YARATILIŞIN GAYESİ VE ALLAH’IN BİZİM ÜZERİMİZDEKİ MURADI NEDİR?
17.BÖLÜM
YARATILIŞIN GAYESİ VE ALLAH’IN BİZİM ÜZERİMİZDEKİ MURADI NEDİR?
Yaratılışın gayesiyle ilgili soruya mutlaka bütün insanların cevap verebilmesi gerekir. Şayet biri yaratılışın gayesinin ne olduğu sorusuna cevap veremezse hayatı gerektiği gibi Allah’ın yaratmasına uygun bir şekilde yaşayamaz. Hayatı Allah’ın yaratmasına uygun yaşayabilmesi için de öncelikle yaratılışın gayesinin ne olduğunu öğrenmesi gerekir.
Allah’ın üzerimizdeki muradının ne olduğunu gerçekten anlarsak bu durumda nasıl düşünmemiz, nasıl konuşmamız, ne yapmamız ve nasıl yapmamız gerektiğini anlar, hayata ve insana, öğrenmeye, kazanmaya ya da kaybetmeye, kısacası her şeye karşı doğru bakarız. Bununla birlikte meydana gelen meseleleri, olayları her ne olursa olsun yaratılışın gayesine göre doğru bir şekilde yorumlama imkânımız olur.
Allah ayet-i kerimede ve mâ hâlaktul cinne vel inse illâ li ya’budûn:256 “Ve ben cinleri ve insanları yalnız bana âbd olsunlar diye yarattım” buyurur. O hâlde yaratılışın gayesini, Allah’ın bizim üzerimizdeki muradını anlayabilmemiz için öncelikle âbd olmayı anlamamız gerekir.
Peki, âbd olmak ne demektir, âbd olmak ibadet etmek, namaz kılmak, oruç tutmak mıdır, yoksa âbd olmak başka bir şey midir! Bunu doğru anlamak çok önemlidir; çünkü âbd olmayı doğru anlamazsak yaratılışın gayesini de doğru anlamamış oluruz.
“Âbd olmak” kelimesine farklı bir mana yüklersek âbd olmayı bütünüyle yanlış anlarız. Âbd olmak kelimesi genel olarak ibadet etmek manasında anlaşılmıştır. Eğer biz de âbd olmayı ibadet etmek olarak anlarsak biz de hayatı yanlış anlamış oluruz; çünkü âbd olmak ibadet etmek demek değil; gönlünü kaptırmak, sevmek, âşık olmak bununla beraber sevdiğinin sevgisini kazanmak için peşinden koşmak demektir.
İsterseniz şimdi de Allah’a âbd olmayı nasıl anlamamız gerektiğini izah edeyim.
Allah’a âbd olmak derken kendisini yaratan rabbine âşık olmak, onu sevmek, onun rızasını, dostluğunu, cemalini istemek, onun istediği gibi, sevdiği gibi bir kul olmak olarak anlamamız lazım. Bununla beraber Allah’a âbd olmak; Allah kendisini nasıl sevmemizi ve bu sevgimizi, imanımızı nasıl ispatlamamızı istiyorsa hayatı öyle yaşayıp Allah’ın rızasını, dostluğunu, sevgisini kazanmamızdır. İşte, yaratılışın gayesi de budur.
Allah bir hadis-i kutside “insanı yaratıp dünyaya gönderdim ki varlığının tadını tatsın diye” buyurur. Şayet Allah, insanı dünyaya göndermeseydi insan varlığını tadamazdı. Bu yüzden yaratılışın gayesi derken bunların hepsini beraber anlamak gerekir.
İnsanın iki türlü varlığı vardır; biri zahiri, diğeri de manevi varlığıdır. İnsanın zahiri olan varlığı topraktandır. İnsan yerken, içerken, ısınırken, üşürken, korkarken ve endişe ederken bu zahiri olan varlığını tadar.
Bir de nefahtu fîhi min rûhî:257 “Ben ona (insana) ruhumdan nefhettiğimde” ayetinde Allah’ın buyurduğu üzere insanın manevi olarak Allah’tan olan varlığı vardır. İnsanın, Allah’ın kendinden nefhettiği bu ruhu; yani hakiki varlığını tatması gerekir. Eğer bunu tatmazsa hem yaratılışının gayesi hem de Allah’ın muradı onun üzerinde gerçekleşemez.
Bütün varlık, bütün mahlûkat ve bütün hayvanlar topraktan olan beşerî tarafını tadar; ama Allah, insana ruhundan nefhetmişse o hâlde insanın topraktan olan beşerî tarafının yanı sıra aynı zamanda Allah’tan olan ruhunu, Allah’ın nurunu, güzelliğini bilmesi hatta bilmesi yetmez, bir de onu tatması gerekir.
Dediğim gibi; insanın manevi olan tarafını “Allah bana ruhundan nefhetmiş” deyip bilmesi yetmez, onu mutlaka tatması lazım. İlim olarak bunu bildikten sonra yapılması gereken şey; bunu tadabilmek, Allah’ın bize nefhettiği ruhla beraber olabilmek ve Allah’ın nefhettiği ruh olabilmek için bir çaba ve gayret sarf etmektir.
Elbette ki yol Allah’a gider. Böyle bir yolculuk da aşkla, imanla yapılır. Kul, Allah’ı ne kadar severse, kulun, Allah’a olan muhabbeti ne kadar şiddetliyse imanı o kadar kâmil, yolculuğu da o kadar hızlı ve o kadar şiddetli olur.
Unutmamamız lazım ki ibadetler bizim için amaç değil araçtır. Bu yüzden ibadet ederken yaptığımız ibadetin bizim için araç olduğunu, ibadet edince neyi kazanacağımızı, etmeyince de neyi kaybedeceğimizi bilmemiz gerekir.
Bütün ibadetler, bütün iyilikler, hayırlar ve güzellikler imanı kemâle erdirmek için; yani Allah’a olan muhabbetimizi arttırmamız içindir. Muhabbettimiz arttıkça da imanımız kemâle erer.
Her zaman söylüyoruz; iman, Allah’ı çok şiddetli bir şekilde sevmek demektir. Bununla ilgili olarak Allah ayet-i kerimede “insanlardan öylesi var ki Allah’ı sever gibi başkalarını (başka şeyleri) severler. Oysa ki mü’minlerin Allah’a olan muhabbetleri çok şiddetlidir”258 buyurur. İşte, çok şiddetli muhabbet; aşk demek, âşık olmak demektir ve bu da mü’minin vasfıdır.
Hâl böyleyken bir insanda bu vasıf yoksa; yani biri, Allah’ı çok şiddetli sevmiyor, bu sevgisini ispatlamaya çalışmıyorsa, Allah’a itaat etmeye, resulüne tâbi olmaya, Allah’ın emrettiklerini yerine getirmeye, yasakladıklarından da sakınmaya çalışmıyorsa, kısacası imanını ispatlamaya çalışmıyorsa bu durumda onun imanı ölü bir imandır ve imanı onu harekete geçirmiyor demektir. Bu nedenle yaptığı ibadetleri ona fayda vermez ve imanını artırmaz.
Evet, yaratılışın gayesi; Allah’a âbd olmak, âşık olmak ve Allah’ı her şeyden çok sevmektir; yani iman etmektir. Allah, imanımızı artırmak için emirler vermiş, yasaklar, sınırlar koymuştur. Biz de onları yerine getirmeye çalışırken Allah’a âbd olmuş, imanımızı artırmış, Allah’ın bize nefhettiği ruhla beraber olmuş ve ruhumuzu, rabbimizin nurunu, güzelliğini tatmış oluruz.
Allah bize baktığında kendi güzelliğini, El Esmau’l Husna’sını üzerimizde görmelidir. Bunun için de Allah’ın isimleri üzerimizde tecelli etmelidir. Allah’ın isimleri üzerimizde tecelli edince Allah’a ayna olur, halife oluruz. Bu da Allah’ın muradı ve yaratılışın gayesidir. Bilelim ki Allah kendi güzelliğini, isimlerini üzerimizde ne kadar görürse Allah’ın sevgisine o kadar layık oluruz.
Allah herhangi bir şeyi sevmekten münezzehtir. Allah sadece kendi kendini, kendi güzelliğini, El Esmau’l Husna’sını sever. Bütün varlık, bütün kâinat onun El Esmau’l Husna’sından, isimlerinin tecellisinden ibarettir. Bu isimleri en kâmil manada üzerinde gösteren insandır, bu nedenle insan, Allah’ın yeryüzündeki halifesidir; çünkü Allah’ın isimleri en kâmil manada insanın üzerinde görünür, dolayısıyla insan, Allah’a halife olmaya ve onu temsil etmeye layıktır; ama temsil ederken aslını; yani Allah’ı temsil etmesi gerekir ki Allah’a halife olabilsin.
Şayet insan aslı, Allah’ı temsil etmiyorsa, Allah’ın isimleri, güzelliği onun üzerinde görünmüyorsa o zaman şeytan oraya müdahâle eder ve insan, şeytanı temsil etmeye başlar. Böyle olunca da rabbine gitmek yerine ters tarafa doğru gider ki bu da Allah’tan uzaklaşmaktır; yani kul ya Allah’a doğru seyreder, yolculuk yapar, ya da yolculuğunu ters tarafa yapar, ya Allah’ın güzelliğini üzerinde gösterir ya da Allah’tan kaçar. Güzellik olmayınca çirkinlik, aydınlık olmayınca karanlık olur. İnsan, Allah ile beraber olmadığında şeytan hemen ona müdahâle eder ve insan, şeytanla beraber olur.
İnsan, Allah’tan uzaklaşırken bir de kendinden, Allah’ın kendisine nefhettiği ruhtan, Hz. İnsan olmaktan, Allah’a âbd olmaktan, imanından uzaklaşır. Bu uzaklaşmasının neticesinde ise rabbini, kendini, Allah’ın kendisine nefhettiği ruhunu, Allah’ın güzelliğini kaybeder. Böylece insanlığını kaybeder. Bu yüzden devamlı olarak “insanlar cehenneme gitmez, insan olan cehenneme gitmez; hayvan gibi olanlar, rabbini dinlemeyenler, rabbinin vahyine, ayetlerine karşı kör ve sağır davrananlar cehenneme gider” diyoruz.
Yaratılışın gayesi; Allah’a âbd olmak, âşık olmak, Allah’ın güzelliğini üzerinde göstermek, Allah’ın nefhettiği ruhu tatmak, bununla beraber Allah’ın nefhettiği ruh olmak, Hz. İnsan olmaktır, dedik. Bunlar amaçtır, gayedir. İbadetler, iyilikler, hayırlar, güzellikler ise bu imanı, aşkı, muhabbeti, kulluğu, kısacası amacı kazanabilmek için birer araçtır.
Eğer aracı amacın yerine koyarsak, aracın amaç olduğunu zanneder, böylelikle amacımızı kaybederiz. Bunun sonucunda ise bizde hiçbir değişiklik olmaz. Zaten böyleleri de vardır. Çevremizde mutlaka görmüşüzdür. Öyleleri var ki; elli sene boyunca ibadet ettiği hâlde hâlâ eski tas, eski hamamdır ve üzerinde güzellikten hiçbir eser yoktur. Oysaki biri yirmi sene, elli sene boyunca ibadet etmişse o kişinin rahmetinin, merhametinin, cömertliğinin, kerimliğinin artması ve şükreden, sabreden, hatayı, kusuru affeden; ğafur, ğaffar, hâlim bir kul olması; yani Allah’ın isimlerinin onun üzerinde tecelli etmesi gerekirdi. Tabi, bunca yıldır yaptığı ibadeti ona fayda vermiş, Allah onun ibadetini kabul etmiş olsaydı ibadetleri onun güzelliğini artırırdı. İşte, kişi ibadet etmeyi amaç olarak zannetmiş, Allah’ın ibadetlerdeki muradını anlamamışsa, sadece beden itibariyle eğilip kalkıyor, böyle yaparak da ibadet ettiğini zannediyorsa yaptığı ibadetler onu güzelliştirmez ve Allah’ın isimleri onun üzerinde tecelli etmez.
Unutmamamız lazım ki ameller niyetlere göredir. Bizim de önce niyetimizi düzeltmemiz gerekir. Niyetimizi düzeltebilmemiz için de nasıl düzeltmemiz gerektiğini bilmemiz; yani yaratılışın gayesini bilmemiz ve Allah’ın bizim üzerimizdeki muradını anlamamız sonra da bunun gereğini yerine getirmeye çalışmamız gerekir. Öyle ki niyetimiz doğru olmuş, düzgün olmuş olsun, böylelikle biz de doğru yapmış olabilelim.
