close

Aşk Âşık Maşuk 11.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber Aşk, Âşık, Maşuk’u anlamaya çalışıyorduk.

Allah’ı neden sevmemiz, Allah’a neden âşık olmamız, neden maşukumuzun bir tek Allah olması gerektiğini anlamaya çalışıyorduk. Bu, aynı zamanda yaratılışın ve hayatın gayesidir.

Allah’ı neden sevmemiz; yani Allah’a neden iman etmemiz gerektiğini anlamazsak hayatı da, kendimizi de, Allah’ı da anlamamız mümkün olmaz. Bu yüzden hayatı, kendimizi, rabbimizi anlayabilmek için rabbimizi neden sevmemiz, neden iman etmemiz gerektiğini öğrenmemiz lazım. İşte bunun için hep beraber rabbimizi neden sevmemiz gerektiğini anlamaya çalışıyoruz.

Allah’ı sevebilmek için Allah’ı tanımak gerekir. Allah’ı tanıyabilmek için de onu El Esmau’l Husna’sından, isimlerinden tanımak gerekir; çünkü Allah’ı tanıdıkça severiz. Kul, Allah’ı ne kadar tanırsa onu o kadar sever, ona o kadar iman eder, o kadar teslim olur, ona karşı o kadar edepli ve haşyet sahibi olur.

Yaratılışın gayesi; Allah’a iman etmektir. Allah ayeti kerimede; Ve mâ halaktul cinne vel inse illâ li ya’budûn:293 “Ben cinleri ve insanları sadece bana âbd olsunlar diye yarattım” buyurur. Yani insan üzerindeki muradım; bana âbd olmalarıdır, dedi Allah. Bu durumda âbd olmayı anlamak lazım ki yaratılışın gayesini de anlamış olalım.

Âbd olmak demek; sevmek, gönlünü kaptırmak, onu ve onun rızasını kazanmak için onun peşinden koşmak demektir. Bu; işin özü, işin temelidir. Gerisi; gerisi Allah’ın rızasını kazanmak içindir, teferruattır.

Rabbimizi isimlerinden anlamaya çalışırsak rabbimizi neden sevmemiz gerektiğini de anlamış oluruz. Rabbimizi isimleriyle anlayıp, tanıyıp, sevmeye devam edeceğiz inşallah!

Allah şehiddir.294 Allah ayeti kerimede; Şehidallâhu ennehû lâ ilâhe illâ huv: “Allah şehadet eder ki (şahitlik yapar ki) ondan başka İlah yoktur” buyurur. İlah bir tek odur. Allah’ın bir tek ilah olduğuna şahitlik eden kimdir? -Allah’tır. Eğer kul, Allah ile beraber şehadet etmez, şahitlik yapmazsa iman etmiş olmaz dolayısıyla Allah’a ters düşmüş olur. Bu yüzden kulun, Allah’ın bir tek ilah olduğuna, ondan başka ilah olmadığına şahitlik yapması gerekir.

Ayet devam eder; Vel melâiketu: “Melekler de.” Melekler de Allah’tan başka ilah olmadığına şahitlik yaparlar ki ilah bir tek odur. Ve ulûl ilm: “Bir de kendisine ilim verilmiş olanlar (şahitlik yapar).” Kendilerine ilim verilenler şahitlikleri nasıl yaparlar? Kâimen bil kıst: “Hakkı, adaleti, ayakta tutarak.” Yani gönül terazisinde onu tartıp, adilce davranarak şahitlik yaparlar. İlim sahipleri bilir ki; Allah’tan başka ilah yoktur. Lâ ilâhe illâ huv: “Ondan başka ilah olmadığına (Allah’ın bir tek ilah olduğuna şehadet ederler).” Bununla beraber Âzizul hakîm:295 “(Allah’ın) Âziz ve hakîm (olduğuna iman eder, hüküm verirler).” Dosdoğru hüküm verirler ki; Allah âziz ve hakîmdir.

Âziz; bütün gücün, bütün kuvvetin, bütün kudret ile bütün şerefin kendisine ait olduğu zat demektir. Hakîm ise; her işinde bir hikmeti olan, her işini bir hikmetle yapan, her işte mutlaka bir muradı olan demektir. Hiçbir şey boşa değil, boşuna değildir. Hayat baştan sona böyledir. Allah bir kula bir şeyi gösterip, yaşatarak öğretiyorsa orda mutlaka Allah’ın bir muradı vardır.

Kul her anda Allah ile beraberdir; çünkü Allah ona ondan, şah damarından daha yakındır. Allah ayeti kerimede; “ne yana dönerseniz dönün, Allah’ın vechi ordadır”296 “nerde olursanız olun Allah sizinle beraberdir”297 buyurur. Bu durumda bize her anda muameleyi yapan Allah’tır. Allah’ın, kuluna yaptığı muamelelerde bir muradı, bir hikmeti vardır. Bize düşen; herhangi bir olay, herhangi bir mesele olduğunda o her ne olursa olsun “acaba rabbimin buradaki muradı, hikmeti nedir” deyip, Allah’ın muradını anlamaya ve görmeye çalışmaktır. Bunu diyebilmek, anlayabilmek için de ilim sahibi olmak gerekir.

Bu yüzden Allah; “ulûl ilm” ilim sahipleri bunu anlar ve doğru hüküm verir, buyurmuştur. Peki, bu ilim sahipleri kimlerdir? -Allah’ı bilenler, Allah’ı, Allah’ın kendisini tanıttığı gibi tanıyanlar, anlayanlardır. İşte ancak bu ilim sahipleri doğru hüküm verir, anlar ve Allah’tan başka ilah olmadığına, onun âziz ve hakîm olduğuna şahitlik yapıp şehadet ederler. Bir de bu şahitliğin her anda ve her durumda olması gerekir. İster nimet esnasında olsun, ister musibet esnasında olsun Allah her muamelesinde kuluna hayr olarak muamele eder.

Eğer biri her anda rabbiyle muhatap olduğunu tadarsa her anda Allah’ın huzurunda, onunla beraber olur. Aynı zamanda bu, Allah’ın emridir; çünkü Allah ayeti kerimede; “nerede olursanız olun, ister tek başınıza, ister başkalarıyla beraber olun, Allah’ın huzurunda olduğunuzu unutmayın”298 buyurmuştur. Unutmamak için ilim sahibi ve her anda şahit olmak gerekir; yani Allah’ın Şehid isminin bizde tecelli etmesi gerekir.

Peki, Allah’ın Şehid ismi bir kulda tecelli ederse ne olur?

Kul, her anda rabbine, rabbinin izzetine, rabbinin âziz ve hakîm olduğuna şahitlik eder. Aynen bunun gibi rabbinin bütün isimlerine şahitlik eder. Allah her şeye şahit olandır, bununla beraber şahit olunandır. O, kendisine şahittir, kullarını da kendisine şehadete, şahit olmaya davet eder.

Birinin mü’min, Müslüman olabilmesi için ne gerekir?

Kelime-i şehadet gerekir; yani kulun Eşhedu en lâ ilâhe illallah: “Ben şahit oluyorum ki (şehadet ediyorum ki) Allah’tan başka ilah yoktur.” Ve eşhedu enne muhammeden âbduhu ve resuluhu: “Muhammed de onun kulu ve resulüdür” deyip şahit olması gerekir. Eğer biri şahit olmazsa istediği kadar bu kelimeyi söylesin, şehadet etmiş, kelime-i şehadeti söylemiş olmaz. Dil ile bunu söylemek insanı mü’min ve Müslüman yapmaz; yani insanı şahit yapmaz. Mü’min ve Müslüman olmak için görmek; yani müşahede etmek, şahit olmak gerekir.

Peki, nasıl şahit olacağız?

Allah ayeti kerimede; “yedi gök, yer ve bunda bulunan herkes onu tesbih eder. Her şey rabbini hamd ile tesbih eder; ama siz onların tesbihinin farkına varamaz, bunun şuurunda olamazsınız”299 buyurur. Yani baş kulağıyla, baş gözüyle, hayal ile, akıl ile, düşünmekle bunu göremez, anlayamazsınız, dedi Allah.

Peki, o zaman bunu anlamak, görmek için ne yapmamız gerekir?

Kalp gözümüzün, kalp kulağımızın, gönlümüzün açılması gerekir; çünkü açılırsa görür, şahit oluruz. Her neye bakarsak bakalım mutlaka Allah ile bakmamız gerekir; yani orda Allah’ın kudretine, birliğine, güzelliğine, ihsanına, ikramına, imtihanına şahit olmamız gerekir. Şahit olursak neye bakarsak bakalım Allah ile beraber olur, muhabbeti alırız; yani Allah ile beraber şahitlik yapmış oluruz. Bu, aynı zamanda bize marifetullahı; Allah’ı bilmeyi, tanımayı kazandırır, dolayısıyla bize Allah ile beraber izzeti, şerefi kazandırır.

Kul, Allah ile beraber olduğu, Allah’ı sevdiği, ona iman ettiği kadarıyla şerefli, kıymetli ve değerlidir. Kul, şerefini Allah’tan alır. Kul; rabbini sevmez, ona itaat etmez, teslim olmaz, rabbine karşı haşyet sahibi, edep sahibi olmazsa kıymetini, değerini, şerefini kaybeder ve bir hayvandan da farklı olmaz. Bu yüzden Allah kendisini, ayetlerini dinlemeyenler için ayeti kerimede; “onlar hayvan gibi hatta hayvandan daha aşağıdır.”300 “Onlar kör, dilsiz, sağırdır”301 buyurmuştur. Yani onlar kulağını, gözünü, gönlünü kullanmaz, dedi Allah. Bu ayette geçen göz, baş gözü değil, gönül gözüdür. Herkes baş gözü ile bir şeylere bakar; ama herkes farklı farklı görür. İnsana bakış da böyledir.

Mesela; Allah, peygamberini gönderdiği zaman Ebu Cehil de, sahabeler de ona bakmıştır. Sahabelerin de Ebu Cehil gibi olanların da gördüğü aynı şahıstır; ama sahabeler iman edip; “anam, babam sana feda olsun” demiş, ötekiler de onu öldürmek için hayatını ortaya koymuştur. Eğer mesele baş gözüyle görmekse hepsinin gördüğü aynı kişidir; ama gönül görüşü başkadır. Sahabeler imanla, Allah ile bakmış; ötekiler ise nefsi ile, şeytan ile bakmıştır. Bu yüzden mesele; neyle, kiminle baktığımızdır.

Eğer kendimiz de dâhil olmak üzere bütün varlığa, Allah ile şahit olursak iman etmiş oluruz, şehadet etmiş, kelime-i şehadeti okumuş, söylemiş oluruz. Allah bütün varlığa, bütün mahlûkata şahittir, Allah kendi kendisine şahittir, bizden de şahitlik ister. Biz de Allah’a, bütün Esmau’l Husna’sına, yaratmış olduğu bütün varlıktaki kudretine, güzelliğine, ikramına, keremine her anda şahit olursak Allah’ı severiz ona âşık oluruz.

Ve şahit oluruz ki bütün güzellikler, bütün hayırlar, bütün nimetler Allah’a aittir. Bütün sevgilere layık olan Allah’tır. Kendisine iman edilmeye, kendisinden hayâ edilmeye, haşyet duyulmaya layık olan bir tek Allah’tır; çünkü ilah odur. Şehidallâhu ennehû lâ ilâhe illâ huve:302 “Allah şehadet eder ki; ondan başka ilah yoktur (ilah bir tek odur).”

İlah demek; sevilen, sevilmeye layık olan, âşık olunan, kendisine âbd olunan ve âbd olunmaya, âşık olunmaya, hayatı onun yolunda harcamaya layık olan demektir.

Herkes hayatını bir yerde harcar; yani kendini o hayatını harcadığı şeye satmış olur. Kim hayatını hangi yolda harcarsa kendini ona satmıştır. Eğer bir insan kendini Allah’ın rızasından, dostluğundan ve cemalinden, Allah’ın nuru olmaktan başka bir şeye satarsa hayatını israf etmiş, kendini çöpe atmış ve kendini çok ucuza satmış olur.

Her şeye şahit olan ve bütün güzelliklerin kendisine ait olduğu Allah, şahit olunmaya ve sevilmeye layık olandır. Kul, Allah’a şahit olurken önce kendi üzerinden şahit olmalıdır; çünkü ondaki bütün varlık, bütün sıfatlar, güzellikler Allah’a aittir. Allah, insanı kendi nurundan yaratmıştır. Bu yüzden Allah ayeti kerimede; Nefahtu fîhi min rûhî:303 “Ben ona (insana) ruhumdan (kendimden) nefhettim” buyurur.

İnsandaki görmek, işitmek, bilmek, konuşmak, irade etmek, sevmek, Allah’a aittir, Allah’ın kendisinden insana verdiği isimler, sıfatlardır; yani Allah, kuluna Basir isminden görmek, Semi’ isminden işitmek, Âlim isminden de ilim vermiştir. Allah’ın bütün isimleri böyledir.

Kulda her ne varsa, hangi güzellik, hangi nimet varsa bilelim ki o, Allah’a aittir, Allah onu kendinden vermiştir. Bu durumda kul kendisine bakarken kendi üzerinden Allah’a şahit olup; “bendeki her şey Allah’a aittir, ben de rabbime aidim” demelidir.

Biri böyle söylemezse hali nasıl olur?

Allah ayeti kerimede; “(de ki onlara:) Onlar bir yaratan, bir yaratıcı olmadan mı yaratıldılar yoksa onlar kendi kendilerinin yaratıcıları mıdır”304 buyurur. Yani bunu anlamak, kabul etmek istemeyenlere sor, akıllarını kullansınlar; “bir yaratıcı olmadan mı yaratıldılar yoksa onlar mı kendi kendini yarattı.” Bu soruya cevap versinler. İnsanlara böyle bir soru sorulsa ne cevap verirler? -“Elbette ki bizi Allah yarattı” derler. Hiç kimse bunu inkâr etmez; kâfir de, müşrik de bunu inkâr etmez.

Bu yüzden Allah ayeti kerimede; “sorsan onlara sizi kim yarattı? ‘Allah’ derler. Yeri kim yarattı? ‘Allah’ derler. Göğü kim yarattı? ‘Allah’ derler. Size rızkı kim veriyor? ‘Allah’ derler. Söyle onlara; o zaman nasıl böyle döndürülüyorsunuz”305 buyurur. Yani Allah’tan neden yüz çeviriyor, rabbinizin vahyini, peygamberini neden dinlemiyorsunuz! Geri zekâlının biri çıkıp; “işte bir yaratıcı olmadan yaratıldık” diyebilir. Hayvan bile bunu söylemez; çünkü hayvanlar da rabbini hamd ile tesbih eder. Allah böyle söyleyenler için ayeti kerimede; “onlar hayvan gibi hatta hayvandan daha aşağıdır”306 demedi mi?

Allah berrdir;307 iyilik edendir, iyilik yapanı sevendir, iyilik yapma özelliğini insana ihsan eden, ikram edendir. Allah saf iyilik, saf güzellik, saf hayır, saf muhabbettir. Eğer etrafımızda herhangi bir şer, bir sıkıntı görünüyorsa bu da kulun kendi nefsinden, insanlardan, nefislerden dolayıdır.

Mesela; Allah her sene yeryüzüne, bütün kullarına, bütün mahlûkata yetecek kadar rızık indirir, hatta yetecek kadar değil kat kat fazlasını indirir; ama insan bunu paylaşmaz. Allah; “paylaşın, açları doyurun, birbirinize yardım edin, hayırda, birbirinize ikram etmede yarışın”308 buyurur; ama baktığımızda birinin on aldığını ötekilerin de aç kaldığını görüyoruz. Hâlbuki Allah, rızkı indirmiştir; ama biz paylaşmayı bilmediğimiz için başkaları aç kalıyor.

Ormandaki vahşi hayvanlar bile; yani yırtıcı bir aslan, bir kaplan bile bir av yakaladığında avını yer ve geri çekilir. Sonra başka hayvanlar; çakallar, akbabalar gelip o avı yer. En sonunda yerdeki hayvanlar, karıncalar gelip onu yer ve bitirir; yani hepsi o avı birbirleriyle paylaşır. Yoksa avı yakalayan, kazanan; “bu benimdir, kimse yiyemez” demez, avını yer, doyduğunda da çekilir; ama insanın gözü doymaz. İnsan, malı öyle bir biriktirip, üst üste yığar ki; Allah’ın rezzak olmadığını zannedersin. Böyle biri iman etmemiştir, bu yüzden paylaşmayı da bilmez. Allah rızkı indirmiştir; ama biz rızkı paylaşmayı bilmezsek kendi kendimize zulmetmiş oluruz, böyle yapınca da sadece kaybederiz. Bu yüzden bütün iyilikler Allah’tan, bütün kötülükler de kendi nefsimizdendir.

Yaratılışın gayesi anlaşılmazsa; Allah’a neden âbd olmamız gerektiğini, rabbimizin rızasını, dostluğunu neden kazanmamız gerektiğini anlamazsak kendimize başka hedefler koyar; “benim hedefim dünyayı kazanmaktır, ev almaktır, araba almaktır, şöyle yapmaktır, böyle yapmaktır” deyip başka şeylerin peşinden koşarız ve rabbimizi kaybederiz. Böyle de olmuştur, her şey ortadadır. Herkes kendine baktığında rabbini unuttuğunu, kendine başka hedefler edinip o hedeflerinin peşinde hayatını harcadığını görür.

Peki, Allah’tan başka hedeflerin peşinden koşmamızın asıl sebebi, temeli nedir?

Asıl sebebi Allah’ı sevmememizdir. Sevmediğimiz Allah’a iman etmediğimiz, rabbimizi tanımadığımız, sevilmeye layık olanın bir tek o olduğunu anlamadığımız ya da bunu kabul etmediğimiz veya Allah’ı sevmek, ona iman etmek işimize gelmediği için başka şeyleri seviyor, hedefimize onları koyup onların peşinden koşuyor, hayatımızı onların yolunda harcıyoruz.

Allah berrdir; saf iyiliktir, iyilik yapandır, güzellik yapandır, güzellik verendir, iyilik verendir. Allah, kula hangi muamelede bulunursa bulunsun o, kulun iyiliği içindir. Allah her ne olursa olsun kuluna hâyr olsun diye muamelede bulunur. Bu, onun rahmetinin sonucudur.

Allah ayeti kerimede; “siz hidayette olun (iyi olun), delaletteki kimse (kötülerin kötülüğü) size zarar veremez”309 buyurur. Nerde olursan ol sen güzel ve doğru yap, bütün insanlar kötü de yapsa onların kötülüğü sana dokunmaz. Bu kötülüğü dünyaya göre değil ahirete göre düşünmek lazım. Bütün insanlar güzel yapsa da sen güzel yapmadıkça kazanamazsın. Bu yüzden herkesin önce kendisine bakıp Allah’a göre güzel ve doğru neyse onu yapmaya çalışması gerekir. Bu, aynı zamanda hayatın gayesidir.

Allah ayeti kerimede; “Allah ölümü ve hayatı yarattı ki hanginiz daha güzel yaparsınız diye”310 buyurur. Güzel yapan kazanır, güzel yapmayan da kaybeder. Yoksa; “bizim kimseye zararımız yok, çalışıp dünya hayatımızı idare etmeye çalışıyoruz” demekle kimse kazanmış olmaz.

Allah ayeti kerimede; “genişliği yerle gök kadar olan cennete koşun”311 buyurur. Allah yolunda koşanlar cennete gider. Allah bir de; “hayırda yarışın”312 buyurur. Hayırda yarışın, hayırda birbirinize yardım edin, birbirinize destek olun. Başka bir ayette de Allah; “şerde, kötülükte, günahta birbirinize destek olmayın”313 buyurur. Bu yüzden hayırda yarışan, cennete koşan kazanır.

Hayat her anda bir imtihandır. İmtihan; kazanma imkânı demektir. Allah seni hangi imtihana tabi tutarsa tutsun o imtihanla sana kazanma imkânını vermiştir; yani Allah “kulum kazan, buyur sana imkân” demiştir. Birine tebessüm etmek, birini doyurmak, aynı şekilde birinin sıkıntısını gidermek, kazanma imkânıdır.

Allah cenneti de cehennemi de insanlarla beraber yaşarken onlara yaptığın muamele karşılığında sana ikram eder veya kaybettirir; yani cenneti de cehennemi de insanlara yaptığın muameleden dolayı kazanır veya kaybedersin. İnsanlara iyilik, güzellik yapar, onların gönlünü kazanırsan o gönüllerden Allah’ın rahmetini, sevgisini, dolayısıyla cenneti kazanırsın. İnsanı kırdığında, üzdüğünde, zulmettiğinde, hakaret ettiğinde, küçümsediğinde o gönüllerden de Allah’ın gazabını alır, cehennemi kazanırsın. Şartlar ve durum ne olursa olsun güzel yapan, Allah’ın hesabını yapan kazanır, tersini yapan da kaybeder.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde; “kim bir kulun sıkıntısını giderirse Allah da onun sıkıntısını giderir. Kim bir kulu sevindirirse Allah da onu sevindirir. Kim bir kula ikram ederse Allah da ona ikram eder. Kim bir kulu severse Allah da onu sever. Aynı şekilde kim bir kula zulmederse, onu kırarsa, onu üzerse de yaptığı muamelenin karşılığını görür”314 buyurur.

Allah serî’ul hisâptır; hesabı anında görendir. Zuntikâmdır; intikam sahibidir, intikamı alır; yani kulun intikamını zalimden alır. Bu yüzden kim kime zulmederse isterse bu zulüm zerre kadar olsun Allah’ın mutlaka onun cezasını vereceğini bilmelidir. Allah ayeti kerimede; “yapılan bir iş zerre kadar, hardal tanesi kadar, buğday tanesi kadar (ister hayır olsun veya şer olsun) isterse o göklerde olsun, isterse yerin dibinde olsun, isterse bir kayanın içinde olsun, Allah onu mutlaka karşına getirir”315 buyurur. Yani hiç kimsenin yaptığı yanlış kendisine kâr kalmaz, zerre kadar yaptığı hayır da boşa gitmez. Yaptığın iyilik ya da kötülük nerde olursa olsun, Allah onu karşına getirir. Bu yüzden hesabı Allah’a göre yapmak lazım.

Yoksa; “işte benim gücüm yettiği için böyle yaptım, yaptığımı kimse görmedi, zaten ben kendimi savundum, kendimi haklı çıkardım, böyle zulmettim” demekle kimse bahane üretemez, Allah’a hesap vermekten kurtulamaz. Allah, o yaptığın yanlışı mutlaka senin karşına getirir.

Bir insana haksızlık yaparken aslında Allah’a karşı saygısızlık yapmış olursun. Âlemlerin rabbi, seni yaratan rabbin, seninle beraber olan rabbin zulmettiğin o kişiyle de beraberdir ve onun üzerinde bir muradı vardır. İsterse o kul ona karşı yaptığın yanlışı unutmuş olsun, bundan haberi olmasın; ama Allah unutmaz.

Allah berrdir; saf iyiliktir, iyiliği yapandır. Bütün iyilikler Allah’tan, kötülükler de kendi nefsimizdendir. Saf iyilik olan Allah sevilmeye layıktır. Biri insanlığını, insan olma özelliğini kaybetmemişse kendisine bütün iyilikleri yapan Allah’ı sevmesi gerekmez mi!

Allah ayeti kerimede; “eğer Allah, insanları yaptıkları sebebiyle (günahlarından dolayı) cezalandırsaydı yeryüzünde canlı varlık bırakmazdı”316 buyurur. Ama Allah, insanların günahlarına göre muamele etmez, ceza vermez. Peki, neye göre muamele eder? -Kendisine göre; yani rahman, rahim, kerim, berr ve hayr olarak insanlara muamele eder. Bunun için insanı varlıkta tutar, ona kazanma imkânını son nefese kadar vermeye devam eder.

Allah, kuluna her türlü ikramı yapar ama kul bunu kendinden zannedip; “ben yaptım” derse Allah’a şirk koşmuş olur. Dünya imtihan yeridir; Allah, kuluna mal verir imtihan eder, malı alır imtihan eder, sağlık verir imtihan eder, sağlığı alır bu sefer de öyle imtihan eder. İmtihan, kazanma imkânıdır. Kul, rabbini unutup; “bu muameleyi ben kazanayım diye Allah bana yaptı, rahman ve rahim olan rabbim bunları rahmetinden yaptı” demezse rabbini unutmuş olur, dolayısıyla da birilerini suçlar. Kulun o suçladığı her neyse onları Allah’a şirk koşmuş olur.

Elbette ki yanlış yapanın yanlışı kendisine aittir ve yanlış kimden ve nereden gelirse gelsin o yine bir imtihandır; yani o yanlışı yapandan önce Allah’ı, onun sahibini görmek gerekir. Böyle bir durumda kul; “rabbim bu muameleyle acaba neyi anlamamı istiyor, neden böyle yaptı, benim nasıl yapmam lazım ki Allah’ın muradına ters düşmeyeyim, doğru yapmış olayım, bu imtihanı kazanayım” demelidir. Biri böyle derse o, Allah’a kul olmuştur.

Allah latiftir;317 lütuf sahibidir, nuru her zerreye tecelli eden, nurunun tecelli ettiği her zerreyi nuruyla gören, şahit olan zattır. Allah latiftir; lütuf sahibidir, ikram sahibidir, bütün varlığa lütfuyla, Latif isminin tecellisiyle, nuruyla şahittir. Bununla beraber bütün varlığa, mahlûkata karşı lütuf sahibidir.

Allah, her anda insan kazansın, insan üzerinde muradı gerçekleşsin diye; yani insan Hz. İnsan olsun, Allah’a ayna, halife, dost olsun, Allah’ın güzelliği insan üzerinde tecelli etsin diye insana lütfeden, lütfunu, ikramını, ihsanını, kazanması için muameleyi yapandır. Latif olan Allah sevilmeye layıktır.

“Allah” deyip zikrettiğimizde aklımıza, gönlümüze gelmesi gereken; Allah’ın isimleridir. Allah’ın isimlerini bilmiyorsak Allah’ı bilmekten mahrumuz demektir. Allah’ın isimlerini ne kadar bilirsek Allah’ı o kadar tanır, o kadar sevebiliriz. “Allah” deyince gerçek manada rabbimizi o kadar zikretmiş oluruz. Yoksa Allah’ın isimlerini bilmeden “Allah” dersek ya da aklımıza onun isimleri ne kadar gelirse öyle zikredersek onu gerçek manada zikretmemiş oluruz. Bu yüzden Allah’ın bütün isimlerini bilmemiz gerekir ki ona âşık olabilelim, onu sevebilelim.

Sevmek her şeydir, sevmek yaratılışın gayesidir. Allah kendisini sevdiği, kendi güzelliğini göstermek istediği için varlığı yaratmıştır,318 yaratılışın gayesi budur. Allah, insan üzerinde kendi güzelliğini görmek, insanı sevmek ister, bununla beraber insanın da rabbini sevmesini ister. İman zaten sevmek demekti. Tanımadan sevemezsin, Allah’ı ne kadar tanırsan o kadar sevebilirsin. Elbette ki bunun ötesi vardır; ama merdivenler basamak basamak çıkılır. Başlangıç itibariyle aklını kullanıp, öğrenmen, anlaman, düşünmen, tefekkür etmen gerekir.

Allah’ı tanıyıp sevmenin ötesinde ne vardır?

Bunun ötesinde müşahede; yani şahit olmak vardır. Allah perdeyi aralayarak seni şahit yapar, sana müşahede ettirir. Şahit olmuş bir insan, bir mü’min, şeytanın tuzağına düşmez, şeytan ona hile yapamaz; çünkü o, şeytanı da, melekleri de, kabir âlemini de, kıyamet yerini de bilir. Bütün bunları Allah ona göstermiştir; yeri de, göğü de göstermiştir. Şeytan böyle birine hiç hile yapabilir mi! Bir de Allah perdeyi aralayarak kendini ona müşahede ettirmiş, tanıtmıştır.

Allah’ı tanımak istiyorsak Allah’ı sevmemiz ve onun sevgisini, rızasını kazanmaya çalışmamız lazım; çünkü Allah’ı ancak Allah’ı sevenler, Allah’ın sevdikleri tanıyabilir. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Allah kendini sevdiklerine tanıtır” buyurmuştur.

Rabbimizi tanımak, cemalini müşahede etmek istiyorsak rabbimizi sevmemiz gerekir; çünkü Allah kendini sevdiklerine tanıtır, dedik. Sevmek için de tanımak, anlamak lazım; yani sevmek ile tanımak iç içedir.

Hem Allah’ı tanıdıkça sevilmeye layık olduğunu bilir ve Allah’ı severiz, hem de Allah’ı sevdikçe Allah kendini bize tanıtır ve Allah’ı tanımaya devam ederiz. Zaten biz de anlaşılsın diye, rabbimizi tanıyalım, anlayalım, tanıyıp sevelim diye anlatıyor, konuşuyor, sohbet ediyoruz. Rabbimizi sevelim ki o da bizi gerçek manada sevsin, kendini bize tanıtsın. Allah’ın kendisini kuluna tanıtması kulun gönlüne, imanına, marifetine göredir. Bu, dünyada da ahirette de böyledir.

Bu yüzden bir şey anlatırken onu herhangi bir ilimle anlatmıyorum. Arkadaşların bunu iyice anlamış olmaları gerekir. “Falan âlim şöyle söyledi, bu kitapta böyle yazdı, bu yüzden ben de böyle söylüyorum” demiyorum; çünkü böyle ilim olmaz.

Herhangi bir âlimin söylediğini söylersem söylediklerim, o âlimin bilgisi olur, benim bilgim olmaz, bana ait olmaz. Benim kendi bilgimin, marifetimin olabilmesi için şahit olmam, müşahede etmiş olmam gerekir. Benden öğrendikleriniz de size ait değildir; çünkü benden öğrendiklerinizin, bu marifetin size ait olabilmesi için de benden öğrendiklerinizi uygulayıp şahit olmanız gerekir.

Allah, bir kulu huzura aldığında onun gönlüne ve marifetine göre muamelede bulunur. Elbette ki bunun bir de son noktası, son mertebesi vardır.

Allah, kuluna herhangi bir isimle muamelede bulunursa; diyelim ki rahmetiyle muamele ederse o kul, rabbini nasıl müşahede eder?

Allah’ın Rahim ismi önde göründüğü için kulun göreceği şey sadece rahmettir. Allah bütün mahlûkatı ona müşahede ettirse Allah’ın, bütün kullarına, bütün mahlûkata karşı ne kadar rahman ve rahim olduğunu müşahede eder, sadece Allah’ın rahmetini görür. Kulunun hayatını ona gösterse kul, Allah’ın rahmetle ona muamele ettiğini görür; yani ne yana dönerse dönsün Allah’ın rahmetini görür; çünkü Allah’ı, Rahman ve Rahim isminden müşahede etmiştir.

Mesela; Allah, Basir ismiyle kuluna tecelli edip, Basir ismini müşahede ettirse bu durumda kul neyi görür?

Allah’ın her zerreyi nasıl gördüğünü görür. Allah ona tecelli ettiği için bunu kendi üzerinden görür. Bu durumda o kul nereye ve neye bakarsa baksın her şeyi müşahede eder, hem de birbirine karıştırmadan tek tek, ayrı ayrı bir şeyi seyreder gibi seyreder; yerdekini de, göktekini de, melekleri de, okyanusun dibindeki balığı da Basir ismiyle görür.

Allah, Semi’ ismiyle bir kula tecelli edip ona bu ismi müşahede ettirirse o zaman da kul bütün varlığın sesini birbirine karıştırmadan işitir ve her birinin ne söylediğini de bilir. Bütün varlığın tesbihini, tesbihatını duyar ve onların, rabbini nasıl tesbih ettiğini birbirine karıştırmadan bir kişiyi dinler gibi tek tek dinler.

Bu durumlarda kul, rabbini Semi’, Basir ve Rahim isminden tanımış olur. Elbette ki bunun bir de sonu var, demiştim. Allah’ın, zatıyla, sıfatıyla, bütün isimleriyle tecelli edip bir de kendini böyle tanıtması vardır.

Allah’ın her bir ismini anlamaya çalışırken bir de bu isimlerin bizim üzerimizde olup olmadığına, ne kadar bizim üzerimizde tecelli ettiğine ya da bu isimleri ne kadar kaybettiğimize bakmamız, anlamaya çalışmamız gerekir.

Bir kul, rabbini müşahede ederse, rabbi kendisini ona müşahede ettirirse o kul sadece rabbinden hayâ eder. Allah’ın kendisini ne kadar, nasıl sevdiğini görünce, buna şahit olunca sadece ondan utanır. O kul o anda ister ki başını yere koysun ve bir daha başını yerden kaldırmasın. Onun güzelliğine, rahmetine, sevgisine karşı herhangi bir şey söyleyemez, “rabbim bana azap eder” diyemez, hatta böyle bir şeyi gönlünden dahi geçiremez. Kul bu durum karşısında korkmaz, endişe etmez, sadece; “rabbime layıkıyla âbd olamadım, layıkıyla onu sevemedim, layıkıyla onun hakkını takdir edemedim” diye utanır.

Bununla beraber Allah hayâ sahibidir; asla kulunun yanlışını yüzüne vurmaz, eksiğini söylemez. Hatta öyle ki Allah, kulunun yaptıklarını kuluna unutturduğu için kul o anda kendini bile unutur; çünkü Allah, kulunun utanmasına müsaade etmez, sadece onu ne kadar ve nasıl sevdiğini ona gösterir.

Bu yüzden sürekli; “Allah saf rahmettir, saf hayrdır, saf güzelliktir, saf muhabbettir, saf aşktır” diyoruz. Allah’ı, Allah’ın güzelliğini ifade edecek kelime olmaz, olamaz. Yoksa “rabbim bana azap eder, bana gazap eder” diye düşünmek doğru bir şey değil, yanlış bir şeydir. Kendini ateşe atan biziz, nefsimizdir, şeytandır. Allah bizi kendine davet eder, güzel olmaya, hâyr olmaya, rahmet olmaya davet eder; ama biz tam tersine kendimizi ateşe atıyor, birbirimiz için ateş oluyor, azap oluyoruz. Dolayısıyla; “ben böyle bir muameleye layığım” demiş oluyoruz.

Güzel yapanlar güzel muameleye, yanlış ve kötü yapanlar da kötü ve yanlış muameleye layık olur. Niye? -Çünkü tercihi kendisi yapmıştır. Bunun için ayeti kerimede; “bütün güzellikler, bütün iyilikler size Allah’tan, bütün kötülükler, bütün şerler de kendi nefsinizdendir”319 buyurur. Yani şerri benden zannetme, benim sana yaptığım sadece güzelliktir, iyiliktir, hayırdır; şer ise sendendir, kendi nefsindendir, kendini ateşe atma, dedi Allah.

Allah varistir;320 yani hakiki varlığa sahip olan bir tek Allah’tır. Allah bütün varlığı yaratmış ve onlara ne vermişse emaneten vermiştir. Bu, aynı zamanda; “Allah senin sahibindir, senin varisindir; yani sen Allah’a döndürüleceksin, Allah’a döneceksin” manasına gelir.

Hiç kimse dünyada hiçbir şeye varis olmaz; ama ahiret için Allah öyle söylememiştir. Allah bununla ilgili ayeti kerimede; “onlar cennete varis olacaklar”321 buyurur. Yani cennet gerçekten onlara aittir. Kul, imanıyla, ameliyle, ahlakıyla, gönlünü cennete döndürmesiyle cenneti hak edip, onu burada kazanmış, cennete layık olmuştur.

Cennet gibi bir gönül, cennete layık olur.

Gönlün cennete dönebilmesi için Allah’ın muhabbetinin o gönülde olması gerekir. Bir gönül, Allah’ın muhabbetiyle dolarsa orası cennet olur, o gönül cennet olmuştur. Dolayısıyla böyle biri hayatını da Allah’a göre, sevdiğine göre yaşar. Biri de gönlünü cehenneme döndürürse; yani gönlünü kinle, nefretle, hasetle, zulümle, hakaretle, dedikoduyla, gıybetle, iftirayla doldurursa o gönül de cehenneme döner. Dolayısıyla cehenneme dönmüş bir gönül de cehenneme layık olur. Kişinin gönül hali neyse hayatı da, yaşayışı da, insanlara muamelesi de öyle olur.

Her şeyin gerçek sahibi olan, varis olan Allah sevilmeye layıktır. Eğer biz onun her şeye varis olduğunu; yani her şeyin ona ait olduğunu kabul edersek o da kuluna her istediğini, her şeyi ikram eder. Allah cenneti anlatırken; “orada sizin için istediğiniz her şey vardır, ne yana dönersen dön yığınla nimet, bitmez, tükenmez bir saltanat vardır”322 buyurur. Allah, cenneti böyle anlatmış ve sen oraya varis olursun demiştir. İman edenleri, salih amel işleyenleri cennete varis kılan Allah sevilmeye layıktır.

Allah karibdir;323 yakın olandır, kuluna kulundan daha yakın; yani insana şah damarından daha yakın olandır. Birine ondan daha yakın olan şey; onun hakikatidir. Allah bu yakınlığı ifade ederken; “Allah, insan ile kalbi arasına girer”324 buyurur. Allah, kulu ile kalbi arasına neden girer? -Her anda ona vahyetmek için; çünkü Allah, kulun gönlüne tecelli ederek sürekli; “kulum şurası doğru, burası yanlış, bu senin için hayır, bu da senin için şerdir, senin şöyle şöyle güzel yapman lazım” deyip her anda ona vahyeder. Allah, kuluna sürekli vahyederken şeytan da boş durmaz ve insana vesvese verir. İkisinden birini tercih etmek kula kalmıştır. Kul ya, rabbini dinler ya da şeytanı dinler. Allah’ın kuluna vahyi saf hayır, saf güzellik, saf rahmet, saf aşk, saf muhabbettir. Şeytan da tam ters tarafta durup ona vesvese verir.

Neden hem Allah’tan vahiy ve hem şeytandan vesvese alırız?

Çünkü insanın kendi tercihini kendisi yapması gerekir. Allah, kuluna; “hadi kulum tercih senindir, sana irade vermişim, iradene müdahale etmem, sana tercih etme hakkı vermişim, tercih senindir, sen neyi tercih edersen onu kazanırsın” der. İnsan, tercihini yapsın diye de; “iyilik budur, kötülük budur, hayr budur, şer budur, güzel budur, çirkin budur” deyip insanın gönlüne vahyeder.

Bunun için Allah ayeti kerimede; “de ki: Hak rabbinizdendir (iman da bellidir, küfür de bellidir). Dileyen iman etsin, dileyen kâfir olsun”325 buyurur. Tercih insanındır. Allah, kullarını imana, Hz. İnsan olmaya, kendisine dost olmaya davet eder. Şer de bellidir; hayrın dışında kalan şerdir, güzelliğin dışında kalan çirkinliktir, nurun, aydınlığın dışında kalan da karanlıktır. Karanlık, şer, kötülük, çirkinlik bizatihi yoktur; bizatihi var olan iyiliktir, güzelliktir, muhabbettir, imandır, nurdur. Bu yüzden nurun olmadığı yerde karanlık, iyiliğin olmadığı yerde kötülük, hayrın olmadığı yerde de şer vardır.

Ya, Allah ile beraber olur, Allah’ın güzelliğiyle güzel olur, rahmet olur, hayr olur, ikram olur, aşk olur, muhabbet oluruz ya da tam tersine iblisle, şeytanla beraber olur, ona dost, arkadaş oluruz. İblis ateştendir; yani yakar. Bu; iblis seni yakar, ondan uzak dur demektir.

Allah, karib olandır, kuluna kulundan daha yakın, her anda onunla beraber olandır. Allah bizimle beraberdir; ama biz onunla beraber olamıyor, onu unutuyoruz; yani beraber olduğumuzu, bize yakın olduğunu unutuyoruz. Eğer biz de Allah ile beraber olursak onu sever, sohbetimizi onunla yapar, derdimizi, halimizi ona arz ederiz, dolayısıyla ona güvenir, endişe etmeyiz.

Her şeyin sahibi Allah’tır, varlığı varlıkta tutan da odur. O, seni korur, muhafaza eder, sana ikram ederse kim sana zarar verebilir! O, sana vermez, ikram etmez, seni muhafaza etmezse de kim seni koruyabilir, kim sana herhangi bir şey verebilir! Kulun önce bunu anlayıp buna iman etmesi gerekir.

Bu nedenle mü’min; Allah’tan emin olan, Allah’tan dolayı güvende olan, Allah’a güvenen, endişe etmeyendir. Mü’min, Allah’a güvendiği için endişe etmez. Allah ona nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun o muamelenin rahmet olduğunu, hayr olduğunu, Allah’ın sevgisinden dolayı olduğunu; çünkü Allah’ın kendisini sevdiğini bilir. Bilir ki onun Allah’ı sevmesi Allah’ın onu sevmesinden dolayıdır.

Allah kulunu sevmedikçe kul, Allah’ı sevemez.

Kula düşen; Allah’ın sevgisine layık olmaya çalışmak, rabbini ciddiye almak, rabbi neyi emretmişse onu anlamaya gayret edip, gereğini yerine getirmeye çalışmaktır. Bunun karşılığında Allah onu sever, iman nurunu, aşkını, muhabbetini onun gönlüne indirir. Eğer kul, Allah’a dönüp; “ya rabbi, geçmişteki hayatımı, yanlışlarımı bıraktım, şimdi sana döndüm, bundan sonra senin yolunda yürüyeceğim. Senin rızanı, ebedi hayatı kazanmak için, sana dost olmak, yakın olmak için çabamı ve gayretimi sarf edeceğim. Sana döndüm, tövbe ya rabbi” derse Allah onun günahlarını sevaba çevirir.

Kulun günahları sevaba dönünce ne olur?

Kul bir de bakar ki Allah’a âşık olmuş, gönlü, Allah’ın muhabbetiyle dolmuştur. Kulun, Allah’a dönmesine, Allah yoluna girmesine karşılık Allah bunu kuluna ikram eder. Elbette ki kulun bunu tek başına yapması mümkün değildir. Bu yüzden Allah ayeti kerimede; “hep beraber, topluca Allah’ın ipine sımsıkı sarılın”326 buyurur.

Biri Allah’ın ipine hep beraber sarılmazsa Allah bunu ondan kabul etmez; çünkü Allah’ı dinlemeyip; “ben kendi kendime Allah’ın ipine sarılırım” demiş olur. Oysaki Allah öyle buyurmamış, “hep beraber sarılın” buyurmuştur. Yani bir cemaatle beraber sarılın, dedi Allah. Bu cemaatin Allah’a yürüyen, Allah’ın vahyini ciddiye alıp okuyan, dinleyen, yaşayan, taşıyan, her halükârda resulünü örnek alan, derdi; Allah’ın rızası, dostluğu olan bir cemaat olması gerekir. Yoksa Allah’ın rızası dışında bir şeyler o cemaate karışırsa o cemaate tabi olan kul ihlâsı, safiyeti kaybeder.

Allah karibdir; bize bizden daha yakındır. Her anda hayrımız için, bize rahmet olmak, ikram olmak için, kazanmamız için bizimle beraber olandır, dolayısıyla karib olan Allah sevilmeye layıktır.

Allah ayeti kerimede; “biri öldüğünde, o ölüm sarhoşluğu anında bacakları birbirine dolaşır. O, o anda artık bunun son ayrılış olduğunu (öleceğini) anlar.”327 Ruhun bedenden ayrılacağını, ruhun bedenden son ayrılışı olduğunu anlar. Başka bir ayeti kerimede; “o anda siz onun başındasınız, onunla berabersiniz, kendinizi ona yakın zannedersiniz. Oysaki biz ona sizden daha yakınız”328 buyurur. Yani o anda ben kuluma yakınım, ona karib olan benim, sen uzakta durursun ve bir şey yapamazsın. O anda bir kul olarak bir şey yapabilir misin? -Yapamazsın; yani işi Allah’a kalmıştır. Bu; dünyada da, ölürken de, ahirette de böyledir. Aynen ölüm gibi uyurken de ruh bedenden ayrılır.

Allah kuluna herkesten ve her şeyden daha yakındır. Allah’ın, kuluna olan yakınlığı ne ananın, ne babanın, ne eşin, ne evladın yakınlığıyla ölçülmez. Yakın olan Allah’tır, dolayısıyla sevilmeye layık olan da Allah’tır.

Anlattığımız bu isimler nüzul sırasına göredir. Allah şehittir; her şeye şahittir, berrdir; iyilik edendir, latiftir; lütufta bulunandır, varistir; her şeyin gerçek sahibidir, karibtir; yakın olandır, bize en yakın olandır.

Allah mucibtir;329 dualara icabet edendir. Allah duaya neden icabet eder? -Kuluna lütufta bulunmak için, ona iyilik yapmak için kulun duasına icabet eder. Bu yüzden Allah ayeti kerimede; “Kullarım sana beni sorarlar, de ki: Ben yakınım, bana dua edenin duasına icabet ederim. Onlar da benim davetime icabet etsinler”330 buyurmuştur. Allah mutlaka duaya icabet eder.

Diyelim ki; kulun duası hayır değil şerdir, kendisi için istediği dua ona zarar verecek, bu durumda Allah o kulun duasını reddeder mi? -Hâşâ, tabi ki reddetmez; çünkü Allah’ın va’di vardır, “bana dua edenin duasına icabet ederim” buyurmuştur. Kul, o duasıyla önce kulluğunu yaparak ibadet yapmıştır; yani “ben senin kulunum, sen de benim rabbimsin, mülk senindir, ben de senden istiyorum” demiştir. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “dua ibadetin özüdür”331 buyurmuştur.

Allah ayeti kerimede; “onlar bana âbd olmaya, dua etmeye tenezzül etmezler, kibirlenirler”332 buyurur. Müşrikler, kâfirler, münafıklar, imanı olmayanlar dua etmeye tenezzül etmezler.

Kulun her anda duada olması; yani rabbini davet etmesi gerekir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e baktığımızda onun her anda bir duası vardı. Bu yüzden sabah kalkar kalkmaz; “beni yeniden dirilten, bana tekrar yeni bir hayat veren rabbime hamdolsun”333 deyip dua ederdi. Demek ki her gün yeni bir hayatmış. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz gözünü açar açmaz kendisine yeni bir hayat bahşettiği için rabbine hamd ederdi. Sonra elbisesini giyerken elbiseye, yemek yediğinde de yemeğe şükredip, hamd ederdi.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz evin kapısından dışarı çıkarken; “ya rabbi! Çıktığım yerden beni sıdk ile çıkar, beni sadıklardan olarak çıkar. Gideceğim yere de beni sıdk ile ulaştır, sadık olarak ulaştır. Sana sadakatini bozanlardan eyleme. Bir tek sana sadık olayım, sadık olan sensin”334 deyip dua ederdi.

“Sadık” aynı zamanda Allah’ın ismidir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz her anda rabbiyle baş başaydı ve bir dua halindeydi. Niye? -Rabbi mucibdir de ondan, duaya icabet ediyor da ondan. Kendine güvenmiyor, kendine varlık vermiyor, Allah ile varlıkta durduğunu ve her anda Allah’ın ona bir muamelede bulunduğunu biliyor da ondan. O da rabbiyle olmak için her anda dua halinde olmuştur. Her duamıza icabet eden Allah sevilmeye gerçek manada layık olandır.

Aslında bir insan için Allah’tan başka bir şey yoktur, olmamalıdır. Allah ayeti kerimede; “ne yana dönersen dön rabbinin veçhi ordadır”335 buyurur. Bir de bunu buradan anlamak gerekir; yani neyle muhatap olursan ol aslında Allah ile muhatapsın; çünkü Allah sadece seninle değil muhatap olduklarınla da beraberdir. Allah sana senden daha yakındır; çünkü her anda sana muameleyi yapan, imtihana tabi tutan, kazanma imkânı veren Allah’tır.

Bu durumda kul, rabbini bilir, tanır, anlarsa bunun böyle olduğunu anlar; zaten tevhit de budur. Geriye kalan bütün insanlar, bütün mahlûkat, bütün varlık, kul için bir imtihan sebebidir; yani kazanma imkânıdır.

Tevhitte olan bir kul ne yana dönerse dönsün rabbinin veçhini, cemalini müşahede eder, rabbiyle muhatap olduğunu anlar, bunu tadar, yaşar; ama her şey adım adımdır. Kulun önce bunu böyle anlaması; yani “muameleyi bana bu kullarla Allah yapıyor” demesi gerekir. Bu birinci basamağı geçmeden bunun devamı gelmez; çünkü kulun böyle bir duası olmamış olur. Bu, fiili duadır.

Mesela Resulullah (s.a.v.) Efendimiz dua ederken; yani bize duayı öğretirken; “ya Rabbi! Bana eşyanın hakikatini olduğu gibi göster”336 buyurmuştur. Bizim gördüğümüz bu eşyanın hakikatinde; Allah’ın nuru, tecellisi ve Allah’ın kudreti vardır, o eşya dediğimiz rabbini hamd ile tesbih eden bir varlıktır. Önce bakışımızın böyle olması gerekir ki eşyanın hakikatini görmek için çabamız, gayretimiz, fiili duamız olsun.

Evet, Allah hiçbir duayı reddetmez. Kulunun duasına her anda icabet eder, kulu neyi isterse onu ikram eder. Bir kul, Hz. İnsan olmak isterse Allah ona onu ikram eder, hayvandan daha aşağı olmak isterse de; “buyur kulum, sen biliyorsun, demek hayvan olmayı tercih ettin! Ol, tercih senindir” der; yani tercih kulundur. Allah duaya böyle icabet eder; yani hiç kimseyi zorlamaz.

Söyledim; hangi muamele olursa olsun kul bunu Allah’tan bilmelidir; çünkü kulu üzerinden seven de Allah’tır. İnsanlar birbirini mü’min olarak Allah için severse bu sevgi Allah’tan dolayı olur, sevmezse Allah’tan bu sevgiyi alamamış olur. Bu yüzden Allah sahabeyi anlatırken; “siz daha önce birbirinize düşmandınız; ama Allah sizin kalplerinizi birbirine ısındırdı, sizi birbirinize sevdirdi. Siz bütün dünyayı vermiş olsaydınız bunu yapamazdınız”337 buyurur. Yani birbirinizi sevemezdiniz, bunu Allah yaptı. Allah, yıllarca hatta yüzyıllarca birbirine düşmanlık yapmış bu kavimlere sevgi ikram ederek kalplerini birbirine ısındırdı.

Neye karşılık?

İmanlarına karşılık. Sahabe iman ederken Allah’ı ve resulünü sevmişti. Dolayısıyla Allah için sevmiş, Allah’ın sevdiğini, iman edenleri sevmişti. Allah, iman edenleri sever, iman eden de Allah’ı sevdiği için iman edenleri sever.

Birbirimizi sevemiyorsak iman etmediğimiz, imanımız kemale ermediği, eksik olduğu içindir, iman nuru gönlümüzde harlanmadığı, alevlenmediği içindir. İman nuru gönlümüzde harlanırsa, alevlenirse kendimizi göremeyiz, rabbimizi sever, rabbimiz için sever, rabbimizin sevdiğini severiz.

Bu yüzden sıkça Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in; “cennete giremezsiniz iman etmedikçe, iman etmiş olmazsınız birbirinizi sevmedikçe”338 hadisini söylüyoruz.

Bizim de iman edip etmediğimize, cenneti hak edip etmediğimize bakmamız gerekir. Bunun ölçüsü birbirimizi sevmemizdir. Sevmek öyle kuru kuruya; “ben seni seviyorum” demek değildir. Seven, sevgisini fedakârlıkla, iyilik yapmakla, güzel yapmakla ispatlamalıdır. Kul böyle yaparsa sever, yoksa lafla sevmek olmaz; yani ispatlanmamış bir iddiayı Allah kabul etmez. Zaten imtihan, iddiayı, imanı ispat içindir.

Allah kaviyydir;339 güçlü, kuvvetli, gücü her şeye yeten, kudreti her yerde, her anda tecelli eden, her şeyin kendi kudretinde olduğu zattır. Hiçbir şekilde hiç kimse, hiçbir varlık onun dileğinin dışına çıkamaz hatta hepsi bir araya gelse bile bir zerre dahi onun dileğinin dışına çıkamaz. Allah kaviyydir, her şeyi ihata edip, kudretiyle kavramıştır ve kimse de onun gücünün dışına çıkamaz.

Bu durumda akıl sahibi biri ne der?

“Benim, rabbime teslim olmam; yani Müslüman olmam gerekir. O ne söylediyse güzel olan, doğru olan odur ve ben kendi söylediğimi bırakıp onun söylediğini kabul ediyorum. Zaten onun kudretinin dışına çıkamam, herhangi bir şekilde buna gücüm de yetmez. Onun kudreti her şeyi ihata etmiştir, o kaviyydir. Onun hükmünün dışına çıkmak zaten hiçbir şekilde mümkün değildir” der.

Mesela biri bir dağa ip sarıp; “ben bu dağı sırtıma alacağım” dese ve gece gündüz de bunun için uğraşsa bunu asla beceremez, sadece yorulur. Bu yüzden Allah’ın senin için takdir etmediği bir şeyi ne kadar istersen iste, ne kadar çaba, gayret sarf edersen et, onu alamazsın. Rızkın neyse ancak onu alabilirsin. Herhangi bir şeyi yapmak istediğinde Allah sana müsaade etmez, takdir etmezse onu yapamazsın. Bu yüzden Allah’a teslim olmak gerekir.

Peki, bu durumda insana düşen nedir?

Kendisi için hayr gördüğünün peşinden koşmak, çabasını ve gayretini sarf etmektir. İnsan orada hayır gördüğü için bu ona ibadet olur; ama Allah verir veya vermez, insanın orada Allah’a itiraz etmek gibi bir hakkı da yoktur. Allah, kulunun istediğini verse de vermese de o, kul için hayırdır. Bir şeyi kendimiz için hayır görüp, bunun için çaba ve gayret sarf ettiğimizde Allah onu bize ikram ederse “elhamdulillah” deyip hamd etmemiz, şükretmemiz gerekir. Allah bize vermezse yine hamd ve şükredip; “rabbim beni korudu, beni muhafaza etti, güzel yaptı; çünkü o ne yaparsa güzel odur” dememiz gerekir.

Allah kaviyydir, hiç kimse onun emrinin dışında bir şey yapamaz, emrinden çıkamaz, dolayısıyla ne olursa olsun Allah’ın emriyle olmuş olur; yani o bir imtihandır, başkasını suçlamaya da gerek yoktur. Muameleyi sana Allah yapıyorsa senin her anda rabbini görmen, rabbinin yakınlığını tatman lazım. Bu yüzden kaviyy olan Allah sevilmeye layıktır.

Allah meciddir.340 Allah, arş için “mecid”341 buyurmuştur; yani şerefli olan, Allah ile şereflenen demiştir. Arş, Allah’ın tecellisiyle şereflendiği için meciddir.

Peki, insanda da arş var mıdır?

Evet, insanın gönlü de Allah’ın arşıdır. Allah nasıl ki arşa tecelli etmişse bir de insanın gönül arşına tecelli eder. Allah’ın tecelli ettiği gönül arşına “fuad” denir. Bir kul, daha doğrusu Allah’ı seven bir mü’min, Allah yolunda yürüyüp, Allah’a dostluğu, özel manadaki velayeti hak ettiğinde Allah onun gönlüne, o fuad âlemine tecelli eder ve orası Allah’ın arşı olur ve kul müşahedeyi gönlünün o fuad bölümünden yapar.

Aynı zamanda “mecid” şerefli demek; Allah, kulunu tecellisiyle, cemaliyle şereflendirir demektir. Kulunu kendisine ayna kılan, kulunun gönlünü kendisine arş kılan mecid olan Allah sevilmeye, âşık olunmaya tek layık olandır. Zaten o tecelliden sonra kulda bir şey de kalmaz, saf aşk olur.

Allah musteândır;342 sadece, bir tek kendisinden istenilendir. Bu yüzden Fatiha Suresi’nde; İyyâke na’budu: “Yalnız sana âbd oluyoruz.” Yani yalnız sana iman ediyor, yalnız seni seviyoruz. Ve iyyâke nestaîn:343 “Yalnız seni istian ediyor, seni istiyoruz” diyoruz. Neden? -Çünkü “senin âbdiniz de ondan, seni seviyoruz da ondan, sana aşığız da ondan” diyoruz. Bu yüzden “iyyake nestaîn” diyor, seni istiyoruz.

Musteân “kendisinden istenilen” demektir, dolayısıyla Allah’ı Allah’tan istiyoruz; yani onunla güzelleşmek, saf onun nuru olmak, ona ayna olmak, dost olmak, yakın olmak istiyoruz. Bununla beraber her neyi istersek de ondan istiyoruz.

Mesela; “seele” kelimesi de istemek demektir; ama musteân; severek istemek, sevdiği için, sevdiğinden dolayı istemektir; yani Allah’ı sevdiğin için onun cemalini, rızasını, dostluğunu istiyorsun. Bir de her neyi istersen Allah’tan istiyorsun; ama yine sevdiğinden dolayı istiyorsun.

Sen Allah’ı seviyorsan Allah seni seviyor demektir. Sen seni sevenden, sevdiğinden istiyorsun. Bu durumda senin gönlünün de mutmain olması gerekmez mi!

“Eğer o benim için hayırsa rabbim verir” deyip rabbinden emin olman gerekir. “Allah onu benden esirger” demen küfür olur, şirk olur, daha doğrusu imansızlık olur. Bu, sen Allah’ı sevmiyorsun, Allah’ın seni sevdiğine iman etmemişsin, dolayısıyla imanın yok demektir. Bu, şu manaya gelmez; “sen neyi istersen Allah onu sana verecek.” Allah, senin için hayr olanı, cennet olanı, seni kendisine yaklaştıracak olanı, seni Hz. İnsan yapacak olanı sana verir.

Kendin için hayır görüp istediğin şey sana zarar verecekse Allah seni ondan korur. Allah bir şeyi sana ikram edip vermişse; “buyur, bununla kazan” demiştir, eğer vermemişse seni ondan korumuş olur. Her iki halde de şükretmen, hamd etmen gerekir. Allah’ı tanımışsan bu böyledir, tanımamışsan eğer Allah’ı kendin gibi zanneder; verince sevinir, vermeyince üzülür hatta itiraz eder; “niye vermedi” deyip Allah’a isyan edersin. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “imanın yarısı şükür, diğer yarısı da sabırdır”344 buyurmuştur.

Şükredebilmen için Allah’ın sana verdiği bütün nimetleri kıyas yapmadan kabul etmen gerekir. Sen hiçbir varlık değilken, hiçbir şey değilken Allah seni yarattı. Önce seni sevdi sonra diledi, sonra yarattı, sonra da sen kendini bildin; yani sen kendini bilmeden önce Allah seni biliyordu. Sen yokken Allah seni sevdiği için dilemişti. Bu yüzden Allah onun sevdiği gibi olmanı, muradının üzerinde gerçekleşmesini ister.

Allah sana hangi muamelede bulunursa bulunsun muradının gerçekleşmesi içindir; yani onun sevdiği gibi olman içindir; ama sen “yok, benim nefsim böyle istiyor, ben böyle istiyorum” dersen rabbini, rabbinin muradını, yaratılış gayeni unutursun. Bu durumda rabbini görmek yerine insanları görmeyi tercih edip; “insanlar ne der, şu ne der, bu ne der, herkes böyle yapıyor” dersin. Peki, rabbinin hesabını yapmak nerde, onunla beraber olmak nerde, onun muradını görmek, anlamak nerde, insan olmak nerde! Bu durumda hepsini unutmuş olursun.

“İyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn” deyip, Allah’tan âbd olmayı, âşık olmayı, onu sevmeyi, onun bizi sevmesini istemek lazım. Gerisi; hepsi âbd olmak için araçtır.

Musteân olan, her şeyin kendisinden istenildiği zat sevilmeye layık olandır. Bütün ihtiyaçlara cevap verebilecek tek zat olan Allah sevilmeye layık olandır. İnsan bütünüyle ihtiyaç sahibidir, Allah’a bütünüyle muhtaçtır. İnsanın bütün ihtiyaçlarını karşılayan, musteân olan Allah’tır. Bu yüzden musteân olan Allah sevilmeye layık olandır.

Allah galiptir;345 gücüne karşı koyulamayandır. Allah her neyi diler, takdir eder, isterse bütün insanlar, bütün varlık bir araya gelse bile onu zerre kadar etkileyemez. Allah’ın kudreti, gücü, galibiyeti karşısında her şey mağluptur. Eğer biri, Allah ile beraber olursa, Allah onunla beraber olursa bu durumda her şey, herkes, Allah’ın beraber olduklarına karşı mağlup olur. Allah kiminle beraber olursa o da Allah ile beraber galip olur. Önce nefsine, şeytana, dünyaya karşı galip olur. Bu nedenle galip olan, aynı zamanda kulunu galip kılan Allah sevilmeye layık olandır.

Allah hafizdir;346 koruyan, gözeten, muhafaza eden, kendisine sığınan kulunu her konuda koruyandır. Kul, cehennemden sığınırsa Allah onu cehennemden; yani gönlünü cehennem olmaktan korur. Varlığın şerrinden Allah’a sığınırsa Allah onu varlıktan korur. Kul, Allah’ın kendisine gazap etmesine karşılık Allah’a sığınırsa bu sefer de Allah onu gazabından korur. Kul, Allah’a her neden sığınırsa sığınsın Allah onu korur, muhafaza eder hem de olduğu gibi muhafaza eder. Bu, Allah’ın bütün kulları için böyledir.

Allah bir hadis-i kutside; “kim benim veli kuluma buğzederse, ona harp ilan ederim (o bana harp ilan etmiş olur)”347 buyurur. Allah neden veli kuluna buğzedenlere harp ilan eder? -Çünkü Allah, veli olan kuluyla beraberdir de ondan. Biri onun veli kuluna buğzederse; yani ondan nefret eder, ona kin duyar, ona karşı yanlış hesaplar yaparsa Allah’a karşı savaş açmış olur, dolayısıyla mağlup olur, kaybeder. Bu konuda da Allah’ın kullarının çok dikkatli olması gerekir.

Veli; Allah’ı her şeyden, canından çok seven demektir. Kuru kuruya; “ben seni seviyorum” diyen değil sevgisini ispatlayan, ispatlamış olan, rabbini gerçekten ciddiye almış olan kişi velidir.

Allah hadis-i kutsinin devamında; “velim bana sığınırsa elbette onu korurum, onu muhafaza ederim”348 buyurur. Burayı doğru anlamak gerekir. Allah burada şart koşup; “velim bana sığınırsa elbette onu muhafaza eder, onu korurum” buyurmuştur.

Velinin bir de sığınmama hali vardır. Veli sadece zahiri bir sorun, sıkıntı, tehlike anında değil herhangi bir şeyden ya da herhangi bir yanlıştan dolayı; “sana sığınırım ya rabbi” derse Allah onu korur. Velinin hangi konuda endişesi varsa orada mutlaka Allah’a sığınır. Bazen hiç farkında olmadan endişe etmediği bir durumla karşı karşıya gelir ve o konuda Allah’a sığınmadığı için manevi olarak ayağı kayıp düşebilir, tabi düşünce yine kalkar. Veliler yanlış yapmaz diye bir şey yoktur. Velilerin özelliği yanlış yapmamaları değil yanlış yaptıktan sonra kalkıp tövbe ve istiğfar ederek tekrar Allah’a dönmeleridir.

Allah kahirdir.349 Kahhar; kahreden demektir, kahir ise; hükmünden dışarı çıkılamayan demektir. Bununla beraber Allah, insanı kahhar ve kahir yapandır. Allah, Kahir ismiyle tecelli edip bu isminden insana ikram edendir. Bu isim insanda neden gereklidir, neden insanın gerektiğinde kahredebilmesi gerekir? -Çünkü insanın düşmanları vardır. Yalnız insan bu ismi doğru yerde kullanmaz, insanları kahretmeye kalkışırsa cehennemi boylar; ama Allah’ın Kahir ismiyle nefsine ve şeytana taviz vermez, onları kahrederse cenneti kazanır. Tercih yine insanın kendisine aittir.

Bütün isimler böyledir ve mesele bu isimleri doğru kullanmaktır. Allah, isimlerini insana vermişse bu isimleri doğru kullanması için vermiştir; yani Allah, insana göz vermişse insan o gözle hem hikmetle bakıp ayetleri okuyabilir hem de onunla harama bakabilir. Bütün isimler böyledir, rahmet bile böyledir. Eğer biri rahmet edilmemesi gereken yerde rahmet ederse zulmetmiş olur; çünkü insanın sadece rahmet edilmesi gereken yerde rahmet etmesi gerekir.

Mesela; biri zalime merhameti farklı bir şekilde yapıp; “yazıktır, günahtır, karışmayalım” derse ona zulmetmiş olur. Biri cezayı hak etmişse cezasını görmelidir, zalime rahmet edemezsin; çünkü rahmetin de bir sınırı vardır. Çocuğuna fazla merhamet edersen onu kesinlikle merhametinden dolayı hasta edersin; yani çocuk, rahmet hastası, merhamet hastası olur. Çocuğa böyle davranırsan ona zulmetmiş olursun. Bir de bakarsın ki çocuk, çocuk olmaktan çıkmıştır.

Allah kahirdir; hükmünden çıkılamayandır. Allah, kuluna Kahir ismiyle tecelli edip, düşmanını kahredebilsin diye bu imkânı, bu hakkı, bu sıfatı ona ihsan eden, ikram edendir. Bu yüzden kahir olan Allah sevilmeye layıktır.

Allah bizi gerçek manada kendisini isimlerinden, El Esmau’l Husna’sından tanıyan, dolayısıyla seven kullarından eylesin! Her anda rabbinin isimlerine, güzelliğine şahit olanlardan eylesin! Rabbini saf güzellik, saf rahmet, saf iyilik, saf berr, saf hayr, saf aşk, saf muhabbet olduğunu anlayanlardan, tadanlardan eylesin! Allah’ın güzelliğiyle güzel olanlardan, muhabbetiyle muhabbet olanlardan eylesin! Bulunduğu yerde o muhabbeti saçanlardan eylesin! Etrafına cennet olanlardan, muhabbet olanlardan, rahmet olanlardan eylesin! Allah bizi etrafına azap olanlardan, gazap olanlardan, zahmet olanlardan eylemesin!

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Zâriyât /56 ↩
  2. Ali İmran /18 ↩
  3. Ali İmran /18 ↩
  4. Bakara /115 ↩
  5. Hadîd /4 ↩
  6. Sebe /46 ↩
  7. İsrâ /44 ↩
  8. Furkan /44 ↩
  9. Bakara /18 ↩
  10. Ali İmran /18 ↩
  11. Hicr /29, Sâd /72 ↩
  12. Tûr /35 ↩
  13. Ankebût /61, Zuhrûf /87, Yûnus /31 ↩
  14. Furkân /44, Arâf /179 ↩
  15. Tur /28 ↩
  16. Bakara /148, Mâide /2, Hacc /28, Bakara /195 ↩
  17. Mâide /105 ↩
  18. Mülk /2 ↩
  19. Ali İmran /133, Hadîd /21 ↩
  20. Bakara /148, Mâide /48 ↩
  21. Mâide /48 ↩
  22. Taberânî, Mu’cemu’l-Evsat, 1, 63 ↩
  23. Lokmân /16 ↩
  24. Fâtır /45 ↩
  25. Lokman /16, Mulk /14, Ahzab /34, Şura /19 ↩
  26. Hadis-i Kudsi ↩
  27. Nisâ /79 ↩
  28. Hicr /23 ↩
  29. Mu’minûn /11, Meryem /63, Zuhrûf /72 ↩
  30. İnsân /20, Fussilet /31, Zuhrûf /71 ↩
  31. Hud /61, Bakara /186 ↩
  32. Enfâl /24 ↩
  33. Kehf /29 ↩
  34. Ali İmran /103 ↩
  35. Kıyamet /28-29 ↩
  36. Vâkıa /84, 85 ↩
  37. Hud /61 ↩
  38. Bakara /186 ↩
  39. Tirmizi, Da’avat 1 ↩
  40. Mu’min /60 ↩
  41. Tirmizî, Daavât 28; bk. Buhârî, Daavât 7; Müslim, Zikir 59 ↩
  42. Tefsir-i Hazin (Mecmâ’ut-Tefasir): 4/64; İbn-i Hanbel, Tirmizi, İbn-i Cerir ve İbn-i Münzir sahihleri, Taberani, Hakim, İbn-i Merduye, Ebu Nuâym ve Beyhâki Delailerinden naklen, Ed-Dürr’ül-Mensur: 4/198; İslam Tarihi (Mekke Devri): 6/167; Tirmizi (Arapça): 5/304; Tercüme: 5/247-248 ↩
  43. Bakara /115 ↩
  44. Hadimi, Berika, 2, 33; Aliyyu’l Kari, Mirkat, 8, 3453 ↩
  45. Ali İmran /103, Enfâl /63 ↩
  46. Müslim, iman 93-94. Ayrıca Bk. Tirmizî, Et'ime 45, Kıyamet 56; İbni Mace, Mukaddime 9, Edeb 11 ↩
  47. Şura /19, Mucadele /21 ↩
  48. Hud /73 ↩
  49. Burûc /15 ↩
  50. Enbiya /112 ↩
  51. Fatiha /5 ↩
  52. Hakim, Beyheki ↩
  53. Yusuf /21 ↩
  54. Şura /6 ↩
  55. Buhârî, Rikak 38 ↩
  56. Buhârî, Rikak 38 ↩
  57. En’am /18 ↩