17.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber subhânallah diyor ve rabbimizi nasıl tesbih, tahmid, tekbir ve tevhid edeceğimizi anlamaya çalışıyorduk.
Tesbih; subhânallah demektir. Tesbih etmek imanımızı küfürden, şirkten, yanlıştan, eksikten, Allah hakkında su-i zanda bulunmaktan temizler.
Şimdiye kadar yaptığımız “Subhânallah” sohbetlerinde rabbimizi nasıl tesbih edeceğimizi; yani nasıl subhânallah diyeceğimizi ve subhânallah derken gönül hâlimizin nasıl olması gerektiğini hep beraber anlamaya çalıştık.
Hayatımızı yaşarken her durumda “sen subhânsın ya rabbi! Senin subhânlığına şahid oluyor, şehadet ediyoruz” dememiz gerekir. Eğer “subhânallah, elhamdulillah, Allah u ekber, lâ ilâhe illallah” derken şahid olmuyor, şehadet etmiyorsak dilimizin söylediğini gönlümüz yalanlamış olur. O zaman da bir şey kazanmamız mümkün olmaz ve yaptığımız tesbih, tahmid, tekbir ve tevhid bizi Allah’a yakınlaştırmaz, tam tersine Allah’tan uzaklaştırır; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “dil ile, beden ile gönlün beraber olmadığı hiçbir ameli, hiçbir sözü Allah kabul etmez” buyurmuştur. O yüzden rabbimize şehadet ederek tesbih etmemiz, hamd etmemiz, tekbir etmemiz, tevhid etmemiz lazım ki Allah tesbihimizi kabul etsin ve bu tesbihimiz bize Allah’ın yakınlığını kazandırsın.
“Şehadet ederim ki sen subhânsın ya rabbi” dediğimizde, bütün fiillerinde, isimlerinde ve sıfatlarında rabbimizin subhân olduğuna şehadet ederiz.
Biz de rabbimizin huzurunda boynumuzu büküyor ve bütün fiillerinde, isimlerinde, sıfatlarında rabbimizi tesbih ediyoruz: “Ya rabbi! Şehadet ediyoruz ki sen zatında subhânsın. Zatından tecelli eden sıfatlarında subhânsın. Sıfatlarında tecelli eden El Esmâu’l Husnâ’nla, her bir isminle subhânsın. Her bir isminden tecelli eden El Efâlu’l Husnâ’na, her işine şahid oluyoruz ki sen subhânsın. Senin bütün işlerin eksiksiz, kusursuz, noksansızdır ve hepsi kemalat üzeredir; çünkü sen subhânsın. Sen kendini nasıl tanıttıysan öyle subhânsın. Buna iman ediyor ve şehadet ediyoruz. Şehadet ediyoruz ki sen hâlıklığında (yaratmanda) subhânsın. Hâlık olarak subhânsın, hallâk olarak subhânsın, bedî’ olarak subhânsın, bârî olarak, musavvir olarak subhânsın. İstisnasız her türlü yaratmanda ve yarattığını yok edip yeniden yaratmanda sen subhânsın.
Şehadet ediyoruz ki sen rahman olarak subhânsın. Bütün varlığa rahmet ederken subhânsın. Bütün varlığın her birinin tek tek hesabını yapıp her birine rahmetinle muamele ederken şehadet ediyoruz ki sen rahmansın. Her bir kula ayrı ayrı, özel olarak tecelli edip her bir varlığa rahimliğinle muamele ederken subhânsın. Her bir varlığa hâdiliğinle hidâyeti verip onları hidâyete davet ederken, gönüllerini açıp iman etsinler, sana dönsünler, sana yürüsünler, yakın olsunlar, dost olsunlar diye her birine muamele ederken şehadet ediyoruz ki sen rahim olarak, hâdi olarak subhânsın.
Şehadet ediyoruz ki sen ikramında, kerimliğinde, vehhablığında, ekremliğinde subhânsın ya rabbi! Her türlü nimeti ikram ederken subhânsın. Her bir kulunun ebedi hayatının hesabını yapıp ikramı öyle yapansın. Kullarını imtihana tabi tutup ikramlarını öyle yapansın. Kullarına yaptığın muamelen, ikramın ne bir eksik ne de bir fazladır, hepsi dengede ve kıvamındadır. O yüzden şehadet ederiz ki sen her türlü ikramında, karşılıksız vermende subhânsın.
Şehadet ediyoruz ki mülkün maliki, sahibi sensin ya rabbi! Malı, mülkü bir emanet olarak kullarına verensin. Ebedi hayatlarını kazansınlar ve sana yeryüzünde halife olsunlar diye her bir kuluna nasıl ikram ettiysen, mülkü onlara nasıl emanet ettiysen yaptığın bu ikramı ve emaneti kullarına dağıtmayı eksiksiz ve kusursuz yapansın; çünkü sen mülkün maliki olarak subhânsın.
Sen mülkün meliki, idare edeni olarak subhânsın ya rabbi! Kullarını kendine ve halife olmaya davet edip senin takdir ettiğin gibi yapmalarını, hüküm verdiğin gibi hüküm vermelerini isteyensin. İşi senin emrettiğin gibi yapsınlar, senin hükmünle hükmetsinler ki sana halife olsun, Hz. İnsan olsunlar. Şehadet ediyoruz ki sen mülkü idare etmende, melikliğinde, verdiğin her hükümde subhânsın ve yalnızca subhânlığına şehadet ettiriyorsun.
Subhânlığını görmeyenler; seni tanımayanlar, anlamayanlardır. Kendini tanımayanlar, bu âlemde kör ve sağır olarak kendi kendini karanlığa mahkûm edenlerdir. Kendini imandan, senin güzelliğinden, El Esmâu’l Husnâ’nı, El Efâlu’l Husnâ’nı görmekten kendini mahrum edenlerdir. Hz. İnsan olmayı kabul edemeyenler ve buna tahammül etmeyenlerdir. Kendini çamurdan, nefisten ibaret bir varlık olarak görenler ve kendini sadece arzuları, istekleri olan, Allah ile bir bağı olmayan bir varlık olarak zannedip perişan olanlar, hüsrana uğrayanlardır. Hz. İnsan olmayı, sana âbd olmayı kabul etmeyenler seni kaybetmişlerdir. Böyleleri seni aramak için çaba, gayret sarf etmeyen, şeytanın tuzağına düşen, ona kul olan, onun peşinde yürüyen ve insanlığını kaybedenlerdir, zavallıdır. Onlar zahiri olarak insan gibi görünürler; ama seni, insanlıklarını, senin kendilerine nefhettiğin ruhlarını ve verdiğin şerefi kaybedip insanlıktan çıkmışlardır. Öyle ki insanlıktan, insan olmaktan ve insan olanlardan nefret ediyorlar. Bu duruma düşmelerinin sebebi; seni tanımamaları ve tesbih etmemeleridir. İnsan seni tanımayınca nefsini ilâh edinir, seni tesbih etmek yerine kendi nefsini tesbih eder ve nefsine âbd olmuş olur.
Bütün ümmete hidâyet ver ya rabbi! Senin subhânlığını, hamda, her türlü övgüye layık olduğunu, hamidliğinde, ekberliğinde, ilâhlığında subhân olduğunu anlamaları için onlara hidâyet ver, hidâyetin kapısını aç ya rabbi! Sen hidâyetinde subhânsın. Senin subhânlığına şehadet ediyoruz. Şehadet ediyoruz ki her birimizi yaratmanda subhânsın. Sen insanı sana halife olsun, güzelliğini kendi üzerinde görerek senin güzelliğine şahit olsun diye ahsen-i takvim üzere, en güzel şekilde yaratmış, kendi fıtratın üzere yaratmışsın. Şehadet ediyoruz ki sen her türlü yaratmanda, güzelliğinde subhânsın” diyoruz.
Şahid olmadıktan sonra istersek gece gündüz “subhânallah” diyelim bir kere bile “subhânallah” demiş olmayız. Şahid olsak sözümüz doğrudur yoksa sözümüz yalan olur ve boş bir kelimeden ibaret kalır.
Bir kul “subhânallah: Allah subhândır” deyince, “Allah bütün efâllerinde, işlerinde, yaratmasında, takdirinde, emrinde, hükmünde, muamelesinde, tek tek her bir isminin tecelli ettiği bütün işlerinde subhândır” demiş olur. Böyle söyleyince bile ancak Allah’ı El Esmâu’l Husnâ’sından, El Efâlu’l Husnâ’sından tanıdığı ve Allah’ın ilâhlığını anlayıp iman ettiği kadarıyla “subhânallah” demiştir. Bu bütün tesbihler, tahmidler, tekbirler ve tevhidler için geçerlidir. Kul, Allah’ın güzelliğine, isimlerine, fiillerine ne kadar iman edip şahid olmuşsa o kadar “elhamdulillah” der, “Allah u ekber” der.
Bir kul gerçekten “subhânallah” derse dili kitlenir, artık haktan başka, “Allah” demekten başka bir şey diyemez. Her anda Allah’ın subhânlığına şahid olup şehadet eder. Allah ona bir muamelede bulunduğunda; Allah’ın huzurunda, mülkünde olduğunu bilir ve hiçbir şekilde itiraz edemez. Resulullah (s.a.v) Efendimiz “ya hayır söyleyin ya da susun”295 buyuruyor ya, o kul da sadece hayır söyler. Ne yana dönerse dönsün, rabbinin vechinin, güzelliğinin orada olduğunu ve devamlı onun tecellisiyle karşı karşıya olduğunu bilir, buna iman etmiştir. Hangi kula bakarsa baksın, hiç kimsede hata, kusur, eksik, yanlış aramaz. Bütün varlığa, mahlûkata manevi olarak aşktan, muhabbetten sarhoş olmuş bir şekilde bakar ve yalnızca güzelliği görür, asla eksik, kusur görmez; çünkü insanın bir beşer olduğunu ve bu beşeriyeti Allah’ın ona bir elbise olarak giydirdiğini, aslında onun sadece bir beşer olmadığını bilir. Bilir ki karşısındaki o kula beşer elbisesinin içinde subhân olan Allah tecelli etmiş ve ona rûhundan nefhetmiştir. Bu yüzden hangi insana bakarsa baksın, onun beşer olan beden tarafına bakmaz, bir tek Allah’ın ona rûhundan nefhettiği, manevi tarafına bakar, Allah için ona hürmet gösterir, değer verir.
Şayet biri insana bakarken onun manevi tarafını görmüyor, sadece beşerî tarafına bakıp hatasını, kusurunu, günahını yanlışını görüyor, öyle konuşuyorsa manevi olarak kördür. Gözünü açıp insanın ötesine bakamamıştır. Öteye bakabilmek için akıl gerekir, tefekkür gerekir, kalp gerekir, gönül gerekir, maneviyat gerekir, iman gerekir. İşte, insanın bedenine, beşeriyetine bakanlar imanı ile bakamamıştır.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “mü’min feraset ehlidir, Allah’ın nûruyla (imanıyla) bakar”296 buyurmuştur. İmanla bakmak demek; varlığa bakarken aşkla, muhabbetle bakmak, varlıkta rabbinin tecellisine, subhânlığına, hamidliğine (övgüye layık oluşuna), ekberliğine (tek büyük oluşuna) bakmaktır. Diğer türlü insan sadece baş gözüyle baktığında hayvanların gördüğünü görür.
Kulun bakışının hayvanların bakışından farkı olması için insan olarak bakması, peygamberinin nazarıyla; yani Allah’ın nazarıyla nazar etmesi şarttır. Mü’minler, rabbini bilenler, tanıyanlar, marifet sahibi olanlar varlığa bakarken Allah’ın nûruyla, imanıyla, rabbine tesbihiyle; sadece onun subhânlığına, hamidliğine, ekberliğine, ondan başka ilâh olmadığına bakarlar. Böyle bir kul her anda Allah’ın huzurundadır, Allah ile beraberdir, daimî zikirde, daimî namazda, tesbihte, hamdda, şükürde, tekbirde, tevhiddedir, bununla beraber Allah’a âbd olma, rabbine yaklaşma, rabbinin huzurunda olma ve rabbinin huzurunda durma yolundadır.
Biz de şehadet ediyoruz ki Allah subhândır. Onun her şeyi eksiksizdir, kusursuzdur, noksansızdır ve kemalat üzeredir. Bu yüzden her şey yerli yerindedir. Subhân olan Allah her şeyi isimleri ile tecelli edip yaratır, isimleriyle muamele eder ve her anda bizi kendine davet edip kendine çeker, rahmetinin içine alır, bizim için her gün bir şe’endedir, bir takdiri, bir emri, hükmü vardır ve o subhândır, eksiksizdir, kusursuzdur, noksansızdır. Hayata, varlığa böyle bakarsak hiçbir şeyde eksik ve yanlış göremeyiz.
Madem her şey yerli yerindeyse o zaman neden bu kadar yanlış görüyor, bunalıma giriyor, ağlıyor, sızlıyor, feryad ediyorsun! Allah her şeyine kefil değil midir! Allah âyet-i kerimede “yeryüzünde hiçbir canlı yoktur ki rızkı Allah’a ait olmasın.”297 Allah her canlı varlığın rızkını üzerine almıştır, buyuruyor. Bu rızık bir tek zahiri rızık değildir, Allah hem zahiri hem de manevi rızkı üzerine almıştır. Allah sana her konuda kefildir. O El Vekîl’dir, güvenilmeye layık olandır, öyleyse ona güvenmen gerekir. Allah “bana güven, benden emin ol. Ben senin için hayır olan, rahmet olan her şeyi yaparım. Sen benim ne yaptığıma bakma! Kendinin ne yaptığına, kendi kulluğuna bak! Sen kazanmaya bak! Bana yürümeye, koşmaya, nefsini kontrol altında tutmaya bak! Nefsinin isyanına, inkarına, küfrüne, şirkine, ilâhlık iddia etmesine dikkat et! Sakın ona bu tavizi verme! Nefsini bana kul yap! Sen nefis değilsin. Nefis senin sadece bineğindir, onu kullanman gerekir. Onu asla ilâh edinme! Senin ilâhın benim ve ben subhânım, eksik yapmam. Bu yüzden benden emin ol” buyuruyor. O hâlde neden bu kadar ağlayıp feryad ediyorsun! Feryad etmeyi bırak ve rabbine güven, ondan emin ol.
Genel olarak baktığımızda acaba Allah’ın subhânlığından ne kadar eminiz, varlığa bakarken Allah’ın subânlığına ne kadar şehadet ediyoruz! Acaba onun hakkını ne kadar takdir edebiliyor, layık olduğu şekilde onu tesbih edebiliyor, hamd edebiliyor, onu tekbir edip tevhid edebiliyoruz!
Dediğim gibi: Rabbimizi ne kadar tanıyorsak onu o kadar tesbih etme imkânımız vardır. Biri rabbini tesbih ediyorsa, meleklerin secde ettiği varlık olmuştur. Bu nedenle tesbih etmek öyle basit bir şey değildir. Hep birlikte Subhânallah sohbetleri boyunca rabbimizi nasıl tesbih edeceğimizi öğrenmeye ve “subhânallah” demeye çalıştık. Peki, ne kadar dedik? -Sadece deryadan bir damla misali söyledik. İnşallah Subhânallah Sohbetleri vesilesiyle hayatımız boyunca subhânallah demeye ve rabbimizin subhân olduğunu anlamaya devam edeceğiz.
Unutmamamız lazım ki “ben anladım” demek anlamak değildir. İnsan ancak Allah’ın güzelliğine, kudretine, subhânlığına, her şeyin ne kadar güzel ve ne kadar yerli yerinde olduğuna, Allah’ın bütün işlerini ne kadar eksiksiz, kusursuz yaptığına şehadet edince rabbinin subhânlığını anlayabilir.
İnsan önce kendi üzerinde, gönlünde, kendisine yapılan her muamelede, Allah’ın kendisi için yaptığı her takdirde Allah’ın ne kadar subhân olduğuna şahid olacak, rabbini anlayacak ve rabbinin bu muameleyi neden yaptığını bilecek ki “ben şehadet ederim ki sen subhânsın, senin bu işin eksiksiz, kusursuz, noksansızdır” diyebilsin. Tabii, bunun için kulun gönlünün genişlemesi gerekir. Öyle ki Allah’ın her bir ismini, tecellisini alabilsin, rabbini kendi gönlünde, gönül aynasında müşahede edip rabbinin subhânlığına şehadet edebilsin, ona teslim olabilsin, sadece rabbini seyretsin ve “neden, niçin, nasıl” demekten kurtulsun.
Elbette bu kolay bir şey değildir; ama rabbini isteyenlere, tercih edenlere kolaydır. Sadece “ben rabbimi, rabbimin rızasını, yakınlığını, dostluğunu istiyorum” diyenler bu işi becerirler. Kul, Allah yolunda çabasını, gayretini gösterip emek verince, fedakârlık yapınca Allah bunu ona ihsan eder, ikram eder. Hangi yolda olursa olsun yeter ki Allah yolunda olsun, derdi Allah’ın rızası, ebedi hayatı olsun, Allah’a yakınlık olsun Allah mutlaka ona öğretir; çünkü Allah âyet-i kerimede “Allah’a karşı takvâ sahibi olun (kulluk sorumluluğunuzu bilip yerine getirmeye çalışın). (Bakın) Allah size (neyi, nasıl yapmanız gerektiğini en ince ayrıntısına kadar) öğretiyor”298 buyurmuştur. Allah’a karşı ciddi olursanız, samimi olursanız Allah size öğretir. Allah’ın bu konuda vaadi vardır; ama Allah’ın rızasını kazanmayı dert edinmez, ciddiye almaz, bu ciddiyete sahip olmazsanız hiçbir şey kazanamazsınız.
Ciddiyet öyle “ben ciddiyim” demek değildir. Ciddi olmak insanın hem diliyle hem gönlüyle hem hâliyle hem ameliyle hem de bütün işleriyle ciddi olmasıdır. Allah kulunu en iyi bilendir. Kulunun öncesini de sonrasını da içinde bulunduğu hâli de hatta kulun bile kendisi hakkında bilmediği şeyleri dahi en ince ayrıntısına kadar bilen ve kuluna muameleyi öyle yapandır. Bu muameleyi de saf rahmetinden dolayı yapar. Şayet Allah her anda sana rahmetiyle muamele ediyor, kazanman için sana imkân veriyorsa o zaman senin de rahman ve rahim olan rabbine güvenmen gerekmez mi!
Allah sana nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun her konuda ona güvenmen şarttır. Bununla beraber Allah’ın sana neden böyle bir muamelede bulunduğuna bakıp ne yaptığını tefekkür etmen gerekir. “Allah’ın sana nasıl muamelede bulunduğuna bakman gerekir” derken, mesele onu hâşâ hesaba çekmek değildir. Kendinin ne yaptığını görmen ve kendini hesaba çekmendir. Nerede doğru yapıyor, güzel yapıyorsun, nerede “ben Allah’ın kuluyum” diyor, rabbine hamd ediyor, Allah’ın işini takdir ediyor, övüyorsun, nerede Allah’a itiraz ediyor, isyan ediyorsun, nerede “ben bunu anlamadım, acaba Allah burada niye böyle yaptı” diyorsun ya da nerede kendi işini bırakıp Allah’ın işine karışıyorsun, diye kendini hesaba çekmen ve yanlış yapmışsan ona göre kendini düzeltmendir.
Kendi hayatın hakkında herhangi bir şeyde kötü konuşursan bil ki Allah’ı kullara şikâyet ediyorsun ya da kulu kula şikâyet ediyorsun demektir. Kulu kula şikâyet ederken de yine Allah’ı şikâyet etmiş olursun. Mesela; “işler kötüdür” dediğinde Allah’ı şikâyet eder, “Allah bana rızık vermiyor” demiş olursun. Aynı şekilde “benim manevi durumum iyi değil, ben kulluk yapamıyorum, ibadet edemiyorum, bende muhabbet yok” dediğinde yine Allah’ı kula şikâyet etmiş olursun. Şayet kula şikâyet etmiyor, kendi kendine söylüyorsan o zaman da Allah’ı nefsine şikâyet ediyorsun demektir.
Senin şikâyet ettiğin her ne varsa o tamamen senin kendi hatanla, kusurunla, yanlış yapmanla alakalıdır. Yoksa, Allah subhândır, eksiksiz yapmıştır. Bütün kusur, hata, yanlış, eksik, günah, yanlış bakış sendendir, sen kendini hesaba çek. Nerede yanlış yaptığına bak ve yanlışını düzelt, eksik yapıyorsan eksiğini tamamla! Böyle yapınca her şeyin yerli yerinde olduğunu ve Allah’ın her şeyi yerli yerinde yarattığını göreceksin.
Her şeyi yaratan Allah subhândır ve yaptığı her şeyi eksiksiz, tam da olması gerektiği gibi yapar; ama sen her şeyi yerli yerinde yapmadığın gibi yerli yerinde olanı da bozuyor, yerinden ayırıyor, durman gereken yerde durmuyorsun. Hâl böyleyken neden rabbini şikâyet ediyorsun!
Allah, insanı kendisine yeryüzünde halife olsun, Hz. İnsan olsun, vahyini alıp onunla iman etsin, dirilsin, hayatını vahiyle yaşasın, onunla rabbini tanısın, peygamberini örnek alsın ve ona tabi olsun, diye indirmiş ve insanı en kâmil yere koymuştur.
Hâl böyleyken baktığımızda acaba kaç kişi Allah’ın kendisini bıraktığı yerde durabiliyor! Oysaki insanın öyle bir duruş sergilemesi, öyle bir duruşla durması gerekir ki kendini başka, peygamberini başka görmesin. Tam tersine “ben oyum o da ben. Peygamberim hayatı yaşarken nasıl yaptıysa ben de öyle yaparım. O, Allah’a nasıl iman etti, Allah’ı nasıl sevdi, rabbini nasıl tesbih etti, hamd etti, tekbir etti, tevhid ettiyse ben de rabbimi öyle hamd ile tesbih ederim, tekbir ve tevhid ederim. Peygamberim Allah yolunda nasıl her şeyi ile cehdetti, cihad etti, çabasını, gayretini sarf etti, rabbine nasıl yürüdüyse ben de öyle yürürüm ve gerekeni yaparım” demesi gerekir.
İnsanın bunu yapabilmesi için vazgeçmesi gereken tek şey; nefsidir. Başka bir şey değildir. O vehmi, hayali, pis olan, kendini Allah’a şirk koşan, insanlara ve Allah’ın âyetlerine karşı kibirlenen, “ben, bence, bana göre, ben biliyorum” diyen, o pis kokan; rabbine, Kur’ân’a, peygambere karşı edepsiz, küstah, alçak olan nefsinden vazgeçmesidir. Nefis durmadan konuşur ve edepsizlik, saygısızlık yapar. İnsan da onun ilâhlığından, o pis varlıktan; yani nefsinden vazgeçince, onu dinlemeyince, ciddiye almayınca peygambere tâbi olmuş, peygamberi gibi, Allah’ın zatı ve sıfatı ile tecelli ettiği nûr olur.
Bunun için insan önce nefsine “sus” demelidir.
Peki, nefis “sus” deyince susar mı?
Susmaz. Tam tersine bağırır, çağırır, feryad eder, isyan eder, küfreder. Buna şahid oluyoruz; ona güzelliği ne kadar göstersen ve “senin rabbin subhândır” desen bile mutlaka bir yerde kusur, eksik, yanlış bulur ve “acaba?” der. Bütünüyle bir güzelliğe baksa, hatta peygambere baksa bile yine onda hata, yanlış, eksik arar. Eğer en güzel olanlarda bile hata, kusur, eksik arıyorsa artık bakışının nasıl olduğunu hesap etmemiz lazım! En güzelde bile hata, kusur görürse bu durumda üzerine çamur, yanlış, hata, kusur, kir, günah bulaşan birinde hiç güzellik görür mü! Zaten kusur bulmak için bahane arıyordu, elbette ki onda da kusur görür.
Kim insanın kaybetmesini ister, insanı yetersiz görür, Allah’a yeryüzünde halife olmaya layık görmez, Hz. İnsan olarak görmez, Allah’ın onu ahsen-i takvim üzere, en güzel kıvamda yarattığını görmez? -Tabii ki iblis, şeytan görmez! Diğer taraftan insanı güzel gören, ona esmâyı talim ettiren, “insanı ahsen-i takvim üzere, en güzel kıvamda, en güzel surette yarattım”299 buyuran, insanı halife olmaya, kendisine veli olmaya, yakın olmaya, sohbetine layık gören, zatı ve sıfatıyla tecelli edip güzelliğinin üzerinde görünmesine layık gören kimdir? -Elbette ki Allah’tır.
Biz de ya Allah ile bakarız ya da iblisle, şeytanla bakarız. Allah ile bakanlar “subhânallah” derler. Allah ile bakamayanlar “subhânallah” diyemezler. Diliyle “subhânallah” derler; ama kalpleri bunu yalanlar, inkâr eder. Böyleleri tesbihinde, tahmidinde, tekbirinde, tevhidinde ve imanında yalancıdır. Rabbini tanımamış, anlamamıştır. Onlara göre kendilerinden daha akıllı hiç kimse yoktur!
Şayet böyle olacaksan senin aklın neye çalışıyor, Allah bu aklı sana neden verdi! Allah sana akıl verdiyse, hak ile bâtılı ayırt etmen, hakikati görmen, rabbine şehadet etmen içindir. Göz bir şeye baktığında gördüğü şeyi yorumlayacak olan akıldır. Allah da insana gördüklerini doğru yorumlasın, gördüklerinin arkasında tecelli eden mülkün malikini, melikini görsün, ona şahid olup, şehadet etsin diye akıl vermiştir. Bu durumda aklını kullanmıyor, baktığın her şeyde mülkün malikini görmüyorsan aklın sana gereksizdir; çünkü aklını kullanmamayı ve kör olmayı tercih etmişsin!
Sohbetlerimiz boyunca devamlı söyledim: Rabbimizi tesbih etmeyene kadar rabbimizin hakkını takdir etmiş olmayız. Allah, iman etmeyenler için “onlar Allah’ın hakkını takdir edemediler”300 yani “Allah’ı takdir edemediler, tanımadılar” buyurmuştur. Eğer Allah’ı tanısalardı rablerini tesbih eder, tekbir eder, tevhid ederlerdi, Allah’a şirki koşmazlardı. Bu yüzden Allah’ı tanımadan iman olmaz, tesbih olmaz, hamd olmaz, tekbir olmaz, tevhid olmaz.
Evet, hep birlikte rabbimizi tesbih ediyoruz.
“Şehadet ediyoruz ki sen subhânsın ya rabbi! Ben şahid oluyor, şehadet ediyorum ki kendimi bildim bileli, hayatım boyunca bana yaptığın her muamelen benim için en hayır olandır, rahmet olandır, ikram olandır ve hepsi benim kazanmam, öğrenmem, sana şahid olup şehadet etmem içindir. Ben de bana olan her bir muamelende subhân olduğuna şehadet ediyor, şahid oluyorum. Ben şehadet ederim ki sen subhânsın, ilâhsın, sen mülkün maliki ve melikisin, rahman ve rahim olan rabbimizsin. Bizi terbiye eden, eğiten, büyüten, öğreten, rızıklandıran, her türlü ikramı yapan ve hem zahiri hem bâtıni olarak kazanmamız için gerekeni yapansın. Senin her muamelen eksiksiz, kusursuz, noksansızdır, kemalat üzeredir; çünkü sen subhânsın ve ben her işinde senin subhânlığına şehadet ediyorum.
İster Kahhâr isminle ister Cebbâr isminle tecelli et. İster El Kebîr isminle ister El Mutekebbir isminle tecelli et, kudretini nasıl gösterirsen göster, bütün tecellinde şehadet ediyorum ki sen subhânsın. Senin yaptığın her şey en güzelidir, aklın da gönlün de ötesindedir. Sen aklın da gönlün de ötesinde, aklımın almayacağı, anlayamayacağım kadar subhânsın. Ben sadece gördüğüm, anladığım kadarıyla senin subhân olduğuna şehadet ediyorum; ama benim gördüğüm, anladığım da sadece gönlüm kadardır, aklım kadardır ve sonsuz bir deryadan bir damla bile değildir. Bu yüzden ben senin subhânlığına ne kadar şahid olursam olayım senin hakkını hiçbir zaman takdir edemem. Bir tek sen kendi hakkını takdir edebilirsin. Yalnızca sen subhânlığını, ekberliğini, nasıl bir övgüye layık olduğunu bilebilirsin. Ben sadece beşer hâlimle bana öğrettiğin kadarıyla seni tesbih ediyor ve sana ‘sen subhânsın’ diyorum.
Nerede olursam olayım her anda seni tesbih ediyorum. Bu tesbihimle, hamdımla, tekbirimle, tevhidimle sana bir şey vermiş olmuyorum. Tam tersine seni tesbih, tahmid, tekbir ve tevhid etmemle, güzelliğine, subhân olduğuna şahid olup şehadet etmemle sen beni şereflendirmiş oluyorsun. Beni küfürden, şirkten, nifaktan, yanlış görmekten, yanlış anlamaktan kurtarmış, karanlığımı aydınlatmış ve beni nûrlandırmış oluyorsun. Sen subhânsın ya rabbi! Ben de hem zahiri hem de manevi olarak senin subhânlığına şehadet ediyorum” diyoruz ve rabbimizi tesbih ediyoruz.
Manevi olarak gönül âlemimize baktığımızda, orada onun nefhettiği rûhtan, onun güzelliğinden, El Esmaû’l Husnâ’sından, onun nûrunun tecellisinden başka bir şey yoktur; ama şunu unutmamalıyız ki biz kuluz, Allah ise subhândır.
Gerisi, bu bedenimiz bizim çamurdan elbisemiz, rûhumuzun çamurdan bineğidir ve Allah bu bineği onunla imtihanları kazanalım, rabbimize âşıklığı yaşayalım, tadalım, rabbimizin tecellisine, güzelliğine, subhânlığına, hamidliğine, ekberliğine, ilâhımız olduğuna şehadet edelim diye bize vermiştir.
Bu âlem şehadet âlemidir. Burada rabbimizi, rabbimizin El Efâlu’l Husnâ’sını, El Esmâu’l Husnâ’sını, rabbimizin sıfatlarını, güzelliğini, subhânlığını müşahede etmeye ve rabbimize iman edip onu istemeye; yolunda yürümeye, koşmaya, davetine icabet etmeye ve rabbimize şahid olmaya gelmişiz.
Melekler cennete gidenleri karşılarken “selamun aleykum (selam sizin üzerinize olsun)! Tertemiz geldiniz. Artık ebedi kalmak üzere girin buraya”301 derler. Cennete gidenler tertemiz olmuşlardır; çünkü onlarda sadece Allah’ın güzelliği kalmıştır. Küfür, şirk, nifak, riya, haset, kibir, “ben, bence, bana göre” demek onlarda yoktur. Sadece “Allah” demek vardır. Üzerlerinde sadece Allah’ın nûru, El Esmâu’l Husnâ’sı, güzelliği tecelli etmiştir. İşte, ancak böyle olanlar Hz. İnsandır! Bu yüzden biz de rabbimizi hamd ile tesbih ediyoruz.
Allah’ın irade verdiği varlıkların dışında bütün varlık tertemizdir, pırıl pırıldır. Küfre, şirke düşmez, günah işleyemez, yanlış yapamaz, Allah’a itiraz edemezler. Yalnızca Allah’ın subhânlığına şehadet eder ve Allah’a hamd ederler. Bununla ilgili olarak Allah âyet-i kerimede “yedi gök, yer ve bunların içinde bulunan herkes O’nu tesbih eder. O’nu hamd ile tesbih etmeyen hiçbir şey yoktur”302 buyurmuştur. Onun için bütün varlık, rabbini tesbih eder, hamd eder, hamd ile tesbih eder. Hem de bizimki gibi de değil; çünkü biz tesbih ederken nefsimizle, kibrimizle, şirkimizle, itirazımızla, cehaletimizle beraber tesbih ediyoruz. Onlar ise bilerek, tertemiz olarak rabbini tesbih eder, hamd ederler; ama her biri Allah’ın birkaç ismiyle tesbih ederken yalnızca insan, Allah’ın doksan dokuz ismi ile birden Allah’ı tesbih edebilir, hamd edebilir. Zaten insanı şerefli kılan da budur; yani Allah’ın ona isimlerini talim etmesidir, insanın bütün isimleriyle Allah’ı tesbih etmesidir, hamd etmesidir. Böyle olmasa insanın ne özelliği vardır!
Dediğim gibi: İnsan, Allah’ı El Esmâu’l Husnâ’sından, sıfatlarından, efâlinden, işlerinden ne kadar tanıdıysa o kadar iman etme, rabbini tesbih etme ve hamd imkânına sahip olur. Tesbih edince de bütün varlığın, meleklerin tesbihiyle tesbih etmiş olur ki işte insan ancak böyle olduğunda meleklerin secdesine layık olur; ama Allah’ı tesbih etmezse o zaman da hiçbir şey olmaz!
Tesbihi doğru anlamamız lazım. Allah’ı tesbih etmek, elimize tesbih alıp otuz üç defa “subhânallah, subhânallah, subhânallah” demek değildir. Böyle tesbih mi olur! Bir “subhânallah” diyelim, bakalım diyebiliyor muyuz! Subhânallah demek öyle kolay, öyle basit bir şey midir! Allah bize “mademki ‘subhânallah’ dedin, o zaman hadi anlat bakalım, subhânlığıma nerede şahid oldun? Beni hangi işimde, esmâmda, kudretimde, sana olan hangi muamelemde tesbih ediyor, ‘Allah eksiksiz, kusursuz ve noksansızdır’ diyorsun?” diye sorsa buna cevap vermemiz gerekir. Onun için sohbetimize başlarken “şehadet ederim ki hayatım boyunca bana yaptığın her muamelede subhânsın ya rabbi” dedik. Çünkü rabbimizin her işinde ve her muamelesinde subhân olduğuna iman etmemiz ve buna şahid olmamız şarttır. Öyle ki “subhânallah” demiş olalım.
Allah’ın bize olan her muamelesinin saf hayır ve saf rahmet olduğuna dair bir kıssa anlatayım. Pir Abdulkadir Geylani (r.a.) Hazretleri anlatır.
“Gençliğimde bir gün ıssız yerlerde dolaşırken acıkmıştım, yemek için karşıma çıkan bir mısır tarlasına girdim ve bir tane mısır koparıp yedim. Sonra baktım ki ellerinde sopa olan iki kişi geldi ve ben yere düşünceye kadar beni dövdü. Ben anladım ki Allah her ne kadar şer’i olarak bahçede yemeye ruhsat vermiş olsa da benim ruhsatla amel etmemem gerektiğini bana öğretiyor. Ben de Allah’ın diğer insanlara izin verdiği şekilde bir şey yememem gerektiğini anladım ve bir daha da yemedim.”
Şeriata göre; insan acıktığında bir bağa ya da bahçeye girdiğinde oradan yiyebilir; fakat koparıp götüremez. Sadece orada durup yemesi gerekir. Şimdi insanlar zaten bunu da haram kılıyorlar; ama şer’i hükme göre yemesinde sakınca yoktur.
Mesela; biri açlıktan ölecekse domuz eti de leş de yiyebilir. Allah böyle bir ruhsat vermiştir.303 Buna rağmen iki kişi gelip onu yere düşünceye kadar sopayla dövüyorlar; ama Pir Hazretleri (r.a.), Allah’a “niye böyle yaptırdın! Ben senin kulunum, senin yolundayım, aşkından çöllere düşmüşüm, gece gündüz feryad ediyor, ibadet ediyorum” demiyor, bunun yerine “rabbim subhândır” diyor ve neden kendisine bu muameleyi yaptığının hikmetini anlamaya çalışıyor.
Allah bu muameleyle ona “sen seçilmiş bir kulsun, bu sana layık değildir, bir daha böyle yapma” buyurmuş oldu. O da zaten “bunlar neden beni dövdü! Bu neden başıma geldi, ben ne yapmışım, alt tarafı bir mısır yemişim” demedi. “Bir daha ruhsatla iş yapmamam gerektiğini anlamış oldum” dedi. İşte, doğru bakış böyledir. Bütün mesele bakış meselesidir ve karşılaştığımız muamelelerde doğru bakmamızdır.
Allah bu muameleyi, Abdulkadir Geylani (r.a.) Hazretleri’ni sevdiği için yapmış, hatta öyle bir şekilde yapmıştır ki Abdulkadir Geylani (r.a.) Hazretleri gençliğinde yaşadığı bu olayı yaşlılığında bile unutmamıştır. Şayet Allah ona daha farklı bir muamelede bulunsaydı, bunu mutlaka unuturdu.
Bizim de Allah’ın her muamelesinde onun subhânlığını böyle anlamamız ve hayata böyle bakmamız gerekir. Bakıp bize yaptığı bütün muamelelerde rabbimizin subhânlığına şehadet etmemiz gerekir. Diğer türlüsü iman ile bakış değildir, rabbimizin subhânlığına bakış değildir.
Doğru bakarsak her şeyi dosdoğru görürüz, rabbimizin bize yaptığı muameleyi neden yaptığını anlar ve onun subhânlığına şahid oluruz. Biz de şehadet ediyoruz ki rabbimiz subhândır. Bize yaptığı her muamelede, yaşattığı her imtihanda eksiksiz ve kusursuzdur, noksansız ve mükemmeldir. Bize nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun yaptığı her muamele bütünüyle en güzelidir, en doğrusudur.
Hayatımızın her anında böyle söylersek Allah’a karşı su-i zannımız biter.
Allah hakkında su-izanda bulunmanın cezası nedir?
Allah âyet-i kerimede “(bir de bunlar) Allah hakkında kötü zan ile zanda bulunan münafık erkeklere ve münafık kadınlara, müşrik erkeklere ve müşrik kadınlara azap etmesi içindir. Kötülük onları çepeçevre kuşatsın! Allah onlara gazap etmiş, onları lanetlemiş ve (âhiret günü) onlar için cehennemi hazırlamıştır. (Orası) Ne kötü bir varış yeridir!”304 Kim Allah hakkında su-i zanda bulunursa Allah ona gazap eder, onu lanetler ve ona cehennem azabı hazırlamıştır, buyurdu. Allah hakkında su-i zanda bulunmanın cezası budur. Eğer rabbimizi ne kadar tesbih edersek, tesbihimiz ne kadar gerçek olursa, Allah hakkında su-i zandan o kadar kurtuluruz. Aynı şekilde su-i zandan ne kadar kurtulursak, rabbimizi gerçek manada o kadar tesbih ederiz.
Demek ki Allah’ı tesbih etmek imanmış! İmanımıza göre tesbihimiz, hamdımız vardır. Rabbimizi överken el hamdu lillâhi rabbil âlemîn:305 “Hamd (övme ve övülme; yarattıklarını rahmetiyle eğiten, büyüten) âlemlerin Rabbi Allah'a mahsustur” diyoruz ya, övülmenin gerçek olması için övdüğümüz kişinin doğru yapmış, güzel yapmış olması gerekir. Aynı şekilde rabbimizi de gerçekten övebilmemiz için yaptığı her şeyin eksiksiz, kusursuz ve noksansız olduğuna, Allah’ın subhân olduğuna iman etmemiz gerekir. Öyle ki rabbimizin yaptıklarının gerçekten övülmeye layık olduğunu bilip onu övebilelim. Yoksa, Allah’ı övmüş, hamd etmiş, onu tesbih etmiş olmayız. Aksine bir de “falanca şöyle yaptı, o yüzden başıma bunlar geldi” dediğimizde bu defa sebebin sahibini yok saymış oluruz.
Biraz önce Pir Hazretleri’nin kıssasını anlattım. Gördüğümüz gibi; Abdulkadir Geylani (r.a.) Hazretleri köylüleri suçlamadı ve “onlar yüzünden oldu” demedi. “Ben yanlış yaptım, Allah da bir daha böyle bir yanlışa düşmemem için beni uyardı, ikaz etti. Bana ‘bunu sana yakıştırmıyorum, bir daha böyle yapma’ buyurdu” dedi. Hiçbir şekilde köylülere suçlamada bulunmadı; çünkü muamelenin nereden geldiğini biliyordu, zaten iman da budur.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “ayağınız taşa değerse sebebini düşünün” buyurmuştur. Ayağımızın taşa değmesinde bile Allah’ın bir muradı vardır. Allah bunda dahi bize bir şey öğretir ve bize “şunu yap” ya da “bir daha şunu yapma! Şurada yanlış düşündün, onu düzelt, bundan sonra doğru düşün” buyurur. Kısacası Allah her anda her muamelesiyle mutlaka bize bir şey öğretir.
Evet, unutmamamız lazım ki her anda Allah ile muhatabız ve onun huzurundayız. Onun her işi eksiksiz, noksansız ve kusursuzdur. Şayet kendi hayatımız için böyle söyleyemezsek rabbimizi hiçbir zaman tesbih edemeyiz. Bunun için karşılaştığımız her muamelede devamlı “rabbim subhândır, hamda layıktır. O âlemlerin rabbidir, benim rabbimdir, övgüye layıktır. Hata, kusur, eksik, yanlış görmem, yanlış anlamam tamamıyla benim kendi nefsimden ve cehaletimdendir” dememiz lazım. Biz yeter ki rabbimize karşı takvâ sahibi olalım, ciddi olalım, samimi olalım, “acaba niye böyle oldu” deyip anlamaya çalışalım, rabbimiz bize mutlaka öğretir.
İnşallah hep birlikte rabbimizi hamd ile tesbih edecek, tekbir edecek, tevhid edecek ve gerçek manada “lâ ilâhe illallah muhammedun resulullah” deyip her anda, her konuda rabbimizin subhânlığına şahid olup “subhânallah” diyeceğiz. Öyle bir gönül hâliyle, imanla, aşkla, muhabbetle “subhânallah” dememiz gerekir ki melekler bizim “subhânallah” deyişimizden sarhoş olsun ve bizim için “bu nasıl bir subhânallah deyiştir, evet sen secde edilmeye layıksın!” desin.
Allah âyet-i kerimelerde subhânallâhi ammâ yasifûn:306 “(Dikkat edin!) Allah Subhân’dır, onların vasıflandırmalarından (ve her türlü noksanlıktan münezzehtir. Onlar Allah’a iftira ettikleri için cehenneme gireceklerdir).” Subhânallâhi ammâ yuşrikûn: 307 “Allah Subhân’dır, (onların) şirk koştuklarından (ve her türlü noksanlıktan münezzeh olandır).” “El Esmâu’l Husnâ (en güzel isimler) Allah’ındır. Öyleyse O’na o (güzel isimleriy)le dua ed(ip yalvar)ın ve O’nun isimlerinde ilhad edenleri (fıtratındaki Allah’ın isimlerini yok sayarak doğruluktan ayrılıp eğriliğe sapanları ve zalimleri) bırakın! Yakında onlar yaptıklarının cezasını göreceklerdir”308 buyurmuştur.
El Esmâu’l Husnâ’yı Allah’a ait görmeden, El Esmâu’l Husnâya, Allah’ın isimlerinin güzelliğine şahid olmadan her bir ismiyle “subhânallah” demeden gerçek manada “subhânallah” demiş olmayız.
Nasıl?
“Allah rahman olarak subhândır, rahim olarak subhândır, kerim olarak subhândır, kahhar olarak subhândır, cebbar olarak subhândır, El Mecîd olarak, El Mucîb olarak (dualara icabet eden) olarak subhândır” dediğimizde Allah’ın her bir ismiyle “subhânallah” demiş oluruz.
Hem efâlinde hem esmâsında hem sıfatlarında Allah’ın güzelliğini görmez, “Allah her bir ismi ile subhândır” demezsek ister farkında olalım ister olmayalım, Allah’a şirk koşarız. Hâlbuki El Esmâu’l Husnâ Allah’a aittir ve Allah ona şirk koşulmasından münezzehtir, subhândır.
İnşallah Allah’ın subhânlığına, hamidliğine şahid olur, her işinde, muamelesinde, takdirinde, yaratmasında, hükmünde övgüye layık olduğunu görüp şehadet edeceğiz. Bununla beraber bütün efâllerinde, esmâsında, sıfatlarında tekbir edilmeye, “Allah u ekber” denmeye layık olduğuna iman edecek ve sadece rabbimizin ekber olduğunu bileceğiz. Nefsimize “ekber” demeyeceğiz! Amerika, Rusya ya da başka ülkeler gibi kendini bir şey zannedip “biz büyük bir ülkeyiz” diyenlere “ekber” demeyeceğiz! İnşallah büyük olanın yalnızca Allah olduğuna şahid olup şehadet edeceğiz. Kendini büyük gören, süper güç gibi zannedip “biz şöyle güçlü, kuvvetliyiz” diyen ülkelerin, inşallah mü’minler karşısında nasıl da darmadağın olduğuna, acze düştüğüne ve kaybettiğine şahid olacağız.
Allah âyet-i kerimede “eğer (Allah’a ve O’nun resulüne gerçekten) iman etmiş kimseler iseniz üstün gelecek olan (mutlaka) sizlersiniz” buyurmuştur. Görüldüğü gibi Allah, mü’minlerin üstün olduğunu buyuruyor. İster fert olarak ister cemaat ister ülke olarak olsun hiç fark etmez, eğer mü’minseniz üstünlüğü size vereceğim, buyurdu Allah. Buradaki şart yalnızca mü’min olmaktır.
Eğer mü’minsek, karşımızdaki isterse bütün dünya olsun hiç fark etmez, Allah bize galibiyeti verir ve bizi galip kılar. Mesele; rabbimizin vaadine iman etmektir. İman etmezsek ıvır zıvır şeylerle meşgul olur, basit şeyleri büyük görür ve Allah’ın büyüklüğünü unuturuz. Oysaki büyük olan bir tek Allah’tır. Rızkı veren de mülkün maliki de meliki de odur. Yaşadıklarımız ise sadece birer imtihandır. Biz de imtihanda olduğumuzu görürken Allah’ın subhânlığını unutmayacağız inşallah.
Evet, hep beraber Subhânallah Sohbetleri boyunca rabbimizi nasıl tesbih, tahmid, tekbir ve tevhid etmemiz gerektiğini anlamaya çalıştık.
Allah bizi yaratılış amacını ve rabbinin kendisi üzerindeki muradını unutanlardan eylemesin inşallah. Allah bizi gerçek manada “subhânallah” diyenlerden eylesin. Allah bizi; Allah’ın subhânlığına, âlemlerin rabbi olduğuna ve bütün âlemlerde, her bir varlık üzerinden övgüye, hamda layık olduğuna şahid olup şehadet edenlerden eylesin. Allah bizi Allah’ın büyüklüğünü, azametini kibriyasını, e’âlalığını, aliyyliğini, subhânlığını anlayanlardan eylesin ve gerçek manada Allah u ekber deyip Allah’ın davetine icabet edenlerden eylesin. Allah bizi “lâ ilâhe illallah” deyip Allah’tan başka ilâh olmadığına, Allah’ın ilâhlığına şehadet edenlerden ve şahid olanlardan eylesin. Allah bizi hem afakta (gördüğümüz her varlıkta) hem de enfüste (kendi nefsimizde) rabbinin ilâhlığına, Hakk’a, Hakk’ın varlığına şahid olanlardan eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
Subhânallâhi velhamdulillâhi ve lâ ilâhe illallâhu vallâhu ekber. Ve lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâhil aliyyil azîm.
El Fâtiha mâ’s salavât.
