için bir imtihandır” diyebiliyor ve imtihanın gereğini yerine getirebiliyor. Biri bunu diyemiyorsa dünya hayatını bir imtihan olarak kabul etmemiş, edememiş demektir. Böyle biri dünyayı bir imtihan yeri olarak değil ebediymiş gibi, gerçek gibi zannetmiştir.
Dünyayı bir imtihan yeri olarak kabul etseydik kazanmak için birbirimize yardım eder, fedakârlık yapar, destek olur, birbirimizi severdik; ama tam tersine vermek için değil, ikram etmek için değil; almak için, bize ikram edilsin diye, sevmek için değil bizi sevsinler diye uğraşıyoruz. Bu yanlıştır; çünkü kazanacaksak vermemiz, sevmemiz, ikram etmemiz, yardım etmemiz, gönüller yapmamız gerekir.
Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “kim bir kardeşinin, mü’minin, insanın, hatta hayvanın sıkıntısını giderirse en zor günde, Kıyamet gününde Allah da onun sıkıntısını giderir. Kim bir insana yardım ederse de Allah da en zor günde ona yardım eder”439 buyurmuştur; yani kim kardeşine ikram ederse en zor günde, Kıyamet gününde Allah ona ikram eder. Eğer kardeşini severse Allah da onu sever, Kıyamet günü ona yaptıklarına göre muamelede bulunur, buyurmuştur.
Cenneti kazanabilmen, ahirette hesabını verebilmen için burada kazanman gerekir. Nasıl? -Vererek, severek, yardım ederek, ikram ederek kazanabilirsin. Yoksa sadece “namaz kılmak, oruç tutmak, hacca gitmekle” cennet kazanılmaz; çünkü bu ibadetlerin seni Hz. insan yapması gerekir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “kendiniz için istediğinizi mü’min kardeşiniz için istemedikçe iman etmiş olmazsınız.”440 Aynı şekilde başka bir hadisinde; “cennete giremezsiniz iman etmedikçe, iman etmiş olmazsınız birbiriniz sevmedikçe”441 buyurur.
Sevmek aynı zamanda ispatı, fedakârlığı gerektirir. Bunun için birbirimizi Allah için ne kadar sevdiğimize, birbirimiz için ne kadar cennet olduğumuza, cenneti kazanmak için birbirimize ne kadar güzel muamelede bulunduğumuza bakalım. Birbirimize Allah’ın isimleriyle mi yoksa nefsimizle mi muamelede bulunup bulunmadığımıza bakalım, hesabımızı yapalım. Hesabımızı yaparsak halimiz ortaya çıkar, kendimizi anlarız. Hesabımızı yaptığımızda nefsimizde, gönlümüzde, imanımızda, mü’min oluşumuzda bir eksik, bir yanlış, bir sorun olduğunu görürsek onu mutlaka düzeltmeye çalışmamız gerekir. Hep beraber düzeltmeye de çalışacağız inşallah!
Eğer Allah peygamber ve kitap göndermeseydi anlayamazdık, akıl vermeseydi idrak edemezdik, Allah kendini tanıtmasaydı onu tanıyamazdık. Bu yüzden her şeyiyle, zatıyla ve sıfatıyla tecelli eden mubin olan Allah sevilmeye layık olandır.
Mesela biri; “ben Allah’ı seviyorum” diyorsa bunu ispatlaması lazım; çünkü öyle lafla “seviyorum” demek olmaz. Allah’ı seven biri, Allah’ın sözünü, kelamını; yani Allah’ın konuşmasını sever. Allah’ın ona neyi vahyettiğini, onunla nasıl konuştuğunu anlamaya çalışır ve Allah’ın vahyini sever, sevmelidir; yani Allah’ı seven, sevdiğini iddia eden biri, Allah’ın kelamını, Kur’an’ı sevmelidir. Aynı şekilde canlı Kur’an olan Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i de sevmelidir; yani onun hayatını, ahlakını uzaktan değil yakından sevmelidir.
Bu yüzden Allah ayeti kerimede Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için; “de ki onlara (müminlere, iman edenlere): Ben risaletim karşılığında sizden herhangi bir ücret istemiyorum. Sizden istediğim tek şey yakın bir sevgidir”442 buyurur. Bu yakın sevgiyi iste, dedi Allah; çünkü mü’min yakından sevmelidir. Eğer biri senin Allah’ın resulü olduğuna iman etmişse seni yakından sevmelidir, bunu onlardan iste, dedi Allah.
Uzaktan sevmek onu kuru kuruya övüp; “işte Resulullah (s.a.v.) Efendimiz şöyle büyüktü, şöyle iyiydi, şöyle güzeldi, şöyle sabırlıydı, şöyle merhametliydi” demektir. Böyle söylemekle yakın sevgi olmaz. Bu; uzaktan sevmektir. Yakından sevmek; onun gibi yapmaya, onun gibi olmaya çalışmaktır.
Allah ayeti kerimede; Ve mâ erselnâke illâ rahmeten lil âlemin:443 “Ben seni sadece âlemlere rahmet olasın diye gönderdim” buyurur. Aynı şekilde mü’min olabilmek için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olmak gerekir. Bu yüzden Allah ayeti kerimede; “de ki: Eğer Allah’ı seviyorsanız bana tabi olun ki Allah da sizi sevsin, günahlarınızı mağfiret etsin”444 buyurmuştur.
O halde Allah’ı sevdiğini iddia ediyorsan peygamberine tabi olman; yani onun yaptığı gibi yapıp, onun olduğu gibi olmaya çalışman, adım adım ona uyman gerekir. O, âlemlere rahmetse senin de en azından ailene, etrafına, durduğun yerde, bulunduğun yerde rahmet olman gerekir. İnsanların senden merhamet, rahmet görmesi lazım ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e uymuş, Allah’ı sevdiğini ispatlamış olasın. Yoksa etrafına zahmet oluyorsan, sıkıntı oluyorsan, sorun oluyorsan sen şeytanla beraber olmuşsun ve senin, Allah’ın resulüyle hiçbir alakan yok demektir.
Allah, görmek isteyenler, anlamak isteyenler, rabbini tanımak isteyenler için mubindir, apaçık olandır; çünkü her anda, her yerde, her olayda, her meselede tecelli eden, yaratan Allah’tır. Mubin olan Allah sevilmeye layık olandır.
Allah nurdur.445 Allah ayeti kerimede; “Allah göklerin ve yerlerin nurudur”446 buyurur. Bütün varlık, Allah’ın nurundan; yani El Esmau’l Husna’sından nur olarak tecelli etmiştir. Bütün varlık Allah ile diridir, diri olmayan hiçbir şey yoktur. Allah ayeti kerimede; “yedi gök, yer ve bunların arasında bulunanların hepsi rabbini hamd ile tesbih eder”447 buyurur. Yani taş olsun, toprak olsun, ağaç olsun, yer olsun, gök olsun, su olsun, hava olsun, ateş olsun, her ne olursa olsun hepsi rabbini hamd ile övüp tesbih eder, rabbinin kudretini, ismini üzerinde gösterir. Ayrıca rabbini de rabbinin hamde layık olduğunu da bilir.
İnsanın diğer varlıklardan farklı olarak kendi iradesiyle rabbini hamd ile tesbih etmesi lazım. Yoksa insanın bütün bedeni hamd ile rabbini zaten tesbih eder; yani Allah’ın kendisine emrettiği vazifeyi yerine getirir. Mesela; hiç kimsenin, kalbine, böbreğine, ciğerine, dalağına; “çalış” demesi gerekmez. İnsanın her bir organı, Allah’ın kendisine yüklediği vazifeyi bilir ve vazifesini yerine getirir. Her bir atom, her bir gezegen ve her bir galaksi de böyledir.
Her şey, herkes kendi vazifesini bilir, rabbini hamd ile tesbih edip, kulluğunu, Allah’ın kendisine yüklediği vazifeyi yerine getirir ama insandan istenen; iradesini kullanıp rabbini tercih etmesidir. İnsan isterse rabbini hamd ile tesbih eder, isterse nankörlük yapar; yani hamdini, övgüsünü kendisine, nefsine veya başkalarına yapar. Aynı şekilde tesbihini de yine dilerse rabbine, dilerse de kendisine yapar.
İnsan, rabbini tesbih ederken nasıl tesbih eder?
“Subhanallah” der. Bu, Allah’ı tesbihdir. Allah subhandır, noksan sıfatlardan münezzehtir, beridir; yani yanlış yapmaktan, eksik yapmaktan münezzehtir, beridir. Allah yanlış yapmaz, eksik yapmaz, kusur işlemez. Allah’ın bütün işleri kâmildir, mükemmeldir. Bu yüzden Allah subhandır. “Subhan” dediğimizde bunu söylemiş oluruz.
Peki; “ben subhanım” diyen biri bunu nasıl söyler?
Ben yanlış yapmam, hata işlemem, eksik yapmam, der. Bunu söylerken Allah’ın emrine uyduğu için değil nefsini öne alıp; “ben” dediği için böyle söyler. Bu nedenle o bir yanlış yaptığında biri ona; “senin bu yaptığın yanlıştır” dediğinde ona teşekkür etmek yerine nefsinin yanlışını savunmaya çalışır. Hâlbuki biri ona yanlışını gösterdiğinde ona yardım etmiş olur, bu yüzden ona teşekkür etmesi gerekir. Teşekkür etmeyip de yanlışını savunan kişi; “nefsim subhandır” dediği için böyle yapar. Aynı şekilde böyle bir kişi; “ben şöyle yaptım, ben böyle yaptım” deyip Allah’ı hamd etmek, övmek yerine hamdini kendine yapar, kendini över. Rabbini hamd ile tesbih etmez, kendi nefsini hamd ile tesbih eder.
Bakacağız, nefsimizi mi hamd ile tesbih ediyoruz yoksa Allah’ı mı hamd ile tesbih ediyoruz! Bütün varlık, rabbini hamd ile tesbih eder. Biz nefsimizi hamd ile tesbih ediyorsak nefsimiz bizim rabbimiz olmuş demektir. Bu yüzden mü’min her anda “Allah” demeli ve “ben” demekten kurtulmalıdır; yani hayatı yaşarken gözünü ve gönlünü rabbinden ayırmamalı, her anda “rabbim benden ne istiyor, nasıl yapmamı istiyor, nasıl yaparsam rabbim benden razı olur, nasıl yaparsam beni sever” demelidir ki Allah’ı rab olarak kabul edip, rabbini hamd ile tesbih etmiş olsun.
Biri; “rabbim beni övsün, beni sevsin, isterse hiç kimse beni kabul etmesin” demedikçe mü’min olmaz. Eğer biri “insanlar beni övsün” dediyse insanları rab edinmiştir veya “ailem, çocuklarım, hanımım, eşim, komşularım beni övsün” dediyse bu sefer onları rab edinmiştir; çünkü onları Allah’ın önüne almıştır. Oysaki kul, rabbini överse rabbinin övgüsüne layık olur, övülmeyi hak eder. Kul, rabbini ne kadar hamd ile tesbih ederse hamde ve tesbihe de o kadar layık olur; yani Allah ona o kadar hamd eder, onu o kadar över.
Bununla beraber namaz kılarken “elhamdulillâhi rabbilâlemin” dediğimizde “övme ve övülme âlemlerin rabbi olan Allah’a aittir” demiş oluruz. Hem namazda bunu söylüyor hem de Allah’ı övmüyorsak bu durumda yalan söylemiş oluruz. Böyle bir namazdan hayır gelir mi, böyle bir namaz bizi kötülükten, yanlıştan, fehşadan (aşırılıktan) alıkoyar mı, bize miraç olup bizi Allah’a taşır mı? -Elbette ki taşımaz; çünkü yalan söylüyoruz. Bu ayeti dilimiz söylüyor ama kalbimiz inkâr ediyorsa ondan bize bir fayda gelmez. Bu yüzden de bu şekilde kılınan bir namaz bize fayda vermez, bizi kötülükten, yanlıştan, fehşadan alıkoymaz, bize miraç olmaz, dolayısıyla bizi Allah’a taşımaz.
Gerçek manada “elhamdulillâhi rabbilâlemin” deseydik Allah’ın övgüsüne, hamdine de layık olurduk; yani Allah bizi överdi, bizi temizleyerek huzura layık hale getirip huzura kabul ederdi. Bu yüzden birinin; “ben namaz kılmıyorum” demesi yanlış bir kelimedir. “Namaz kılmıyorum” demek yerine; “Allah’ın huzuruna layık olmadığım için huzura çıkamıyorum, huzura kabul edilmiyorum” demelidir.
Allah ayeti kerimede; “Allah göklerin ve yerlerin nurudur”448 buyurur. Nur; aynı zamanda hepimizin bildiği gibi ışık demektir. Birinin nuru yoksa o hiçbir şekilde nur bulamaz. Bu yüzden Allah ayeti kerimede; “Allah kime nur vermemişse artık onun için bir nur yoktur (karanlıkta kalmıştır)”449 buyurur. Kim nurunu Allah’tan almamışsa o, karanlıkta kalmıştır.
Peki, Allah’tan nur alabilmek için ne yapmamız gerekir?
Rabbimizi zikretmemiz, unutmamamız, gönlümüzü rabbimizden başka tarafa döndürmememiz, her anda onunla olmamız gerekir.
Allah ayeti kerimede; Ve iz ehaze rabbuke min benî âdeme min zuhûrihim zurriyyetehum ve eşhedehum alâ enfusihim e lestu birabbikum: “Senin rabbin, Âdem’in belinden bütün zürriyetini alıp onları kendilerine şahit tutarak ‘ben sizin rabbiniz değil miyim’ dedi.” Bütün ruhlar; Kâlû belâ şehidnâ:450 “Evet (sen bizim rabbimizsin), biz buna şahidiz, dediler” buyurur. Rabbimize şahit olduk; yani rabbimizi gördük. Bunu Allah söylüyor.
Allah, Hz. Âdem (a.s.)’ı dünyaya göndermeden önce bütün insanların Allah’a şahit olduğunu Kuran’ı Kerim’de beyan edip bütün insanların; “evet, ya rabbi! Sen bizim rabbimizsin, biz buna şahidiz. Şahit olduk, gördük; yani müşahede ettik” dediklerini vahyeder. Bu söz orda kalmış bir söz değildir; çünkü Allah’ın kelamı ezeli ve ebedidir. O kelam; yani “ben sizin rabbiniz değil miyim” hitabı şu anda da devam eder. Allah bir kula doğumundan ölümüne kadar her anda bu hitabı yapar. Kul da bu hitaba karşılık; “evet, ya rabbi! Sen bizim rabbimizsin, biz buna şahidiz” der, demelidir.
Rab; terbiye eden, büyüten, rızık veren, öğreten, mürebbi demekti. Mürebbi de; çocuğu hem zahiri hem de manevi olarak büyüten demekti.
Kulun her anda Allah ile muhatap olması gerekir ki “belâ şehidnâ” diyebilsin. Kul her anda nasıl bir muamele görürse görsün “bu muameleyi rabbim bana yapıyor” demediyse Allah’ın; “ben sizin rabbiniz değil miyim” hitabına karşılık “belâ şehidnâ” diyemez. Bunun yerine; “lâ” yani “hayır, sen bizim rabbimiz değilsin” der. Böyle biri; “falanca yaptı, filanca yaptı, şöyle oldu, böyle oldu” dediği için “belâ” diyemez. Bu her anda böyledir.
Allah her anda bütün rahmetiyle, güzelliğiyle, ikramıyla, nuruyla kuluna tecelli eder, muamelede bulunur. Kul bunu ya “belâ” deyip kabul eder ya da “hayır” deyip kabul etmez. Bu yüzden amel defterimiz açılsa defterimizin evetlerle veya hayırlarla dolu olduğunu görürüz. Kul rabbine, muamelesine şahit olduğu her anda “belâ” demiştir; ama onu unuttuğu, yüz çevirdiği her anda da karanlıkta kalmış, rabbinin nurundan mahrum kalmış, itiraz etmiş, Allah’ın muamelesini kabul etmemiştir.
Allah’ın nuru aynı zamanda Allah’ın kitabıdır, vahyidir. Hayatımızı Allah’ın vahyi ışığında, nuruyla yaşamazsak karanlıkta, dolayısıyla zulmette kalmış olur, Allah’ın nurundan nasibimizi almamış oluruz. Bu bütün varlık için böyledir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Allah, ruhları bir karanlık içinde yarattı, sonra onlara nurundan saçtı. Bu nurdan alanlar said, alamayanlar şaki oldu”451 buyurur.
Allah, nurunu saçar ama bu bir an değildir; çünkü insanın doğumundan ölümüne kadar bu nur kulun üzerine, gönlüne saçılmaya devam eder. Bu nuru alırsak said olur, saadete ereriz; almazsak şaki olur, eşkıya olur, şekavette kalırız; yani Allah’tan kaçmış oluruz. Bu her anda böyledir.
Allah ile beraber olduğumuz, Allah’ın hesabını yaptığımız her anda; namazdayken, zikirdeyken, Kur’an okurken, bir iyilik, bir güzellik yaparken Allah’ın saçtığı bu nuru almaya devam ederiz; çünkü Allah, her anda nurunu saçar. Onu unuttuğumuz her anda da Allah’tan yüz çevirmiş oluruz ki bu sefer de bu nurdan mahrum kalırız.
Allah, her anda nurunu saçmaya devam ediyor; ama o nurdan yüz çeviren kulun kendisidir. Mesela; bir evin pencereleri kapalı olursa güneş olsa bile o eve ışık girmez. İnsan da kendi gönlünü kapattığında Allah’ın nurunun tecellisini alamaz. Bunun için Allah ayeti kerimede; “Kıyamet günü mü’minlerin nuru vardır. Önlerinden ve sağlarından nurları onları aydınlatır; ama bu nuru kazanmamış olanlar (onlara) derler ki: Durun, biz de sizin nurunuzdan istifade edelim. Onlar da derler ki: Geriye dönün, nur orda var”452 buyurur.
Nuru olanlar cennete doğru, sırata doğru giderken o nuru olmayanlar, nuru olanlara; “durun, biz de sizin nurunuzdan istifade edelim” derler. Onlar da; “geriye dönün, nuru oradan alın” derler. Yani; “iş işten geçmiş, siz dünyadayken imtihan esnasında rabbinizi unuttunuz, rabbinizden yüz çevirdiniz dolayısıyla o nuru alamadınız, o nur da burada yok” derler. Bu nuru dünyadayken alamayanlar; münafık olup, bunun farkında olmayanlar ve bunu kabul etmeyenlerdir. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Kıyamet günü herkes pişmandır. Allah’ı zikredenler de pişmandır, zikretmeyenler de pişmandır”453 buyurur.
Zikir; hatırlamak, unutmamak, Allah’ın huzurunda olduğunu tatmak demektir. Elbette ki zikir bir de “Allah Allah” demektir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Kıyamet günü herkesin pişman olduğunu söyledi. Allah’ı zikretmeyenler zikretmedikleri için, zikredenler de daha fazla Allah’ı zikredebilirdik diye pişmandırlar. O zaman pişman olmamak için ya da pişmanlığı en aza indirebilmek için her anda zikir halinde olmak, yürürken, otururken, yatarken “Allah” demek lazımdır. Bunu söyleyen Allah’tır. Allah ayeti kerimede; “onlar ayaktayken, otururken, yan üzeri yatarken Allah’ı zikrederler”454 “Allah’ı zikredin”455 “Allah’ı zikir en büyüktür”456 “beni zikretmek için namaz kıl”457 buyurmuştur.
Evet, zikir demek; hatırlamak, unutmamak demektir. Bunların yanı sıra bir de özel olarak “Allah Allah” “lâ ilâhe illallah” Allah’ın El Esmau’l Husna’sını zikretmektir.
Yerlerin ve göklerin nuru olan Allah sevilmeye layık olandır. Allah ile beraber olursak nura gark oluruz; ama Allah’ı unutursak karanlıkta, zulmette kalırız. Burda doğru yolda olmadığımız gibi Kıyamet günü de karanlıkta kalırız. Dolayısıyla önümüzde, sağımızda nurumuz olmaz, olmadığı için de bizi aydınlatmaz; yani karanlıkta kalıp orada cehenneme yuvarlanırız.
Allah cami’ olandır.458 Cami’; toplayan, bir araya getiren demektir. Allah parçaları bir araya getirip yeni bir yaratışla yaratır. İnsanın her bir uzvu ayrı ayrı bir yere koyulsa ona insan denmez. Kol denir, bacak denir, ayak denir, baş denir, bu parçaların hepsi bir araya geldiğinde o bütüne insan denilir. Bu zahiri olarak böyledir, bir de bunun manevi tarafı vardır.
İnsanın bir, beden tarafı; bir, vehmi olan nefis tarafı; bir de Allah’ın ona nefhettiği ruh tarafı vardır. Bu üçü beraber olmazsa imtihana tabi tutulan insan olmaz. Biri sadece zahirini; yani beden tarafını, nefis tarafını bilse insan olmaz. Ona “beşer” denir; çünkü Allah ona; “beşer”459 demiştir.
Beşer ne zaman insan, Hz. insan olur?
İman edince, rabbini tanıyınca, kendini tanıyınca, Allah’ın kendisine nefhettiği ruhu anlayıp gereğini yapınca, o ruh onun üzerinde tecelli edince Allah’ın nuru olur, Hz. insan olur. Allah ayeti kerimede; Nefahtu fîhi min rûhî:460 “Ben ona (insana) ruhumdan nefhettim” buyurur. İnsan bu ruhun farkında olmaz, bu ruh onun üzerinde açığa çıkmaz, Allah’ın nefhettiği bu ruhu tatmazsa beşer olarak kalır, dolayısıyla insan olamaz.
İnsan; Allah’a yakın olan demektir. İnsan kelimesi “üns” kelimesinden türetilmiş bir kelimedir ve “ünsiyet kuran” anlamına gelir. Ünsiyet de; yakınlık demektir. Dolayısıyla insan; Allah’a yakın olan, Allah için yakınlık kuran, insana yakın olan, bütün mahlûkata sevgisiyle yakın olan demektir. Biri bu yakınlığı kendinde peyda edemiyorsa insan değildir; çünkü yakın değildir, uzaktır. Uzak olunca da kin duyar, nefret eder, haset eder, dolayısıyla da insan olamaz, ünsiyet peyda edemez, ünsiyeti kuramaz. Bir tek “ben” der, bir tek kendi nefsini sever, kendi işine yarayanı, kendisine yardım edeni sever; ama gerisini yok sayar. Böyle olanlar insan değil beşerdir.
Allah’ın, insana nefhettiği ruh açığa çıkarsa, üzerindeki o tozlanmış örtü biraz kalkarsa insan ünsiyet kurar; yani yakınlık kurar, yakın olur. Allah’a, kendisine, dolayısıyla Allah için insana ve bütün varlığa sevgisiyle, rahmetiyle, ikramıyla yakın olur. Biri böyle olmadıkça insan olmaz. İstediği kadar; “ben iman etmişim” desin, istediği kadar ibadet yapmış olsun o, insan olmamıştır, olmaz da.
Allah cami’dir; bir araya getirendir. Allah aynı şekilde ayeti kerimede; “nerede olursanız olun (nerede ölürseniz ölün, Kıyamet günü) Allah hepinizi bir araya toplayacak”461 buyurur. Yani biri biriyle karşılaşmışsa mutlaka Kıyamet günü onunla bir araya gelecek. Eğer birbirlerine hakları geçmişse nerede olurlarsa olsunlar, isterse biri dünyanın bir ucunda, diğeri de dünyanın öteki ucunda ölmüş olsun, Allah Kıyamet günü onları bir araya toplar; çünkü Allah cami’dir, bir araya getirip toplayandır, toplayıp hesabı öyle sorandır.
Allah cami’dir, hem karanlığı hem nuru bir arada toplayan, zıtları bir arada toplayıp barındırandır. İnsanda bir yönüyle nefis vardır; bütün şiddetiyle kötülüğü emreder, bir yanda da ruh vardır; bütün şiddetiyle bir tek rabbini ister. İkisini de bir araya getiren Allah’tır. Allah, ateşten su çıkarır. Normalde su yanıcıdır; çünkü iki yanıcı ve bir yakıcı gazın bir araya gelmesiyle oluşmuştur yani; Allah zıtları bir arada toplayandır.
Bir kulda da hem cennet, hem de cehennem vardır. Kul isterse gönlünü cennete çevirir cennetlik olur, isterse cehenneme çevirir cehennemlik olur. İkisi de kulda mevcuttur; ama tercih hakkı kula aittir. Kul, kendi gönlünü cennete çevirirse cennetlik, cehenneme çevirirse cehennemlik olur. Bu yüzden cennetlik ve cehennemlik olanların kim olduğu bellidir, ortadadır. Herkes de bunu bilir; yeter ki baksın, görmek ve anlamak istesin.
Birinin cennetlik veya cehennemlik olduğunu nasıl anlarız?
Birinin gönlü cehenneme dönmüşse o kişi cehennemliktir; yani gönlünde kin varsa, nefret varsa, haset varsa, insanlara sıkıntı veriyorsa bu, cehennemi adamdır; yani adamın kendisi cehennemdir, böyle biri nasıl cennetlik olsun! Ama tam tersi de olabilir; birinin de gönlünde sevgi, merhamet, ikram ve yakınlık varsa onun gönlü de cennete dönmüş bir gönüldür. Elbette ki böyle biri de cennetliktir.
Eğer cennetlik veya cehennemlik olduğumuzu bilmez, anlamazsak hâşâ Allah bize zulmetmiş olur; çünkü “ya rabbi, ben cennetlik veya cehennemlik olduğumu bilmiyordum, anlamadım” dersek bu bizim için zulüm olur. Oysaki Allah mubindir; her şeyi ortaya koyandır, bununla beraber kendisi de apaçık tecelli eden, apaçık öğretendir. Eğer öğretmezse bu bizim için zulüm olur, işte o zaman biz de “ya rabbi, bilmiyordum” diyebiliriz; ama böyle bir şey söz konusu değildir. Biz, “Ben gözümü kapattım, anlamak istemedim” dersek Allah ayeti kerimede; “görmek istemeyenden daha kör, işitmek istemeyenden daha sağır kimse yoktur” buyurmuştur.
İnsan görmek istedi mi görür. Bu yüzden iman ile beraber baktığınızda birinin etrafına sıkıntı verdiğini görürseniz onun gönlünün cehennem olduğunu, o kişinin de cehennemlik olduğunu bilin. Aynı şekilde imanla beraber baktığınızda etrafına rahmet olan, muhabbet olan, nimet olan birini görürseniz onun da cennetlik olduğunu bilin; yani biri güzel ahlaka sahipse cennetlik, kötü ahlaka sahipse cehennemliktir. Bu yüzden birinin cennetlik veya cehennemlik olduğunu anlamak için onun ibadetine bakmayın; çünkü ibadet âbd olmanın gereğidir. İbadet araçtır, amaç değildir. Amaç; Allah’a âbd olmak, Hz. insan olmak, Allah’a yeryüzünde halife olmak, ayna olmak, Allah’ın güzelliğini üzerinde göstermektir.
Bütün ibadetler, iyilikler, baştan sona bütün hayat, imtihanların hepsi birer araçtır.
Namaz da miracın aracıdır. Namaz seni miraca taşımıyorsa, Allah’ın huzuruna taşımıyor, Allah ile beraber etmiyorsa aracın çalışmıyor; yani sadece taklit yapıyorsun demektir. Bu yüzden ibadete değil ibadetin insana kazandırdığına bakmak gerekir.
Allah ayeti kerimede; “namaz sizi bütün kötülüklerden, fehşadan (aşırılıklardan) alıkoyar”462 buyurur. Namaz seni kötülüklerden, aşırılıklardan alıkoymazsa o, namaz değildir, bu durumda sen namaz kılmamış olusun. Namaz seni senden temizlememiş, kötülükten temizlememiş, ahlakını güzelleştirmemiş, seni Allah ile beraber etmemiş, insana yakın etmemiş, seni merhametli, cömert, halim biri yapmamışsa sen namaz kılmamışsın demektir.
Bakıyoruz adam altmış sene, yetmiş sene ibadet yapmış ama üzerinde namazdan eser yoktur. Tabiri caizse eski tas, eski hamamdır; yani eski ahlakı hala üzerindedir, ahlakı hiç değişmemiştir. Böyle biri hiç namaz kılmış olur mu, onun namazına namaz denir mi?
Bu nedenle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “insanlardan öylesi var ki namaz kılar, sadece ona yorgunluk kâr kalır. Oruç tutar, sadece ona açlık kâr kalır”463 buyurmuştur. Böylelerinin namazı da, orucu da kabul olmamış; çünkü onların faydasını görmemiştir.
Allah seri’ul hisaptır, yaptığın ibadetin karşılığını anında ikram edendir; yani ibadetlerin karşılığı bir nur olarak, Allah’ın yakınlığı, sevgisi, ismi olarak gönlüne hemen tecelli eder ve bunu anında alırsın; almadıysan bir şey kazanamamışsın demektir.
Bir mü’min, hayatı yaşadıkça Allah’a, Hz. İnsan olmaya her gün biraz daha yaklaşmalı, Allah’a olan muhabbeti her gün biraz daha artmalı, ahlakı her gün biraz daha güzelleşmeli, kötü ahlakından, beşeri tarafından da biraz daha uzaklaşmalıdır ki mü’min olmuş, Allah’a âbd olmuş, ibadet yapmış olsun; ama kulda hiçbir değişiklik yoksa o da hiç bir şey yapmamış, hiçbir şey kazanmamış demektir.
Allah bu yüzden ayeti kerimede; “her insanın amelini (kitabını, defterini) boynuna asmışızdır” buyurur. Yani herkesin ameli boynundadır, kendi üzerindedir. Boynunda demek; kazandığı ona aittir demektir. Allah ayetin devamında; “Kıyamet günü onun o boynuna astığımız defterini, kitabını onun önünde açarız”464 buyurur. Demek ki Allah’ın bizim boynumuza asıp önümüze açtığı, kitabıymış, kitabımızmış, defterimizmiş; yani Allah Kıyamet günü bizim gönlümüzdekini bizim önümüze açar.
Yani; “kulum bak, senin kitabın, defterin budur, senin gönlün budur. Bak gönlüne neler yazdırmışsın, gönlünde; kin, haset, nefret, şirk ve nifak var. Sen bunları yazdırdın; ama diğer taraftan da aşk, muhabbet, sevmek, rahmet, ikram, affetmek, mağfiret etmek, insanlara yardım etmek de var. Bak kulum bunları da sen yazdırmışsın. Biri cennetliklerin, diğeri de cehennemliklerin amelidir. Bütün bunları gönlüne sen yazdın, bu sana ait defterdir” der. Bu defter her gün beyaz bir sayfa gibi önüne gelir, o güne neyi yazdırırsan yazdırdıkların o günkü sayfan olur. Kıyamet günü önünde açılacak kitabın da bu yazdırdığın kitabındır; yani gönlüne yazdırdığın, boynuna koyduğun, astığın kitabındır.
Bu yüzden hepimizin kitabı önümüzde, elimizdedir. Her birimiz kendimize ve birbirimize baktığımızda bunu görürüz. Birbirimize baktığımızda karşımızdakinin üzerinde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in güzelliğini, ahlakını görüyorsak o, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ve Allah’a yakın biridir. Tersini görüyorsak o da iblise, Ebu Cehile, Firavuna yakın biridir. Yani Firavun gibi, Nemrut gibi, Ebu Cehil gibi, Ebu Leheb gibi bir gönül taşıyacaksın, sonra cenneti isteyeceksin, böyle bir şey olur mu!
Cenneti istemen için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz gibi, Hz. Musa (a.s.) gibi, Hz. İbrahim (a.s.) gibi bir gönüle sahip olman gerekir ki onlarla beraber olasın. Beraberlik budur, sevmek budur, yakın sevgi bu demektir; yani onlar gibi olmak, onlar gibi yapmak demektir.
Allah kuddüstür.465 Kuddüs; her türlü eksiklikten ve noksanlıktan münezzeh, her şeyi mükemmel olan, aynı zamanda subhan olan demektir.
Mesele; Allah’ın isimlerini kabul edip etmeme meselesidir. Allah, ismini bize beyan edip, kendini isimleriyle bize tanıtıyorsa bize de bu isimlere iman etmek düşer. Allah noksansız ve kusursuzdur. Allah’ın hem kendisi, hem esması, hem de bütün ef’ali ve işleri böyledir. Kusursuz ve noksansızdır.
Bizim de Allah’ı subhan olarak, kuddüs olarak kabul edip etmediğimize buna iman edip etmediğimize bakmamız gerekir. Allah bize herhangi bir muameleyi yaparken ona itiraz ediyorsak Allah’ı subhan olarak kabul edememiş oluruz; yani Allah’ın muamelesine itiraz ettiğimiz de; “Allah yanlış yapıyor, Allah bunu böyle değil de böyle böyle yapmalıydı. Ben böyle bir muameleyi hak etmemiştim, Allah bana zulmediyor. Allah subhan ve kuddüs değildir” demiş oluruz. Allah’a itiraz ettiysek, Allah’ın muamelesi bize ağır geldiyse böyle demiş oluruz.
Allah ayeti kerimede; “Allah ve resulü bir konuda hüküm verdiğinde mü’min erkekler ve mü’min kadınların kendi işlerinde seçim hakkı yoktur (onlara düşen ona itiraz etmeden, gönlünde bir ağırlık hissetmeden bu hükmü kabul etmektir)”466 buyurur. Demek ki mü’mine düşen; gönlünde bir ağırlık hissetmeden Allah ve resulünün kendisi hakkında verdiği hükmü kabul etmekmiş. Biri hem “Allah’ın ve resulünün hükmünü kabul ediyorum” deyip hem de gönlünde ağırlık hissediyorsa mü’min olmaktan çıkar; çünkü Allah’ı subhan olarak, kuddus olarak, rahman ve rahim olarak, rab olarak inkâr etmiş, kabullenememiştir. Böyle biri kendisi hakkında hayır olanı, rahmet olanı, ikram olanı hâşâ Allah ve resulünden daha iyi bildiğini zannettiği için itiraz eder, edebilir!
Evet, bu yüzden iman etmek; “ben Allah’a iman ettim” demek öyle kolay bir şey, basit bir şey değildir. İman eden teslim olur; yani Müslüman olur, dolayısıyla hiçbir konuda Allah’ın hiçbir işine karışmaz, Allah’ın yaptıklarına, muamelesine razı olur ve itiraz etmez. Başına ister nimet, ister musibet ne gelirse gelsin; “ya rabbi! Sen en güzelini yaptın, benim için hayır olan, en güzel olan buydu” der. Çünkü kulun başına bir musibet gelmişse Allah onu temizliyor, derecesini yükseltiyor, kendisine çekiyor, onu nefsinden, şeytandan, dünyadan kurtarıyor, ona yardım ediyor demektir; yani Allah’ın rahmeti onun için tecelli etmiş demektir.
Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “musibetlerin en büyüğü bana, sonra peygamberlere, sonra bize yakın olanlara gelir”467 buyurur. Çünkü en yüksek makama erenler onlardır, bundan dolayı da en büyük musibetler onlara gelir.
Ahirete iman etmediğimizde; yani dünya ebediymiş gibi zannettiğimizde dünyada musibet, bela istemeyiz, hastalığı kabul etmeyiz. Hep nimet olsun, dünya cennet olsun isteriz; ama öyle değildir, Allah’ın her muamelesinde bir hayır, bir güzellik vardır.
Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadisinde buyurur ki;
“Kıyamet günü bir kulu getirip hesaba çekerler. O kulun dağlar gibi günahları vardır, sevap kefesinde de çok ufak ve basit şeyler vardır. Kul, o anda cehennemi hak eder; ama sonra sevap kefesine bir şey koyarlar ve adamın sevap kefesi hemen ağır gelir, adam bunun üzerine cennetliklerden olur. O sırada Kıyamet yerindekiler; acaba sevap kefesine konan o şey nedir, diye merak ederler. Bunun üzerine Allah; ‘bu sevap kefesine koyduğum şey kulumun dünyada çektiği sıkıntılardır’ buyurur. Kıyamet yerindekiler bunu gördükten sonra ‘Keşke biz dünyadayken vücudumuzun etleri makaslarla kesilseydi, biz de bugün bu nimeti kazansaydık’ derler. Yani adamın günahları olmasına rağmen imanı varmış, Allah’ı seviyormuş, rabbine isyan etmiyormuş. Sıkıntı çekmiş; ama sıkıntıya karşı sabretmiş, sıkıntıları rabbinden bilmiş, rabbine itiraz etmemiş ve sebebe bakıp sebebi suçlamamış, bu hali de onca günahına rağmen onun cennete gitmesine vesile olmuş.
Bu yüzden sıkıntı büyük bir nimet, peygamberi bir nimettir. Sıkıntı demek; imtihan demek, kazanma imkânı demek, Allah’ın kuluna muamelesi demektir. Bu sıkıntı; ister yoklukla, ister fakirlikle, ister dedikoduyla, ister iftirayla, ister hastalıkla, nerden, hangi yönden, neyle gelirse gelsin bu fark etmez Allah’ın, kulunu temizleme, onun derecesini yükseltme muamelesidir, bir nimettir!
Hayatı bir imtihan olarak kabul edip, iman etmemişsek imtihanı nimet olarak göremeyiz. Bunun yerine bağırıp çağırırız. En azından kendi gönlümüzde, nefsimizle bağırıp çağırır, feryat ederiz. Böyle yapmak doğru bir hal değil yanlış bir haldir. Böyle yapıyorsak Allah’a göre bakamamış, hayatı imtihan olarak, kazanma imkânı olarak görememiş, bize yapılan muamelenin rabbimizden geldiğini anlamamışız demektir.
Eğer Allah’a göre bakamıyor, bize yapılan muameleyi Allah’tan bilmiyorsak hiç iman iddiasında bulunmayalım. İmtihanı kabul edemiyor, imtihanlar; yani musibetler karşısında sabredemiyor, nimetleri Allah’tan bilip şükredemiyorsak; “ben mü’minim, ben Müslümanım” dememize gerek yoktur; çünkü her şey ortadadır. Niye kendi kendimizi kandırıyoruz!
Peki, bu durumda ne yapmamız gerekir?
Secdeye kapanıp; “ya rabbi! Bana iman ver, bana yardım et, yapamıyorum, beceremiyorum, bunu tadamıyorum” deyip feryat etmemiz, ağlamamız gerekir. Başkasına bakıp onu suçlamak yerine nefsimize; “beni nereye götürmeye çalışıyorsun” deyip nefsimizi suçlamamız gerekir.
Kuddüs olan, her türlü noksanlıktan, yanlıştan beri olan Allah sevilmeye layık olandır. Hata ve kusur bizde, bizim anlamayışımızda, daha doğrusu anlayışsızlığımızdadır. Rabbimizi tanımadığımız için rabbimizin bize yaptığı muamelesini anlayamıyoruz; çünkü rabbimizi rab olarak, rahman ve rahim olarak, kerim olarak, vedud olarak, vehhab olarak anlasaydık, rabbimizin hayır olduğunu bilseydik, buna iman edip, bunu kabul etseydik rabbimiz hakkında su-i zanda bulunmazdık.
Allah ayeti kerimede münafıkları anlatırken; “onlar Allah hakkında su-i zanda bulundular”468 buyurur.
Peki, Allah hakkında su-i zanda bulunmak ne demektir?
Biri, Allah’ın kendisine muamelesini kabul edemediyse, “rabbimin mutlaka burada bir rahmeti, bir hayrı vardır” deyip sabredemediyse bu durumda Allah yanlış yaptı demiş olur. İşte, Allah hakkında su-i zanda bulunmak budur, hiç bundan daha büyük bir su-i zan olur mu?
Her ne olursa olsun, Allah mutlaka kulunun ebedi hayatının hesabını yapar, o kazansın diye ona muamele eder. Kul bunu anlamadıysa o halde; “ben beşerim ya rabbi, ben zayıfım ya rabbi, benim sıkıntı duymam senin yaptığını kabul etmemem değildir. Her yaptığını kabul ediyorum, yaptıklarının da hayır olduğunu biliyorum; ama ben zayıfım, ben acizim, bu yüzden sıkılıyorum, bu yüzden üzülüyorum ya rabbi” demelidir. Yoksa nefsini ilah edinip, kendini Allah’ın muhatabı zannedip; “Allah yanlış yaptı, güzel yapmadı” ya da “Allah beni unuttu” derse biri Allah hakkında bundan büyük su-i zan olmaz. Bu yüzden Allah kendisi hakkında su-i zanda bulunanlar için; “Allah onları lanetlemiş, onlara gazap etmiştir”469 buyurur.
Biz Allah’ın peygamber gönderdiği kavimlerin yoldan çıktığını, Allah’ı, kulluğu bilmediklerini zannediyoruz; ama öyle değildir. Onlar da kulluk yaptıklarını, Allah’ı bildiklerini iddia eden insanlardı. Hal böyleyken yoldan nasıl çıkmışlardır? -Rablerini unutmuşlar, Allah’a, peygambere iman etmedikleri halde peygambere iman ettiklerini zannetmişlerdir, bu yüzden imanları lafta kalmıştır; yani gönüllerinde bir şey yoktur.
Mesela; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz peygamber olarak geldiğinde müşrikler; “bu adam yanlış yapıyor, yanlış yoldadır, bu sapıtmış” diyorlardı. Hatta Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le savaşırlarken; “kim haklıysa Allah ona yardım etsin. Kim haklıysa Allah haklıya yardım eder” deyip kendilerini doğru yolda zannediyorlardı, müşrikler böyle söylüyordu; yani “Allah” deyip mü’min olduklarını kabul ediyorlar, üstüne bir de “biz İbrahim’in evlatlarıyız, torunlarıyız, seyidiz” diyorlardı. Kendilerince iman ettiklerini zannetmişlerdi; ama iman etmemişler, o zanda kalan imanlarına şirki karıştırmışlardı, bir de şirk koştuklarını kabul etmeyerek iman etmemek için direnmişlerdi.
Bu, kıyamete kadar böyledir. Yani; “ben Müslümanım, ben mü’minim” diyen herkes Müslüman ve mü’min olmaz. Kulun önce iman etmesi gerekir; yani Allah’ı El Esmau’l Husna’sıyla kabul etmesi, Allah’ın hesabını yapması, kendini ilah olarak değil, Allah’ın kulu, âbdi olarak kabul etmesi, Allah’ı sevmesi, Allah’a âşık olması, Allah her neyi söylemişse, her bir emri için; “işittik, itaat ettik, kabul ettik, teslim olduk” demesi gerekir. Her anda Allah’ın her emri, her hitabı, her imtihana tabi tutuşu karşısında “Allahumme lebbeyk” demesi; yani “işittik ve itaat ettik, emrindeyim ya rabbi! Emret ya rabbi! Sen emret yeter, ben senin kulunum” demesi gerekir ki kul olsun, âbd olsun.
Yoksa; “ben bunu böyle istiyorum, şunu da şöyle istiyorum, bunu böyle yapma ya rabbi” derse kul olmaz, olamaz. Sen kul musun, yoksa ilah mısın! Sen kulluğu kabul etmemişsin, hiç anlamamışsın. Allah seni imtihana tabi tutunca kabul edemiyor, isyan ediyor, itiraz ediyorsan, nimet verdiğinde de “bunu ben aklımla, ilmimle ve gücümle kazandım” diyorsan Karun olmuşsun demektir.470 Kul olmak böyle değildir. Allah, Karun’u malıyla, hazineleriyle beraber yere batırdı.471 Sen de böyle yaparsan kul olmaz, aksine Karun gibi yere batarsın.
Allah sana bir nimet ikram etmişse ve sen de bu ikramı rabbinden bilirsen bu durumda o nimeti rabbinin emrettiği şekilde kullanırsın. Bu bizim bedenimiz için de böyledir. “Beni rabbim yarattı, onun verdiği nimeti onun yolunda kullanmam gerekir” diyorsan o halde gözünü, gönlünü, dilini, kulağını, elini, ayağını Allah yolunda, hayır yolunda kullanman gerekmez mi! Allah sana nimet vermişse ve sen bu nimeti Allah’ın kullan dediği yerde kullanmayıp, kullanma dediği yerde kullanırsan bu durumda kulluğu kabul etmiş olur musun!
Senin gönlün kulluğu kabul ederse bedenin zaten ona itaat eder, dolayısıyla gönlün seni hangi tarafa götürürse oraya gidersin; yani elin, ayağın, gözün, kulağın, dilin nerde çalışırsa onu orada kullanırsın. Bu, organlarını Allah yolunda kullanırsan kulluk yolunda kullanırsın demektir. Yok, şeytanın yolunda kullanırsan iblis sana hükmeder, dolayısıyla gönlüne, kalbine kurulan, hâkim olan Allah’ın nefhettiği ruh değil iblis olur, şeytan olur. Burada anlaşılmayacak hiçbir şey yoktur. Aklımızı kullanıp; hayatı Allah yolunda Allah ile beraber mi yaşadığımıza, yoksa rabbimizi unutmuş, şeytanla beraber mi olduğumuza, kendi kendimize bir vehme, hayale mi kapıldığımıza bakalım, bakarsak bunu rahatlıkla anlarız.
Herkes istese de istemese de bir yol tutup gider, yolu yürür; çünkü yol ayağının altından kayar, gider. Her gün sabah olur, akşam olur ve insan her gün bir günlük yol almış olur; yani her gün bir günlük yol ahirete yaklaşmış, dünyadan da uzaklaşmış olur. Kul bu yolu alırken cehenneme doğru mu, cennete doğru mu gidiyor, Allah’a doğru gidip Allah’a yakınlık mı kazanıyor, yoksa şeytana doğru mu gidiyor, şeytana mı dost oluyor, buna bakmalıdır. Zaten kul buna bakarsa bu bellidir, ortadadır. Kim cennetliktir kim cehennemliktir herkes bunu bilir ve herkes anlamak istediğinde bunu rahatlıkla anlar.
Allah’ın rahmeti her şeyi kuşatmıştır.472 Allah ğafurdur, ğaffardır, tevvabtır, afuvvdur, kuluna rahmetiyle muamele edendir. Neden? -Çünkü Allah veduddur, ilahtır, sevendir. Bu yüzden kulun bin sene ömrü olsa, hepsini yanlış yolda yaşasa ve son bir günde; “ya rabbi! Ben sana döndüm, tövbe ettim, iman ettim” dese Allah onun imanını, tövbesini kabul edip, onu anasından doğduğu ilk günkü gibi tertemiz kılar. Bu, Allah’ın rahmetidir, Allah böyle yaparak kulunu ne kadar sevdiğini gösterir. Yeter ki kul “sana döndüm ya rabbi” desin; ama bu dönüş lafta değil gerçek bir dönüş, hakikatte bir dönüş, bir gönül dönüşü olmalıdır.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “hesaba çekilmeden evvel kendinizi hesaba çekin”473 buyurur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in buyurduğu gibi kendimizi hesaba çektiğimizde yanlışlarımızı, eksiklerimizi görür, gittiğimiz yolu da anlarız. Bu durumda kendimizi düzeltmek kendimize aittir. “Ya rabbi! Yanlışlarıma tövbe ettim, istiğfar ettim, beni mağfiret et” dediğimizde Allah bizim amel defterimizdeki günahlarımızı siler, o günahlar hiç olmamış gibi bize muamele eder.
Allah ayeti kerimede; “muhakkak ki Allah kendisine şirk koşulmasını affetmez. Bunun dışındaki günahları dilediği kimse için mağfiret eder”474 buyurur. Bu yüzden sohbetin başından beri şirki anlatmaya çalıştım. Bütün bu anlattıklarımın hepsi Allah’ın isimlerine karşı şirk işlemektir. “Allah bütün günahları affeder; ama şirki affetmez” dedi. Yani kuluna; “sen haddini bil, kulluğunu bil” dedi Allah.
Allah ayeti kerimede; “insan, onu bir nutfeden (iki damla pis sudan) yarattığımıza bakmadan rabbine apaçık hasım kesilir”475 buyurur. İnsan o iki damla pis suya bakınca ondan tiksinir. Hal böyleyken “bana nasıl böyle kafa tutuyorsun, nasıl itiraz edebiliyorsun, nasıl benim işimi beğenmiyorsun, seni ben yarattım” diyor Allah. İnsan, rabbine hasım kesilir, rabbiyle mücadele eder, rabbinin ayetlerine karşı ayetleriyle mücadele eder.
Peki, nasıl mücadele eder?
Allah’ın güzel dediğine güzel demez, güzelliği başka türlü anlar ve takdim eder. Rabbinin hak dediğine hak demez, başka türlüsüne hak der. Kendi yaratılışına bakmadan, Allah’ın kendisine yaptığı ikrama bakmadan ayetlerle mücadele eder, Allah ile mücadele eder.
Allah’ın seni yaratmış olması senin için en büyük ikramdır. Seni âbdi olarak, kulu olarak, âşığı olarak, kendine halife olarak, ayna olarak yaratması en büyük ikramdır. İkram denince bunu ekmek olarak anlamamak gerekir. Allah’ın kendinden sana verdiği varlık senin için yeterli bir ikramdır. İnsan, Allah’ın verdiği ikramı görmeyip rabbine karşı nankörlük yapar, görmezden gelirse Allah’a şirk koşmuş olur.
Bu yüzden Allah ayeti kerimede; Yâ eyyuhâl insânu mâ garrake bi rabbikel kerîm:476 “Ey insan! Seni kerim rabbine karşı böyle mağrur eden şey nedir” buyurur. Neden rabbine karşı mağrur oluyor, kibirleniyor, rabbinin işini, sana olan muamelesini beğenmiyorsun? Yani sen kendin için hayır olanı, rahmet olanı Allah’tan daha mı iyi biliyorsun, rabbinin sana yaptığı ikramı, keremi görmüyor musun? Allah’ın bütün bu ikramına rağmen seni rabbine karşı böylesine mağrur eden, kibirlendiren, gururlandıran şey nedir, neyinle mağrur oluyor, gururlanıyorsun “ki o seni yarattı”477 buyurur.
Rabbimize karşı mağrur olmayalım, boynumuzu bükelim, âbd olduğumuzu, acziyetimizi bilelim. Her anda gönlümüzün başı secdede olsun. “Ben senin kulunum, sen de beni yaratan benim yüceler yücesi rabbimsin. Ben de senin aciz, günahkâr, hatalı, kusurlu, bütünüyle sana muhtaç olan kulunum” diyelim. Böyle dememiz lazım. Böyle dersek, gönlümüz de bunu tasdik ederse bu durumda rabbimizden; “sen benim kulumsun, ben de senin rabbinim. Sen kulluğunu yaptıysan ben de sana rabliğimi yaparım” hitabını alırız.
Peki, biri Allah’ı rab olarak kabul etmez, ilahlık taslarsa ne olur?
Tamamen nefis olur ve nefis; Rab olmak ister olamaz, ilah olmak ister olamaz, kul olması gerekirken kul olmayı da kabul etmez. Böyle bir nefis bir hilkat garibesine dönüşür. Çünkü ne insan olmayı kabul etmiş ne de tamamen hayvan olmuştur. Ne insan ne de hayvan olamadığı için çok tuhaf, çok çirkin bir hale, bir hilkat garibesine dönüşmüştür. Bu yüzden Allah, ayetlerine, kendisine iman etmeyenler için; “onlar hayvanlar gibi yerler (içerler)”478 buyurur. Başka bir ayette ise; “onlar hayvanlar gibidir hatta hayvandan daha aşağıdır”479 buyurur. Çünkü hayvan değildir, bir hilkat garibesidir.
Hayvanın da kendine göre bir şerefi vardır. İnsan nazarıyla bakıldığında onlar hayvan gibidir hatta hayvandan daha aşağıdır. Allah’a iman etmeyenler hayvan bile olamazlar; ama zahiri olarak suret itibariyle insan gibi görünürler.
Allah hepimizi kendisine gerçek manada iman edenlerden, teslim olanlardan, kendisine karşı edepli olanlardan eylesin! Kendisine karşı mağrur olanlardan, haddini aşanlardan, hainlik yapanlardan eylemesin! Allah bizi ayetlerine iman edenlerden eylesin! Allah bizi gerçek manada kendisine iman edip, kendisini sevip, âşık olanlardan eylesin! Her emrine karşı “işittik ve itaat ettik” diyen mü’minlerden eylesin! Allah bizi her anda, her imtihan karşısında; Allahumme lebbeyk: “Emrindeyim ya rabbi, buyur ya rabbi” diyen kullarından eylesin! Allah bizi huzura alırken bir dost gibi, bir sevgili gibi huzura aldığı kullarından eylesin! Kendisinden bütünüyle razı olmadan, kendisini bütünüyle sevmeden bizi huzura almasın inşallah!
Allah hepinizden razı olsun.
