close

HZ. MUSA (A.S.) İLE HZ. HIZIR KISSASINI NASIL ANLAMAMIZ GEREKİR? AYRICA ALLAH’IN, HZ. MUSA (A.S.)’A İLİM ÖĞRETMESİ İÇİN HZ. HIZIR (A.S.)’I VESİLE ETMESİNDEKİ HİKMETİ NEDİR?

Peygamber varisi olan bir Mürşid-i kâmilin Kur’an’ın hem zahiri hem de batıni manasını bilmesi gerekir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “Allah bu Kur’an’ı batın ve zahir üzerine indirmiştir”367 buyurduysa o hâlde Kur’an’ın bir bâtıni (manevi) bir de zahiri tarafı vardır.

Allah, Hz. Musa (a.s.) ile Hz. Hızır (a.s.) kıssasında bir şeyleri anlatmayı dilemişse o zaman Allah’ın bu kıssada ne demek istediğini öğrenmek, anlamak gerekir.

Hz. Musa (a.s.) manevi ilmi öğrenmek için Allah’ın katından kendisine ilim bahşettiği kul ile buluşmayı istediğinde Allah, Hz. Musa (a.s.)’a o kulu iki denizin birleştiği yerde bulabileceğini buyurur.368

İki denizin birleştiği yerin mutlaka bâtıni bir manası vardır. Aslında iki denizin biri zahiri ilme sahip olan Hz. Musa (a.s.), biri de manevi ilme sahip olan Hz. Hızır (a.s)’dır. Hz. Musa (a.s.) ile Hz. Hızır (a.s.) iki denizin buluştuğu yerde buluşurlar. Sonra Hz. Musa (a.s.) Hz. Hızır (a.s.)’a “Allah’ın sana katından öğrettiği ilmi bana öğretmen için sana tabi olayım mı” yani bu ilmi öğretmen için sana tabi olmak istiyorum,369 der.

Bir peygamber neden bir kula tabi oluyor! Mutlaka bunun da bir hikmetinin olması gerekir. Allah bunun sebebini beyan etmiştir. Hz. Musa (a.s.) zahiri olarak her türlü ilme sahiptir; ama Hz. Hızır (a.s.) da manevi olarak batıni ilme sahiptir.370

Hz. Hızır (a.s.) Hz. Musa (a.s.)’ın “sana tabi olayım mı” sözüne karşılık ona “sen benimle olmaya sabredemezsin”371 der; çünkü Allah katında kendisine ilim verilmiştir, bu yüzden Hz. Musa (a.s.)’ın kendisine sabredemeyeceğini bilir. Hz. Musa (a.s.) ise “inşallah beni sabredenlerden bulursun”372 deyip ona tabi olma hususunda ısrar eder. En son Hz. Hızır (a.s.) bunu kabul eder ve birlikte bir gemiye binerler.

Zahiri olarak ne kadar ilme sahip olursan ol mutlaka kendisine Allah katından ilim verilmiş bir kula, bir Mürşid-i kâmile ihtiyacın vardır. Allah bize bunu öğretiyor. Bu yüzden bir peygamberin bilgisine sahip olsan da mutlaka Allah’ın kendisine katından ilim verdiği bir Mürşid-i kâmille beraber olman lazım. Bu kıssadan öncelikle bunu anlamak gerekir.

Allah’ın bize katından ilim öğretmesini istiyorsak o zaman bizim de Hz. Musa (a.s.)’ın yaptığını yapıp Allah’ın katından ilim verdiği bir kula tabi olmamız, tabi olurken de ona itiraz etmememiz lazım; çünkü Hz. Musa (a.s.), Hz. Hızır (a.s.)’a “hiçbir şekilde sana karşı gelmeyeceğim”373 demişti.

Evet, Hz. Musa (a.s.) ile Hz. Hızır (a.s.) birlikte önce gemiye binerler. Hz. Hızır (a.s.) da gemiyi kusurlu hâle getirir.374 Hz. Hızır (a.s.) en son bunu neden yaptığını anlatırken “gemi kusurlu olsun da karşı tarafta duran melik gemiye el koymasın diye bunu yaptım”375 der. Son olarak da “ben bunları kendiliğimden yapmadım”376 yani Allah’ın bana verdiği emirle yaptım, diye cevap verir.

Bu yüzden biri bir Mürşid-i kâmile tabi olduğunda Mürşid-i kâmile itiraz etmemelidir; çünkü Mürşid-i kâmil bir şey yapıyorsa bunun mutlaka bir sebebi vardır. Mürşidimiz bize kusurlarımızı daha doğrusu yanlışlarımızı gösteriyorsa düzelelim ve Allah’a göre güzel olalım diyedir. Bizim de buna karşı itiraz etmememiz, aksine ona sarılıp yanlışlarımızdan kurtulmaya ve güzelleşmeye çalışmamız gerekir. Zaten bir Mürşid-i kâmile tabi olanlar ne kadar hatalı, kusurlu, günahkâr olduğunu daha doğrusu ne kadar şirkte olduğunu hemen görür ve anlar.

Aynı şekilde Hz. Hızır (a.s.)’ın bir çocuğu öldürmesi de böyledir.377 Hz. Hızır (a.s.)’ın çocuğu öldürmesi demek bâtıni olarak nefsi öldürmesi demektir. Allah, nefsin tezkiyesini, terbiyesini peygamberlerine, dolayısıyla peygamber varislerine verir. Bu kıssa Hz. Musa (a.s)’ın yetişme döneminde geçmiştir. Elbette ki Hz. Musa (a.s.) daha sonra bu manevi ilmi öğrenmiştir.

Allah bu kıssada Allah’ı, Allah’ın rızasını, dostluğunu, cemalini isteyen, Allah’a dost olmak isteyen bir kulun bir Mürşid-i kâmile tabi olurken nasıl hareket etmesi gerektiğini öğretir.

Bu tabiyet sırasında Hz. Musa (a.s.)’ın ilmi geçersizdir. Şayet Hz. Musa (a.s.) Allah’ın katındaki bilgiyi öğrenmek istiyorsa sadece Hz. Hızır (a.s.)’a tabi olmalı, bununla beraber ona soru sorup “neden böyle yaptın” da dememelidir. Derse yolculukları biter; çünkü Hz. Hızır (a.s.), Hz. Musa (a.s.)’a bu hakkı üç sefer tanımış, Hz. Musa (a.s.) da her defasında itiraz edince sonunda ona “sen benimle olmaya sabredemezsin, dayanamazsın” demiş ve Hz. Musa (a.s.) ile yolculukları bitmiştir.

Hz. Hızır (a.s.)’ın, çocuğu öldürmesi nefsi öldürmesi demektir, dedik; yani Mürşid-i kâmil, dervişe muamele ederken dervişin nefsinin tezkiye olması, terbiye olması, aradan çekilmesi; yani manevi olarak ölmesi gerektiğinde dervişin, mürşidine müsaade etmesi ve itiraz etmemesi gerekir. Şayet mürşidine müsaade etmez, nefsine sarılır “bence bu böyledir, bence şöyledir, bana göre doğru budur” derse mürşidinin onu manevi olarak öldürmesine müsaade etmemiş olur.

Eğer Mürşid-i kâmil, nefsi manevi olarak öldürürse Allah onun yerine hakikisini verir. Hz. Hızır (a.s.)’ın, çocuğu öldürdüğü kıssada Allah zaten böyle de buyurmuştur.378 Allah, kula hakiki varlığı verince o kul bu defa mü’min olur, nefsi iman etmiş, mü’min olmuş, Allah’ın rızasını, dostluğunu, rabbini isteyen kul olmuş olur. Kısacası vehmi olan nefsi gider yerine hakiki varlığı gelir.

Hz. Hızır (a.s.)’ın hazine bulunan duvarı tamir etmesi de böyledir.379 Hazine insandadır. Bu hazine; Allah’ın, kuluna nefhettiği ruhtur. İnsanın bu ruhu bulabilmesi için olgunlaşması, buluğa ermesi ve onu anlayabilecek, tadabilecek seviyeye gelmesi gerekir. Mürşid-i kâmil, dervişi bu seviyeye getirmeye çalışır, derviş bu seviyeye gelmeden önce de onu bazı manevi hallerden, durumlardan muhafaza eder; çünkü derviş, bazı manevi halleri anlayabilecek, tadabilecek manevi olgunluğa, rüşte erişmeden bu halleri yaşarsa helak olur. Hem kendisi yanlış yapıp kendi kendini helak eder hem de başkaları tarafından helak olur.

İşin manevi tarafının kısaca anlaşılması için böyle bir parça anlattım. Yoksa bunu en az birkaç saat boyunca detaylı olarak anlatmam gerekir ki işin manevi hikmeti geniş bir şekilde anlaşılmış olsun.

Hz. Musa (a.s.) ile Hz. Hızır (a.s.)’ın kıssasından kısaca anlamamız gereken şey; işin manevi boyutudur. Allah bu kıssada bize bir Mürşid-i kâmile tabi olurken ona itiraz etmememiz gerektiğini anlatır. Her ne kadar bir peygamber kadar bilgiye, ilme sahip olsak da Allah katından özel bir bilgi öğrenmeyi, Allah’ın muradını, sırrı öğrenmeyi istiyorsak, kendimizi tanımayı, kendimizdeki hazineyi bulmayı istiyorsak, nefsimizi tezkiye edip hakiki insan, gerçek manadaki insan olmayı istiyorsak bir Mürşid-i kâmile tabi olmamız ve ona itiraz etmememiz gerektiğini Allah bize öğretiyor.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Camiu’s Sagir 2. Cilt, 1. Bölüm No: 379 ↩
  2. Kehf /60 ↩
  3. Kehf /66 ↩
  4. Kehf /65 ↩
  5. Kehf /67 ↩
  6. Kehf /69 ↩
  7. Kehf /69 ↩
  8. Kehf /71 ↩
  9. Kehf /79 ↩
  10. Kehf /82 ↩
  11. Kehf /74 ↩
  12. Kehf /81 ↩
  13. Kehf /77 ↩