Aşk Âşık Maşuk 9.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Allah’ı neden sevmemiz gerektiğini nüzul sırasına göre El Esmau’l Husna üzerinden anlamaya çalışıyorduk. En son, Allah’ın En Nasir ismini anlamaya çalışmıştık. Şimdi yine En Nasir isminden başlayarak anlamaya devam edeceğiz inşallah.
En Nasir;225 kuluna şerde, yanlışta, günahta değil hayırda yardım eden demektir. Allah, kuluna hayırda yardım etmezse kulun hayır kazanması asla mümkün olmaz. Allah hayır olan her konuda mutlaka kuluna yardım eder, öyle ki imtihana tabi tutarken kazansın diye onu imtihana tabi tutar.
Hayat baştan sona imtihandır. Allah, kulunu hangi imtihana tabi tutarsa tutsun o imtihan sonuç itibariyle kul için hayırdır ve Allah’ın ettiği bu yardım, kulu hayrı kazansın diyedir. Eğer kul, Allah’a göre bakmaz, imtihanı, kazanma imkânını anlamazsa kendi aklına, bilgisine ya da birilerine veya nefsine göre hareket eder, dolayısıyla da hayrı kaybeder; ama Allah, kulu hayrı kazansın diye ona mutlaka yardım eder.
Allah, tercihi kuluna bırakmıştır. Eğer kul, hayrı tercih etmezse Allah ona hayrı zorla yaptırmaz; çünkü Allah kula irade ve tercih etme hakkı vermiştir. Allah, kulunu zorlarsa bu durumda iradesini yok saymış olur. Allah, kuluna verdiği iradeyi, tercih hakkını yok saymaz, sadece hayrı ve şerri önüne koyduğunda hayrı tercih etmesi için kuluna yardım eder.
Allah, kulu hayrı kazansın diye ona nasıl yardımda bulunuyorsa aynı şekilde tam tersine şeytan ve nefis de şerde kula yardım edip; “ille de şunu yap” der. Bu arada kul, ya Allah’ın kendisi için tercih ettiği hayrı tercih eder ya da şeytana, nefsine, aklına uyup kendine göre doğru yapmaya çalışır, dolayısıyla da kaybeder.
Hayır, Allah’tandır, şer ise kuldandır. Allah, kuluna şerde değil hayırda yardım edendir. Bu yüzden Allah ayeti kerimede; “hayırda, iyilikte, takvada birbirinize yardım edin. Günahta, düşmanlıkta (küfürde, nifakta, şirkte) yardımlaşmayın”226 buyurur. Yani şer olan konularda birbirinize yardım etmeyin, şeytanın durumuna düşmeyin.
Allah, kuluna hayırda yardım edendir dolayısıyla sevilmeye layık olandır. Eğer biri bizim için sürekli hayrı ister ve bize yardım ederse onu sevmemiz gerekmez mi! Bu nedenle Allah En Nasir’dir; hayırda kuluna yardım edendir ve sevilmeye de layık olandır.
Allah kadîrdir;227 gücü her şeye yeten, dilediğini takdir edip yaratandır. Bu arada Allah, kulu kendi iradesiyle bir şeyler yapabilsin diye ona kudretinden, Kadîr isminden ikram etmiştir. Nasıl ki Allah, kuluna kendi iradesinden irade, varlığından varlık, sıfatlarından sıfat vermişse aynı şekilde kudretinden de kudret vermiştir; yani Kadîr ismiyle tecelli edip kuluna kudret ve güç vermiştir. Yalnız kuldaki güç, Allah’a aittir; çünkü Allah, gücü kula ikram edip ihsan etmiştir. Eğer Allah, Kadîr ismiyle kula tecelli edip ihsan ve ikram etmeseydi kulun gücü hiçbir şeye yetmezdi. Kudretinden ikram eden, varlığından varlık veren Allah sevilmez mi, sevilmesi gerekmez mi!
Allah fatırdır;228 yoktan yaratandır, hâlıktır;229 tek yaratıcı olandır. Allah’ın bizi yarattığına iman edip inanmışsak bu durumda bizi yaratanı sevmemiz gerekmez mi! İnsan her şeyi kendisi için sever; ama kendisi için asıl sevilmeye layık olan kendisi değil yaratanıdır; çünkü kendisini yaratan kendisinden önce gelir. Allah dilemeseydi, takdir etmeseydi, sevmeseydi, yaratmasaydı kul hiç olmazdı. Bu durumda kulun, kendisini yaratanı sevmesi gerekmez mi!
Allah; hâlıktır, fâtırdır, yoktan yaratan, kuluna kendinden varlık verendir. Kul, Allah ile varsa, Allah ona kendinden hayat ve varlık vermişse, kendi sıfatlarını ona ihsan edip ikram etmişse sevilmeye layık olmaz mı! Bu durumda asıl sevilmesi gereken Allah değil midir!
Allah ğaniyydir;230 zengin olandır. Ğaniy; hiçbir şeye muhtaç olmayan; ama yarattığı bütün mahlûkatın kendisine muhtaç olduğu zat demektir. Bütün varlık öncelikle varlık itibariyle Allah’a muhtaçtır. Allah, kulunu yaratarak ona varlık verip kulu varlıkta tutmasaydı kul var olamazdı. Kul, varlık itibariyle Allah’a muhtaçtır; ama Allah hiçbir şeye muhtaç değildir.
Peki, Allah ğaniyyse, her şeyden, bütün âlemlerden müstağniyse ve hiçbir şeye ihtiyacı yoksa o halde insanı niçin yaratmıştır, insanı yaratmasındaki muradı nedir? Bu soruya mutlaka cevap vermek gerekir.
Allah, insanı sevdiği için yaratmıştır. Kendini sevdiği, kudretini görmek istediği, varlığını, kendisini anlayacak, tanıyacak olan insanı sevdiği için yaratmıştır. Bütün varlıktan murad; Hz. İnsandır. Allah’ın insan üzerindeki muradı; insanın üzerinde kendi kudretinin güzelliğini görmek istemesidir. Bununla beraber Allah, kulun da kendisini görmesini, tanımasını, iman etmesini, kendisini sevmesini ister; yani Allah, kulunun imanını, kulunun kendisini sevmesini sever. Allah hiçbir şeye muhtaç değildir; ama kendini sevdiği için; kendisini sevecek, iman edecek, kendi güzelliğini üzerinde gösterecek ve ayna olacak, Hz. İnsanı sever.
Varlıktan, yaratılıştan murat ve gaye budur. Yoksa mesele; “Allah bizi dünyaya gönderip imtihana tabi tutuyor, güzel yaparsak cennete, yanlış yaparsak cehenneme gönderir” meselesi değildir. Allah’ın da bir muradı vardır ve Allah’ın muradı bu değildir. Sana düşen; Allah’ın muradı üzerinde gerçekleşsin diye hayatı yaşamaktır; yani Allah’a iman etmek, Allah’ı sevmek ve her konuda; “ya rabbi! Sen benden ne istiyorsan o olsun” demektir. “Ben senden şunu istiyorum, bunu istiyorum” değil; “ya rabbi! Sen benden ne istiyorsun, beni nasıl görmek istiyorsun” demektir. İşte Hz. İnsan olmak, Allah’a kul olmak, âbd olmak budur.
Biri; “ya rabbi! Sen benden ne istiyorsan, senin üzerimdeki muradın gerçekleşsin diye ben ne gerekirse yaparım” derse kul olmuş, kulluğu kabul etmiş, Hz. İnsan olmuştur. Yoksa; “ya rabbi! Dünyada senden şunu şunu istiyorum, şunlar da şöyle şöyle olmasın, ahirette de cenneti ve en büyük nimetleri istiyorum” demek kulluk değildir, kulluğu anlamak bu değildir. Kul, Allah’a; “sen benden ne istiyorsan, benim nasıl olmamı istiyorsan ben de öyle olmak istiyorum” derse Allah da kuluna; “kulum, sen benden ne istiyorsun” cevabını alır. Kulun gönlü ne zaman bu hale gelirse Allah’tan alacağı cevap da bu olur.
Birinin gönlü böyle olursa Allah’tan her ne isterse istesin Allah ona ikram edip ihsan eder. Bu, hem dünyada hem ahirette böyledir. Kul; onda herhangi bir istek kalmadığı, bütün isteklerini Allah’a teslim ettiği ve Allah’ın muradı kendisi üzerinde gerçekleşsin diye yaşadığı için Allah’tan bu cevabı alır.
Yoksa kendisinde dağ gibi nefis, türlü türlü arzular ve istekler varken Allah’tan böyle bir cevap alamaz. Böyle bir kul dua eder; ama duası bir türlü kabul olmaz. Sonra da; “dua ettim ama duam kabul olmadı” der. Eğer sen; “Allah’ın benim için takdir ettiği en hayırlı, en güzel ve en doğru olandır” demez, bunu anlamaz, Allah’ın senin için tercih ettiğini değil de kendi nefsinin tercihini kabul edersen; ben Allah’tan daha çok biliyorum demiş olursun ki bu; kulluk değil, iman değil, Allah’ı ve kendini anlamak değildir.
Peki, kulun nasıl yapması gerekir?
Allah ona nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun o muameleyi sevmesi gerekir. Hem ona muameleyi yapanı hem de muamele yapandan dolayı yapılan muameleyi sevip; “ya rabbi ne kadar güzel yapıyorsun, senin yaptığın en güzel ve en hayırlı olandır” demesi gerekir ki; kul olmuş, Allah’ı tanımış, anlamış, sevmiş ve Allah’ın hakkını takdir etmiş olsun.
Bu yüzden Allah ayeti kerimede; “onlar Allah’ın hakkını takdir edemediler”231 buyurur. Allah’ın kendisine yaptığı muameleyi hayır olarak görmeyen bir kul, Allah’ı anlamaz, tanımaz ve bilmez kendisi için tercih ettiğini en hayırlı olarak görür, dolayısıyla Allah’ın kendisi için takdir ve tercih ettiğini de hayırlı olarak görmez; yani Allah’ı kendisi kadar bile hâyr olarak, kerim olarak, rahman ve rahim olarak görmez. Bu; Allah’ı anlamamak, tanımamak, bilmemektir. Aklımızı kullandığımızda bunun böyle olduğunu görür ve anlarız.
Allah ğaniydir, bütün âlemlerden müstağni olup hiçbir şeye muhtaç olmayan, bununla beraber bütün varlığın kendisine muhtaç olduğu zattır. Bu yüzden sevilmeye layık olan Allah’tır.
Allah şekurdur;232 şükrün karşılığını veren, şükredenleri sevendir. Allah ayeti kerimede; “andolsun ki eğer şükrederseniz nimetlerimi arttırırım; ama şükretmez, nankörlük ederseniz azabım çok şiddetlidir”233 buyurur. Çok şiddetli azap; nimete şükretmeyen, Allah’a ve nimete vesile olana teşekkür etmeyen birinden Allah’ın o nimeti almasıdır. Allah böyle birinin elindeki nimeti alırsa bu onun için şiddetli bir azap olur.
Nimeti hak etmenin karşılığı Allah indinde şükürdür, teşekkür etmektir. Bu da sadece dilimizin; “ya rabbi şükür” demesi değildir. Her nimetin şükrü, cinsiyle yapılır. Mesela Allah sana mal vermişse malınla şükretmen; yani o malı, Allah yolunda ikram ve infak etmen, o nimeti üzerinde taşıyıp göstererek; “ya rabbi sana şükürler olsun, nimeti senin yolunda harcadım” deyip şükretmen gerekir.
Allah sana sıhhat, afiyet, sağlık vermişse o halde beden nimetine şükretmek için; sıhhatini, afiyetini, sağlığını, Allah yolunda kullanman; yani zamanını, vaktini Allah yolunda harcaman gerekir. Her bir uzuv nimetinin şükrü böyledir. Göz nimetine şükredebilmen için hikmetle bakman, onunla Allah’ın afaktaki ve enfüsteki ayetlerini okuyup anlamaya çalışman lazım. Eğer hikmetle bakmaz, ayetleri okuyup anlamaya çalışmazsan, gözünle boş boş bakarsın, harama ve yanlışa bakarsan da gözün şükrünü eda etmemiş olursun.
Allah sana hangi nimeti vermişse o nimetle Allah’a şükretmen gerekir, dedik. Allah, iman edip hem onu sevesin hem de onun için sevesin diye sana gönül vermiştir. Gönlünü, nefsinin arzu ve istekleri yolunda kullanıp nefsin istediklerini seversen, Allah’ın sevdiğini değil de sevmediğini seversen bu durumda gönlün şükrünü eda etmemiş olursun.
Allah şekurdur, şükrün karşılığını verendir; yani kendisine teşekkür edildiğinde o nimeti arttırandır. Bu nedenle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “iki günü müsavi olan (eşit olan) ziyandadır”234 buyurur. Mü’min, Allah yolunda her gün mutlaka biraz daha ilerleyip, Allah’a yaklaşır; yani manevi olarak yerinde saymayarak biraz daha büyür. Eğer biri, Allah’ı severse, Allah için severse, Allah’ın sevdiğini ve Allah’ın kendisi için takdir ettiğini severse manevi olarak her gün biraz daha büyüyüp, gönül itibariyle Allah’a biraz daha yaklaşır ve Allah’a yakın olur. Eğer kul her gün biraz daha büyümüyorsa hayatını ziyan etmiş olur.
Allah ayeti kerimede; “şükretmezseniz azabım çok şiddetlidir”235 ve “Allah nankörleri sevmez”236 buyurur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de şükürle ilgili bir hadisinde; “nimete vesile olana, nimeti getirene teşekkür etmeyen, Allah’a şükretmiş olmaz” buyurmuştur. İnsanlara teşekkür eden bir kul; en ufak bir nimetin, bir iyiliğin ve güzelliğin bile teşekkürünü yapan kuldur. Biri, Allah’ın kullarına teşekkür ederse bu durumda Allah’a da şükreder; ama kullara teşekkür etmezse Allah’a da şükretmiş olmaz.
Allah; “şükretmezseniz azabım çok şiddetlidir” buyuruyorsa o halde kul, nimete şükretmezse Allah ondan nimeti alarak ona azap etmiş olur. İnsan için en büyük nimet, iman nimetidir; yani Allah’ı sevme, Allah için sevme nimetidir. Eğer kul, iman nimetinin kıymetini bilmez, buna vesile olana da teşekkür etmezse onu kaybeder. Nimetin şükrü; yani nimeti korumak aynı zamanda imanı korumaktır. Bu iman nimetini öyle gelişigüzel düşüncelerle, laflarla, sözlerle kaybetmemek gerekir. Biri iman ve muhabbet nimetinin kıymetini bilmezse onu kaybeder.
Bir topluluk, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e gelip; “iman etmeye geldik ya Resulullah” der. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de onlara iman, islam ve ihsanı anlatır. Onlar da; “biz iman ettik” derler. Allah da bunun üzerine ayetini indirip; “biz iman ettik demeyin; çünkü iman daha kalbinize dâhil olmadı. Biz de Müslümanlardan (İslam’ı kabul edenlerden) olduk, deyin. Allah hiç kimsenin emeğini zayi etmez”237 buyurur. Mademki İslam’ı ve imanı kabul ettin, o zaman bunu ispatlaman gerekir; çünkü İslam’ı ve imanı kabul ettiğini ispatladığında iman senin kalbine girer.
Allah, o bedevilerin; “biz iman ettik” dediğinde ayetini indirmesi üzerine sahabeler;
-Ya Resulullah! İman bizim kalbimize girmiş mi, girmemiş mi, biz mü’minlerden mi yoksa İslamı kabul etmiş olanlardan mıyız, diye Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e sorarlar.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de;
-Bunun alametleri vardır. İman bir nurdur, Allah onu insanın kalbine indirir. Eğer Allah bir kulun gönlüne iman nurunu indirirse o kul, Allah’ı sever, Allah için sever. Mü’mini, iman ehlini sever. Allah’ı seven kulun imanı, diğer kulun imanını sever. En yakını olsa bile, eğer o yakını iman etmemiş, Allah’ı sevmemişse o yakınını sevemez. Bu, imanın birinci alametidir. İkinci alameti ise; bu imandan sonra o kul küfre düşmekten, imanını kaybetmekten, ateşe düşmekten korkar gibi korkar ve böylesine imanına sarılır, buyurur. Yani “Allah’ı sevmeye sarılır, imanını kaybetmemek için ona sarılır. Allah’ı kaybetmektense ateşe düşmeyi tercih eder” buyurdu. İşte, iman böyle bir şeydir.
Bu yüzden imanı; yani Allah’a olan sevgimizi ve muhabbetimizi korumamız, bu sevgiyi de öyle kendi kendine olan bir şey olarak zannetmememiz gerekir. Allah’a olan sevgimizi korumazsak onu kaybederiz, sonra onu ararız; ama imana karşı şükürsüzlük yaptığımız, iman nimetinin şükrünü yapamadığımız için onu bir daha bulamayız.
Peki, iman nimetinin şükrünü nasıl eda etmemiz gerekir?
Allah’a imana, Allah’ı sevmeye davet etmekle, Allah’ı sevdiğimizi ispatlayarak sevgimizi ortaya koymaya çalışmakla iman nimetinin şükrünü eda etmemiz gerekir.
Evet, Allah şekurdur; şükredilmeye, teşekkür edilmeye layık olandır, şükrün karşılığını verendir. Kul, şükredince onun nimetini arttırandır. Allah, iman nimetine şükreden birinin imanını arttırır; ama şükretmeyen birine karşı da azabı çok şiddetlidir; yani imanını, nimetini kaybetmesi kula en büyük azaptır.
Allah halimdir;238 hilm ile, yumuşaklıkla muamele edendir. Allah halim olmasaydı, kullarına yumuşaklıkla, hilm ile muamele etmeyip kullarına yaptıklarının karşılığını anında verseydi yeryüzünde canlı varlık bırakmazdı. Bu yüzden Allah ayeti kerimede; “Allah, insanların günahlarına göre muamele etseydi yeryüzünde canlı varlık bırakmazdı”239 buyurur. Demek ki Allah, kullarının yaptıklarına, günahlarına göre muamele etmiyormuş.
Peki, Allah kullarına nasıl muamele eder?
Halim olarak hilm ile, yumuşaklıkla muamele eder. Bir kul, bir hatayı günde bin defa dahi işlese ve o hatası için; “estağfirullah el azim” deyip; “ya rabbi tövbe, beni mağfiret et” dese Allah onun o hatasını siler ve hiç günah işlememiş gibi ona muamele eder; yani ona hilm ile muamele eder. Kul, yanlış yapıp gazabı hak etse bile Allah ona hilm ile muamele etmeye devam eder. Allah, halim oluşundan dolayı kimsenin rızkını kesmez; isterse bu kişi kâfir veya müşrik olsun. Allah ona son nefesine kadar iman etme imkânını tanıyıp rızkını hilm ile vermeye devam eder; çünkü Allah halimdir.
Kulun, Allah’ın isimlerini öğrenmeye, anlamaya çalışırken bir de kendi üzerinden Hz. İnsanı anlayabilmesi için kendine bakması gerekir. Nitekim Hz. İnsan demek; kâmil insan, Allah’ın isimlerinin üzerinde tecelli ettiği kul demektir.
Bu durumda şekur olup olmadığımıza bakmamız lazım. Eğer şekur olursak; yani şükreden bir kul olur, bir de şükrün karşılığını verirsek bu durumda Allah’ın sevgisine layık olmuş oluruz; çünkü Allah bize isimleriyle nazar ettiğinde isimlerinin, kendi güzelliğinin üzerimizde tecelli etmesini sever. Allah’ın sevgisi başka türlü kazanılmaz. Allah, zaten insanı fıtrat itibariyle yaratırken bütün bu isimleri ona vermiştir.
Bu yüzden dünyaya Allah’ın isimlerini üzerimizde gösterip kemale erdirmeye gelmişiz. Eğer hayatı yaşayıp imtihana tabi tutulurken Allah’ın isimlerini üzerimizde gösterirsek Allah o isimleri üzerimizde kemale erdirir, dolayısıyla Allah’ın sevgisine layık olmuş oluruz.
Evet, Allah halimdir; hilm ile muamele edendir. Bu durumda bizim de; Allah’ın kullarına, mahlûkata hatta kendimize dahi hilm ile mi muamele ediyoruz, yoksa hata yapana hemen kızıp, onu eleştirip, çekiştirerek yeriyor muyuz, diye bakmamız gerekir. Eğer Allah, kullarına, yarattıklarına karşı yumuşak davranıyor ve hatalarını affedip onlara anında ceza vermiyorsa o halde halim ve şekur olan Allah sevilmeye layık değil midir!
Allah hafidir;240 lütufkârdır, lütfuyla muamele eden, lütfundan ihsan eden, hem kendisi gizli olan hem de en gizliyi bilendir. Kul, kendini ne kadar gizlerse gizlesin Allah onun hem maddi hem manevi ihtiyacını en iyi şekilde bilip lütfunu yapandır. Kulun hiç kimseye açmadığı sırrını, kendisinden bile gizlediğini hatta kendisinin bile bilmediği sırrını bilendir. Muameleyi de, lütfunu da, ihsanını da, ikramını da ona göre yapandır. İş bize kalsa biz daha kendimizi bile anlamamışız; çünkü hafi olan Allah’tır. Dolayısıyla Allah bizim ihtiyacımızı en iyi bilip lütfunu, ikramını da ona göre yapandır.
Bu durumda hafi olan Allah sevilmez mi! Bize bizden daha yakın, bizi, ihtiyacımızı, eksiğimizi bizden daha iyi bilen ve lütfunu, ikramını da ona göre yapan Allah sevilmeye layık değil midir!
Allah hayrdır;241 zatıyla, sıfatlarıyla, fiilleriyle, isimleriyle bizatihi hayrdır. Allah ne yaparsa yapsın, neyi yaratırsa yaratsın, kuluna hangi muamelede bulunursa bulunsun bu, kulu için hayırdır. Hâyır; Allah’ın ismidir ve Allah bütünüyle hayırdır. Kul, hayırda durmayıp, Allah’ın hayrından kaçar, Allah’tan yüz çevirirse şer oluşur.
Şer bizatihi varlık olarak yaratılmış değildir; ama hayır bizatihi varlıktır ve yaratılmıştır. Mesela ışık; güneş ve lambadan kaynaklanır, dolayısıyla aydınlık, yaratılmıştır ve mevcuttur. Karanlık ise ışık olmadığında vardır ve bizatihi varlık değildir. İşte şer de böyledir.
Hayır bizatihi vardır; ama şer bizatihi yoktur. Hayrın olmadığı yerde şer olur; yani ışığın olmadığı yerde karanlık olur. Dolayısıyla şer, Allah’a isnat edilmez, hâşâ; “hayrı da şerri de Allah yarattı” denmez.
Hayır, hayrı yaratan Allah’tandır, şer ise kuldandır. Bu yüzden Allah ayeti kerimede; “bütün hayırlar size Allah’tan, bütün şerler, kötülükler de sizin kendi nefsinizdendir”242 buyurur. Kul hayırdan, nurdan, aydınlıktan kaçarsa karanlıkta kalır. Bu yüzden şer, karanlıktır.
Allah hayrın yaratıcısıdır ve her işi, muamelesi, tecellisi bütünüyle hayır olandır; yani Allah tek kelimeyle saf güzelliktir ve sevilmeye layık olandır. Eğer bir yerde şer varsa bu, orda hayır olmadığı içindir. Kul hayırdan kendini mahrum bırakır, Allah’ın çizdiği sınırdan dışarı çıkar, Allah’tan kaçar ve yüz çevirirse şerre düşer. Bu; şerrin bizatihi varlık olmasından değil, orda hayrın olmamasından kaynaklanır. Kaderi, takdiri böyle anlamak lazım.
Takdir Allah’ındır ve kadir olan Allah’tır. Her şeye kaderini, ölçüsünü koyan odur; ama Allah’ın takdir ettiği her ne varsa o saf hayır, saf rahmet, saf ikram ve saf güzelliktir. İnsan, Allah’ın hayrından, rahmetinden, ikramından kaçarsa şerre düşer. Bu yüzden Allah ayeti kerimede; “şer, kötülük kendi nefsinizdendir” buyurur. Allah’tan kaçıyorsan o halde şerri Allah’a isnat etme; çünkü bu küfür olur, şirk olur, dolayısıyla Allah’a karşı yapılmış en büyük saygısızlık olur. Bu nedenle Allah imanın şartını 5 olarak belirlemiştir ve bu şartlar arasında “kadere iman” şartı yoktur; çünkü kader, hayatımızın her anını kapsar.
Allah ayeti kerimede; “Allah her şeye kaderini koymuştur”243 buyurur; yani Allah her şeye bir ölçü koymuştur. Allah’ın koyduğu her ölçü insan için hayırdır. Allah, kuluna neyi “yap” derse o hayırdır, neyi de “yapma” derse o şerdir. Eğer biri, Allah’ın onun için takdir ettiğini bırakıp “yapma” dediğini yaparsa, sonra şerri de Allah’a isnat ederse bu isnadı Allah’a karşı yaptığı en büyük saygısızlık olur. Bu nedenle amentüyü okurken; hayrihi ve şerrihi minallahi teâlâ demek yerine; “hayrihi minallahi teâlâ” yani; “hayr Allah’tandır” şer ise benim kendi nefsimdendir, kendi nefsimden kaçışımı, nefsimin küfrünü Allah’a nasıl mal eder, nasıl isnat ederim! Böyle bir şey hiç yakışık alır mı dememiz gerekir.
Evet, Allah zatıyla, sıfatlarıyla, isimleriyle, filleriyle, ef’aliyle, her işiyle hayırdır; yani Allah saf hayır, saf rahmet, saf güzelliktir. Bu durumda hâyr olan Allah sevilmeye layık değil midir!
Allah ğaffardır;244 tekrar tekrar işlenen günahları mağfiret edendir.
Ğafur; her türlü günahı mağfiret eden, ğaffar ise; kulun devamlı işlediği günahlarını tekrar tekrar mağfiret eden demektir.
Allah’ın ğafur oluşuyla ilgili bir olay anlatayım;
Bir gün sahabeler Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e;
-Ya Resulullah! Günah işliyoruz sonra tövbe ediyoruz ve aynı günaha bir daha düşüyoruz. Sonra bir daha tövbe ediyoruz ve bir daha düşüyoruz. Bu durumda kendi kendimizi kandırıyor muyuz, nasıl yapalım, yoksa tövbe etmeyelim mi, diye sorar.
Sahabelerin böyle düşünmesinin bir sebebi vardır. Kul, tekrar tekrar günah işleyip tövbe ettiğinde şeytan ona hile yaparak; “sen dalga mı geçiyorsun, nasılsa bir daha günah işleyeceksin, niye tövbe ediyor, istiğfar ediyorsun” deyip vesvese verir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, sahabelerin bu sorusu üzerine;
-Allah ayeti kerimede; “Allah, günahta ısrar edenleri sevmez”245 buyurur, diye cevap verir.
Sahabeler de;
-Günahta ısrar ediyoruz, der.
Bunun üzerine de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;
-Günahta ısrar etmek bu değildir. Günahta ısrar etmek demek; günah işledikten, yanlış yaptıktan sonra tövbe etmemektir. Bir kul bir günahı günde bin defa da işleyip her defasında tövbe ve istiğfar etse günahta ısrar etmiş olmaz. Şeytan o zaman hile yapıp; “nasıl olsa bir daha günah işleyeceksin, o yüzden tövbe etme” der; ama öyle değildir. Günde bin defa günah işlesen de bin defa tövbe etmen lazım ki günahta ısrar etmiş, Allah’ın sevgisini kaybetmiş olmayasın,246 buyurur.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz başka bir hadisinde; “Allah-u Teâlâ buyurdu ki: Bir kulum bir günah işledi, sonra kulun günahını af ve mağfiret edecek rabbini bildi ve kabul etti. Kul, sonra tövbe ve istiğfar ettiğinde rabbi de onu mağfiret etti, affetti.
Kul aynı günahı bir daha işlediğinde, Allah bir daha öyle buyurur; kul tövbe edince kulun günahını af ve mağfiret edecek rabbini bildi ve tanıdı. Kul, sonra tövbe ve istiğfar ettiğinde rabbi de onu mağfiret etti.
Üçüncü defa aynı günahı tekrar işlediğinde Allah buyurdu ki; kulum bu günahı günde bin defa da işlese o istiğfar ettikçe ben de onu mağfiret ederim”247 buyurdu.
İşte tövbe ve istiğfar etmek bu kadar önemlidir. Biri tövbe ederse günahta ısrar etmiş olmaz. Allah, günahında ısrar edenleri sevmediği için kul, günahında ısrar ederse Allah’ın sevgisini de kaybeder.
Bir beşer olarak hata, yanlış, günah işlemeyen, eksiği olmayan hiç kimse yoktur ve peygamberler de buna dâhildir. Allah, peygamberlerin hatalarını, yanlışlarını ayetlerinde anlatarak; “onlar da sizin gibi bir beşerdir ama yanlış yaptıklarında hemen tövbe ederlerdi” deyip bize örnek göstermiştir.
Hz. Âdem (a.s.) ve Havva annemiz, Allah’ın; “yaklaşma” dediği o yasaklı meyveyi yedikleri zaman Allah onlara; “ben size bu ağacı yasaklamadım mı”248 der, sonrasında ise “Âdem asi oldu”249 buyurur. Allah, meleklerin secde ettiği, melekleri gören, onlarla muhatap olan, Allah’ın hitabını alan, Allah’ın kudret eliyle yarattığı Âdem babamızın yanlışını bize haber verir ve; “biz onda azim bulmadık”250 buyurur.
Hz. Âdem (a.s.) ve Havva annemiz yanlışa düştü ama düşünce de; Kâlâ rabbenâ zalemnâ enfusenâ ve in lem tagfirlenâ ve terhamnâ le nekûnenne minel hâsirîn:251 “İkisi dedi ki: Ya rabbi! Biz nefsimize zulmettik. Eğer sen bizi mağfiret etmez, bize merhamet etmezsen biz mutlaka hüsrana uğrayanlardan oluruz” dediler. Onlar böyle tövbe ve istiğfar ettikten sonra Allah; “rabbleri de onları affetti”252 buyurdu.
Yanlışımız ve günahımız ne olursa olsun yapmamız gereken şey; tövbe etmek, istiğfar etmek, Allah’ın ğaffar olduğuna iman etmektir. Çünkü Ğaffar; tekrar tekrar işlenen günahı mağfiret eden demektir. Allah’ın Ğaffar ismi üzerinde tecelli edenler müstesna, insanlar kendisine karşı yapılan hatayı tekrar tekrar mağfiret edemez ve güçleri de buna yetmez. İnsan ne kadar tekrar tekrar yapılan yanlışı affedebilirse Allah’ın Ğaffar ismi de onda o kadar tecelli eder, Allah’a da o kadar yakın olur, dolayısıyla Allah’ın sevgisine de o kadar layık olmuş hale gelir.
Evet, tekrar tekrar işlenen günahları mağfiret eden, ğaffar olan Allah sevilmeye layık değil midir! Biz birine karşı tekrar tekrar yanlış yapsak ve o da bizi affetse onu sevmez miyiz? Bir de bizi yaratan rabbimize karşı yanlış yapıyorsak, hem de bu yanlış ne kadar olursa olsun, ne kadar tekrarlanmış olursa olsun, Allah buna rağmen bizi mağfiret ediyorsa bu durumda Allah sevilmeye layık değil midir?
Allah, kulunu neden mağfiret ediyor?
Çünkü Allah, kulunu seviyor. Allah, kulunu sevdiği için kulunun kendi sevgisini kaybetmesini, dolayısıyla kendisini sevmesini; yani imanını kaybetmesini istemiyor. Kul tövbe etmez, istiğfar etmezse Allah’ın sevgisini, kendisinin Allah’a olan sevgisini, muhabbetini; yani imanını kaybeder. Bu yüzden kul ne kadar tekrar tekrar günah işlese de günahına her defasında mutlaka tövbe edip istiğfar etmelidir ki günahta ısrar etmiş olmasın, dolayısıyla Allah’ın sevgisini kaybetmesin; çünkü “Allah, günahta ısrar edenleri sevmez”253 buyurdu. Kullarını, tekrar tekrar mağfiret eden, ğaffar olan Allah sevilmeye layıktır.
Hep beraber Allah’ı neden sevmemiz gerektiğini Allah’ın isimleri üzerinden anlamaya çalışıyorduk, devam edelim inşallah.
Allah hayydır;254 bizatihi diri olandır. Bütün mahlûkat, Allah’ın Hayy isminin tecellisi ile diridir; yani her şey Allah’ın Hayy isminin tecellisi ile dirilmiştir ve diri kalmaya devam eder. Allah, kuldan veya her hangi bir mahlûkattan Hayy isminin tecellisini ne zaman çekerse o kul veya o mahlukât anında ölür.
Allah kayyumdur;255 kıyamda, ayakta, diri tutan, varlığı da varlıkta tutandır; yani insan hem varlığı hem de diri oluşu itibariyle Allah ile varlıkta durur. Allah her anda yaratıp yok etmese, her anda var etmese insan yok olur, var olmaz. Nasıl ki ışık saniye de üç yüz bin kilometrelik bir hızla sürekli peş peşe geldiğinden dolayı biz etrafı sürekli aydınlık olarak görüyorsak aynı şekilde bütün varlık da Allah’ın tecellisiyle böyle varlıkta durur. Allah bütün varlığı her anda yaratır, sonra yok edip bir daha yaratır. Bu, Allah’ın Kayyum isminin tecellisidir.
Allah’ın, varlığı diri tutması da böyledir ve her anda varlığı diri tutması gerekir; yani bütün varlık, Allah’ın Hayy, Muhyi ismi ve Mumit ef’ali arasında sürekli bir tecelli halinde var olup yok olur. Allah ayeti kerimede; “Allah her an bir şe’ende, her an bir yaratmadadır”256 buyurur; yani Allah, tecellisini durdurup tecelli etmezse ışığın yok olması gibi her şey bir anda yok olur.
Allah hayy ve kayyumdur, bizi yaratandır. Bununla beraber Kayyum ismiyle varlıkta tutandır; yani her an Allah ile varlıktayız ve Allah ile diriyiz, dolayısıyla varlığımız bütünüyle Allah’a aittir ve varlığımızı ona borçluyuz. Varlığımızı kendisine borçlu olduğumuz hayy ve kayyum olan Allah sevilmeye layık değil midir!
Gözlerimizi kaybettiğimizi ve birinin bize gözlerini verdiğini, ya da böbreklerimizi kaybettiğimizi ve birinin bize böbreklerini verdiğini farz edelim, ona ne kadar borçlu, ne kadar minnettar kalırız ve bundan dolayı onu nasıl severiz, öyle değil mi! Hal böyleyken bütün varlığımızı kendinden bize ihsan edip ikram eden Allah sevilmeye, âşık olunmaya, âbd olunmaya, teslim olunmaya layık değil midir!
Allah hakktır,257 hakiki varlık sahibi olandır. Gerçek varlık sahibi hak olan Allah’tır. Geriye kalan bütün varlık ise Allah ile ayakta durur, Allah ile beraber vardır; yani Allah’tan dolayı vardır. Hiçbir varlık hak olmaz, hakiki bir varlığa sahip olmaz. Bütün kâinatın varlığı kendinden değildir, varlığı Allah’a bağlıdır; ama Allah’ın varlığı hak olarak kendindendir. Bu yüzden her şey ve herkes bütünüyle Allah’a bağlıdır, Allah ile vardır, Allah ile varlıkta durur, Allah ile diridir.
İnsandaki bütün isimler, sıfatlar, güzellikler Allah’a aittir; yani kul bütünüyle Allah ile beraberdir, Allah ile beraber varlıkta durur, yaşar, görür, bilir, işitir, yer ve içer dolayısıyla kul bütünüyle ona aittir.
Allah bütünüyle hayır, bütünüyle rahmet, bütünüyle güzellik, bütünüyle aşk, bütünüyle muhabbettir; hem de kulun anlayamayacağı, aklının kavrayamayacağı kadar hayır, rahmet, güzellik, aşk ve muhabbettir.
Kul; Allah’ı bildikçe, tanıdıkça, anladıkça sevebilir. Yoksa biri; “Allah bizi yaratmış dünyaya göndermiş, biz güzel yaparsak bizi cennete, yanlış yaparsak da cehenneme gönderir” derse Allah’ı hiç tanımamış olur. Onun bu tarif ettiği, Allah değildir ve Allah kendini böyle tanıtmamıştır; çünkü Allah, Kur’an’da El Esmau’l Husna’sıyla en ince ayrıntısına kadar kendisini tanıtmış ve anlatmıştır.
Allah seni de sana anlatmıştır, senin kim olduğunu da sana anlatmıştır. Senin Hz. İnsan olduğunu, Allah’a yakın olduğunu, Allah’ın her anda seninle beraber olduğunu, ne yana dönersen dön Allah’ın vechinin orda olduğunu sana anlatmıştır.258
Allah, kitabında insana olan yakınlığını anlatır. Bu yüzden Allah ayeti kerimede; “Allah insana şah damarından daha yakındır”259 ve “Allah, insanı çepeçevre kuşatmıştır”260 buyurur.
Allah, insanı insana anlatır; yani meleklerin secde ettiği,261 Allah’ın kendi ruhundan nefhettiği,262 isimleriyle tecelli ettiği varlık olan Hz. İnsanı anlatır. İnsan kendini Allah ile bilmez, tanımazsa kendine başka bir gözle bakar; yani kendi nefsine hayvan gibi bakmış olur. Hayvan da diridir, yer, içer, gezer; yani nefsin bütün arzu ve istekleri hayvanda da vardır. Eğer insan kendini böyle görürse hayvan gibi görmüş olur.
İnsan kendini Allah ile beraber, Allah’a yakın, Allah’ın zatıyla ve sıfatıyla tecelli ettiği varlık olarak görürse işte o zaman kendini insan olarak görebilir, dolayısıyla başkalarına da insan gözüyle bakabilir. Eğer biri insanlara böyle bakmazsa hayvan gözüyle, et ve kemik gözüyle, menfaat gözüyle, para gözüyle bakar. Bu bakış insani bir bakış, rabbani bir bakış, Allah ile bakış değildir. Böyle bir bakış hayvani bir bakıştır.
Bir kul kendisine, insanlara ve mahlûkata Allah ile bakarsa neyi görür?
Hz. İnsanı görür; yani Allah’ın üzerinde muradı olan, Allah’a halife olan insanı görür. Allah ile bakan bir kul, insan ile muhatap olurken onunla beraber olan Allah ile muhatap olduğunu unutmaz, bunu bilir dolayısıyla hiç kimseyi eleştirmez, yermez ve küçük görüp küçümsemez; çünkü rabbi bunları ona yasaklamıştır. Böyle bir kul neyle muhatap olursa olsun, ister tek başına, ister başkalarıyla beraber olsun, Allah ile beraber olduğunu, Allah’ın huzurunda olduğunu unutmaz ve Allah ile beraber olur. Allah’ın huzurunda durursa da Hz. İnsan, kâmil insan olur ve Allah’ı sever, Allah’a âşık olur.
Bunun için de yapılması gereken şey nedir?
Allah’ın kendini El Esmau’l Husna’sıyla tanıttığı gibi Allah’ı bilmek, tanımak ve sohbeti Allah ile yapmaktır. Her anda Allah ile beraber olduğunu unutmadan Allah’ın huzurunda olduğunu bilerek derdini, halini Allah’a, kendisini yaratan rabbine anlatmak, Allah ile samimi olmaktır.
Ne anası, ne babası, ne eşi, ne evladı, hiç kimse insana Allah’tan daha yakın olamaz. Hiç kimse Allah’ın sevdiği gibi insanı, Allah’ın kulunu sevemez.
Bu yüzden Allah ayeti kerimede; “o ölüm anı, ölüm sarhoşluğu geldiğinde ölecek olanın bacakları birbirine dolanır. Artık o bunun son ayrılış olduğunu, öleceğini bilir. O anda siz onun yanındasınız, onun beraberindesiniz, etrafındasınız; ama biz ona sizden daha yakınız”263 buyurur. Yani kuluma yakın olan siz değilsiniz benim, siz ona orada sadece acıyabilir, ağlayabilir, dua edebilirsiniz; ama ben onunla beraberim, dedi Allah. Allah, kulunu huzura davet etmiştir. Bu nedenle o an gelmeden önce Allah ile beraber olup, halimizi, derdimizi ona anlatmamız gerekir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadisi şerifinde; “genişlik zamanında Allah’a dua edenler, dara düştüklerinde Allah dualarını kabul eder”264 buyurur.
Allah, genişlik zamanında dua etmeyip dara düşünce dua eden birine; “kulum sen şimdiye kadar neredeydin, niye beni böyle unuttun” demez mi? Çünkü böyle bir kulu Allah darlıktan kurtarıp genişlik verince o kul Allah’ı bir daha unutur. Kulun böyle olmaması, her anda rabbiyle olması, sohbetini onunla yapması, onunla dertleşmesi, halini ona arz etmesi gerekir.
İnsan, bir beşerle ne kadar sohbet eder, ne kadar dertleşir, sırlarını ne kadar ona açarsa birbirlerine o kadar yakın, o kadar samimi ve dost olurlar. Bu, Allah için de böyledir.
Allah, kuluna yakındır, kuluna dosttur; ama mesele, kulun Allah’a yakın olup, bu yakınlığı tadarak Allah’a dost olmasıdır. Bu dostluğun olabilmesi için de kulun daimi bir duada olması gerekir. Bununla ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “dua ibadetin özüdür”265 buyurmuştur.
Bütün ibadetler duadır. Mesele; Allah ile beraber olmak, halini, kulluğunu ona arz etmek, rabbini tesbih etmek, hamd etmek, şükretmek ve tekbir etmektir. Bunların hepsinin de gönül ile, iman ile, âşk ile yapılması gerekir. Bunu yaptıkça imanımız, Allah’a karşı samimiyetimiz, yakınlığımız ve muhabbetimiz artar. Dolayısıyla Allah’a yakın olur, nefisten, cehennemden, şeytandan da uzak oluruz; ama Allah’tan kaçtıkça tam tersine nefsimize ve şeytana, dolayısıyla cehenneme yakın oluruz.
Allah hepimizi kendisini El Esmau’l Husna’sıyla gerçek manada tanıyan kullarından eylesin! El Esmau’l Husna üzerinden kendisini tanıyan, Allah’ın yeryüzündeki halifesi olan insanı tanıyan kullarından eylesin! Allah’a gerçek manada dost olan, halife olan, ayna olan kullarından eylesin! Allah hepimizi kendisini gerçek manada sevenlerden eylesin! Sevdiğini zannedenlerden değil, gerçek manada sevenlerden ve iman edenlerden, Allah’ın da kendisini sevdiği kullarından eylesin! Allah bizi huzuruna aldığında bir dost gibi, bir sevgili gibi huzura alıp muamele ettiği kullarından eylesin!
Allah hepinizden razı olsun.
