KUL HAKKI NEDİR?
Kul hakkından önce Allah’ın hakkını anlamak gerekir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde “Allah’ın, kulu üzerinde, kulun da Allah üzerinde hakkı vardır. Allah’ın, kulu üzerindeki hakkı, kulun, Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmaması, kulun Allah üzerindeki hakkı ise kendisine hiçbir şeyi şirk koşmayan kuluna azap etmemesidir”80 buyurur.
Eğer azap varsa şirk var demektir. Kişi, Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmazsa kâmil manada kul olur, âbd olur, âşık olur, iman etmiş, itaat etmiş olur. Bu durumda Allah da ona azap etmez. Bu, Allah’ın üzerine aldığı bir haktır. Bununla beraber Allah ayet-i kerimede “mü’minlere yardım etmek üzerimizde bir haktır”81 buyurmuştur. Mü’min bir adım attığında on adım da Allah’tan gelir, Allah bire en az on ikram eder. Eğer kul, Allah’ın hakkını yerine getirirse bu durumda hem kendi hakkını hem de diğer kulların hakkını gözetmiş olur.
Hak; hakikattir. Biz hakka tabi olursak kulların da hakkını mutlaka veririz. Yoksa iman etmeyip sadece “ben kimsenin hakkını yemedim” demekle hiç kimse kurtuluşa eremez. İşte bu yüzden önce Allah’ın hakkını teslim etmek, Allah’ı rab olarak kabul edip ona hiçbir şeyi şirk koşmamak gerekir. Zaten kişi bunları yaptığında kul hakkına girmez ve kul hakkını da gözetmiş olur.
Bir kimse Allah’ın hakkını takdir etmeden istediği kadar kul hakkına riayet etmeye çalışsın Allah imansız kulluğu kabul etmez. Bu yüzden bize düşen; iman etmek, Allah’ın hakkını gözetmek ve biriyle muhatap olurken Allah’ın hesabını yapmaktır.
Allah’ın hesabını nasıl yapmamız gerekir?
Allah kuluyla beraberdir ve kulunun hakkını savunur, hesabını sorar. Bir kula karşı haksızlık ettiğimizde asıl haksızlığı, saygısızlığı Allah’a karşı yapmış oluruz. Dolayısıyla kul hakkı Allah’ın hakkının içine girmiş olur. Eğer Allah’ın kulunu ciddiye almazsak, Allah’ın onunla olan beraberliğini anlamaz, kabul etmezsek, ona zulmedersek bu durumda Allah’ın emrini çiğnemiş, Allah’ın hakkını teslim etmemiş ve kuluyla beraber olan Allah’ı ciddiye almamış oluruz.
Kulların da diğer mahlûkun hakkı da Allah’ın hakkına dâhildir. Eğer Allah’ın rızasının ve kendi kulluğumuzun hesabını yapıp hayatı öyle yaşamaz, insanlara öyle muamele etmezsek Allah’ın hakkını takdir edemez, dolayısıyla kaybederiz. Kişi istediği kadar “ben hakka riayet ediyorum, kimsenin hakkını yemiyorum” desin Allah’ın hakkını takdir etmediği sürece gerçek manada hakka riayet etmiş olmaz. Bir kulun hakkına riayet edebilmek için önce ona insan olma hakkını teslim etmek gerekir. Hak, sadece üç kuruş para ya da bir lokma ekmek değildir. Kul, Hz. İnsan, Allah’ın yeryüzündeki halifesidir ve Allah onunla beraberdir. Allah’ın bütün kulları üzerinde de bir muradı vardır.
Peki, Allah’ın kulları üzerindeki muradı nedir?
Allah’ın muradı; insanın Allah’a kul olması, âbd olması, Hz. İnsan olmasıdır. Biri karşısındaki insana bakarken “benim ona Allah’ın bir kulu olarak, Hz. İnsan olarak bakmam, ona nasıl yardım edebilirim diye düşünmem lazım” deyip böyle bakması gerekir. Dolayısıyla mesele sadece birinin hakkını çiğnemek değil aynı zamanda ona doğru bakabilmektir.
Kulların da birbirleri üzerinde hakları vardır. Bu haklar birbirlerini Allah’a, cennete, selamete, selam yurduna davet edip birbirlerine selam vermektir. Biri bunu yapmaz, karşısındakini sadece etten, kemikten, topraktan bir varlık olarak görürse zaten baştan beri kul hakkını çiğnemiş, ona zulmetmiş, hakaret nazarıyla nazar etmiş olur. Gerisi sonra gelir; ama Allah’ın hakkını gözeten biri zaten yanlış yapamaz, bir kimseye zulmedemez, haksızlık edemez, Allah’ın insana verdiği hakkı teslim eder.
Kişi Allah’ın hakkını gözetmezse istediği kadar “ben haksızlık etmedim, herkesin hakkını teslim ettim” desin bu onu kurtarmaz. Kendi hakkını kendine teslim edemeyen, kendine Hz. İnsan olarak bakamayan biri başkasının hakkını nasıl teslim etsin! Kendine zulmeden biri başkalarına da zulmeder, karşısındakine en fazla kendisi gibi bakar ve onu kendisi gibi görür; yani kişi kendi hakkını gözettiği kadar karşısındakinin hakkını gözetir.
Kişi karşısındakine kıymet, değer verince onu Allah’ın yeryüzündeki halifesi olarak görür ve böylelikle kendine de kıymet, değer verir, kendini de Allah’ın yeryüzündeki halifesi olarak görür. Karşısındaki kişiye kıymet, değer vermeyenler kendilerine de kıymet, değer vermezler.
Sonuç olarak Allah’ın hakkı bütün hakları kapsar. Allah’ın hakkını yerine getirdiğimizde bütün hakları yerine getirmiş oluruz. Allah’ın hakkını yerine getirmediğimizde de önce kendimize daha sonra bütün varlığa bakışımızla zulmetmiş oluruz ki bu da varlığa hakarettir.
