VEDA HUTBESİ
“Allah’a hamd u sena ederiz, Dönüşümüz onadır. Nefsimizin şerrinden ve kötülüklerinden Allah’a sığınırız. Allah kime hidâyet vermişse onu saptıracak yoktur, Allah’ın dalâlette bıraktığını da kimse hidâyete erdiremez. Şehadet ederim ki Vahid olan Allah’tan başka ilâh yoktur ve yine şehadet ederim ki Muhammed onun âbdı ve resulüdür.
Ey Allah’ın kulları! Size Allah’a karşı takvâlı olmanızı (kulluk sorumluluğunuzu bilip yerine getirmeye çalışmanızı) ve ona itaat etmenizi tavsiye ederim. Ey insanlar! Bu gününüz nasıl mukaddes bir gün, bu ayınız nasıl mukaddes bir ay, bu şehriniz nasıl mukaddes bir şehirse biliniz ki canlarınız, mallarınız, ırzlarınız da Allah’ın huzuruna çıkıncaya kadar bu mukaddes gün, bu mukaddes ay, bu mukaddes şehir gibi her birinize karşı mukaddestir. Bunlara tecavüz haramdır.
Ashabım!
Yarın Rabbinize kavuşacaksınız. Bugünkü her türlü hâl ve hareketlerinizden muhakkak sorguya çekileceksiniz. Sakın benden sonra eski âdetlere dönerek birbirinizin boynunu vurmayın. Bu vasiyetimi burada bulunanlar bulunmayanlara bildirsin. Olabilir ki bildirilen kimse burada bulunup işiten kimseden daha iyi anlayıp muhafaza eder.
Ashabım!
Kimin yanında bir emanet varsa onu sahibine versin. Faizin her türlüsü kaldırılmıştır, ayağımın altındadır. Lakin borcunuzun aslını vermeniz gerekir. Ne zulmediniz ne de zulme uğrayınız. Allah’ın emriyle faizcilik artık yasaktır. Cahiliyeden kalma bu çirkin âdetin her türlüsü ayağımın altındadır. İlk kaldırdığım faiz de Abdulmuttalib’in oğlu amcam Abbas’ın faizidir.
Ashabım!
Cahiliye devrinde güdülen kan davaları da tamamen kaldırılmıştır. Kaldırdığım ilk kan davası Abdulmuttalib’in torunu amcazadem Rabia’nın kan davasıdır.
Ey insanlar!
Bugün şeytan sizin şu topraklarınızda yeniden tesir ve hâkimiyet kurma gücünü ebedi olarak kaybetmiştir. Fakat siz bu kaldırdığım şeyler dışında küçük gördüğünüz işlerde ona uyarsanız bu da onu memnun edecektir. Dininizi korumak için bunlardan sakınınız.
Ey insanlar!
Kadınların haklarını gözetmenizi ve bu hususta Allah’tan haşyet duymanızı tavsiye ederim. Siz kadınlarınızı Allah emaneti olarak aldınız, onların namuslarını ve iffetlerini Allah adına söz vererek helal edindiniz. Sizin kadınlar üzerinde hakkınız olduğu gibi, kadınlarınızın da sizin üzerinizde hakları vardır. Sizin kadınlar üzerindeki haklarınız, onların aile yuvanızı sizin hoşlanmadığınız hiç kimseye çiğnetmemeleridir. Eğer razı olmadığınız herhangi bir kimseyi aile yuvanıza alırlarsa onları menedebilirsiniz. Kadınlarınızın da sizin üzerinizdeki hakları, meşru bir şekilde her türlü yiyecek ve giyimlerini temin etmenizdir. Onlar sizin haklarınıza riâyet etsinler, siz de onlara nezaketle muamele ediniz. Kocasının izni olmadıkça, onun malından kadının bir şeyi başkasına vermesi helal olmaz.
Ey mü’minler!
Sözümü iyi dinleyin ve iyi anlayın. Muhakkak ki Rabbiniz birdir ve babanız da birdir. Hepiniz Âdem’densiniz, Âdem de topraktandır. Hiç kimsenin başkalarının üzerinde üstünlüğü yoktur. Şeref ve üstünlük ancak takvada (Allah’a karşı kulluk sorumluluğunu bilip yerine getirmeye çalışmakta)dır. Mü’min mü’minin kardeşidir, bütün Müslümanlar kardeştir, eşit hakka sahiptir. Din kardeşinize ait olan herhangi bir şeye, bir hakka tecavüz etmek, gönül rızası olmadıkça başkası için helal olmaz. Haksızlık yapmayın, haksızlığa da boyun eğmeyin. Başkalarının haklarını gasp etmeyin. Sakın benden sonra kâfirlerin yaptığı gibi birbirinizle boğuşmayın.
Ashabım!
Kendinize de zulmetmeyin. Kendinizin de kendiniz üzerinde hakkı vardır.
Ey insanlar!
Allah, her hak sahibine hakkını Kur’ân’da vermiştir. Vârise vasiyet etmeye lüzum yoktur. Çocuk kimin döşeğinde doğmuşsa ona aittir. Zina eden için mahrumiyet vardır. Babasından başkasına ait soy iddia eden soysuz yahut efendisinden başkasına intisaba (bağlanmaya) kalkan nankör; Allah’ın gazabına, meleklerin lanetine ve bütün Müslümanların ilencine (bedduasına) uğramıştır. Allah bu gibi kimselerin ne tövbesini ne de şehadetini kabul eder.
Ey insanlar!
Her kişi kendi suçundan sorumludur. Hiçbir kişinin işlediği suçun cezasını evladı çekemez. Hiçbir evladın suçundan da babası mesul edilemez.
Ey insanlar!
Aşırı gitmekten sakının. Öncekilerin mahrum olmalarının sebebi dindeki taşkınlıklarıydı. Hac usullerini benden öğrenin.
Ey mü’minler!
Size bir emanet bırakıyorum ki ona sımsıkı sarıldıkça asla dalâlete düşmezsiniz. Dikkat edin, bu emanet Allah’ın kitabı olan Kur’ân’dır.
Ey insanlar!
Allah’a âbd olun, beş vakit namazınızı kılın, ramazan orucunu tutun, emirlerime itaat edin. Böyle yaparsanız kurtuluşa erersiniz.
Ey insanlar!
Sözümü iyi dinleyiniz. Bilmiyorum, belki bu seneden sonra, sizinle burada bir daha hiç buluşamayacağım. Bu nasihatlerimi, burada bulunanlar bulunmayanlara bildirsin. Olabilir ki kendisine bildirilen kimse, burada bulunanlardan daha iyi anlayıp muhafaza eder.
Ey insanlar!
Yarın, beni sizden soracaklar ne dersiniz, risâletimi tebliğ ettim mi? Vazifemi yaptım mı?”
Bütün sahabeler tek bir ağızdan “evet, yemin ederiz ki tebliğ ettin. Bize vasiyet ve nasihatte bulundun. Biz buna şahidiz” dediler. Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “şahid ol ya Rab! Şahid ol ya Rab! Şahid ol ya Rab”140 buyurdu.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz verdiği bu hutbeden sonra henüz ikindi vaktine girmeden; cuma ve ikindi namazını bir ezan ve iki kametle birleştirip kıldırdı. Müzdelife’ye hareket ederken ise akşama yakın Mâide Sûresi 3. Âyet nazil oldu.
Âyette geçen “bugün sizin için dininizi kemale erdirdim, üzerinizdeki nimetimi tamamladım ve sizin için din olarak İslâm’a razı oldum” cümlesinden Hz. Ebubekir (r.a.), Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in vefat zamanının yaklaştığını anladı ve dayanamayıp ağlamaya başladı.
Efendimiz haccını bitirip Medine’ye hareket ederken “Ğadiri hum” denilen yere geldi ve öğle namazını kıldırıp sahabesine “Rabbimin elçisi gelecek ve beni ebediyete çağıracak, ben de onun davetine icabet edeceğim, yakında size veda edeceğim” buyurdu. Sonra da Hz. Ali (r.a.)’nin elinden tutup “ben kimin mevlasıysam, Ali de onun mevlasıdır. Allah’ım; ona dost olana dost, düşman olana düşman ol”141 buyurdu. Buradaki konuşmasından sonra ise artık Medine’ye gitti. Bu, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ilk ve son haccıydı.
