Aşk Âşık Maşuk 7.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Aşk, Âşık, Maşuk’u anlamaya çalışıyorduk.
Âşık demek; mü’min demek, iman sahibi, Allah’ı seven, dolayısıyla sevgisini ispatlamaya çalışan kul demektir.
Allah’ı sevmemiz, ona âbd olmamız lazım; yani Allah’ın sevgisini kazanmamız için çaba ve gayret sarf edip onun peşinden koşmamız gerekir. Allah’ın peşinden koşabilmek için de Allah’ı tanımak lazım. Allah’ı ne kadar tanırsak ona olan sevgimiz, muhabbetimiz, aşkımız; yani Allah’a olan imanımız, teslimiyetimiz ve edebimiz de o kadar olur. Bu yüzden Allah’ı tanımazsak onu sevmemiz de mümkün olmaz.
Allah’ı ne kadar tanırsak ancak o kadar sevebiliriz. Allah’ı tanıyıp sevmemiz için sadece Esmau’l Husna’yı bilmek yetmez, bir de bu isimlere iman etmek gerekir; çünkü iman etmezsek bu bilgi sadece kuru bir bilgiden ibaret kalır ki o bilgi de bize Allah’ın muhabbetini vermez.
Allah’ı sevmek demek Allah’ın kulunu sevmesi demektir; yani biri Allah’ı seviyorsa Allah onu sevdiğinden dolayı Allah’ı sevdiğini bilmelidir. Allah’ın kuluna olan sevgisi, muhabbeti kula geri aksettiğinde kul, Allah’ı sevdiğini anlar ve bilir. Kulun gönlünde Allah’ın sevgisi yoksa bu; Allah onu sevmediği, Allah’ın sevgisine layık olmadığı içindir.
Allah özel manada kulunu yaratırken sevgisine layık bir hal, bir fıtrat ile yaratmıştır. Bu nedenle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “doğan her çocuk İslam fıtratı üzerine doğar”149 buyurur.
Dolayısıyla her çocuk Müslümandır, mü’mindir ve Allah’ın sevgisine layıktır. Buluğa erip aklı baliğ oluncaya kadar, Allah ondan iman etmesini; yani aklını kullanıp, Allah’ın kudretini, varlığını, ona olan muamelesini, hikmetini, nimetini görmesini, kendisini sevmesini, kendisini anlayıp tanımasını isteyinceye kadar onun bu Müslümanlığı devam eder.
Mesela; şimdiye kadar çocukların günahının ve sevabının yazılmadığını bize öğretmişlerdir. Bu bilgi doğru bir bilgi değildir. Neden doğru değildir? -Çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “cennette bin derece vardır, her bir derecenin arası yerle gök kadar birbirinden uzaktır” buyurur.
Cennet sekiz kattır, cennette bir derece üstün olan birinin yerle gök kadar nimet farkı vardır. Çocukların gideceği cennet de mutlaka birbirinden farklıdır; yani sıkıntı çekmiş bir çocukla sıkıntı çekmemiş bir çocuk arasında fark vardır.
Çocuk buluğa erinceye kadar cennetliktir; ama buluğa erinceye kadar da yaptıkları şeyler öncelikle onun gönlüne yazılır; yani çocuk bir yanlış yapar, zulmeder, başkalarını rahatsız edip onlara haksızlık yaparsa mutlaka işlediği o yanlış ve günah onun gönlüne yazılır. Elbette ki ana ve baba da çocuğun bu durumundan sorumludur.
Mesela küçük bir çocuğa onun rabbi tanıtılıp; “şunu şöyle yaparsan Allah bunu sevmez, bunu böyle yaparsan bu günahtır” denilse çocuk o yanlışı yaptığında mutlaka yanlışı için tövbe eder. Tövbe etmeyenler de var mıdır? -Elbette ki vardır; yani tövbe edenle etmeyen arasında fark vardır. Öyle çocuklar biliyoruz ki; üç dört yaşında, bilemedin beş yaşındadır ama bir yanlış yaptığında günlerce onu unutmaz, tövbe ve istiğfar edip ağlar. Böyle bir çocukla hiçbir şey umurunda olmayan bir çocuk, Allah katında nasıl bir olsun!
Allah onu İslam fıtratı üzere mü’min olarak yarattığından dolayı çocuk buluğa erinceye kadar amelleri için defter tutulmasa bile yaptıkları şeyler gönül âlemine olduğu gibi yazılır; yani yaptığı yanlışlar onun gönlünü lekeler ve kirletir, aynı şekilde yaptığı güzel şeyler de gönül âlemini nurlandırır.
Bunu neden söyledim, bunun neden anlaşılması gerekir?
Anne ve babanın, çocuklarını yetiştirirken; “bu çocuktur, bu küçüktür, bu anlamaz” deyip muamele etmemesi, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in muamelesine ve terbiyesine bakıp, o nasıl yapmışsa öyle yapması gerekir. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “çocuklarınıza bilmiyor muamelesi yapmayın” buyurur.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz çocuklara büyük muamelesi yapardı; yani büyüklere yaptığı muamelenin aynısını onlara da yapardı. Çocuklar bir soru sorduğunda onlara mutlaka gerektiği gibi dosdoğru cevap verir, bununla beraber bir büyüğe verdiği kıymeti ve değeri onlara da verirdi. Bunun bir hikmeti vardır; yani “çocuk anlamaz” deyip işin içinden çıkamayız.
Ya çocuğuna yardım eder, onu bir mü’min olarak yetiştirir, gönül âlemini kirletmeden büyütürsün ya da onu ciddiye almayıp muameleyi yanlış yaparsın. Çocuğa muameleyi yanlış yapınca da çocuk bilmeden ve anlamadan yanlış yapar, kendini kirletir. Çocuğun gönlü lekelenip kirlendiği için büyüyünce cezasını hem kendi hem de ana ve babası çeker. Bu yüzden “çocuğun günahı ve sevabı yazılmaz” sözü yanlıştır; çünkü yaptıkları gönlüne yazılır. Güzel yapan çocukla yanlış yapan çocuk arasında mutlaka derece itibariyle fark vardır. Bu nedenle Allah, çocuğu günahından dolayı mesul tutmasa da cennette gideceği yer diğer çocuklardan farklıdır.
Çocuk büyüyüp buluğa erdiğinde daha önce kendini kirletmişse manevi olarak temizlenirken çok zorlanır. Bu yüzden buluğa eren biri daha önce ne kadar kirlenmişse onun o kadar temizlenmesi gerekir; ama kirlenmemiş, nurlanmışsa zorluk çekmesi de söz konusu değildir. Tam tersine Allah’a kul, âbd olmaya hazır olur.
Allah’ı neden sevmemiz, ona iman edip âşık olmamız, âbd olmamız, onun rızasını ve sevgisini kazanmak için neden çaba, gayret sarf edip Allah’ın peşinden koşmamız gerekir?
Çünkü El Esmau’l Husna; yani bütün güzel isimler Allah’a aittir. Allah ayeti kerimede; “bütün güzellikler Allah’a aittir”150 buyurur. Eğer biri güzeli, güzelliği sevmezse o zaten insan olmaktan çıkmıştır; yani birine bir iyilik yapıldığında o iyiliğin yapıldığı kişi o iyilik yapana teşekkür etmez, güzellikten dolayı o güzellik yapanı sevmezse o kişi insanlığını kaybetmiş, tamamen karanlıkta kalmış olur. Böyle birine; “insan” demek bile doğru değildir. Eğer bütün güzellikler bize Allah’tan geliyorsa bu durumda Allah’ı sevmemiz, Allah’ı sevebilmemiz için de onu isimlerinden tanımamız gerekir.
Allah’ın isimlerini nüzul sırasına göre daha önce hep beraber anlamaya çalışmıştık. Şimdi de hep beraber Allah’ın isimleri üzerinden Allah’ı neden sevmemiz gerektiğini kısaca anlamaya çalışacağız inşallah! Allah öncelikle hangi ismiyle kendini bize tanıtmışsa Allah’ı öyle tanımamız lazım. Bu yüzden de Allah’ın isimlerini nüzul sırasına göre anlamamız gerekir.
Allah indirdiği ilk ayetlerde kendini rab olarak tanıtır; yani ilk inen ayetlerde gelen ilk isim Allah’ın Rabb ismidir. “İkra’ bismi rabbikellezî halak”151 ve “El hamdulillâhi rabbil âlemîn”152 ayetlerinde Allah’ın Rabb ismi vardır. Biri ilk inen ayet diğeri de tam sure olarak inen ilk suredir. Her iki ayette de Allah kendini rab olarak tanıtır.
Allah rabdır; terbiye edendir, mürebbidir. Mürebbi; terbiye edip büyüten, eğiten, yetiştiren, besleyen, kula doğru yolu gösteren, demektir. Allah’ın Rabb ismi bütün bu manaları birden içine alır.
Mürebbi ayrıca; çocuğun emanet edildiği, çocuğu büyüten kadın demektir. En öndeki mürebbi de annedir. Annemizi mürebbimiz olduğu için sevmemiz gerekir. Arapçada ve Araplarda bu böyledir; eğer biri bir başkasını eğitir, büyütür, yetiştirir, o kişiye doğru yolu gösterirse ona; “rab” denilir.
Mürebbi; Rabb isminin tecelli ettiği kul manasındadır. Eğer kul, çocuğunu Allah’a göre terbiye ederse Allah’ı rab olarak kabul etmiş olur; ama çocuğunu büyütürken Allah’a göre yetiştirip terbiye etmez, çocuk da Allah’a göre büyümeyi kabul etmezse; yani Allah’ın vahyini, peygamberin örnekliğini, önderliğini kabul etmezse bu durumda Allah’ın rabliğini kabul etmemiş olur.
Biri; “Allah beni güzel yetiştirmez, ben kendime göre kendimi yetiştiririm, birilerine göre şöyle olurum” derse Allah’tan başkasını rab edinmiş, Allah’ın Rabb ismine iman etmemiştir.
Allah bizim rabbimizse, bizi eğitip, büyütüp yetiştirense bu durumda onu sevmemiz lazım. Bizi büyüttüğü, eğittiği için annemizi nasıl seviyorsak Allah’ı da öyle sevmemiz gerekir; çünkü anneyi yaratan da Allah’tır, onu vesile edip bizi büyüten, onun göğsünden o sütü veren, rızkı veren de Allah’tır. Anne ve baba sadece arada bir vesiledir; ama rabliğini yapıp bizi büyüten, rabbimiz olan Allah’tır. Bütün isimlerde bu böyledir. Allah, rabliğini yaparken bizim de kulluğumuzu, âbdliğimizi yapmamız lazım; çünkü Allah’ın bizden istediği budur.
Âbd olmak sevmek demektir; yani Allah’ın bize yaptığı muameleye karşılık muameleyi yapan rabbimizi sevmektir.
Allah bizim rabbimizdir, bu yüzden sevilmeye layıktır, sevilmesi gerekir. Eğer Allah, peygamber göndermeseydi, kitabını, Kur’ân’ı vahyetmeseydi biz de ne yapacağımızı bilemez, anlayamazdık; yani nasıl insan olmamız, bu dünya hayatını nasıl yaşamamız, ahireti nasıl kazanmamız gerektiğini, kim olduğumuzu, Allah’ın bizi niçin yarattığını, bizden ne istediğini anlayamazdık. Bütün bunları ikram eden rabbimize hamd etmemiz gerekir.
Hamd etmek; övmek demektir. İnsan, güzel yapanı över, ona hamd eder. Dolayısıyla Rabb isminden dolayı rabbimiz olduğu için Rabb isminin tecellisi ile Allah’ı sevmemiz gerekir. Allah’ı sevemiyorsak Allah’ın Rabb ismine iman etmemişiz demektir. Allah’ın Rabb ismine iman etmeyince de “acaba” der ve onun terbiyesini kabul etmekte zorlanırız.
“O, rahman ve rahimdir.”153 Allah zatında rahmandır, bütün sıfatlarında ve kuluna olan her muamelesinde de rahimdir. Kul ne kadar yanlış yaparsa yapsın Allah, kuluna rahmetiyle muamele etmeye devam eder.
El Esmau’l Husna’yı anlatırken saatlerce bu isimleri anlattığımız için bu defa geniş geniş anlatmayıp kısaca anlatmaya çalışacağız. Arkadaşlar zaten bu sohbetleri dinlemişlerdir, dinlemeyenler de daha sonra dinler inşallah! Ben sadece rabbimizi neden sevmemiz, ona neden âşık olmamız gerektiğini kısaca anlatacağım inşallah.
Allah, bütün mahlûkata rahmetiyle muamele eder. Allah’ı anlamaya çalışırken kendi üzerimizden anlamamız gerekir; çünkü kendi üzerimizden anlamazsak hiçbir zaman Allah’ı tanımamız, anlamamız mümkün olmaz. Allah’ı tanımaya çalışırken de Allah’ın zatını değil; Allah’ı sıfatlarıyla, isimleriyle tanımaya çalışıyoruz.
Allah, rahman ve rahimdir. Allah, zatında rahmandır, aynı şekilde kuluna da Rahman ismiyle tecelli etmiştir. Kul da Rahman’ın tecellisine mazhar olduğu için bizatihi rahmandır. Bir çocuğun kendisinden daha küçük birine merhamet ettiğini mutlaka görmüşüzdür. Çocukta olan bu merhamet, çocuğun gönlündeki Rahman isminden tecelli eder. Çocuğun gönlünde Rahman ismi olduğu için, Allah zatıyla ve sıfatıyla ona tecelli edip onu yarattığı için, Allah’ın El Esmau’l Husna’sını kendi üzerinde, ruhunda taşıdığı için çocuk da kendisinden küçük birine merhamet eder.
Nasıl ki insanlara, kendi yakınlarımıza, evladımıza, sevdiklerimize rahmet ediyorsak kendi rahmetimiz üzerinden de Allah’ın rahman ve rahim oluşunu anlamamız, sonsuz bir deryadan bir damla misali o bir damladan Allah’ın sonsuz rahmet deryasını anlamaya çalışmamız gerekir. Bu bütün isimlerde böyledir.
Kul, Allah’ın isimlerinin deryasından bir damla misali sadece bir tecelli almıştır. Kul kendisini, rabbini tanısın diye Allah ona bu tecelliyi ikram etmiştir. Kulun üzerinde Allah’ın isimleri tecelli etmezse kul, Allah’ı anlayamaz ve anlaması da mümkün olmaz.
Bu yüzden melekler, insanın Allah’ı tanıdığı gibi Allah’ı tanıyamaz. Bütün mahlûkat için de bu böyledir. Allah insan haricindeki varlıkları birkaç isminin tecellisinden yaratmıştır; ama insana zatıyla ve sıfatıyla tecelli etmiştir.
Mesela melekler için Rabb isminin tecellisi gerekmez; çünkü Allah, melekleri nurdan yarattığı için onların safha safha büyüyüp kemale ermesi gibi bir durumları yoktur. Allah’ın Rabb ismi; büyüten, eğiten, yetiştiren manasındadır ve melekler büyümediği için Allah’ın Rabb isminin tecellisini anlamaz, tanımaz.
Melekler, Allah’ın Nur isminin tecellisine mazhardır ve o ismi en kâmil manada bilirler; çünkü onların üzerinde o isim tecelli etmiştir. Melekler günah işlemedikleri için Allah’ın Afuv, Ğafur ve Tevvab ismini anlayamaz, buna güçleri de yetmez. Meleklerin bunu anlayabilmeleri için günah işlemeleri, yanlış yapmaları lazım ki Allah da onları mağfiret etsin. Allah’ın tevvab olduğunu anlamaları için tövbe etmeleri gerekir ki Allah da onların tövbesini kabul etsin, Afuv ismini anlamaları için de af dilemeleri lazım ki Allah da onları affetsin. Melekler ancak böyle olursa bu isimleri tadabilir, tatmayınca bunu anlayamaz, dolayısıyla günah işlemedikleri için de Allah’ın bu isimlerini bilemezler.
Bir kul olarak bizim de bunu kendi üzerimizden anlamamız gerekir. Allah’ın bu isimleri bizde tecelli etmezse biz de bu isimleri tatmaz ve anlayamayız. Biri bize yanlış yaptığında onu affeder, mağfiret edersek Allah’ın bu isimlerini işte o zaman tadabiliriz.
Allah’ın bu isimlerini tadarken aslında neyi anlamamız gerekir?
Allah, kulunu affederken Allah’ın da bir hazzı, bir sevmesi ve gazap etmesi vardır. Bir kul; haliyle, tavrıyla, konuşmasıyla hatta gönlünden geçirdikleriyle Allah’ı gazaplandırabilir veya sevindirebilir. Bu; Allah’ın, kulunu ne kadar ciddiye aldığını, Allah katında kulun ne kadar değerli ve kıymetli olduğunu gösterir.
Evet, Allah rahman ve rahimdir, bu nedenle sevilmeye layıktır, dedik. Kul ne yaparsa yapsın Allah mutlaka ona rahmetiyle muamele eder; yani ona adaletle muamele etmez ve hak ettiği cezayı ona vermez. Bu yüzden Allah ayeti kerimede; “eğer Allah, insanların günahlarından dolayı onları cezalandırsaydı yeryüzünde canlı varlık bırakmazdı”154 buyurur. Yani Allah, kuluna adaletle muamele etmez, rahmetle muamele eder, günahlarına hemen ceza vermez.
Allah, kuluna rahmetle muamele ederek ona tövbe etme, istiğfar etme ve af dileme imkânı tanır. Kul bütün hayatı boyunca yanlış yapıp gazabı hak etse bile aklını başına alsın, kendine gelsin, rabbine dönsün ve cenneti kazansın diye Allah ona rahmetiyle muamele etmeye devam eder.
Herkes kendi yanlışını bilir, ayrıca kendi yaptıklarından, konuştuklarından ve düşündüklerinden dolayı rahmete layık olmadığını, gazabı hak ettiğini, buna rağmen Allah’ın kendisini yere batırmadığını, cezalandırmadığını da bilir. Allah, kuluna rahmetiyle muamele edip, onu varlıkta tutmaya, rızkını vermeye devam eder. Aynı şekilde kul kendisine dönsün diye Allah onu tekrar tekrar imtihana tabi tutar; yani Allah, kuluna kazanma imkânını tanımaya devam eder. Kul, aklını biraz kullandığında bunu bilir, anlar ve görür. Bu durumda rahman ve rahim olan rabbimizi sevmemiz gerekmez mi! Eğer bu böyleyse; Allah’ı Rabb, Rahman ve Rahim isminden anladıysak onu sevmemiz gerekmez mi, Allah sevilmeye layık değil midir!
Allah maliktir;155 mülkün sahibidir. Allah ayeti kerimede; “mülk onundur”156 buyurur. Dolayısıyla hamd da Allah’a aittir; yani övülmesi gereken, mülkün sahibi olarak görülmesi gereken de Allah’tır. Allah ayeti kerimede bir de; Lehul mulku ve lehul hamd:157 “Mülk de onun, hamd de onundur” buyurmuştur. İnsan ebedi hayatını kazansın, Allah’a kul olsun, âbd olsun, Allah’a karşı imanını, sevgisini, sadakatini ispatlasın diye Allah ona mülkünden emaneten verir.
Allah mülkün sahibidir. Hiç kimse hiçbir şeyin sahibi, maliki değildir. İnsanın malikliği emanetendir, kendisine ikram edilen mülk emanet olarak ona verilmiştir. İnsan daha sonra ömrünün sonuna geldiğinde imtihanı tamamlar; “benim” dediği her ne varsa hepsini bu dünyada bırakıp ahirete gider; çünkü bıraktıkları ona ait değildir ve ondan sonra gelenler de aynı mülkle imtihana tabi tutulur.
Allah, mülkün sahibidir ve her şey, herkes onun mülküdür. İnsan da Allah’ın mülküdür ve Allah’a aittir. Kul kendini Allah’ın mülkü olarak görmemiş, anlamamışsa Allah’ı malik olarak, malik-ül mülk olarak kabul etmemiştir. Dolayısıyla kendini Allah’a ait kabul etmeyip kendini kendisine malik olarak kabul etmiş; “ben kendi kendimin sahibiyim” demiştir. Zaten Allah’ın, kuluna verdiği nimetler birer emanettir. Kulun kendisi de kendisine emanettir; yani kendisi de Allah’ın mülküdür.
Eğer her şeyimiz Allah’a aitse, biz de Allah’ın mülküysek ve Allah kendi mülkünde tecelli etmişse o halde kendi mülkünde dilediği gibi tasarruf etme hakkına da sahiptir. Bir kul, Allah’ı malik olarak görürse kendini de Allah’ın mülkü olarak görür; yani kendini Allah’a ait, Allah’ın kulu olarak görür ve kabul eder. Eğer kul, Allah’ın malikliğine iman etmişse, kendisi Allah’a aitse bu durumda kendisine ait bir şey yok demektir; çünkü kendisine bütünüyle tecelli eden Allah’tır. Kulun bütün varlığı, ondaki bütün güzellikler Allah’a aittir. Eğer kötü bir fiil ondan meydana gelirse o da kulun kendi nefsindendir.
Bu yüzden Allah ayeti kerimede; “bütün iyilikler, hayırlar size Allah’tandır, bütün kötülükler de kendi nefsinizdendir”158 buyurur. Kul, kendi kendine bir varlık verir, vehmeder; yani o vehmettiği varlığından dolayı kötülükler ondan zuhur eder. Bu kötülükler de kulun nefsine aittir, yoksa ona her ne hayır gelirse gelsin o bütünüyle Allah’tandır. Kula gelen bütün hayırlar Allah’tansa bu durumda onun Allah’ı sevmesi, aynı şekilde kendi nefsinden olan kötülüğünden de tiksinmesi ve nefsinden uzaklaşmaya çalışıp, Allah’a yakın olmaya çalışması gerekmez mi!
Allah ekremdir;159 yani zatında kerim olandır, aynı şekilde kendisi ikram sahibi olmakla beraber ikram etmeyi kuluna ihsan edip, ikram ederek kulunu da ekrem yapandır. Allah, kulunu yaratırken bu isimlerle ona tecelli etmiştir. Kula düşen; Allah’ın isimlerini kendi üzerinde kemale erdirmeye çalışmaktır. Allah’ın isimleri kulda kemale erince kul kâmil insan, Hz. İnsan olur, Allah’a ayna olur; yani Allah’ın güzellikleri onun üzerinde tecelli eder.
Allah ekremdir ve kuluna ikram etmeyi ikram edendir. Eğer Allah, kullarına ikram etmeyi ikram etmeseydi hiç kimse birbirine bir şey ikram edemezdi. Dolayısıyla kulda tecelli eden Allah’ın Ekrem ismi Allah’ın ikramıdır; çünkü Allah kula ikram etmeyi ikram etmiştir. Allah’ın kuluna Ekrem ismini ikram etmesinin sebebi; kul bu isimle ikram edip kazansın diyedir.
Dünyaya almaya ya da toplamaya değil ikram etmeye gelmişiz. Bu yüzden malını, vaktini, zamanını, hayatını ve nefsinin cimriliğini ikram edenler kazanır. Sonuç itibariyle kazananlar; alanlar değil ikram edip verenlerdir.
İkram etmeyi de kuluna ikram eden Allah’tır; ama kul çevresine Allah’ın Ekrem ismiyle muamele etmez, bu isme iman etmezse; yani ikram etmeyi sevmezse kazanamaz. Bir de kuluna kazanma imkânını ikram eden Allah’tır. Dolayısıyla Allah, kuluna her neyi ikram ederse etsin kulu onu ikram etsin, onunla ebedi hayatını kazansın, iman edip imanını ispatlasın diye ona ikram etmiştir. Allah ekremdir, kulunu ekrem kılandır, ikram etmeyi kuluna ikram edendir. Dolayısıyla ekrem olan Allah sevilmez mi, sevilmesi gerekmez mi!
Allah ilahtır.160 Allah’ın İlah ismi; tapılan, mabud, kendisine âbd olunan, seven, sevilen, sevilmeye layık olan demektir. Kim neye taparsa onu sevdiği için ona tapar. Allah ayeti kerimede; “onlar puta tapmıyor, onlar kendi nefislerine tapıyor”161 buyurur; yani kul, ya Allah’ı sever ya da kendi nefsini sever.
Biri kendini Allah’tan daha çok severse kendi nefsini, kendi kendini ilah edinmiş olur. Biri Allah’ın vahyi karşısında fikir beyan edip; “Allah böyle söylemiş ama bence bu böyle olabilir” derse bu sefer de aklını ilah edinmiş olur ya da herhangi bir şeyi veya birini Allah’ı sever gibi severse bu durumda da o sevdiğini Allah’a şirk koşmuş, onu kendine ilah edinmiş olur.
Eğer bizi yaratan, bizim rabbimiz Allah ise, rahman ve rahim oysa, malikimiz ve ekrem olan oysa bu durumda ilahımızın da o olması gerekmez mi; yani sevmemiz gereken, bizi sevsin diye çaba ve gayret sarf etmemiz gereken o değil midir, o olması gerekmez mi! Eğer böyle değilse, herhangi bir şeyin veya herhangi birinin sevgisi bizim gönlümüzde Allah’ın sevgisinin önüne geçerse, onu ilah edinmiş olursak bu durumda Allah’a nasıl iman etmiş oluruz! O kim olur veya ne olursa olsun Allah böyle bir imanı kabul etmez.
Bu yüzden Allah ayeti kerimede; “insanlardan öylesi var ki; Allah’ı sever gibi başkalarını severler. Oysaki mü’minlerin Allah’a olan muhabbetleri çok şiddetlidir”162 buyurur. Çok şiddetli muhabbet aşk demektir; yani herhangi birini, herhangi bir şeyi Allah’ı sever gibi seversen Allah seni mü’min olarak kabul etmez.
Mesela biri; “ben namaz kılsam, oruç tutsam, hacca gitsem, her türlü ibadeti ve hayrı yapsam ama Allah’ı sevmesem olmaz mı” derse olur mu? -Elbette ki olmaz; çünkü Allah’ı sevmezsen mü’min olmazsın, Allah’ı sevmezsen Allah’ı İlah olarak kabul etmiş olmazsın.
Allah’ın senden istediği kendisine âbd olmandır; yani kendisini sevmen, sevgisini kazanmak için çaba, gayret sarf edip peşinden koşman, kulluğunu, âbdliğini ispatlamandır. Allah’ın hiçbir şeye ihtiyacı yoktur; ama Allah kulun imanını, kulun kendisini sevmesini sever; yani kuldan istediği kendisine âbd olması, kendisini sevmesidir. Bu yüzden birinde iman yoksa onda hiçbir şey yok demektir ve Allah böyle bir kulun hiçbir amelini de kabul etmez.
Bununla beraber Allah; “kim zerre kadar hayrı ve zerre kadar şerri işlerse, o her ne olursa olsun mutlaka onu onun önüne getiririz”163 buyurur. İman etmemiş, kâfir olan biri dünyada güzel yaparsa onun karşılığını dünyada alır; ama ahiretten nasibi yoktur ve orda hiçbir şey alamaz. “Ben mü’minim, ben Müslüman’ım” diyenler için de bu geçerlidir; yani Müslüman olduğunu iddia eden birinin imanı yoksa ama güzellikler yapıyorsa bunun karşılığını dünyada alır; çünkü Allah için yapılmamış, niyetine Allah haricinde başka şeyler karışmış imansız bir ameli Allah kabul etmez.
Kişi neyi severse onu ister, onu kazanmak için çaba ve gayret sarf eder. Eğer kişinin sevdiği Allah değilse bu durumda ameli ne olursa olsun Allah onu kabul etmez; çünkü o amel kendisi için yapılmamış bir ameldir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “bütün insanlar helak oldu, âlimler, bilenler, müstesna. Yani biri bilmiyorsa o zaten peşinen kaybetmiş demektir. Devamında; âlimler de helak oldu, ilmi ile amel edenler müstesna. İlmi ile amel edenler de helak oldu, ihlâs sahibi olanlar müstesna. Bunlar da büyük bir tehlikeyle karşı karşıyadır”164 buyurur.
Yani insanın sadece âlim olup işi bilmesi yetmez; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz âlimlerin helak olduğunu, ilmiyle amel edenlerin ise müstesna olduğunu söylemiştir. Sonra âlim olup ilmi ile amel edenler de helak oldu, ihlâs sahibi olanlar müstesna, dedi. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “helak oldu” demişse o halde iş bitmiş demektir.
Âlim; Allah’tan haşyet duyan kişiye denir. Bu yüzden Allah ayeti kerimede; “Allah’tan layıkıyla ancak âlim kulları haşyet duyar”165 buyurur. Kim, Allah’tan haşyet duyarsa âlim olan odur; yani çok bilgi sahibi olan değil; Allah’ı isimlerinden bilen, tanıyan, anlayan, iman eden kişi âlimdir.
Evet, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “bütün insanlar helak oldu, âlimler, müstesna. Âlimler de helak oldu, ilmi ile amel edenler müstesna. İlmi ile amel edenler de helak oldu, ihlâs sahibi olanlar müstesna. Bunlar da büyük bir tehlikeyle karşı karşıyadır” buyurdu; yani hem âlim, hem ilmiyle amel eden, hem de ihlâs sahibi olanlar büyük bir tehlikeyle karşı karşıyadır.
Neden?
Çünkü böyleleri âlim olduğunu da, amel ettiğini de, ihlâs sahibi olduğunu da bilir. Bu durumda ilimleri, amelleri ve ihlâslarıyla kendilerini başkalarından üstün görüp kibirlenirlerse onlar da helak olur. Bu yüzden büyük bir tehlikeyle; yani kibirlenme, kendilerini üstün görme ve kendilerini daha hayırlı görme tehlikesiyle karşı karşıyadırlar. İşte bu yüzden bilip, öğrenip âlim olmamız; yani rabbimizi tanımamız, ilmimizle ve bildiğimizle gerekeni yapıp amel etmemiz, hem de ihlâs sahibi olmamız gerekir. Bununla beraber kendimizden emin olmayıp dikkatli olmamız; yani kibirlenmememiz gerekir.
Evet, Allah ilahtır. Bu yüzden sevilmeye, sevgisi kazanılmaya, sevgisini kazanmak için çaba, gayret sarf edilip hayatın o yolda harcanmasına layık olan ancak Allah’tır.
Allah yolunda bir mal harcanmazsa o mal azaptır. İnsan o malla Allah’ın rızasını ve ahiretini kazanamazsa, Allah’a sevgisini, sadakatini onunla ispatlayamazsa malı onun için yüktür, azaptır. Aynı şekilde beden için de bu böyledir.
Bir göz, Allah yolunda kullanılmazsa, bir göz ki hikmetle bakmaz, Allah’ın ayetlerine, dışarıdaki, afaktaki ayetlere, olaylara, meselelere hikmetle bakıp onları okumaya ve anlamaya çalışmazsa böyle bir göz kör olsun daha iyidir.
Bir kulak hakkı işitmezse, rabbinin kelamını duymaz, anlamazsa onu kes daha güzeldir, o olmasa daha iyidir. Aynı şekilde bir dil, Allah’ı zikretmez, tesbih etmez, hamd etmez, Allah ile konuşmaz, Allah’ın ayetlerini okumazsa; yani sohbetini Allah ile yapıp Allah’a dua etmezse o dil olmasın daha iyidir. Hiç olmazsa Allah’ın ona verdikleri, ikram ettikleri nimetler ona azap olmaz.
Bu aynı şekilde insanın eli ve ayağı için de böyledir. Biri elini ve ayağını, Allah yolunda kullanmazsa onun topal olması, kolunun olmaması daha iyidir. Hiç olmazsa kolu ve ayakları ona azap olmaz; yani bir bedendeki uzuvlar, organlar, Allah yolunda kullanılmazsa olmamaları olmalarından daha hayırlıdır.
Gönül de böyledir. Bir gönülde iman yoksa, Allah’ın muhabbeti yoksa, o gönül körelmiş, çöplüğe dönmüşse o insanın kendisi olmasaydı daha iyi olurdu.
Bir hayat, bir can, Allah yolunda kurban edilmiyorsa ne işe yarar!
Allah ayeti kerimede cehennemlikler için; “(Kıyamet günü) O kâfirler diyecekler ki: Ne olaydı, keşke ölümümüzle her şey bitmiş olsaydı! Keşke toprak olsaydık, bir daha dirilmeseydik”166 buyurur. Kâfirler Allah yolunda bu saydıklarımı kullanmadıkları için Kıyamet günü böyle söyler.
İnsan yaşarken bütün organlarını; yani elini, ayağını, gözünü, kulağını ve dilini mutlaka kullanır. Aynı şekilde Allah’ın kendisine ikram edip verdiği malı ve hayatı da mutlaka kullanır; yani harcar, canını, hayatını feda eder. Eğer bunlar Allah yolunda feda edilmemiş, kurban edilmemişse bu durumda üç kuruşa, bir avuç toprağa satılmış demektir. Ya canını ve malını Allah yolunda kurban ederek onunla Allah’ın rızasını, sevgisini, tecellisini, nurunu alıp, Allah’ın nuru olursun ya da onu bir avuç toprağa feda eder, kurban eder, Allah’ın rızasını kaybedersin. Hiç kimse için bundan başka bir yol yoktur.
Feda edebilmek için sevmek lazım. Neyi seversen her şeyini onun yolunda feda edip harcar, kurban edersin. Bir hayat, Allah yolunda kurban olmazsa çok ucuza satılmış olur; yani insan kendini üç kuruşa, bir avuç toprağa satmış olur.
İnsan bütün bu nimetleri satıp neyi almak isterse ancak onu alır; yani ister dünyayı tercih eder, ister ahireti, cenneti tercih eder, isterse de Allah’ın yakınlığını, dostluğunu ve cemalini tercih eder, tercih insanındır.
Evet, Allah ilahtır, sevilmeye layık olandır, dedik. Ya Allah’ın söylediğini kabul ederiz ya da kabul etmeyiz. Biri; “sevilmeye layık olan Allah değil de şudur” derse ona; “sen bilirsin, senin ilahın da o olsun, tercih senindir” demek lazım.
Allah Vekil’dir.167 Allah güvenilmeye, vekil edinilmeye layık olandır. Allah’ı kendimize vekil olarak kabul edip ona güvenirsek bütünüyle ona teslim olma imkânımız olur ve gönlümüz teslim olmayı kabul eder dolayısıyla nefsimiz de teslim olmayı kabul eder.
Hz. İbrahim (a.s.) ateşe atılırken; Hasbunâllâhu ve ni’mel vekîl:168 “Vekil olarak Allah bana yeter, o ne güzel vekildir” buyurmuştur. Allah en güzel vekildir, tek güzel vekildir.
Biri Allah’a teslim olursa; yani Müslüman olur ve kendini ona teslim ederse Allah’ı vekil olarak kabul etmiş olur. Eğer Allah’ı vekil olarak kabul etmezse Müslüman olmaz; yani Allah’a teslim olamaz, kendisini Allah’a teslim edemez; çünkü böyle biri Allah’a güvenemez, onu kendisine vekil olarak kabul edemez ve “benim vekilim sensin ya rabbi” diyemez. Eğer biri, Allah’ı vekil olarak kabul edemezse bu hayat onun için yaşanmaz bir hal alır; yani bu hayat ona cehennem olur.
Hayat imtihan yeridir, dolayısıyla bir yerden sana sorun, sıkıntı, zulüm gelir ve bu durum karşısında hiçbir şey de yapamazsın. Bütün bu sorun ve sıkıntı karşısında; “ya rabbi! Sen benim vekilimsin, sana havale ettim” diyemezsen bu senin içinde yara olur, sana azap olur; ama işleri Allah’a havale edersen ona güvenip onu vekil olarak kabul edersen o zaman; “rabbime güveniyorum ve o gerekeni yapar” dersin. İşte ancak o zaman o yarayı içinden söküp atabilirsin.
Evet, ayeti kerimede; “Allah vekildir, güvenilmeye layıktır”169 buyurdu. İnsan bir şeye güvenmek, kendine bir güvence aramak zorundadır. Ya Allah’ı vekil olarak kabul eder ya da etmez, gidip başka şeylere güvenir. Biri herhangi bir konuda Allah’ı vekil olarak kabul etmezse; “başım dara düşünce, maddi olarak sıkıntı çektiğimde kime sığınırım, zahiri olarak bir sorun, bir sıkıntı yaşadığımda kime giderim” deyip bir güvence aradığında herkesten ve her şeyden önce “Allah” diyemezse onun için bir sorun var demektir.
Bununla beraber gerisi sebep ve vesiledir. Vesilenin sahibi de, sebebin sahibi de Allah’tır ve Allah, işi bir vesileyle yapar. Vesileyi görmek başka, sadece vesileyi görüp Allah’ı unutmak başka bir şeydir. Eğer vesileyi vekil olan Allah’ın yerine koyarsak bu şirk olur. Vekil olan Allah’tır ve kuluna bir vesileyle ikram eder. Kişi vesilenin arkasında Allah’ı görüp insanlara bu şekilde yardım ederse ve bu halini korursa böyle bir iman doğru bir iman olur. Bu nedenle herkesin kendine bakıp bunu anlamaya çalışması gerekir.
Bir kul, Allah’ı vekil olarak kabul ederse Allah nasıl ki Hz. İbrahim (a.s.)’a ateşi, gül bahçesi yaptıysa o kulda o konumda, o durumda olur. Allah bize peygamberlerin kısasını anlatırken hikâye anlatmaz; yani ayetler için “onlar orda kalsın, biz bu ayetleri böyle anladık” deyip onu anladığımızı zannedersek bu durumda; “Allah bize masal ve hikâye anlattı” demiş oluruz.
Bütün insanların başına gelenler mutlaka bir peygamberin başına gelmiştir; yani insanın başına nasıl bir sıkıntı veya nasıl bir nimet gelmişse o anda aynı sıkıntıyı veya aynı nimeti yaşayan peygamber o kişiye örnektir. Allah, o peygambere yaptığı muameleyi o insana da yapar, yeter ki o kul, o peygamber gibi yapsın. Mesela biri onu ateşe atsa; yani herhangi bir şekilde ona azap etmek, onu yakmak, ona zulmetmek istese onun da elinden bir şey gelmese sonra “hasbunâllâhu ve ni’mel vekîl” derse Allah o ateşi, o zulmü, o işkenceyi ona gül bahçesi yapar. Bu ateşin sadece zahiri ateş olması gerekmez, bu onun içini yakacak herhangi bir sıkıntı da olabilir. Kulun öncelikle bu sıkıntının gitmesi için elinden gelen ne varsa yapması gerekir ki fiili duası olsun sonra da Allah’a tevekkül edip, Allah’ı vekil olarak kabul ederse Allah onu o sıkıntıdan kurtarır.
Eğer birileri kardeşlerini kuyuya veya zindana atarsa Allah, Hz. Yusuf (a.s.)’a yaptığı muameleyi onlara da yapar. Biri yanlış yapar, rabbinden kaçarsa ve bundan dolayı da büyük sıkıntılara veya hapse düşerse, kendi gönül mağarası içinde kaybolursa Hz. Yunus (a.s.)’ın; “lâ ilâhe illâ ente subhâneke innî kuntu minez zâlimîn”170 duasında dediği gibi o da böyle derse Allah onu o mağaranın karanlığından; yani balığın karnından kurtarır. Bütün peygamberler için bu böyledir; yani Allah, bir kuluna muameleyi yaparken herhangi bir peygamberine yaptığı muamelenin bir parçasını kuluna yapar ve o kulun da peygamberi gibi yapmasını ister. Bu durumda Allah o peygambere yaptığı muameleyi o kula yapmayı dilemiş olur. Bunun için de kulun, Allah’ı vekil olarak kabul etmesi gerekir ki yaptığını peygamberi gibi yapabilsin. Bu her bir insan için böyledir.
Kıyamet gününde Allah, kulunu hesaba çekerken peygamberleriyle beraber hesaba çeker.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadisinde buyurur “Allah, kullarını hesaba çekerken peygamberleriyle beraber hesaba çeker. Kul eğer fakirse; ‘ben fakirdim ya rabbi, o yüzden kulluğumu yapamadım’ dediğinde Allah ona Hz. İsa (a.s.)’ı örnek gösterip;
-İsa kulum kadar fakir miydin? Onun üzerinde bir tek gömleği vardı; ama o, kulluğunu yaptı, sen niye yapamadın” buyurur.
Eğer; “ben zengindim, mevki makam sahibiydim, saltanat sahibiydim, onun için bütün bunlar beni meşgul etti ve kulluktan alıkoydu” derse ona da Hz. Süleyman (a.s.) ve Hz. Davud (a.s.)’ı örnek gösterip;
-Sen bu kullarım kadar saltanat sahibi miydin; ama onlar kulluğunu yaptı, sen de yapabilirdin, buyurur.
Eğer hastalığını mazeret olarak öne sürerse ona da Hz. Eyüp (a.s.)’ı örnek gösterip;
-Sen Eyüp kulum kadar hasta mıydın; ama o kulluğunu yaptı, sen de yapabilirdin, buyurur.
Allah’ın kullarını peygamberleriyle hesaba çekmesi bu demektir. Bir de hayatı yaşarken Allah her bir kula muameleyi tek tek yapar, bütün mesele bunu görmeye ve anlamaya çalışmaktır.
Allah herhangi bir peygambere yaptığı muameleyi bize de yapar. Bu durumda bizim de o peygamber gibi yapmamız lazım ki kazanabilelim. Bu nedenle Allah, peygamberlerinin kıssasını bize örnek olsun diye anlatmıştır.
Bu yüzden iman ederken; “amentu billâhi ve melâiketihî ve kutubihî ve rusulih” deriz. Yani bir tek kendi resulün için “iman ettim” demen yetmez, “Allah’ın bütün resullerine iman ettim” deyip hepsine iman etmen lazım; yani bütün resulleri kendine örnek alıp onların yaşadığını yaşarken onlar gibi yapman lazım. Allah’ın Resullerine iman ettim demek; “onlar gibi yaptım ve yapmaya da devam edeceğim” demektir.
Allah vekildir, vekil olunmaya, güvenilmeye, teslim olunmaya layık olandır. Bu durumda kendini ona teslim edersen peygamberlerini nasıl kurtarmış, yardım etmişse sana de öyle yardım eder. Bu durumda Allah sevilmeye layık değil midir! Bir terslik varsa o da senin sevgindendir; yani senin imanından, yanlış bakışındandır.
Allah ğafurdur;171 bütün günahları, her çeşit günahı affedendir. Ğafur; her çeşit günahı affeden, Ğaffar ise; tekrar tekrar işlenen aynı günahı affeden demektir. Allah ayeti kerimede; “eğer günahlarınızı affeden, mağfiret eden bir rabbiniz olmasaydı sizin haliniz nasıl olurdu”172 buyurur. Eğer Allah yaptığımız günahlardan ve yanlışlardan dolayı bizi cezalandırsaydı hiç kimse kurtulamazdı; yani bütün canlıları yok etmesi gerekirdi. İster bilelim, ister bilmeyelim, ister farkında olalım, ister olmayalım her çeşit yanlışı tekrar tekrar yapıp, Allah’a karşı türlü türlü saygısızlıkta, su-i zanda bulunuruz; ama o, ğafur olduğu için bizi mağfiret eder, günahımızı olmamış gibi kabul eder. Böyle bir durumda Allah sevilmeye layık değil midir!
Allah e’âla’dır;173 yüceler yücesidir, yüceliği akıl ile anlaşılmayacak kadar yücedir. Bununla beraber kulunu da yüceltendir. Allah, kulunu topraktan,174 iki damla pis sudan yaratmıştır;175 ama ona öyle bir ikram etmiş, iman ile öyle bir şeref bahşetmiştir ki onu meleklerin secde ettiği varlık haline getirmiştir. Tabi ki insan gerekeni yapıp bu şerefi kabul edince meleklerin secde ettiği varlık haline gelir, yoksa hayvandan daha aşağı olur.176 Eğer kul o iki damla pis suya, toprağa takılıp kendi çamuruna batarsa hayvandan daha aşağı durumda kalır. Hâlbuki Allah onu yücelere, arşa, alâ-yi illiyyîne, en yüce makama; yani kendisine dost olmaya, kendisini sevmeye, kendisine âşık olmaya davet eder. Kısaca; Allah, kulunu sevilmeye layık olmaya davet eder.
Allah kendisini, esmasını, kendi güzelliğini sever. Kulunu, kendisine ayna olup, kendi güzelliğini üstünde göstererek sevilmeye layık hale gelmeye davet eder. Bu da kulun elindeki bir şeydir; yani tercih kula aittir. Eğer kul kendini sadece etten ve kemikten bir varlık olarak görürse çamur bataklığına batar.
Bu, dünyayı sevince de böyledir; yani kul dünyayı severse çamur bataklığına batar. “Dünya” kelimesi Arapçada “den’i” kelimesinden türetilmiştir ve aşağı, aşağılık yer anlamına gelir. Eğer kul, dünyayı sever, dünyaya taparsa aşağılık olur, dünya olur, den’i olur; ama Allah’ı severse bu sefer de yücelir, meleklerin secde ettiği varlık olur. Bu yüzden Allah ayeti kerimede; Kerremnâ benî âdem:177 “Âdemoğlunu mükerrem kıldık” buyurur. Yani Allah insana ikram etmiş, onu şerefli kılmıştır.
Allah, insanı ne ile mükerrem kılmıştır?
Tabi ki maneviyatıyla; yani kula nefhettiği o ruhla onu mükerrem kılmıştır. Kul ya, Allah’ın kendisine nefhettiği ruh olur ya da çamurdan biri olur, den’i olur, dünyalık olur.
Allah e’âla’dır; kulunu yücelten, kulunun yücelmesi için ona her türlü imkânı tanıyıp peygamber ve kitap gönderendir. Bununla beraber kuluna imtihan sahnesini hazırlayan ve o imtihanı kazanmak için ona imkân verendir. Bu imkânı kullanabilmek için de kuluna akıl, ilim ve hikmet verendir. Ayrıca bunu anlayacak kabiliyeti, hikmeti ve gönlü de verendir. Kul aklını kullanmaz, sadece çamura takılıp yemenin, içmenin ve arzularının peşinden koşarsa çamur olmayı, den’i olmayı, dünyalık olmayı; yani aşağılık olmayı kabul etmiş olur.
Eğer Allah’ın E’âla ismine iman edersek yücelere çıkar, Allah’ın davetine icabet ederiz. Allah bununla ilgili olarak ayeti kerimede; “kullarım sana beni sorarlar. De ki: Ben yakınım, beni davet edenin davetine, bana dua edenin duasına icabet ederim. Söyle onlara, onlar da benim davetime icabet etsinler, bana iman etsinler”178 buyurur. Demek ki Allah’ın davetine iman ederek icabet etmek gerekiyormuş.
Allah’a iman eden, onu seven, ona âşık olan biri onun davetine de icabet eder, dolayısıyla Allah’ın davetine icabet ettiği için Allah da onun davetine icabet eder; yani o, Allah’ı sevdi mi Allah da onu sever. O, çaba ve gayretini sarf edince Allah da onun gönlüne sevgisiyle, muhabbetiyle, Vedud ve İlah ismiyle tecelli eder.
Yüceler yücesi olan, güzelliği akıl ile anlaşılmayacak kadar olan Allah, kulunu yücelere, aklımızın almadığı yüceliklere, şerefe davet eder. Bunun için de bütün imkânları kuluna tanıyorsa bu durumda e’âla olan Allah sevilmeye, âşık olunmaya layık değil midir!
Allah habirdir;179 her şeyden haberdar olandır. Allah ayeti kerimede; “Allah kişi ile kalbi arasına girer”180 ve “nefsinin kendisine neler fısıldadığını bilir”181 buyurur. Allah, kişi ile kalbi arasına kulunu kendi nefsinden haberdar etmek için girer. Nefis ona yanlış şeyler fısıldayıp vesvese verdiğinde kulunu haberdar etmek için Allah onun gönlüne tecelli edip vahyeder. Kul, nefsin ve şeytanın verdiği vesvese ile Allah’ın onun gönlüne verdiği vahyini anlar ve ikisini birbirinden ayırt eder; yani Allah, kulunu kendi kendisine bırakmaz, onun gönlüne tecelli edip onu haberdar eder.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Allah, bir kulun gönlüne, mü’min olsun kâfir olsun günde en az üç yüz sefer tecelli eder” buyurur. Yani Allah, bir kulunun gönlüne günde üç yüz sefer tecelli edip onu kendine davet eder, hakkı ve hayrı ona öğretir. Bu üç yüz sefer olan tecelli, en az olanıdır; yani kulun durumuna, haline, ihtiyacına göre bu tecelli bir de artar. Bu; Allah’ın, kuluna yaptığı özel muameledir.
Allah her bir kulunun gönlüne günde en az üç yüz sefer tecelli eder.
Peki, Allah kulunun gönlüne neden tecelli eder?
Çünkü tecelli ederek kulunu kendisinden haberdar eder; yani muamelesinden, imtihandan, yanlıştan, doğrudan haberdar eder.
Allah’ın tecelli ettiği yer gönüldür. Bu durumda bir kul kendi gönlüne bakmazsa hiçbir şekilde bunlardan haberdar olmaz ve “ben duymadım, ben anlamadım” der.
Mesela yolda yürürken ihtiyaç sahibi birini görürüz ve o esnada gönlümüze; “buna yardım et” diye bir ses gelir. Bu durumda bilelim ki; “buna yardım et” diyen Allah’tır. Sonra peşinden gönlümüze; “acaba onun gerçekten ihtiyacı var mıdır, benim ihtiyacım daha fazladır” ya da “ona yardım etmek bana mı kaldı” diye bir ses gelir. İşte bu ses de şeytanın verdiği vesvesedir.
Evet, bizi bizden, bizi kendisinden, hayatımızın her anından, haktan, doğrudan, yanlıştan, kazanalım diye bizi her şeyden haberdar eden Allah sevilmeye layık değil midir, Allah sevilmez mi, Allah’ın sevilmesi gerekmez mi!
Allah’ı neden sevmemiz gerektiğini anlatıyoruz. Allah’ın her bir ismi üzerinden bunu böyle anlamamız gerekir.
Allah meliktir;182 mülkünü idare edendir, mülkünün melikidir, her şeyi idare edendir; çünkü mülk onundur, malik odur. Allah mülkünün melikidir, onu sevk ve idare eder. Kul da Allah’ın mülküdür dolayısıyla kulu da idare eden odur. Allah, kulunu idare ederken bunu Rabb isminin tecellisiyle yapar; yani kulu kemale ersin, büyüsün, manevi olarak Hz. İnsan olsun diye ona muamele eder. Bunu yaparken de rahman ve rahim olarak rahmetiyle muamele edip sahip olduğunu, malik olduğunu ona tattırarak muamele eder.
Bir de kul, Allah’ın Malik ismiyle muamele edip kazansın diye Allah ona mülkünden emaneten mülk verir. Aynı şekilde Ekrem, İlah, Vekil, Ğafur, E’âla ve Habir ismiyle ona muamelede bulunur; yani Allah, mülkünü idare ederken bütün bu isimleriyle beraber kuluna muamelede bulunur.
Bir de insanı melik kılarak onu ona teslim edip; “senin bedenin ve gönlün senin mülkündür, mülkünün meliki sensin” demiştir; yani “gözünü, kulağını, dilini, elini, ayağını, gönlünü istediğin gibi kullan. Sen bunların melikisin, bunları kullanırken istersen cenneti, istersen de cehennemi kazanırsın; çünkü kendi mülkünde melik sensin” demiştir.
Peki, kulun bu mülkü kime aittir?
Elbette ki Allah’a aittir ve Allah onu kula emanet etmiştir. Kul bu mülke muameleyi ya ruhuyla yapar ya da şeytanla, nefsiyle yapar. Eğer kul, Allah’ın kendisine emanet ettiği mülkü, şeytana teslim ederse şeytan gibi olur, cehennemi boylar. Tam tersine mülkü sahibine teslim edip sahibinin istediği gibi, emrettiği gibi yaparsa bu sefer de Hz. İnsan olur. Bu hem zahiri olarak hem de gönül itibariyle, manevi olarak böyledir.
Kişi, Allah’ın kendisine emanet ettiği vücut ülkesini bir de zahiri olarak kendisine teslim ettiği her şeyi ya melik olarak Allah’a göre kullanır, hepsinin melik olan Allah’a ait olduğunu bilir sonrasında da ona teslim eder ya da melik olarak şeytanı kabul edip Allah’ın kendisine kazansın diye ikram ettiği her şeyi kalkar şeytana teslim eder. Eğer şeytana teslim ederse şeytan o kişiyi harap eder, onun gönlünü cehenneme çevirir. Dolayısıyla da bütün azalarıyla ona yanlışlar yaptırıp onu cehenneme gönderir.
Allah ehadtır;183 zatında bir olandır, tek olandır. Vahid; sıfatlarında tek olan, bir olan, ehad ise; zatında tek olandır. Her bir insan, Allah katında bir tanedir, ikincisi yoktur; yani her kul, Allah katında özeldir ve Allah kopya çekmemiştir. Bütün insanların parmak izleri bile birbirine benzemez. İnsanlara bakarken onları birbirine benzer olarak görürüz; ama hiç biri birbirine benzemez. Dolayısıyla her bir kul, Allah katında özeldir, özel yaratılmış bir kuldur; yani o da ehadtır.
Biri insanlara bakıp; “herkes böyle yapıyor, o zaman biz de böyle yapalım, biz de şuraya, buraya katılalım” derse bu, sürü mantığı olur. İman etmek, Allah’a kul olmak, âbd olmak birey işidir, şahıs işi, gönül işidir. Bununla beraber insanın imanı, kulluğu kazanması gerekir.
İman, anadan, babadan, atadan miras kalan bir şey değildir. Aynı şekilde kulluk da miras kalan bir şey değildir, insanın bunu bizatihi kazanması, bunun için de Allah’ın verdiği imanı, isimleri kemale erdirmesi gerekir. Bu nedenle insan bir tanedir, ya kendisi kazanır ya da kaybeder.
Biri kazanmak istiyorsa kazananlarla beraber olmalıdır. Bu yüzden Allah ayeti kerimede; “Allah’a karşı takva sahibi olanlardan olun. Sadakatini ispatlayanlarla beraber olun”184 buyurur. Yoksa sadık olamaz, sadakati kazanamaz, kazandığın sadakati de koruyamazsın; çünkü Allah sadıklarla beraber olmayı emretmiştir.
Bizi özel olarak yaratan, bize özel olarak muamelede bulunan, özel rızasına, özel dostluğuna davet eden Allah sevilmeye layık değil midir! Böyle bir muameleyi başka nerden görebiliriz, nasıl görebiliriz! Yani rabbimizi anlayıp tanıdıysak bizi yaratan rabbimizi bırakıp başka bir şeyi onu sever gibi nasıl sevebiliriz!
Aslında ben esma listesini önüme koymuştum, hepsini kısaca anlatmayı düşünüyordum; ama sadece on iki ismi anlatabilmişim. İnşallah bir dahaki sohbette isimleri anlatmaya devam ederiz.
Allah’ı neden sevmemiz, Allah’a neden âşık olmamız, âbd olmamız, iman etmemiz gerektiğini anlamaya çalışıyorduk. Allah’ın isimlerini tanıdıkça, sıfatlarını anladıkça Allah’ı sevme imkânımız olur. Allah’ı tanımadan ve anlamadan onu sevmek mümkün değildir. Allah’ı tanımadan onu sevdiğimizi iddia edersek bu hayali bir şey olur; yani Allah’ın bir ismini bildiğimizde bir de ona iman etmemiz gerekir. Mesela; “Allah rahmandır” dediğimizde bunu ilim olarak bilmemiz yetmez, buna bir de iman etmemiz gerekir.
Peki, Allah’ın rahman olduğuna iman edip etmediğimiz nasıl anlaşılır?
Eğer rahmeti seviyorsak Allah’ın Rahman ve Rahim ismine iman ettik demektir; yani mahlûkata ve insana rahmetle muamele edersek Rahman ve Rahim ismi bizim üzerimizde tecelli etmiş, amele dönüşmüş olur. Yoksa yalan söylemiş; yani Allah’ın rahman ve rahim oluşuna iman etmemiş oluruz. Allah’ın isimleri bizim üzerimizde tecelli etmedikçe bu böyledir. Mesela; “ben Allah’ın afuv, ğaffar, ğafur oluşuna iman etmişim” desek; ama biri bize karşı yanlış yaptığında onu affetmez, mağfiret etmezsek yalan söylemiş oluruz.
İman etmek; sevmek demektir. O halde Allah’ın isimlerine iman etmemiz için ğafur, ğaffar, tevvab ve afuv olmayı sevmemiz gerekir. Sevmediğimiz halde iman etiğimizi söylüyorsak yalan söylüyoruzdur; çünkü Allah’ın isimlerine iman bu değildir.
İman; “inandım” demek değildir; çünkü lafla iman olmaz. İman, tadılması gerekendir; çünkü iman aşktır, Allah’ı, Allah’ın sıfatlarını sevmektir. Allah’ı sevseydik Allah’ın sıfatları bizim üzerimizde tecelli ederdi. Allah’ın isimleri bizim üzerimizde tecelli etmemişse Allah’ı sevmiş olmayız. Nitekim imanın bize Allah’ın sevgisini, tecellisini kazandırması gerekir. Yoksa imanımız yoktur ve “imanımız var” diyerek yalan söylemiş oluruz.
Herkesin imanı da, ameli de, ahlakı da, cenneti de cehennemi de üzerindedir; yani imanımız ya vardır ya da yoktur. İmanımız yoksa olmayan bir şeyi konuşmak bize fayda sağlamaz.
Allah hepimizi kendisine iman eden, âşık olan, âbd olan kullarından eylesin! Allah bizi yalancılardan, kendi kendini kandıranlardan, Allah hakkında su-i zanda bulunanlardan eylemesin! Allah bizi layıkıyla rabbini tanıyanlardan, El Esmau’l Husna’sı üzerinden rabbini sevenlerden eylesin! Allah bizi rabbine âşık olanlardan, Allah’ın güzelliğini üzerinde gösterenlerden eylesin!
Allah hepinizden razı olsun.
