Aşk Âşık Maşuk 3.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber aşkı, âşıklığı; öz ifadesiyle âbdiyeti, Allah'a âbd olmayı anlamaya çalışıyorduk. Bundan sonra da hep beraber âbdiyeti anlamaya devam edip gereğini de yerine getirmeye çalışacağız inşallah!
Bununla beraber her neyi anlatırsak anlatalım herkes bildiği ve anladığı kadarıyla anlar; çünkü kişinin bilgisi ve marifeti ne kadar çoksa kendisine anlatılanı da o kadar anlayabilir. Bu yüzden daha sonra anlatacaklarımız anlaşılsın diye; ilk önce Allah'ın kelamını, isimlerini daha sonra ise; İmanı, İslamı ve İhsanı anlatmaya çalışmıştık. Zaten daha sonra dinleme imkânımız olsun diye bütün bu sohbetleri kayıt altına aldık. Bu anlattıklarımı ne kadar çok dinlerseniz o kadar anlayabilirsiniz. Bundan sonra da hep beraber rabbimizi dinlemeye, anlamaya ve tanımaya devam edeceğiz inşallah!
Eğer biri her şeyini, canını maşukuna teslim etmeye hazır değilse bu durumda onun âşıklıktan söz etmesi doğru olmaz; yani o kendi kedini kandırmış olur. Allah'a âşık kul, âbd denince; her şeyini Allah’a kurban etmeye hazır olan, kendisinde maşukundan başkasını bulamayan, kendisine baktığında maşukundan başkasını göremeyen bir kulu anlamak gerekir. Maşuk; kulun sahibi, onu yaratan rabbi olunca bu durumda o nereye ve neye bakarsa baksın mutlaka orada rabbini görür. İşte gerçek âşık budur. Bu nedenle Hz. Ali (r.a.) Efendimiz; “hiçbir şey yoktur ki ondan önce, onunla beraber, ondan sonra rabbimi görmemiş olayım” buyurur.
Bu, akıl ve ilim işi değil marifet; yani marifetullah işidir. Bu marifetin mutlaka kazanılması gerekir. Biri kendini rabbinden ayrı görürse ve onun Allah'ın huzurunda bir sözü, bir isteği ve bir dileği varsa; yani maşukunun dileği kendi dileği değilse bu durumda o kişi âşıklıktan asla söz edemez.
Aşk anlatılmaz, yaşanır, o yüzden âşığı anlamak lazım. Bize düşen; âşığı yani kâmil manadaki kulu, mü’mini, Allah'ın velisini, dostunu tanımak ve anlamaktır. Âşık kısaca; “lâ ilâhe illallah” der ve hayatta baştan sona “lâ ilâhe illallah” demekten ibarettir.
Daha önce Allah’ın Kıyamet günü elimize bir kitap vereceğini ve bu kitabın kendi kulluğumuzun, hayat filmimizin, hayatımızın kitabı olduğunu anlatmaya çalışmıştık. Herkes kendi o hayat kitabında, hayat filminde başrolde oynar. O kitap baştan sona sahibini, o hayatı yaşayanı anlatır. Onun için hayat filminde herkesin kendisi başrolde oynar. Kişinin muhatap olduğu kimler ve hangi imtihanlar varsa hepsi o kitabın içinde mevcuttur. Bu kitabın içinde peygamberler ve Allah dostları da olabilir; Firavun, İblis ve şeytan da olabilir ama başrolde hep kişinin kendisi vardır.
Allah, kulunu yaratırken kulunun üzerinde bir muradı vardır. Allah, kulunu sevmeseydi yaratmazdı, bu yüzden kulunu önce sevmiş, sonra yaratmıştır. İnsan ise yaratıldıktan sonra Allah’ı tanıyınca sever. Bu nedenle Allah’ın sevgisi farklıdır. Kulun sevgisi Allah’ın sevgisi yanında sonsuz bir deryadan bir damlanın gölgesi gibidir. Eğer kul, kibirlenip kendini büyük görerek; “ben Allah'ı tanımak ve bilmek istiyorum. Allah’ı hep bilebilir miyim bilemez miyim, Allah kendini ne zaman bana tanıtır, Allah zatıyla kendini bana tanıtır mı tanıtmaz mı" diye bir düşünceye kapılırsa bu düşünce yanlış bir düşünce olur.
Doğru olan şey; kulun, Allah'ı bilmesi ve tanıması, ayrıca kendi acziyetini ve küçüklüğünü de bilip tanımasıdır. Mesela; bir tas bir deryadan ne kadar alabilir ki! Tas dolunca denizdeki sudan artık alamaz. İnsan da böyledir, bu yüzden insan haddini bilmelidir. Eğer insan; “ben rabbimi bildim, tanıdım” derse onun kabı dolmuş, taşmıştır, kabı taştığı için de rabbini tanıdığını zanneder dolayısıyla bu da onunla Allah arasında perde olur.
Peki, kul rabbini ne kadar tanıyabilir?
Gönlü kadar, gönlünün genişliği kadar rabbini tanıyabilir. Bir tarafta sonsuz bir derya, bir tarafta da kulun gönül tası vardır. Kulun gönül tası o sonsuz deryadan ne kadar alabilirse ancak o kadar rabbini anlar ve tanır, bundan fazlası da olmaz. Eğer kul, kendi gönlüne Allah'ın tecelli ettiğini ve Allah'ın bu tecellisini bütünüyle aldığını iddia ederse Allah'tan daha büyük olduğunu iddia etmiş olur. Böyle bir şey yoktur, kul ancak kendi gönlünün genişliği kadar Allah’ın tecellisini alır.
Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; Men arefe nefsehu fe kad arefe rabbehu:39 “Kim kendine arif olursa rabbine arif olur (rabbini tanır)” buyurmuştur. Kul kendini tanıdığı, kendisine arif olduğu kadarıyla rabbine arif olur, rabbini tanıdığı, onun tecellisine mazhar olduğu, Allah’ın ona zatıyla ve sıfatıyla tecelli ettiği kadarıyla da Allah’ın tecellisini alır, bu yüzden insan kendi küçüklüğü kadar ancak rabbini anlar ve tanır.
İşte, bundan dolayı âlemlerin rabbini tanımak hiç kimse için hiçbir zaman mümkün değildir ve ahirette de bu tanıma devam eder. Allah bizim şu anda bile bilmediğimiz başka isimleriyle ahirette tecelli etmeye devam eder, biz de onu tanımaya devam ederiz, Allah’ı tanıdıkça da sever, ona âşık oluruz.
Ölçü; Allah’ı tanımaktır. Rabbimizi ne kadar tanıdık, ne kadar anladıysak onu o kadar sever ve ona o kadar âşık oluruz. Eğer Allah’a âşık değilsek onu bilmiyor ve tanımıyoruz demektir. Biri kendisini yaratan rabbine âşık değilse o ya deli ya da ölüdür, İkisinden biridir; ya delidir, aklını kullanmamıştır ya da ölüdür; yani manevi olarak ölmüştür. Âşık ise Allah ile diridir. Kul Allah’a âşık olmayana kadar dirilmez.
Bu yüzden Yunus Emre, Allah’a âşık olanlar için; “Yunus öldü diye selâ vereler, ölen hayvan imiş, âşıklar ölmez” demiştir. Allah ile diri olan ölmez. Ölüm âşık için sadece bir formalitedir ve bir kapıdan başka bir âleme geçiştir. Bu nedenle Mevlana kendi ölüm gecesi için; “düğün gecem, kavuşma gecem, vuslat gecem” demiştir. Mevlana Allah’a âşık olduğu için, ölümü sevgiliye kavuşma olarak anladığı için böyle söylemiştir.
Âşığı tanımak ve anlamak gerekir ki nasıl âşık olunduğunu bilelim ve anlayabilelim. Eğer gözümüz taşı ve toprağı, eti ve kemiği görürse maşukunu görmek için perdeli demektir. Gönül itibariyle her neye bakarsak bakalım orada rabbimizin hükmünü, muradını, kudretini ve güzelliğini görmeye çalışmamız gerekir. Eğer böyle bakmaz, anlamaz ve görmezsek rabbimizden yüz çevirmiş oluruz. Bu kulluk değildir, bu âbdiyet değildir.
Onun için ısrarla ne diyoruz?
Allah sana nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun mutlaka o hayırdır, rahmettir. Allah senin kazanman, anlaman, öğrenmen, ikrama nail olman, temizlenmen ve yücelmen için sana bu muamelede bulunmuştur. Muamele her ne olursa olsun bu böyledir. Muamele böyle anlaşılmazsa bu durumda rabbine bakmamış, onu görmeyi istememiş olursun. Allah’ın işini görmek istemeyen onu görmeyi istemez. Eğer; “falanca böyle yaptı, filanca öyle yaptı” dersen kendini rabbinden perdelemiş ve muamelesinde onu görmemek için direniyor olursun.
İnsanları suçlayanlar imtihanı kabul edemeyenlerdir.
Kim ne yaparsa yapsın mutlaka kendisine yapmıştır. Bu nedenle Allah ayeti kerimede; “kim salih bir amel işlerse kendi lehine işlemiş olur. Kim de kötülük yaparsa kendi aleyhine yapmış olur”40 buyurur. Nasıl bir muamele olursa olsun, Allah muameleyi kiminle yaparsa yapsın Allah'ın orda bizim üzerimizde bir muradı vardır. Mesele; Allah’ın bizim üzerimizdeki muradını görmektir. Eğer Allah’ın muradını görmemişsek rabbimizden yüz çevirmiş, onun muradını görmek ve anlamak istememiş oluruz.
Allah’ın muradını kendi üzerimizde görürsek ne olur?
Eğer Allah’ın üzerimizdeki muradını görürsek rabbimizin her anda rahmetiyle bize muamele ettiğini, bizim için her anda hayrı, güzelliği yarattığını görür, anlar; “ya rabbi! Ne kadar güzel yaptın, bundan daha güzeli olamazdı” deriz. Neden böyle söyleriz? -Rabbimizi tanıdığımız; onu rahman ve rahim olarak, ilah olarak tanıdığımız için böyle söyleriz.
İlah demek; seven, sevilmeye layık olan demektir. Asıl seven; ilah olan, vedud olan Allah'tır. Allah, kulunu sevmiş öyle yaratmıştır; yani önce onu tasarlayıp; “kendime şöyle bir kul yaratacağım” demiş ve sevdiği bu kulu yaratmıştır. Dolayısıyla Allah, kulunu yaratırken onu sevgisinden, aşkından ve muhabbetinden yaratmıştır. İnsan ise daha sonra kendini ve rabbini tanıdıkça rabbini sevmeye başlar. Daha doğrusu kul, rabbinin kendisini sevdiğini anladıkça, onun rahmetini, güzelliğini, hâyr oluşunu anladıkça gönlü rabbine döner ve rabbini sevmeye başlar; yani rabbinin kendisini sevmesini sever.
Aynı şekilde iman da böyledir. İman; Allah'ı sevmektir. Allah imanı, âbdiyeti sever; yani kulunun kendisini sevmesini, sevgisine karşılık vermesini sever. Allah'ın, kuluna olan sevgisi sonsuz bir deryadır; kulun sevgisi ise sınırlı olup, gönlünün genişliğine göredir. Kul, Allah’ı ancak sonsuz bir deryadan bir damla kadar sevebilir. Aynı şekilde kul sonsuz bir deryadan bir damla misali sahibine, rabbine, maşukuna geri döner.
Allah, kuluna muamele ederken her anda kendini ona tanıttırır ve kuluna; “bana dön, doğru budur, hak budur, güzellik budur. Sen Hz. insansın, sen benim halifemsin, aynamsın, sevdiğimsin. Yerde, gökte ve ikisi arasında ne varsa hepsini senin hizmetine verdim. Sen olmasaydın felekleri, varlığı yaratmazdım, onları senin için yarattım. Sen beni tanıyasın, bilesin, anlayasın, benimle olasın diye seni yarattım” deyip muamelede bulunur.
Veli demek; Allah'a âşık kul demektir. Eğer bir veli, bir âşık, Allah'ı bir an unutacak olursa maşuku ona küser, darılır ve “beni unuttun” der. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabeden birine; “ey Sâd! Sen kıskanç birisin, ben senden daha kıskancım, Allah da benden daha kıskançtır”41 buyurur. Seven kıskanır, sevilen de kıskanır; yani hem âşık hem de maşuk kıskanır. Âşığın maşukunu, sevdiğini kıskandığını anladık. Peki, maşuk âşığını nasıl kıskanır? -Eğer âşık kendisinden başka tarafa dönerse onu kıskanır.
Bütün sevgiler, bütün aşklar Allah'a âşıklık ve âbdiyet anlaşılsın diyedir.
Herkes her şeyi sevebilir; ama kulun yavaş yavaş manevi olarak büyürken en sonunda varacağı son nokta; “sevilmeye layık olan bir tek Allah'tır” demesidir. Kul onu sever, bunu sever, şunu sever ama en sonunda söyleyeceği son sözü; “her şeyden çok sevilmeye layık olan, bütün sevgilere layık olan, âşık olunması gereken Allah'tır” sözüdür; çünkü gerisinin hepsinin fani olduğunu görmüş, anlamış ve bunu tatmıştır.
Allah sevgiye, muhabbete ve aşka mutlak karşılık verendir, zerre kadar olsa bile asla sevgiye ihanet etmeyendir. Allah zerre kadar sevgiye karşılık cenneti verir. Bununla ilgili Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “kalbinde zerre kadar iman olan cennete girer” buyurur. Bununla beraber bir de; “zerre kadar kibre de cehennem vardır”42 buyurur.
Kibir; kendini beğenmek, kendini sevmek, hakkı olmadığı halde rabbine karşı büyüklenmektir. Allah böyle bir büyüklenmeyi reddeder.
Mecazi sevgide; yani zahiri sevgide seven sevdiğinin kendisine ait olmasını ister. Biri hakiki olmayan sevgide; “sevdiğim bana ait olsun, benim istediğim gibi olsun” der. Hakiki sevgi ise bunun tam tersidir. Allah’ı gerçekten seven bir kul; “Allah bana aittir, bana ait olsun, o sadece benim rabbimdir” demez, bunun yerine; “ben yokum Allah var, ben Allah'a aidim” der. Böyle bir sevgi hakiki bir sevgidir; çünkü bu kul, rabbini tanımıştır. Biri kendini tanımışsa bu böyledir ve böyle söyler, biri iki olarak görmez.
Zahiri olan bütün sevgiler bize benlik verir, benlik kazandırır, benliğimizi güçlendirir. Allah’a olan sevgi ve aşk ise benliğimizi eritir, yok eder. Allah, benliğimizi yok edince de aşk olur, âşık oluruz, maşukun tecellisine mazhar olup, maşukumuzla beraber oluruz. Böyle olunca da kendimizi maşukumuzdan ayrı görmeyiz, hatta kendimizi bile göremeyiz.
Bu aşkın nasıl olması lazım; yani Allah’ı nasıl sevmek lazım?
Biri; “ben Allah'ı seviyorum” demek le Allah’ı sevmiş olmaz. Bir kere böyle söyleyen biri işi baştan anlamamış demektir. Eğer kul, Hakkı Hak ile maşukunu maşukuyla, Allah’ı Allah ile sevmezse hakiki aşkı tadamaz, hakiki aşkın kokusunu bile alamaz. Böyle biri sevebilir; ama bu sevgisi nefsindendir. Nefsinden sevmek başka bir şey, Allah ile sevmek başka bir şeydir. Biri hakikidir, diğeri ise onun gölgesidir; ama o gölge de insanı hakikate götürür, götürmelidir; yani kul hakikate varmak için yerinde saymamalı, ilerlemelidir. Biri Allah’ı onsuz sevip; “ben Allah’ı seviyorum” derse benliğiyle, nefsiyle sever. Kul nefsiyle sevince de; “Allah bana ait olsun, benim olsun, benim istediğim gibi yapsın” der.
Peki, Allah ile Allah'ı seven birinin hali nasıldır?
Böyle bir kulun benliğinden eser yoktur, kendi arzu ve isteği olmadığı gibi; “rabbimin isteği benim istediğimdir, rabbimin sevdiği benim sevdiğimdir, rabbimin benim için takdir ettiği benim takdir ettiğimdir” der ve kendini rabbinden ayrı görmez. Dolayısıyla böyle bir kul, Allah ile Allah’ı sever, onunla onu ister. Bu böyle olmadıkça aşkı anlamak mümkün olmaz ve aşkı anlamayan biri de imanı, âbdiyeti anlayamaz.
Eğer kul bir tek işin zahirine bakarsa ne olur?
Geçmişe bakar üzülür, geleceğe bakar kaygılı olur. Ebedi hayatı ve dünya hayatı için kendi kendine tedirgin olur. Kulun, bu halin Allah ile arasındaki perde olduğunu bilmesi lazımdır. Eğer kul geçmişin üzüntüsünü, geleceğin endişesini bırakıp, Allah ile beraber olursa perde kalkar ve Allah onun gönlüne tecelli eder. Bu yüzden Allah’ın gönlüne tecelli etmesini isteyen birinin geçmişten de gelecekten de kurtulması gerekir.
Bu nedenle aşk da, âşık da, maşuk da buradadır. Biz bu dünyada rabbimizin huzurundayız ve her an onunla beraberiz; çünkü Allah her an bizimle beraber olup bize şah damarımızdan daha yakındır,43 ne yana dönersek dönelim Allah ordadır,44 hatta Allah dilemedikçe biz dileyemeyiz.45 Allah ile böylesine bir yakınlık, böylesine bir beraberliğimiz vardır. Her şey buradaysa o zaman bizim de bu yakınlığı burada kazanmamız gerekir. Öbür tarafta böyle bir kazanma imkânımız yoktur. Eğer gelecekten ve geçmişten kurtulmaz, bu perdeyi aradan kaldırmazsak rabbimizi bulmamız ve onunla olmamız asla mümkün olmaz.
Allah bizi hangi imtihana tabi tutarsa tutsun mutlaka o imtihanın içinde yüzlerce imtihan vardır. Allah bizi imtihana tabi tutarken bizimle beraber olan, bizi tanıyan herkesi de aynı şekilde bizimle beraber imtihana tabi tutar. Mesele okumaktır; kendimizi, Allah'ın bize olan muamelesini, bizi tabi tuttuğu imtihanı okumaktır. Eğer imtihanı okursak anlarız; ama bunun için de gözümüzü, gönlümüzü kullanmamız, anlamaya ve okumaya çalışmamız gerekir. Böyle olmazsa kendimizi küçücük bir imtihan karşısında satmış oluruz. Dolayısıyla Allah'ın bize verdiği değeri, kıymeti, şerefi bir anda yok saymış, rabbimizi görmezden gelmiş, kendimizi satmış, kulluğumuzu kabul etmemiş oluruz.
İnsan; bakıştan, kulluktan, Allah'ın kendisine nefhettiği ruhtan, sevmekten ibarettir. İnsan gördüğünü sever; yani neye bakarsa, gönlünü neye yönlendirirse onu sever. İnsan, ete, kemiğe ve toprağa takılırsa kendi gönlünden mahrum kalır ve bir avuç toprağa, kısacık dünya hayatına kendini satar; ama insan kendi gönlüne tecelli eden rabbine yönelir, kendisine kendisinden, şah damarından daha yakın olan rabbine kendi kendisinde dönerse Allah ile beraber olur. Allah ile beraber olunca da Allah'a yakın, Allah'ın nuru, Allah'a halife ve ayna olur dolayısıyla Hz. İnsan olur.
Allah, kulu ile beraberdir; ama kul, Allah ile beraber olmayı tercih etmediği için onunla beraber olamıyor. Allah, kuluna şah damarından daha yakındır; ama kul bu yakınlığı yok sayıp, ondan kaçtığı, uzaklaştığı için Allah'a yakın olamıyor. Bu yüzden; “bilmedim, anlamadım” demek yerine suçu kendimizde aramamız gerekir.
Bir tası denize daldırdığımızda o tas hacmi kadar su alır. Bunun için denizi, deryayı suçlamak doğru değildir. Peki, kimi suçlamamız gerekir?
Kendi kabımızı; yani kendi gönlümüzü suçlamamız gerekir. Biz bu deryayı; yani Allah’ın tecellisini almak istemediğimizden dolayı gönlümüzü genişletemiyoruz.
Peki, gönül nasıl genişler?
Gönlün işi sevmektir dolayısıyla gönül, sevgi ile, aşk ile genişler. Sevgiden, aşktan başka hiçbir şey gönlü genişletmez. Önce Allah'ı seversin, sonra Allah için birini seversin, sonra o biri için başkalarını seversin, sonra o başkaları için de bir daha birilerini seversin, böyle olunca gönül genişlemeye başlar. Mürşid zaten bunun için lazımdır.
Bir mürşide tabi olunca önce mürşidini Allah için seversin, sonra onunla beraber olanları, sonra o beraber olanların yakınlarını, sonra yakınlarının beraber olduklarını, sonra bütün ümmeti, Müslümanları, insanları, daha sonra ise bütün kâinatı, bütün varlığı seversin. İşte gönül böyle sevdikçe genişlemeye başlar. Gönlün böyle genişleyip sevgiye yer açacak ki başkalarını sevebilesin. Yalnız severken Allah adına sevmen gerekir; çünkü bütün varlığı o yaratmıştır.
Rivayete göre; Mecnun, çöplüğün üzerinde bulduğu uyuz bir köpek yavrusunu kucağına alıp sever. Onu gören biri;
-Seviyorduysan bari doğru dürüst bir köpek sevseydin, niye bu uyuz köpeği seviyorsun, diye ona sorar.
Mecnun ise;
-Sen anlamazsın! Bu, Leyla'nın köyünün köpeğidir. Onun için bunu seviyorum. Bu başka köpeklere benzemez, diye cevap verir.
Mecnun, Leyla'nın köyünün köpeğini Leyla’dan dolayı seviyor, bu durumda insan da Allah için sevilmez mi! Eğer biri Allah'ı sevdiğini, âşık olduğunu iddia ediyorsa insanı sevmesi gerekmez mi! Allah'ın sevdiği, sevdiği için yarattığı insan hiç sevilmez mi! Allah, insanı sevdiği için mahlûkatı yaratmış ve mahlûkatı onun hizmetine vermiştir. Bu durumda insan sevilmez mi, bir insanın Allah katındaki kıymeti ve değeri bir uyuz köpek kadar yok mudur!
Kendimize bir bakalım, birini seversek onun köpeğini de severiz. Sevdiğimizin köpeği bize havlasa bile sahibi incinir diye ona taş atamayız. Sahibi sevdiğimiz biri ya, incinmesin diye köpeğin havlamasına katlanırız. Bu yüzden aşk fedakârlık gerektirir. Bakışımız bozuk olursa hakikati görmekten mahrum kalırız. Güle bakarsak gönlümüz gül bahçesi, dikene bakarsak dikenlik olur. İnsana bakarken onun güzel tarafına bakarsak insanı severiz. Böyle bir bakışla baktığımızda gönlümüz gül bahçesi, sevgi bahçesi, hikmet bahçesi olur. Eğer insana bakarken güle değil de dikene bakarsak gönlümüz dikenlik olur.
Mesele, bizim neye baktığımızdır, insanda gül de vardır diken de. Ya güle bakarız, gönlümüz gül bahçesi olur, ya dikene bakarız, gönlümüz dikenlik olur. Onun için gönlü dikenlik olanlar güldeki dikene bakıp; “şurda diken var” derler; yani insanlarda hata ararlar ve onlara bakar bakmaz; “şunun şu yanlışı var, şunun şu eksiği var” derler. İyi de ortada bir gül var, onu niye görmüyorsun! Gülün dikeni var diye yanlışlık gülde değildir, zaten gül dikensiz olmaz; yanlışlık insanın, dikene bakışında, gülü görmeyişindedir. Herkesin kendine bakıp bunu anlamaya çalışması gerekir.
Mesele; Allah ile bakabilmektir. Allah ile bakınca bütün varlıkta El Esmau’l Husna’yı görürüz. Öyle değil mi! Bir sevdiğimiz bir kalabalık içinde olsa ve o kalabalık içinde sevdiğimizin sadece kolu görünse o kadar kalabalığı görmez, sadece onun kolunu görür, sadece oraya bakar, oraya odaklanırız. Niye? -Çünkü sevdiğimizin kolu görünmüştür.
İnsan baştan sona kirlenmiş olsa bile mutlaka onun üzerinde fıtratından kalma bir güzelliği; yani Allah'ın bir güzelliği vardır. Niye sevdiğini görmek istemiyorsun, hani Allah'a âşıktın! Bakınca niye ondaki bir parça güzelliği değil de dikenleri görüyorsun! Sen bu bakışla Allah'a âşık olamazsın, âşıklık bu değildir! Sen kulluğu kabul etmemiş, kendini kabul etmişsin. “Bana göre” diyor, “Allah'a göre” demiyorsun, kâinata bakınca da Allah ile bakmıyorsun. Allah ile bakmayanlar, hakikati göremez. Zaten öylelerine âşık da denmez.
Âşık; maşukuyla bakan, baktığı yerde maşukunu gören, hatta kendinde maşukundan başkasını görmeyendir, iman budur.
İnsan ne kadar kibirlenirse kibirlensin, kendini ne kadar büyük görürse görsün, kendini ne kadar bir şey zannederse zannetsin, onun sığacağı sadece bir kefen ve bir mezardır. Hal böyleyken neyinle kibirleniyor, neyinle büyükleniyorsun! Sonuçta seni bir kefenin içine koyup, sonra iki metrelik bir çukur kazıp o çukura gömecekler. Senin büyüklüğünden ne çıkar, senin ne büyüklüğün vardır! Niye rabbine karşı kibirleniyor, rabbine teslim olamıyor, ona âşık olamıyorsun! Niye kendini sevmekten rabbini sevmeye fırsat bulamıyorsun!
Bakarken gülü görmek isteyenler gülü görür, dikeni görmek isteyenler de dikeni görür. Gülü görenlerin gönlü gül bahçesi, dikeni görenlerin gönlü de dikenlik olur.
Her şey burada, dünyadadır demiştik; yani aşk da, âşık da, maşuk da buradadır. Aşk, âşıklık; tevhid demektir. Tevhid, vahdet; Allah'ın vahid ve ehad olarak tecellisine mazhar olmak demektir. Vahid demek; sıfatlarında bir olan, ehad ise; zatında bir olan demektir. O halde âşıklık bir de zatında ve sıfatında bir olanı, birliği görmek, tevhitte, vahdette olmak; yani bütün varlıkta Allah'ın güzelliğini, kudretini, işini, muamelesini, imtihanı ve kazanma imkânını görmek demektir.
Herkesin hayat filmini oynadığını sohbetimizin başlarında söylemiştim. Allah herkesin hayat filminin Kıyamet günü eline verilmesiyle ilgili olarak ayeti kerimede “o, onun boynunda asılıdır”46 buyurur.
Bu hayat filmi baştan sona bir aşk filmidir hem de kişinin neyi sevdiğini, neyin peşinden koştuğunu, hayatını neyin uğrunda harcayıp kurban ettiğini konu alan bir aşk filmidir. Kul, ya Allah'a ya da başka bir şeye âşıktır. Kul neye âşıksa onun filminin konusu da odur; çünkü bu sonuçta baştan sona bir aşk, bir çaba, bir gayret, bir fedakârlık ve hayatını harcama filmidir. Bu hayat filminin başrolünde de elbette kişinin kendisi vardır.
Eğer bir kul bu hayatta muhatabının, maşukunun Allah olduğunu bilir, her anda onun sevgisini kazanmak için çaba, gayret sarf ederse; yani o hayat kitabında, hayat filminde kulluğunu yaparsa kendisinin âşık, rabbinin de maşuk olduğunu bilir ve Allah’ı bulur. Böyle bir durumda kul her ne yaparsa yapsın rabbinin peşinden koşar ve bunu görür. İnsanın, rabbini sevip onun peşinden koşmasından başka bir seçeneği de yoktur.
Âşığın rabbi; ya maşuk olan rabbi, ya kendisine rab edindiği biri ya da rab edindiği bir şeydir. Kulun rab edindiği şey dünya, mevki-makam, para-pul veya herhangi bir insan da olabilir. Allah sonuç itibariyle, kuluna bütün aşkların mecazi olduğunu, fani olduğunu gösterip tattırır ve “senin maşukun benim” der; ama görmek istemeyenden daha kör, işitmek istemeyenden daha sağır, anlamak istemeyenden daha gönülsüz, daha ölü kimse de yoktur.
Tevhid, vahdet, birlik olmadan, her şeyi bir görmeden aşk, âşıklık bulunmaz; yani her şeyi Allah'a ait ve Allah'ın bir muamelesi olarak görmeden aşk da bulunmaz, âşıklık da bulunmaz.
Eğer rabbimizi kendisini tanıttığı gibi tanırsak “Allah” dediğimizde gerçek manada rabbimizi, âlemlerin rabbini kastetmiş oluruz; ama tanımazsak “Allah” dediğimizde kendi putumuzu kastetmiş oluruz. Eğer Allah'ı tanımazsak “Allah” dediğimizde neyi kastettiğimizi de bilmeyiz. Allah’ı tanımak, bildiğimiz, hayal ettiğimiz kadarıyla değildir! Onun için Allah'ın isimlerini; yani El Esmau’l Husna'yı herkesin inceden inceye anlaması, üzerinde tefekkür etmesi gerekir ki rabbini tanıyıp anlayabilsin; çünkü kul, rabbini anlar ve tanırsa rabbine âşık olur.
Herhangi bir şeyi ucuza alırsak onu kesinlikle ucuza satarız. Ucuza alınan şey ucuza satılır; yani üç kuruşa aldığın şeyi beş kuruşa satarsın. Allah’a âşıklığı anlamak için bunu söyledim. Eğer senin alacağın şey Hz. İnsan olmaksa, Allah'ın rızası, dostluğu ve cemaliyse bu çok pahalı bir şey olmalıdır. Tabi, önce bunun bedelini ödemeyi kabul etmen gerekir. Bunun bedeli tek kelimeyle; canı vermek, feda etmektir. Canını feda etmenin yanında bir de Allah’ın karşısında hiçbir arzu ve istekte bulunmamak, fikir beyan etmemek ve “ben” demeyip “Allah” demektir.
Allah'ın cemalinin müşahedesinin karşılığı aşktır, sevmektir, sevip yanmaktır, yanarken de feryat etmemektir. Bir de yanarken varlığından kurtulduğunu bilmek, maşukunun varlığıyla var olduğunu tatmaktır.
Bizim kendi kendimize; “ben yandım, yanıyorum” dememiz Allah’ı sevip yanmamız için bir ölçü değildir. Elbette ki bunun bir ölçüsü vardır ve kul bunu anlar, anlamalıdır, zaten anlamazsa olmaz. Kul ne zaman kendisinde maşukundan başkasının kalmadığını, maşukunun isteğinin kendi isteği olduğunu görür, maşuku ona nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun itiraz etmeden, gönlünde bir ağırlık hissetmeden o muameleyi aşkla ve muhabbetle kabul ederse o zaman gerçekten âşık bir kul oldu demektir. Yok, kul hâlâ kendini rabbinden ayrı görüp benliğiyle; “ben şunu şöyle istiyorum, bunu böyle istiyorum” derse kesinlikle bu kul aşktan, âşıklıktan söz etmemeli ve bunun aşk olmadığını anlamalıdır. Allah, onu kendine davet ederken ona kenarından ve köşesinden bir şeyler tattırıyorsa ona “gel” dediği içindir, kul hakiki aşka, hakikate gelsin diyedir. Yoksa Allah ona kenarından, köşesinden bir şey tattırmış diye o hakiki âşık değildir. Hakiki âşık olmak için benliğin yanması, kulda maşukundan başka bir şeyin kalmaması gerekir. Bu yüzden kul, Allah’ın kendisine ikram edip tattırdıklarıyla hakiki aşkı kazanabilir.
Hayat; baştan sona imtihan, baştan sona âşıkla maşuk arasındaki münasebet ve âşığın aşk olması, mâşuğunu kazanması için bir vesiledir.
Herkes kendine göre “ben yeterince imtihana tabi tutuldum” diyebilir; ama bunun için rabbimiz bize Kur’an’dan örnekler sunmuştur. Eğer hakkı söyleyip Allah'a davet ederken, “lâ ilâhe illallah” derken, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz'e müşrikler tarafından yapılmış olan muameleler gibi; taşlanmamışsak, yüzümüze tükürülmemişse, secdedeyken bir hayvanın işkembesi başımızın üzerine boşaltılmamışsa, sevdiklerimizden, yakınlarımızdan küfür ve hakaret işitmemişsek, yerimizden sürülmemiş, günlerce aç kalmamışsak, bizi öldürmeye yeltenilmemiş ve ateşe atmaya kalkışılmamışsa imtihanımız bitmemiş, demektir. Ateşe atılırken bu ateşin ille de zahiri ateş olması gerekmez. Hayatta başımıza gelen bütün sıkıntı ve belalar birer manevi ateştir.
Niye acele ediyorsun bu kadar! İmtihan devam ediyor, bekle! Sen âşık olduğunu söylediysen bunu bekle, daha çok imtihan var! Ne görmüşsün sen, gördüklerine, yaşadıklarına imtihan mı diyorsun! Az önce saydıklarımı yaşamadıysan bil ki imtihanın daha bitmemiş, devam ediyordur. Eğer; “ben yoruldum, bundan fazlasını yapamam” dediysen kenara çekil ve “ben kulum” deme! Niye “ben kulum” diyorsun ki! “Ben kulluğu kabul etmiyorum, ben de ilahım” de, işin içinden çık; çünkü kul demek âşık demektir.
Allah, kulunu imtihana tabi tutarken bazen belalar yağmur gibi yağar ve bu belalar her taraftan gelebilir. İnsanın bu belalara maruz kalması ne demektir, bu durumda insanın anlaması gereken şey nedir?
Bir insan belaya maruz kalmışsa bu; Allah onun duasını kabul edecek demektir. Belalar böyle sağanak sağanak geldiğinde, o kişi de belalara sabredip içinden çıkamadığı zaman duasının kabul vakti gelmiştir ve Allah onun için çok farklı bir çığır açacak demektir. Böyle bir durumda kulun yapması gereken şey dua etmektir; çünkü Allah, kulundan dua edip istemesini ister ve “haydi kulum iste” der.
Sıkıntı ister bir memlekette, ister insanın gönlünde, isterse de ailesinde olsun yeryüzünde insana ait ne kadar sorun ve sıkıntı varsa hepsi sevgisizlikten, tahammülsüzlükten, hoşgörüsüzlükten kaynaklanır. Bu sıkıntıların çaresi, ilacı; sevmek ve hoşgörülü olmaktır. Eğer sever ve hoşgörülü olursak ne kendi gönlümüzde ne ailemizde ne de yeryüzünde bir sorun ve bir sıkıntı kalmaz; çünkü dünya da ahiret de Allah'ındır.47
Bu yüzden küsmek, darılmak yerine hatta küsüp darılmaya bahane aramak yerine sevmeye çalışmamız, sevmek ve hoş görmek için çareler, bahaneler aramaya çalışmamız gerekir; ama dikene bakanlar gülü göremez. İnsanın kalbi bir bahçe gibidir ve kalbine neyi ekerse o yeşerir. Biri kalbine gülü dikerse kalbinde gül, dikeni dikerse diken yeşerir. Sadece dikeni görenler gönül bahçesine dikeni dikmiş olur ve bakarken de dikenden başka bir şey göremez. Böyleleri dikene bakınca gülü göremez; çünkü baktıkları yerde gül yoktur.
Sabır olmadan, mücadele olmadan, fedakârlık yapılmadan, çaba ve gayret sarf edilmeden hiçbir şekilde savaş kazanılmaz. Biri nefsine ve şeytana karşı savaşı kazanırsa bunun sonucunda rabbini kazanır, savaşı kaybederse de rabbini kaybeder. Hiç şimdiye kadar savaşta savaşmadan, sabretmeden savaşın kazanıldığı görülmüş müdür? -Elbette ki görülmemiştir. Yatarak, hayal ederek, düşünerek kimse bir şey kazanamaz. Kazanmak istiyorsan savaşman ve savaşırken de sabırlı olman lazım. Nefsinle de, dünyayla da, şeytanla da savaşırken hem savaşman hem de sabırlı olman lazım ki kazanabilesin, yoksa kazanman mümkün olmaz.
Mesela; “muhabbetim yok ya da muhabbetim gitti” diyenler vardır. Bu muhabbet nedir ki böyle gelip gitsin! Muhabbet gelip giden bir şey midir ki; “muhabbetim kalmadı, muhabbetim gitti” diyorsun. Muhabbet kendiliğinden gelen bir şey değildir. Allah muhabbeti verir; ama sen onu saçıp savurursan onu kaybetmiş olursun. Rabbinden, sevdiğinden, maşukundan başka tarafa dönersen muhabbeti saçıp savurursun, bu yüzden de o muhabbeti kaybedersin.
Muhabbeti kaybetmemek için yapman gereken şey nedir?
Nasıl ki ateşin sürekli yanması, harlanması için ateşe odun atman gerekiyorsa, Allah’a olan aşkının muhabbetinin, harlanması için de kendi odunluğundan o ateşe atman lazım; yani odun gibi olan tarafını o ateşe atman lazım ki o ateş harlansın, alevlensin. Bu nedenle Allah’a olan aşkının devam etmesi için ateşe odun atar gibi bir şeyler feda etmen, kurban etmen gerekir.
Allah ayeti kerimede; “müşrikler necistir”48 buyurur. Necis olan müşrikin dışı değil içidir. Eğer birinin içinde şirk varsa; yani biri Allah'a şirk koşuyorsa, onda herhangi birinin, herhangi bir şeyin sevgisi Allah'ın sevgisinin önündeyse o pisliktir, şirk ehlidir. Bunu Allah söylüyor. Bu yüzden kulun kendini bu şirkten temizlemesi, rabbinin önüne ne geçiyorsa onu silmesi ve arkaya alması gerekir.
Bir de münafıktan özür kabul edilmez; çünkü münafığın özrü dilindedir. Münafık, kalbiyle Allah'tan özür dilemez, diliyle özür diler; ama dilinin söylediğini kalbi tasdik etmez. O halde kulun münafık olmaması için dilinin söylediğini kalbinin tasdik etmesi gerekir.
Eğer biri gerçekten aşkı bilir, hakiki aşkın ne olduğunu anlarsa her şeye, bütün varlığa hürmetle ve sevgiyle bakar. Böyle biri taşa bakarken bile; “bu, rabbini hamd ile tesbih ediyor, bu benim rabbimi tesbih ediyor, hem de hamd ile tesbih ediyor, bu taş tevazu göstermek için Allah'ın haşyetinden dağdan aşağı yuvarlanıyor”49 deyip öyle bakar. Böyle biri bir damla suya bakarken de, göğe bakarken de böyle bakar. Kısacası her şeye, bütün varlığa hürmetle, sevgiyle ve muhabbetle bakar. Elbette ki kulun rabbinin hatırına önce kendisine sevgiyle ve hürmetle bakması, rabbinin ismiyle, rabbinin adına önce kendisini okuması gerekir.
Nasıl ki Ay gökteki yıldızlar içinde parlıyorsa biri de Allah’a âşıksa yeryüzünde yüzlerce insanın arasında da Ay gibi parlar ve öyle görünür. Bu onun halinden, ahlakından, konuşmasından ve tavrından belli olur.
Aşk; insanı tezkiye eder, terbiye eder, temizler, saf Hz. İnsan yapar.
Allah hepimizi Hz. İnsan olanlardan, gerçek manada aşkı anlayanlardan, âşıklardan eylesin! Allah'ın sevdiği, maşukunu bilen, hayatını maşuku yolunda kurban eden âşıklardan eylesin!
Allah hepinizden razı olsun.
