MEZHEPLERE TABİ OLMAK GEREKİR Mİ VE HADİSLERLE AMEL EDİLİR Mİ?
Mezhep yol demektir. Hayatı yaşarken bir mezhebe tabi olmak, bir yolu yürümek gerekir ve yol bilmeden de yürünmez. O halde İslam’ı yaşarken ana caddeden yürümek; ayetleri, Kur’an’ı, hadisleri ve sünnetleri bütünüyle bilmek gerekir. Biri Kur’an’dan, hadislerden ve sünnetlerden hüküm çıkarabilecek vasfa sahip olursa bu durumda herhangi bir mezhebe tabi olması gerekmez; çünkü zaten kendisi içtihat edebilecek bir makamdadır; ama kişi içtihat edebilecek bir makamda değilse o zaman içtihat edebilen birine uyması gerekir.
Birinin bir mezhebe tabi olduğunda “ben falanca mezhebe tabi oldum, o mezhep imamı her ne söylerse o öyledir” demesi de kesinlikle doğru değildir; çünkü bir mezhebe tabi olmak, uymak o mezhep imamının söylediği her şeyi gözü kapalı ve aklını kullanmadan kabul etmek manasına gelmez.
Bu yüzden bir mezhep imamı herhangi bir konuda içtihat ettiğinde öncelikle o mezhebe uyan kişinin, mezhep imamının o içtihadı yaparken hangi ayete, hadise ve sünnete göre içtihat yaptığını öğrenmesi gerekir ki o mezhebe tabi olmuş, uymuş olsun. Yoksa kişi o mezhebi sadece taklit etmiş olur.
Mesele verilen hükmün ayette, hadiste ve sünnette nasıl anlaşıldığıdır. Kişinin bunu anlaması gerekir ki mezhepler arasında bir tercih yapabilsin, yanlışa düşmesin.
İnsan için ebedi hayatı kazanmak her şeydir. Biri ebedi hayatını kazanmak istiyorsa onun getirdiği zahmetlere de katlanmalıdır. Eğer biri bu zahmetlere tek başına katlanamaz, gücü buna yetmez ve pes edip “benden bu kadar” derse, bu durumda mutlaka bir mezhebe uyması, en azından bir mezhebi taklit edip yolu yürümesi gerekir.
Bunun yanı sıra hadislere de uymak gerekir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz asla kendinden bir söz söylememiştir, her ne söylemişse söylesin söylediği her söz mutlaka Allah’ın vahyettiğidir; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Allah’ın vahyinden başka bir şey söylemez.
Bütün hadisler Kur’an’ın tefsiridir. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in Kur’an’ın dışında bir şey söyleme ihtimali kesinlikle yoktur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hayatı da böyledir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz düşüncede dahi en ufak bir eksik, bir yanlış yaptığında Allah onu uyarmış ve o yanlışı düzeltmiştir; çünkü Allah yanlışı kabul etmez ve onu düzeltir.
Peki, her hadise uymak doğru mudur?
Hayır, her hadise uymak doğru değildir. Eğer o hadisler sahihse, dolayısıyla Kur’an’a ve Allah’ın vahyine ters düşmüyorsa işte o hadisleri kabul etmemiz gerekir. Yoksa Allah’ın vahyine ters düşen bir hadisi kabul ettiğimizde ayetleri inkâr etmiş oluruz. Bu yüzden mü’minlerin ve Müslümanların dinini öğrenmesi, bir hadisi dinlerken onun ayete uyup uymadığını, ters düşüp düşmediğini anlayıp onu bu şekilde kabul etmesi gerekir.
Bir de mezhepler konusunda bilmemiz ve dikkat etmemiz gereken bir şey vardır. Bir mezhep imamı bir konuda farklı bir hüküm verirken öteki mezhep imamlarının verdiği hükümleri inkâr etmemiştir. “Onun içtihadı öyledir, ben de böyle içtihat ediyorum, bence böyle daha uygundur, böylesi takvaya daha yakındır; ama bu bana göre yanlış ihtimali olan bir doğrudur. Onun söylediği de doğru ihtimali olan bir yanlıştır” demiştir. Dolayısıyla mezhep imamları bir konuda bütünüyle “hüküm budur” demezler, “bence” deyip içtihat ederler. Bu yüzden bir mezhep âliminin sözünü kabul ederken hem ona hem de diğer âlimlere bu ölçüyle bakılmalıdır.
İçtihat edilecek konular zaten çok azdır. Bize düşen; rabbimizin bizden ne istediğidir.
İman konusunda ise içtihat olmaz; çünkü iman her şeydir. Şu anda ümmetin yaşadığı sorun da “ben inanıyorum” deyip kurtulacağını zannetmesi, imanı için bir fedakârlık yapmaması, ahireti dünyaya tercih etmemesi, Allah’ın kelamını her kelama, her söze tercih etmemesi, peygamberin örnekliğini bütün örneklere tercih etmemesi, resulünü örnek alıp “ben de onun gibi olmalıyım” dememesidir. Dolayısıyla sorun amel sorunu değil iman sorunudur, imanı anlamama sorunudur.
İçtihat, mezhep sadece amelî konudadır; yani namaz kılarken son tahiyatta parmağımızı kaldırsak da kaldırmasak da bir sorun teşkil etmez. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde; “kul bildiğiyle amel ederse Allah ona bilmediğini öğretir”89 buyurmuştur. Bu yüzden içtihat konusuna fazla takılmak doğru değildir, bizim için öncelik her zaman için iman olmalıdır. İman olunca Allah kula yolu gösterir. Yeter ki biz samimi bir şekilde yolu yürümeye çalışalım.
Bununla beraber bütün mezheplerden Allah dostları çıkmıştır. Bu da bütün mezheplerin doğru yaptığını gösterir. Dolayısıyla kişinin imanında bir sorun yoksa tabi olduğu mezhepte de bir sorun yok demektir.
