close

Aşk Âşık Maşuk 2.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

İhsanı daha önce anlatırken ihsanın; Allah’ın huzurundaymış gibi Allah’a âbd olmak olduğunu hep beraber anlamaya çalışmıştık. Allah’ın huzurundaymış gibi Allah’a âbd olmak demek; âşığın, mâşuğuna aşkını ispat etmek için cehd edip, çaba gayret sarf ederek maşukunun sevgisini, rızasını, yakınlığını, dostluğunu ve cemalini kazanması demektir.

Allah ayeti kerimede; Ve lâ tekûnû kellezîne nesûllâh: “Allah’ı unutanlar gibi olmayın” buyurur. Allah ayetin devamında kendisini unutanlar için ise; Fe ensâhum enfusehum: “(Onların Allah’ı unuttuğu gibi Allah da) Onlara kendilerini unutturmuştur” buyurur. Yani onlar Allah’ı unutmakla aslında kendilerini unuturlar. Siz de Allah’ı unutup da Allah’ın kendisini unutturduğu kimseler gibi olmayın, dedi Allah. Ulâike humul fâsikûn:16 “İşte onlar fasıktırlar.” Onlar yoldan çıkıp kaybetmiş olanlardır. Eğer biri rabbini unutursa kendini unutmuştur. O yüzden birini kendini unutmuş olarak görürsek bilelim ki Allah’ı unuttuğu için kendini unutmuştur.

Peki, insan kendini nasıl unutur?

İnsan, Allah’ın kendisini koyduğu yeri bilmezse Allah’ı, dolayısıyla kendini unutur. İnsan nerde duracağını, nasıl yapacağını, nasıl yapması gerektiğini bilmez ve unutursa ya da bunu ciddiye almazsa Allah’ı unutmuş; yani Allah ona onu unutturmuş olur.

İnsanın kendisini unutmaması için kim olduğunu, nerden geldiğini, nereye gideceğini, dünyaya neden geldiğini, ne yapması gerektiğini ve Allah’ın kendisi üzerindeki muradını bilmesi gerekir.

İnsan, Allah’ın kendisi üzerindeki muradını nasıl bilir?

Allah en ince ayrıntısına kadar bunu kullarına mutlaka öğretmiştir. İlk insan ve ilk peygamber olan Hz. Âdem (a.s.)’dır. Allah Hz. Âdem (a.s.)’dan beri insan üzerindeki muradını vahyedip kullarına öğretmiştir. Allah ayeti kerimede insan için; “yeryüzünde bir halife yaratacağım”17 buyurur. Halife, temsil eden demektir. Bu halife, Allah’ı yeryüzünde temsil eden insandır ve yeryüzünde sadece insan, Allah’ı temsil eder; çünkü insanın vazifesi budur.

Eğer insan, Allah’ın vasıflarını, isimlerini kendi üzerinde taşımazsa, Allah’ı bilmezse, tanımazsa, Allah’ın ne yaptığını, nasıl yaptığını, yaptıklarını neden yaptığını anlamazsa, bununla beraber Allah’ın isimlerinin kendisinde tecelli ettiğini anlamazsa Allah’ı yeryüzünde temsil etmesi, ona halife olması mümkün olmaz; yani insanın kendini bilmesi mümkün olmaz.

İnsan, Allah’ın yeryüzündeki halifesi ve aynasıdır. Allah’ın insan üzerinde bir muradı vardır. Allah, insana isimleriyle tecelli ettiğinden dolayı onun üzerinde Allah’ın isimleri; yani Allah’ın güzelliği görülür. Eğer Allah’ın isimleri, güzelliği insan üzerinde görünmezse insan Allah’tan uzak kalır. Allah’ın isimleri bir insan üzerinde ne kadar tecelli ederse o, Allah’a o kadar yakın, o kadar halife ve o kadar âbd olmuş olur.

Âbd olmak demek; sevmek, peşinden koşmak, Allah’ın rızasını, yakınlığını, dostluğunu, halifeliğini kazanmak için çaba, gayret sarf etmek demektir. Allah, insanı âbd olsun diye; yani kendisine halife olsun, Allah’ın isimlerinin üzerinde tecelli etmesi için çaba ve gayret sarf etsin ve kendisini sevsin diye yaratmıştır.

En güzel isimler Allah’ındır,18 bütün güzellikler Allah’a aittir19 ve kul, Allah ile güzeldir. Allah’ın güzelliği, isimleri kulun üzerinde tecelli edince kul, Allah’a halife, dolayısıyla âbd olmuş olur. Allah’a iman ettiğini iddia eden birinin Allah’ın isimlerine; yani Allah’ın rahmanlığına, rahimliğine, kerimliğine halimliğine, afuvluğuna, ğafurluğuna, ğaffarlığına, tevvablığına, vedudluğuna ve ilahlığına iman etmesi, Allah’ın esmasını sevmesi gerekir; çünkü insan, Allah’ın hangi ismini seviyorsa üzerinde o isim tecelli eder.

Allah’ın, kuluna olan muamelesi ve kulun kıyamet yerindeki hesabı Allah’ın, kulun üzerinde tecelli eden isimlerine göredir ve kul, Allah’tan bu isimlerin tecellisine göre muamele görür.

Peki, kulların Allah’tan gördüğü muamele neye göredir?

Kul nasıl bir muameleyi hak etmişse Allah’tan da öyle bir muamele görür; yani kul bir mü’min olarak, Allah’a iman eden biri olarak hayatı yaşarken insanlara merhamet ederse Allah’tan da merhameti hak eder, insanlara ikram ederse Allah’tan da ikramı hak eder ve ikrama layık olur, insanların hatasını ve kusurunu affederse de Allah’tan affı ve mağfireti hak eder, insanlara halim ve yumuşak olarak nezaketle davranırsa da Allah’tan da halim bir muameleyi hak eder. Bu, Allah’ın bütün isimleri için böyledir ve böyle bir muamele Allah’ın isimlerinin kendisinde tecelli ettiği kullar içindir.

Bir de insanlara Allah’ın isimleriyle muamele etmeyenler için Allah’ın muamelesi vardır. Mesela biri; ikrama layık ve muhtaç birini gördüğünde ona ikram etmez, rahmete muhtaç birini gördüğünde merhamet etmez, affa muhtaç olan, kendisinden özür dileyen biri olduğunda da onu affetmezse ne affı, ne mağfireti, ne de ikramı hak eder; çünkü kendisi buna iman etmemiştir. İman etseydi Allah’ın Rahim, Afuv, Tevvab, Kerim ve Vehhab isimleri üzerinde tecelli eder ve ikram eder, rahmet eder, affederdi. Kendisinde bu isimler tecelli etmemişse bu isimleri sevmemiş demektir; çünkü sevseydi Allah’ın o isimleriyle isimlenir, Allah’ın kullarına da muameleyi ona göre yapardı. Bu yüzden kim nasıl muamele ederse öyle bir muameleyi hak eder, öyle bir muameleye layık olur.

Evet, kim Allah’ı unutursa Allah da ona onu unutturur ve o kişi Allah’ı unutur. Eğer biri Allah’ı, Allah’a yeryüzünde halife olduğunu, Allah’ın güzelliğinin üzerinde tecelli etmesi ve Allah’a âbd olması gerektiğini unutmuşsa Allah’ı dolayısıyla kendisini unutmuştur. Allah böyle olanlara; “fasık, yoldan çıkmış”20 der; yani böyle olanlar Allah’ın kendisini koyduğu yerde durmamış, kendisini koyduğu yeri beğenmemiştir.

Biri Allah’ın kendisini koyduğu yeri beğenmezse ne olur?

Allah ayeti kerimede; “(ayetlerimizi dinlemeyenler, ciddiye almayanlar) onlar hayvan gibidir hatta hayvandan daha aşağıdırlar”21 buyurur. İnsan kendi tercihini kendisi yapar; çünkü Allah, tercihi insana bırakmıştır. Eğer insan tercihini insan olmaktan yana yaparsa Hz. İnsan olur, insan olmayı tercih etmezse bu durumda da hayvan gibi hatta hayvandan daha aşağı olur.

Allah, insanı âbd olsun diye yaratmıştır. Bu yüzden ayeti kerimede; Ve mâ halaktul cinne vel inse illâ li ya'budûn:22 “Ben insanları ve cinleri sadece bana âbd olsunlar diye yarattım” buyurur. Allah’ın insanı koyduğu yer âbd’lik makamıdır; yani Allah’ı, Allah’ın güzelliğini ve esmasını, dolayısıyla kendi üzerinde Allah’ın o ismini sevmesidir; yani rahim olmayı, kerim olmayı, afuv olmayı, halim olmayı, settar olmayı ve hafiz olmayı sevmesidir. Kısacası Allah’a âbd olmak; bütün isimleri sevip o isimleri kendi üzerimizde göstermek demektir.

Allah ayeti kerimede, “kim bir güzellik yaparsa ona güzellik veririz. Bir de katımızdan güzellik veririz”23 buyurur; yani insanda, yaptığı güzellik kadar Allah’ın ismi tecelli eder, bir de Allah ona kendinden güzellik verir. Eğer biri, Allah’ın kullarını severse Allah’ın Vedud ismi onda tecelli eder, sevdikçe Allah Vedud ismiyle ona bir daha tecelli eder, tecelli edince de Vedud ismi o kulda artar. Allah kendinden kuluna o sevgiyi verir ve kul sevmeye başlar, sevince de sevilmeye ve Allah’ın sevgisine layık olur. Allah’ın her bir ismi için bu böyledir.

İnsanın hedefini mutlaka belirlemesi gerekir. Eğer insanın hedefi Allah’ın rızası ve Allah’a âbd olmak değilse; yani Allah’ın onu koyduğu yer değilse mutlaka başka şeylere âbd olur; çünkü Allah, insanı âbd olsun diye yaratmışsa onun vasfı ve özelliği onun âbd olmasıdır; yani kulluk insanın fıtratında vardır. İnsan, Allah’a kul olmasa bile kulluk onun fıtratında olduğu için başka birilerine ya da başka şeylere mutlaka kulluk yapar; çünkü âbd olmak, kul olmak; sevmek, istemek, kazanmak için çaba ve gayret sarf edip peşinden koşmaktır ve herkes bir şeylerin, birilerinin peşinden mutlaka koşar.

Biri Allah’ı sevmez ve gayesi de Allah’a kulluk olmazsa bu durumda başka bir şeye, başka birine; yani mala, mevkiye, makama, dünyalık herhangi bir şeye veya nefsin arzu ve isteklerine âbd olur; çünkü insan âbd olarak yaratılmıştır ve âbd olma vasfından başka bir vasfa da sahip değildir. İnsan neyi istiyorsa, hedefinde ne varsa âbdliği de onadır; yani insana “bu hayattaki hedefin nedir” diye sorulduğunda verdiği cevap her neyse bu durumda o, ona âbd olmuştur.

Daha önce söylemiştim; “bir okulun kapısında durup o kapıdan çıkan bin kişiye tek tek; ‘senin bu hayattaki gayen nedir’ diye sorsak acaba onlardan kaç kişi; ‘benim bu hayattaki gayem Allah’a âbd olmak, Allah’ın rızasını, dostluğunu, cemalini ve cenneti kazanmaktır’ der, acaba bin kişiden kaç kişi bu cevabı verir? Genel olarak; ‘herhangi bir okulu kazanıp o okulu bitirmek, hayata atılmak, dünyalık bir mevki ve makama geçip para kazanmak’ cevabını alırız.”

Neden insan neyi hedef olarak belirlemişse kulluğunu da ona yapar, dedik?

Çünkü insan hedefindekini sever, bu yüzden hedefine onu koyup çabasını, gayretini ona göre sarf eder, hayatını da ona göre yaşar; yani hedefi onun ilahıdır. Bu yüzden kulluğu anlamazsak nereye gittiğimizi de bilemeyiz; yani Allah’a gitmek, Hz. İnsan olmaya yolculuk yapmak yerine belirlediğimiz hedefe doğru gider ve o hedef doğrultusunda yolculuk yaparız. Tabi hedefimize kavuşur muyuz kavuşmaz mıyız o da belli değildir! Hatta insanın dünyadaki hedefine kavuşması çok zor bir şeydir. Mesela; insanların çoğu yapmak istediği işi yapamaz. Allah, önüne hangi işi koymuşsa o işi yapmak zorunda kalır.

Peki, insanın asıl işi nedir?

İnsanın asıl işi Allah’a âbd olmaktır. Biri bize; “ne iş yapıyorsun” diye sorduğunda; “Allah’a kulluk yapıyorum, Allah’a âbd olmaya, onun rızasını, dostluğunu ve cemalini kazanmaya çalışıyor, Allah’ın güzelliği üzerimde tecelli etsin istiyorum” demezsek yanlış tarafa, ters tarafa gitmiş oluruz.

Asıl sorun bilmemek ve anlamamaktadır. O okuldan çıkan çocuklara edindikleri hedefi gösteren birileri vardır. Bu hedefleri onlara gösteren ya anaları, ya babaları ya da arkadaşlarıdır. O çocukların büyükleri de işi anlamadığından dolayı onlara yanlış hedef göstermişlerdir; çünkü işi anlasalardı yüzde doksan dokuzu mü’min ve Müslüman olan bu memleketin hali böyle olmazdı!

Onun için insanın önce hedefini belirlemesi gerekir. İnsan; “benim bu hayattaki hedefim Allah’ın rızasını ve dostluğunu kazanmak, Hz. İnsan olmaktır. Allah’ın huzuruna gittiğimde onun huzurunda mahcup olmamak, ebediyen kaybetmemektir” demeli, hedefine bunu koymalıdır. Biri kendine bu hedefi belirlemişse sırat-el mustakime, dosdoğru yola girmiş demektir. Böyle biri ne yaparsa yapsın Allah’a yaklaşmaya devam eder ve her hali ibadet olur; çünkü niyeti düzgündür ve ameller de niyetlere göredir.

Bu yüzden niyet düzelince ameller de düzelir. Bunun için de önce anlamak gerekir; çünkü anlamadan ne iman edilebilir ne de doğru amel edilebilir. Birinin niyeti bozuk olunca ya da niyetin ne olduğunu bilmeyince yaptığı amel de düzgün olmaz.

Varlık sorusuna cevap vermeden hakikat anlaşılmaz. Onun için herkesin; “benim hedefim nedir, neyi kendime hedef olarak belirlemişim, neden buradayım, Allah beni dünyaya neden göndermiş, göndermeseydi olmaz mıydı” deyip kendine bu soruları sormalıdır. İnsanın bu sorulara cevap vermeden rahat etmesi ve doğruyu anlaması mümkün değildir.

Mesela; bir caminin önünde duralım ve o camiden çıkan mü’minlerin, Müslümanların her birine; “bu dünyaya geliş amacımız nedir, Allah bizi dünyaya niçin göndermiş” diye soralım. Onlara göre alacağımız en kâmil cevap; “Allah bizi ibadet için göndermiş” cevabıdır; çünkü âlimlerimiz Ve mâ halaktul cinne vel inse illâ li ya'budûn ayetini; “ben cinleri ve insanları ancak bana ibadet etmeleri için yarattım” diye tefsir etmişlerdir. Hâlbuki bu ayet; “ben cinleri ve insanları ancak bana âbd olsunlar diye yarattım” manasındadır. Âlimlerimiz; “illâ li ya'budûn” kısmını ibadet etmek manasında tefsir etmiş; yani “ibadet yaptıysak tamamdır” demişlerdir.

İbadeti; namaz, oruç, hac ve zekât olarak anlamış ve bunları yapınca da “tamamdır, iş bitti” diye öğrenmişiz. Bu, tatmin edici bir öğrenme değildir, gönül bununla mutmain olmaz. Allah’ın bizim ibadetimize ihtiyacı yoktur. Allah’ın bizim üzerimizde bir muradı; yani Allah’ın bizden bir isteği, kulun üzerinde sevdiği, görmek istediği bir şey vardır. Allah’ın kuldan istediği ibadet değil, ubudiyettir, âbd olmaktır; yani iman etmek, Allah’ı sevmek, Allah’a âşık olmak, Allah’ın güzelliğiyle güzel olmak, Allah’a ayna olmaktır.

Nasıl ki insanın bir hazzı, bir tatması varsa Allah’ın da bir hazzı vardır. Eğer; “Allah’ın bir hazzı yoktur” dersek Allah’ı bir robot gibi anlamış oluruz. Hiç böyle sakat bir iman olur mu! Allah, kulunun bir tavrına sevinir, gerektiğinde de bir tavrına kızar; yani kuluna gazap eder, küser, darılır. Demek ki Allah’ın da bir hazzı, bir tatması vardır.

İnsan bu dünyada yaşarken kendini tıpkı Hz. Âdem (a.s.) misali tek başınaymış gibi gerisini de kendisi için imtihan olarak; yani kazanma imkânı olarak görmelidir. İnsanın her anda Allah ile muhatap olduğunu bilmesi gerekir. Zaten İhsan da bu demektir. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “ihsan, Allah’ı görüyormuşçasına Allah’ın huzurunda Allah’a âbd olmandır”24 buyurur. Allah, kulunun imanını, âbdiyetini sever. İman, kul olmanın gereğidir, ibadetler ise imanı, kulluğu, Allah’a olan sevgiyi kemale erdirmek, kulu her anda Allah’ın huzurunda durdurmak, ihsan mertebesine çıkarmak içindir.

Allah ayeti kerimede Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için; Kul hâzihî sebîl: “De ki: Benim yolum budur.” Ed’û ilâllâhi alâ basîratin: “Ben Allah’ı görmek üzere davet ediyorum” buyurur. Ed’û “davet ediyorum” ilâllâhi “Allah’a davet ediyorum” alâ basîratin ise “basiret üzere, görmek üzere” anlamına gelir. Yani ayet; benim yolum basiret üzere, görmek üzere Allah’a davet etmektir, manasındadır. Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “böyle söyle” dedi. Demek ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yolu insanları, görmek üzere Allah’a davet etmekmiş.

Evet, Allah ayetin devamında; Ene ve menittebeanî: “Ben ve bana tabi olanlar böyledir.” Yani beni temsil edenler, benim adıma konuşanlar böyledir. Ve subhânallâh:25 (De ki) Ve Allah subhandır” buyurur. Yani Allah senin anladığın gibi değildir.

Allah’ı görmek üzere davet etmek Allah’ı baş gözüyle görmek demek değildir; çünkü Allah subhandır, baş gözüyle görülmekten münezzehtir.

Peki, bu durumda görmeyi nasıl anlamak gerekir?

Allah subhandır, Allah baş gözüyle görülmez. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz görmek üzere davet ederken Allah’ın isimlerini görmeye davet eder. Allah’ın isimlerini nerde görürüz? -Kendi üzerimizde görürüz; çünkü bizde görmek, işitmek, bilmek, sevmek, irade etmek, rahmet etmek, affetmek ve ikram etmek vardır. Bütün bunları nerden almışız? Nefahtu fîhi min rûhî:26 “Ona (insana) kendi ruhumdan nefhettim” ayetinden öğrendiğimiz üzere Allah bize ruhundan nefhettiği için bütün bu özellikleri ruhumuzdan almışız; yani bu özellikleri sonradan elde etmemişiz; çünkü bizdeki bütün bu özellikler Allah’a ait isimlerdir.

Allah kendi isimlerinden tecelli ederek bizlere; “kendi üzerindeki isimlerden rabbini tanı; yani bir damladan sonsuz deryayı anla! Sendeki bir damla rahmetle Allah’ın sonsuz rahmetini, bir damla sevginle Allah’ın sonsuz bir derya olan sevgisini, bir damla misali görmenle de Allah’ın görmesini anla” demiştir. Bütün sıfatlar böyledir; çünkü bizdeki sıfatlar Allah’a aittir.

İnsanlar kendi üzerinde gördüğü Allah’ın isimlerini, vasıflarını seviyor mu? -Elbette ki seviyor. Sen görmeyi, işitmeyi sevmiyor musun, ikram etmeyi sevmiyor musun ya da biri sana ikram ettiğinde sevinmiyor, sana bir ikramda bulunulmasını sevmiyor musun, hata yaptığın birinin seni affetmesini sevmiyor musun? -Tabi ki seviyorsun. Bu durumda kendini Allah’ın zatından, sıfatından, sana tecelli eden rabbinden ayrı görmemen, “beni yaratan rabbim” deyip Allah’ı sevmen lazım.

Kendini bir kitap gibi okuyup anladıysan bu durumda kendi üzerinden Allah’ın isimlerini görmüş olursun. Allah’ın isimlerini kendi üzerinde gördükten sonra bütün varlık üzerinde tefekkür edip Allah’ın varlık ayetlerini okuman, esmasının tecellisini görmen, bir de Allah’ın indirdiği ayetleri okuman gerekir. Allah’ın ayetlerini okuyup anladıktan sonra varlık üzerinde ve kendi üzerinde o ayetleri gördüysen bu durumda Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in o görmek üzere Allah’a olan davetine girdin ve gördün demektir. Bu, Allah’ı görmek üzere davettir ve bir başlangıçtır.

Kendini tanımadan rabbini tanıyamazsın, kendini görmeden de rabbini göremezsin. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; Men arefe nefsehu fe kad arefe rabbehu:27 “Kim kendine arif olursa (marifet sahibi olursa, kendini tanırsa) rabbini tanır” buyurur. Yani insanın kendini tanımadan rabbini tanıması yoktur.

Kendini okumadan, anlamadan, görmeden, rabbini anlayamaz, tanıyamazsın, Allah’ı unutursan kendini de unutursun. Allah’ı unuttuğun için kendini etten, kemikten, dünyanın ve ekmeğin peşinden koşan bir varlık olarak görürsün. Sonra bir avuç toprağın peşinden koşmuş olur ve o peşinden koşmuş olduğun toprağın içine gömülürsün. Böyle bir durumda ruhun bedenden ayrılır, ruhunu kaybedersin. Allah’ın sana nefhettiği ruhu kemale erdirmez, onu büyütüp Hz. İnsan yapmazsan onu da beraberinde toprağa gömmüş, kaybetmiş olursun. Böyle olunca da hayvandan daha aşağı bir duruma düşersin.

Kendisine nefhedilen ruhu kaybetmeyene kadar hiç kimse cehenneme gitmez. Kişi kendisindeki ruhu kaybedince insanlığını kaybeder, dolayısıyla da hayvan gibi olur. Onun için cehenneme gidenler hayvan olanlardır; yani rabbini dinlemeyip unutmuş olanlardır.

Evet, Allah subhandır. Allah’ın zatı hakkında tefekkür edilmez. Yaratılmış bir mahlûk yaratanını anlayamaz; çünkü yaratılmış mahlûkun bir anlama sınırı vardır. O yüzden kulun Allah’ın sıfatlarını, isimlerini kendi üzerinde görüp Allah’ı anlaması ve tanıması gerekir.

Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e; “insanları görmek üzere Allah’a davet ettiğini söyle” buyurmuştu. Ayet devam ediyor; Ve mâ ene minel muşrikîn:28 “Ve ben müşriklerden değilim (de).” Ben, Allah’a şirk koşanlardan değilim, de. Yani kendini bütünüyle Allah’a ait görmez, herhangi bir şeye; “bu benimdir, bana aittir, bunu ben yaptım” dersen bu durumda Allah’a şirk koşmuş olursun. Oysaki sen bütünüyle Allah’a aitsin ve Allah’ın âbdisin; çünkü Allah seni âbd olarak yaratmıştır. Onun için Allah’ın kendinden tecelli edip sana nefhettiği ruh sahibine, rabbine âşıktır. Bu nedenle Allah’a yakın olmak için çamurdan kurtulmak, Hz. İnsan olmak gerekir.

Daha önce söylemiştim; insan, sevgiden ve aşktan ibarettir. Allah, insanı önce sevmiş sonra yaratmıştır; yani Allah kendini sevmiş, kendinden tecelli ederek Hz. İnsanı yaratmıştır.

Herkesin Allah katındaki kıymeti, değeri ve şerefi sevgisine göre ölçülür. İnsan bütünüyle sevmek demek, aşk demektir; çünkü insan neyi isterse istesin onu sevdiği için ister. İnsanın korkusu, endişesi de sevdiği bir şeyi kaybetmekten veya sevdiği bir şeyi kazanamamaktan kaynaklanır. Dolayısıyla insan bütünüyle aşktan ve sevgiden; yani Allah’ın sevgisinden ibarettir.

Beden, insanın elbisesidir. İnsanın dünyayla bir irtibatı, imtihanı olması için Allah bedene özellikler vermiştir; çünkü Allah, insanı dünyaya varlığının tadını tatsın diye yaratıp göndermiştir.

İnsanın iki türlü varlığı vardır; biri bedeni varlığı, diğeri de manevi; yani ruh itibariyle varlığıdır. İnsanın bedeni varlığı; yiyen, içen, üşüyen, ısınan, korkan ve endişe eden tarafıdır. Bu özellikler insanın topraktan olan tarafıdır. İnsanın topraktan olan bedeni tarafı, toprağı; yani dünyayı, dünyaya ait olan şeyleri, kısaca bedene ait olan şeyleri ister ve onları tadar.

İnsanın bir de manevi tarafı; yani Allah’ın kendinden insana nefhettiği ruhu vardır. O ruhun da varlığını tatması gerekir. İnsan, beden itibariyle yemeyi, içmeyi, bir uzvunun ağrımasını zahiri olarak tadar.

Nasıl ki insanın bedene ait özellikleri tatması lazımsa bir de manevi olarak rabbini kendinde tatması gerekir. Peki, insan manevi olarak rabbini nasıl tadar?

Tabi ki Allah’ın isimleriyle tadar. İnsan kendi üzerinde tecelli eden Vedud ismiyle, İlah ismiyle, Rahman ve Rahim ismiyle; yani Allah’ın bütün isimleriyle kendi üzerinde rabbini tadar. İnsan, Allah’ın isimlerini kendinde tattığında rabbini de kendinde tatmış olur. Bu konudaki tercih insana aittir. İnsan ister bedeni varlığını tercih eder, isterse de ilahi varlığını tercih eder. Allah bu konuda insana irade vermiş ve onu serbest bırakmıştır.

Eğer insan, bedeni varlığını tatmayı tercih edip onunla olmayı dilerse hayvan olur; çünkü hayvan da bedeni varlığın tadını tadar. Oysaki insanın bir de rabbini tatması vardır, dedik. Eğer insan, rabbini tercih ederse Hz. İnsan olur. Âbd olmakta kişinin neyi severse onu tercih etmesi vardır. O yüzden insan ya, Allah’ı tercih edip Allah’a âbd olur ya da nefsini tercih edip nefsine âbd olur. Onun için Allah ayeti kerimede; “nefsinin hevasını (arzusunu, isteğini) ilah edineni gördün mü”29 buyurur; yani onlar başkalarına ya da puta tapmazlar kendi nefislerine taparlar, kendi nefislerinin arzusunu, isteğini ilah edinmişlerdir, buyurur. Allah’a âbd olmak istiyorsak nefsimizin isteğini bırakıp Allah’ın isteğini sevmemiz, onun isteği ve sevgisi peşinden koşmamız lazım; çünkü kul, seven demek; ilah ise seven, sevilen, sevilmeye layık olan demektir.

Evet, Allah’ın bizim için tercih ettiğini, ruha ait olan tarafımızı tercih etmemiz için kendimizi tanımamız, Allah’ın bizi ne için yarattığını, üzerimizdeki muradının ne olduğunu anlamamız gerekir. Bu yüzden bedene ait olan dünyayı mı yoksa ruha ait olan rabbimizi, ahiretimizi mi tercih ettiğimize bakmamız gerekir. Bu tercih bütünüyle insana aittir.

Tercih bir tek; “ben rabbimi kabul ediyorum, rabbimi tercih ettim” demek değildir. Tercih etmek sevmektir; çünkü insan, gönlünü nereye yöneltirse sevgisi oraya gider. Biri, dünyayı sevenlerle beraber oturursa bir süre sonra kendisinin de dünyayı sevmeye başladığını, Allah’ı sevenlerle beraber olursa bir süre sonra da Allah’ı sevmeye başladığını görür.

“Herkesin kıymeti, değeri ve şerefi sevgisine göredir” dedim. Biri bir avuç toprağı severse kıymeti ve değeri de bir avuç toprak kadardır; çünkü dünya bir avuç topraktan ibarettir. Böyle biri öldüğünde aynen dünya gibi gömüleceği o topraktan ibaret olur. Kişinin sevdiği ne olursa olsun bu hep böyledir; ama birinin de sevdiği Allah ise ona paha biçilemez, fiyat verilemez; çünkü o, Allah katında değerlidir. Böyle biri Allah ile, Allah’ın güzelliğiyle, esmasıyla kıymetli, değerli ve şerefli olmuştur.

Kendini âlim zanneden bazıları konuşurken anlaşılsın diye kelimelerin içini boşaltmış, mesela imanı; “Allah’a, meleklere, resullere, kitaplara, ahirete ve kadere inanmak” olarak anlatmıştır. Hiç iman inanmak olur mu! Allah, imanı “sevmek” olarak, şiddetli bir muhabbet olarak anlatmadı mı!30 Peki, neye dayanarak imanın anlamının içini boşaltıyorsun!

İman, Allah’a âşık olmaktır; yani insanın, gönlünü kendi hakikatine döndürerek kendi üzerinden rabbini tanıması, bilmesi, gönlündeki muhabbetini rabbine yönelterek; “beni yaratan rabbim” deyip rabbini sevmesidir.

Kul, Allah’a “beni yaratan rabbim” derken herhangi bir fikir ve düşünceyle değil; “bütün güzelliklerin, El Esmau’l Husna’nın kendisine ait olduğu, beni yaratan, yüceler yücesi, aklıma sığmayan, zatını anlayamadığım ama sıfatlarıyla tanıdığım, birebir beraber olduğum, sıfatlarını kendi üzerimde tattığım rabbim” demelidir. Biri böyle deyip gönlünü rabbine döndürürse gönlündeki muhabbet rabbine gider.

Peki, insanın gönlündeki bu muhabbet rabbine ne kadar gider?

Rabbini zikrettiği, rabbinin isimlerini, güzelliğini tefekkür ettiği, kendini, hayatı ve imtihanı anlamaya, tanımaya çalıştığı kadarıyla muhabbeti rabbine gider. İnsanın gönlündeki muhabbet arttıkça insan, rabbine gittiğini anlar ve istese de istemese de bu yolculuk devam eder. Dünyaya gelenlerin hepsinin rabbinin huzuruna gittiği gibi o da rabbinin huzuruna gideceğini anlar. Biri bu dünyadayken rabbinin huzuruna gideceğini anlarsa rabbini anlamadan ve tanımadan ölürse onu kaybedeceğini de bilir. Akıl sahibi biri rabbini tanımadan, sevmeden, ona âbd olmadan onun huzuruna nasıl gider, nasıl huzuruna çıkabilir!

Allah ayeti kerimede; “de ki: Benim yolum Allah’ı görmek üzere davettir. Ben ve bana tabi olmuş olanlar böyleyiz ve Allah subhandır ve ben müşriklerden değilim (Allah’a şirk koşmam)” buyurmuştu. Yani “her şeyin Allah’a ait olduğunu biliyor, kabul ediyorum ve ben buna iman etmişim. Dünya da Allah’ındır, ahiret de Allah’ındır. Herhangi bir şeye sahip çıkarsam Allah’ın bir ismine şirk koşmuş olurum. Her şeyimin sahibi Allah olduğu gibi benim sahibim de Allah’tır, bütün varlığımı ona borçluyum. Bununla beraber bir âbd olarak ben de bana değil Allah’a aidim” de, buyurmuştu.

Allah’a ne kadar âbd olduk, onu ne kadar sevdik, rızası peşinde ne kadar koştuk, güzelliğini ne kadar tercih ettiysek Allah’a o kadar âbd olduk, ona o kadar ait olduk ve varlık iddiasında bulunmadık, demektir. Bütün bu âbdlik sevgi ile, sevmekle yapılır. Bütün sevgimizi Allah’a yöneltince gerçek manada Allah’a âbd olur, gönlümüz onun sevgisiyle dolar ve ona âşık oluruz.

Sevgi karşılıklıdır ve Allah’ın sevgisi bizim sevgimize benzemez. Allah’ın sevgisi Allah’a layıktır. Allah’ı sevdiğimizde o da bizi öyle bir sevgiyle sever ki her zerremize onun sevgisi tecelli eder, tecelli edince de o beşeri halimizden bir eser kalmaz ve gönlümüz cennete döner.

Bir gün Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, sahabelere;

-Kim bu dünyada hayatı yaşarken cenneti bulursa ahiretteki cenneti unutur, diye buyurur.

Bunun üzerine sahabeler;

-Ya Resulullah, burada cennet var mıdır, diye sorarlar.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de cevap olarak;

-Evet, onun adına marifet cenneti denir, buyurur.

Marifet, Marifetullah cenneti; Allah’ı tanıma cennetidir. Bir kul, Allah’ı sevince Allah da onu sever, onun gönlüne tecelli eder ve kendini ona müşahede ettirip tanıtır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz başka bir hadisinde Allah’ı tanımayla ilgili olarak; “Allah kendini sevdiklerine tanıtır” buyurmuştur.

Marifetullaha sahip, Allah’ı tanıyan bir kul, Allah ile öyle bir cennettedir ki bu cennetten dolayı ahiretteki cenneti bile unutur. Cennetteki en son nimet, Allah’ın cemalini müşahededir ve kul o müşahedeyi burada kazanır. Kul imanına, Allah’ı sevmesine ve Allah’ın onu sevmesine karşılık bu müşahedeyi kazanır.

Hepimiz biliyoruz ki; biri öldüğünde onun bedenini götürüp mezara gömeriz ve belirli bir süre sonra beden orada toprak olur. İnsan o toprak olan beden değildir. Allah ayeti kerimede; “öldüğünüzde varacağınız yer Allah’ın huzurudur”31 buyurur. Bedeni toprağa gömdüğümüzde beden orada kalır; ama ruh, Allah’ın huzuruna çıkar. İşte insan o bedeni taraf değil insana nefhedilen ruhtur. Allah bir kulu huzura almadan önce; yani bir kul ölmeden önce melekler gelir ve ruhunu onun bedeninden ayırır.

Allah bu konuyla ilgili ayetlerde şöyle buyurur;

“Ölenler üç kısımdır. Biri sağdakiler; kitabını sağından alacak olanlar, biri soldakiler; kitabını solundan alacak olanlar, biri de öndekilerdir, mukarrebundur.”32 “Melekler soldakilerin canını alırken onlara derler ki: Ne işteydin, ne yapıyordun, bu senin ne halindir? (Onlar da kendilerine göre mazeret üretip) Diyecekler ki: Biz yeryüzünde zayıf kimselerdik.” Yani; “gücümüz yetmedi, nefsimize, dünyaya, şeytana, şeytanlaşmış insanlara yenildik. İnsanlar bize mani oldu ve kulluğumuzu yapmamıza engel oldular” derler. Bunun üzerine “Melekler onlara: Allah’ın arzı geniş değil miydi? Oraya hicret etseydiniz ya derler.”33 Yani ibadetinizi, kulluğunuzu nerde yapabiliyorduysanız oraya hicret etseydiniz ya! Sizin bu anlattıklarınız mazeret değildir, derler.

“Onlara kaynar sudan ziyafet var”34 dedi Allah. Bu ayette kastedilen zahiri değil manevi bir ziyafettir; çünkü kişi bu hal ile karşılaşırken daha ölmemiştir. Mesela; biri şok olacağı bir haber alınca “başımdan kaynar sular döküldü” der ya, işte kitabını solundan alanlara da; “sen ebediyen cenneti, rabbini, kendini kaybettin” denince onların da başından kaynar sular dökülür.

“Biri kitabını sağından alıyorsa (sağın adamlarından biriyse) ona da sağdakilerden (cennet ehlinden) selam vardır.”35 Allah, kitabını sağdan alanlara öncelikle cennet ehlinden selam olduğunu söyledi.

Peki, sağdakilere cennet ehlinden selamın olması ne demektir?

Sağdakilerden olan birinin kendisinden önce ölmüş akraba ve yakınlarından cennetlik olanlar varsa bu selam öncelikle onlardan gelir sonra ona peygamberlerden, velilerden sonra da Allah’tan selam vardır ve ona; “rabbinin sana selamı var. Sen, Allah’ın rahmeti ile cenneti hak ettin” denir. Bu muameleyi ona yapanlar rahmet melekleridir.

“Eğer ölecek olan mukarrebundan biriyse ona da hemen cennet, rahatlık, Allah’ın dostluğu ve rızası vardır.”36 Allah onu huzura alır ve ona özel bir muamelede bulunur.

Mukarrebun demek karib demek; yani yakın olan demektir. Peki, mukarrebun olanlar kimdir?

Allah ayeti kerimede; “mukarrebun, müsabaka yapanlardır”37 buyurur. Yani mukarrebun olanlar; Allah’a yakın olmak, Allah’ın rızasını ve ebedi hayatını kazanmak için Allah yolunda yarışanlar, hayırlarda müsabaka yapıp koşuşturanlardır.

Evet, melekler ölenlerin ruhlarını alır, Azrail (a.s.) ise huzura çıkarmak için meleklerden o ruhu teslim alır ve onu Allah’ın huzuruna çıkarır. Allah, kulunu huzura aldığında ona önce verdiği nimetleri bir bir göstererek sayar. Allah bir kula bir şey söylerse onu kuluna gösterir; çünkü kulun önce söyleneni anlaması gerekir. Bir kul dünyadayken Allah’ın vahyini dinlemek istememiş, anlamamışsa huzura kabul edilmez; çünkü Allah yalnız imanını kurtarmış olan kulları huzuruna kabul eder, imanını kaybedenleri ise huzuruna kabul etmez.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in, ölümden sonra huzura gitmekle ilgili bir hadisini söyleyeyim;

Bir kul huzura çıkmak üzere Allah’a götürülürken göğün her katına geldiğinde melekler Azrail (a.s.)’a;

-Bu kişi ne kötü, ne pis kokuyor! Bu adam kimdir, derler.

Azrail (a.s.);

-Bu falancadır, der. Evet, demek ki melekler herkesi tanıyormuş.

Melekler daha sonra der ki;

-Bu çok pis kokuyor, kokusundan rahatsız olduk. Onu çabuk götürün, onu bizden uzaklaştırın.

Ondan gelen bu koku manevi bir kokudur ve onun küfrünün, şirkinin, günahının pis kokusudur.

Azrail (a.s.) daha huzura varmadan, Allah;

-Onu huzuruma getirmeyin, diye buyurur.

Allah onu reddeder, kul olarak kabul etmez; çünkü o, dünyadayken Allah’ı unutmuştu. O, Allah’ı rab olarak kabul etmediği için Allah da onu kulu olarak kabul etmez ve “onu huzuruma getirmeyin” der. Sonra o kişi daha toprağa gömülmeden bedeninin başına getirilir.

Bir de Allah’ın huzura kabul ettikleri, imanını kurtaranlar vardır. Allah, huzuruna kabul ettiği bir kula önce verdiği nimetleri bir bir sayar.

Peki, Allah’ın saydığı nimetler hangileridir? Sana o kadar para verdim, o parayı ne yaptın, diye mi sorar?

Elbette ki hayır; çünkü orada amel hesabı yoktur, iman hesabı vardır. Aynı şekilde kabirdeki; “rabbin kim, peygamberin kim, dinin nedir, kitabın nedir, Kâben neresidir, kardeşlerin kimlerdir” soruları da amel soruları değil iman sorularıdır. Amellerden çekileceğimiz hesap öldükten sonra huzura götürülürken değil Kıyamet günüdür.

Allah huzuruna aldığı kuluna;

-Seni kendi nurumdan yarattım, buyurur. Allah bir şeyi söylerken onu aynı zamanda ona gösterir.

Kul da;

-Evet, ya rabbi, der.

Allah, nimetlerini saymaya devam eder;

-Bana âbd olman, halife olman, ayna olman için sana zatımla, sıfatımla tecelli edip seni yarattım, buyurur.

Kul yine;

-Evet, ya rabbi, der.

Allah tekrar;

-Sana bir dünya hayatı, bir dünya sahnesi hazırladım. Hz. İnsan olmayı, bütün güzellikleri üzerinde gösteresin, manevi olarak kazanasın diye seni her türlü imtihana tabi tutup her türlü imkânı sana verdim, buyurur.

Kul aynı şekilde;

-Evet, ya rabbi, der.

Allah bu sefer verdiği başka bir nimeti sayıp;

-Ne yapman gerektiğini bilesin, anlayasın diye sana bir de kitap gönderdim ve en ince ayrıntısına kadar her şeyi o kitapta açıkladım, buyurur.

Kul yine;

-Evet, ya rabbi, der.

Allah bu sefer;

-İyice anlayasın diye bir de önüne peygamberlerimi, resullerimi önder olarak koydum ve sana; “bunun gibi bir kul ol” dedim, buyurur.

Kul yine;

-Evet, ya rabbi, der.

Allah tekrar;

-Seni tabi tuttuğum imtihanları kazanman için sana imkânlar tanıdım, buyurur. Allah, kuluna hangi imkânı tanımışsa bu hitabı yaptığında o imkânı ona bir bir gösterir.

Bu hitaptan sonra kul yine;

-Evet, ya rabbi, der.

Allah tekrar;

-Bütün bunları bana âbd olasın, Hz. İnsan olasın, ayna ve halife olasın, benim güzelliğimi, El Esmau’l Husna’mı üzerinde gösteresin, gönlün cennet olsun ve sen cennete layık olasın, diye yaptım, buyurur. Çünkü cennete layık olabilmek için gönlün cennete dönmesi lazım.

Kul yine;

-Evet, ya rabbi, der.

Allah, huzuruna aldığı kullarına verdiği nimetleri bu şekilde saydıktan sonra son olarak bir soru sorar ve;

-Buna karşılık sen ne yaptın, hadi anlat, buyurur.

Allah’ın huzuruna aldığı kulları için saydığı nimetler ve sorduğu bu soru hakkında iyice tefekkür etmek gerekir. Allah bu soruyla birlikte aslında bütün nimetlerin hesabını birden sorar; yani “Hz. İnsan olmak için ne yaptın, bana ve peygamberime iman ettin mi, peygamberime tabi oldun mu, onun gibi yaptın mı, onun gibi yapmaya çalıştın mı, kazanmış olanlarla beraber olmaya çalıştın mı, ipime sarıldın mı, ayetlerimi okudun mu, dinledin mi, anladın mı, yaşadın mı” diye verdiği bütün nimetlerin hesabını sormuş olur.

Allah, kulundan bu sorulara cevap ister. Tabi ki huzura kabul ettiği kul da bu soruya cevap verebilecek vasıftadır. Bu soruya cevap veremeyen bir kul zaten Allah’ın huzura kabul edilmez. Eğer Allah bir kulu huzuruna kabul etmezse onu cehennemle müjdelemiş olur. Huzuruna kabul ettiği kulunu da cennetle müjdeleyip öyle gönderir; ama bu soruyu ona da sorar. Niye sorar? -Hesabın böyle olacağını şimdiden bilelim diye sorar.

Bizim de bu soruya cevap verip veremediğimize bakmamız gerekir.

Eğer biz; “sana iman ettik, âbd olmaya çalıştık, âbd olanlarla beraber âbd olmaya çalıştık. İyyâke na’budu ve iyyâke nesta’în: ‘Yalnız sana âbd olduk ve yalnız seni istedik.’ İhdinâ sırâtel müstakim: ‘Sırat-el mustakimde olduk.’ Sıratellezîne en’amte aleyhim:38 ‘Kendisine nimet verdiğin kullarınla beraber olduk.’ Bu nimeti kazananlarla, senin güzelliğini kazanmış olanlarla, Hz. İnsanlarla beraber olduk ve hep beraber kazanmaya çalıştık ya rabbi” dersek; yani bilerek ve yaşayarak Fatiha’yı okursak Allah’ın sorduğu bu soruya cevap verebiliriz.

Onun için Allah, Fatiha’yı boşuna günde yirmi sefer hatta kırk sefer bize okutmuyor! Namaz vesilesiyle günde en az yirmi defa Fatiha’yı okuruz. O halde namazdayken Allah’a cevabı verebiliyor muyuz veremiyor muyuz, Fatiha’yı okuyabiliyor muyuz okuyamıyor muyuz, diye bakmamız gerekir.

Biri hedefini Allah’ın rızası, dostluğu, âbdliği olarak belirleyip yola girerse, yola girdikten sonra da iki adım atıp yürür ve; “seni tercih ettim, senin yoluna girdim, sana geliyordum ya rabbi! Hatta işi anlayıp, yapmaya çalışarak geliyordum” derse Allah onu huzuruna kabul eder ve onu cennetle müjdeleyip öyle gönderir.

Bu tercihi yapamayanlar huzura kabul edilmez; çünkü böyleleri Allah’ı tercih edemediğinden dolayı huzura layık değildir. Biri Allah’ı tercih etmediyse Allah onu niye tercih etsin ki! Bu durumda Allah ona muhtaç olmuş olmaz mı!

Allah bizi ruha ait tarafını tercih edenlerden eylesin, toprağa ait olan bedeni tarafını tercih ederek dünyaya gömülenlerden eylemesin. Allah bizi huzuruna aldığında sorduğu bu soruya cevabımızı veririz inşallah! Allah’a burada kulluğumuzu yapıp gerçek manada âbd olanlarla beraber olup Allah’a âbd olmayı kazanarak huzura giderken; iyyâke na’budu ve iyyâke nesta’în: ‘Yalnız sana âbd olup, yalnız seni istedik.’ Yalnız seninle olmak istedik, senin güzelliğinle güzel olmak istedik, bunu yaptık ya rabbi” deriz inşallah!

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Haşr /19 ↩
  2. Bakara /30 ↩
  3. Araf /180 ↩
  4. Nisa /79 ↩
  5. Haşr /19 ↩
  6. Araf /179 ↩
  7. Zariyât /56 ↩
  8. Yûnus /26 ↩
  9. Buhârî, İman, 1; Müslim, İman, 1 ↩
  10. Yûsuf /108 ↩
  11. Sâd /72, Hicr /29 ↩
  12. El-Aclunî, Keşfu'l-Hafâ, 2, 262; Ayrıca bkz. Elmalılı, Hak Dini Kur'an Dili, 8, 5817, Sadeleştirme, 9, 205  ↩
  13. Yûsuf /108 ↩
  14. Furkân /43, Câsiye /23 ↩
  15. Bakara /165 ↩
  16. Hûd/4, Yûnus /4 ↩
  17. Vâkıa /7-11 ↩
  18. Nisâ /97 ↩
  19. Vâkıa /93 ↩
  20. Vâkıa /90-91 ↩
  21. Vâkıa /88-89 ↩
  22. Vâkıa /10-11 ↩
  23. Fatiha /5-7 ↩