KUL HAKKI NASIL ÖDENİR?
Kul hakkından önce kulun sahibi olan Allah’ın hakkı vardır. Hesabı görecek olan da Allah’tır. Genel olarak baktığımızda kul hakkına girmemiş bir insan neredeyse yoktur. Aynı zamanda bu bir imtihandır.
Kul hakkını sadece para olarak ya da birilerine zulmetmek, haksızlık etmek olarak anlamayalım. Kul hakkının başka boyutları da vardır. Misal; acıkmış bir insan ya da hayvan gördüğümüzde onu doyurabilecek durumdayken doyurmazsak veya durumumuz olduğu hâlde sıkıntıda olan birinin sıkıntısını gidermezsek onun bize hakkı geçer; çünkü Allah’ın bu tür durumlarda bizden istediği şey; aç olanı doyurmamız ve sıkıntısı olanın sıkıntısını gidermemizdir.
Aynı şekilde biri bir başkasını arkasından eleştirip çekiştirdiğinde o kişiyi gıyabında korumamız, savunmamız gerekir. Eğer savunmaz da gıybet yapanları dinlersek o hâlde onlara iştirak etmiş ve gıybete ortak olmuş oluruz. Böyle olunca da gıybeti edilen kişinin bize hakkı geçer.
Bir kul ile muhatap olduğumuzda ona zulmetmemek için önce “acaba rabbim nasıl yapmamı ister, nasıl yaparsam benden razı olur ve beni sever” deyip onun sahibinin hesabını yapmamız, onun hakkını öyle ödememiz gerekir.
Bir de hangi açıdan olursa olsun birinin hakkı üzerimize geçtiğinde Allah’ın bizi affedip etmeyeceğini Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e sormamız lazım. Kendi kendimize konuşup “belki Allah beni affeder” dememiz doğru değildir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu konuda ne söylemişse onu doğru olarak kabul etmeliyiz.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kul hakkını Allah’ın ödemesiyle ilgili Kıyamet gününden bir sahne anlatır.
“Kıyamet günü Allah, birinden büyük bir alacağı olan bir kulu huzuruna alır ve ona Mizan’ın önünde cennetten göz alıcı bir köşk gösterir. O kul, Allah’ın huzurunda, hesaptayken köşkü görünce ‘ya rabbi! Bu hangi peygamberin köşküdür’ diye sorar. Allah da ‘bunu satıyorum, istersen satın alabilirsin’ der. Kul ‘ya rabbi! Nasıl, hangi amelimle bunu satın alacağım’ diye sorar. Allah da ona ‘falan kulun üzerinde hesabın var, eğer ona hakkını helal edersen bu köşk senin olur’ der.”
Bunun bir sebebi olmalıdır. Allah her kulun hesabını böyle görür mü? -Elbette ki görmez! Peki, üzerinde kul hakkı olan zatın hesabını neden Allah görmüştür?
Çünkü o kul girdiği haklardan dolayı tövbe ve istiğfar etmiş, gözyaşı dökmüş, pişmanlık duymuş, aynı zamanda hatasını telafi etmeye çalışmıştır. Bundan dolayı Allah da onun tövbesini kabul etmiş ve o kulun hakkını ödemeyi kendi üzerine almıştır.
Bir kul da Allah’a döndüğünde Allah onun hesabını üzerine alır ve ayet-i kerimede buyurduğu gibi “Allah onun hesabını kolay eyler.”111 Hesabını tabir-i caizse formaliteden görür, şayet üzerinde kul hakkı varsa Allah bu hakkı da üzerine alır; ama kul, kabul olacak şekilde samimi bir tövbe etmemiş ve tövbesinin gereğini yerine getirmemişse o zaman Allah onun hesabını üzerine almaz.
Unutmayalım ki gönüller Allah’ın kudret elindedir. Birinin üzerimizde kul hakkı olsa bile Allah mutlaka bu hakkı ona affettirir. Mesele; rabbimizi kendimizden razı etmek, o zulümden ve haksızlıktan kurtulmuş olmaktır. Eğer biz kendimizi Allah’a teslim edersek ve bize ait bir şey olmaz, her şeyimiz rabbimize ait olursa o zaman hesabımız da ona ait olur ve Allah üzerimizde hakkı olan kulunu razı eder, bize hakkını helal ettirir. Bu yüzden kul hakkından önce Allah’ın hakkını görmemiz ve rabbimizi razı etmeye, sevindirmeye, ona mahcup olmamaya çalışmamız gerekir.
