HENDEK SAVAŞI (OCAK 627)
HENDEK SAVAŞI VE SONRASINDAKİ OLAYLAR
HENDEK SAVAŞI (OCAK 627)
Reisliğini Ebû Sufyan’ın yaptığı Mekkeliler Müslümanlara ağır bir darbe vurmak ve onlar üzerlerindeki otoritelerini yeniden kurmak istiyorlardı. Diğer taraftan ise Medine’den sürülen Beni Nadir Yahudilerinin bir kısmı Hayber’e yerleşmiş ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den intikam almanın yollarını aramaya başlamışlardı. Sonunda Beni Nadir Yahudilerinin ileri gelenleri Sellâm Bin Ebu’l Hakîk, Huyey Bin Ahtab ve Rebî’ Bin Ebü’l Hakîk’ten oluşan bir heyet Mekke’ye giderek birlikte Müslümanlara saldırmak üzere harekete geçmeyi müşriklere teklif etti.
Yahudi heyeti Mekkenin ileri gelenlerini desteğe çağırınca, Mekke reisi Ebû Sufyan, Yahudilere “siz, bizim ilâhlarımıza tapmadıkça size güvenemeyiz” dedi. Yahudiler sırf intikam alabilmek adına, ehl-i kitap olmalarını bile bir kenara bırakarak Ebû Sufyan’ın isteğini kabul ettiler ve putların önünde eğilip secde ettiler. Bununla da kalmayan Ebû Sufyan onlara “siz, kendilerine semavi kitap inmiş âlim insanlarsınız. Söyleyin, biz mi haklıyız yoksa Muhammed mi haklıdır” diye sordu. Yahudiler bu defa hakkı bilmelerine rağmen müşriklere “siz haklısınız” dediler. Bunun üzerine Allah Nisa Sûresi 51 ve 52. Âyetleri’ni inzal etti.
“(Resulüm!) Kendilerine kitaptan bir nasip verilenleri görmedin mi? Onlar cibt’e (kâhinlere, âlimlere) ve tâğuta (Allah’tan başka herhangi bir varlığa) iman ediyorlar, sonra da kâfirler için, ‘bunlar, (Muhammed’e) iman edenlerden daha doğru yoldadır’ diyorlar! İşte bunlar, Allah’ın lanetlediği kimselerdir. Allah, kime lanet ederse artık ona asla bir yardımcı bulamazsın.”
Yahudiler Ebû Sufyan’ın tüm şartlarını yerine getirince müşrikler Beni Nadir heyetinin ittifak teklifini kabul ettiler. Kureyşlileri saflarına çekmeyi başaran heyet bu kez Hayber’in bir yıllık hurma mahsulünü kendilerine vermek şartıyla Gatafanlılarla anlaştı ve sonunda Mekkeli müşrikler yanlarına Hayber Yahudilerini, Gatafanlıları, Fezârelileri, Beni Esed ve Beni Süleymoğulları gibi birçok kabileyi de alıp sahabelere karşı yeni bir savaşa hazırlandılar.
Müşriklerin topladığı askerlerin sayısı şimdiye kadar topladıkları en kalabalık sayıya ulaşarak dört bine çıkmıştı. Yahudiler ise altı bin kişilik asker hazırlamışlardı. Böylece iman edenlere karşı ittifakla bir araya gelen grupların asker sayısı on bine ulaşmıştı.
Her ne kadar bazı kabileler iman edenlere hâlâ karşı çıkıyorsa da Huzaa Kabilesi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ve sahabelerle iyi geçiniyordu. Kaldı ki bazı kolları İslamiyet’i kabul etmiş ve samimi Müslümanlar olmuştu. Bu yüzden Huzaa Kabilesi müşriklerin büyük bir orduyla Medine’ye saldıracağını öğrendiğinde hemen durumu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e haber verdi. Saldırıyı öğrenen Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de her zamanki gibi sahabelerini topladı ve düşmanı içeride mi yoksa dışarıda mı karşılamak gerektiğini istişare etti.
Sahabeler Uhud’dan ders alarak bu kez müşrikleri içeride karşılamalarının daha uygun olduğunu söylediler. İstişarenin geneli Medine’nin savunulması üzerine olunca Efendimiz son kararı verdi ve müşrik ordusu Medine’de beklenmeye başlandı. Selman-ı Farisi (r.a.) “ya Resulullah! Bizler memleketimizi düşmanlardan korumak için hendekler kazardık. İsterseniz Medine’nin etrafında müşriklerin aşamayacağı genişlikte hendekler kazalım” teklifinde bulununca, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hendek kazmayı uygun buldu ve herkes el birliğiyle işe koyuldu. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de her zaman olduğu gibi sahabesini yalnız bırakmadı ve bizzat kendisi de hendek kazımında çalıştı.
Bir ara sahabeler kazı esnasında çok sert ve büyük bir kayaya denk geldi, ne kadar çabalasalar da kayayı bir türlü yerinden kıpırdatamadılar. Nihayet sahabelerin kayayı kıpırdatamadığını gören Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Selman-ı Farisi (r.a.)’ın elinden balyozu aldı ve “bismillah” deyip kayaya vurmasıyla kayanın üçte birini kırdı. Sonra da sahabelere dönüp “Allah u ekber! Bana Yemen’in anahtarı verildi. Vallahi, ben şu anda San’a’nın kapılarını görüyorum” buyurdu.
Peşinden kayaya bir balyoz darbesi daha indirdi ve yine “Allah u ekber! Bana Şam’ın anahtarı verildi. Şu anda Şam’ın kırmızı köşklerini görüyorum” buyurdu. Efendimiz bir kez daha balyozu kayaya vurdu ve kayayı paramparça etti. Ardından yine “Allah u ekber! Fars’ın anahtarı bana verildi. Kisra’nın Medain şehrini ve onun beyaz köşklerini görüyorum” buyurdu.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in o gün verdiği fetih müjdeleri, Resululah (s.a.v.) Efendimiz’den sonra Hz. Ebubekir (r.a.) ve Hz. Ömer (r.a.) döneminde bir bir gerçekleşti.
Sahabelerin bu dönemdeki tek sıkıntısı müşriklerin Medine’ye saldırması değildi. Aynı zamanda Medine’de büyük bir kıtlık yaşanıyordu. Öyle ki sahabe efendilerimiz açlık kendilerini meşgul etmesin diye karınlarına taş bağlamıştı. Bu günlerin birinde Hz. Ömer (r.a.) kıtlıktan neredeyse kırılacak Müslümanların hâlini arz etmek üzere Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in mübarek huzuruna geldi. Amacı; mü’min kardeşlerinin sıkıntısını Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e arz etmek ve kendileri için dua istemekti. Bu niyetle tam “ya Resulullah! Herkes karınlarına taş bağlamış” demeye yeltenecekken Efendimiz mübarek karnına bağladığı kuşağı açtı ve içinden iki taş düştü. Kendileri tek bir taş bağlarken Gönüller Sultanı’nın iki taş bağladığını gören Hz. Ömer (r.a.), Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in herkesten daha çok eziyet çekmesine rağmen gösterdiği sabır ve tevekkül önünde mahcup oldu ve bir şey demeden geri döndü.
Cabir Bin Abdullah (r.a.) bu kıtlık günlerinin birinde hanımına “Resulullah, ne zamandır yemek yemedi, evde kendisine ikram edebileceğimiz ne var” diye sordu. Hanımı da “bir oğlak ve arpadan başka bir şey yok” dedi. Hz. Cabir hemen oğlağı kesti. Hanımı da arpayı öğütüp un yaptı ve kocasına “Resulullah’ı ve birkaç sahabeyi çağır; çünkü yemeğimiz azdı” dedi.
Hz. Cabir (r.a.), daha sonra Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i yemeye davet etmek üzere evden ayrıldı. Efendimiz’in huzuruna vardığında onu davet etti ve yemeğin azlığı yüzünden herkesi davet edemeyeceğini belirtti; ama Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ona “hanımına söyle, yemeği pişirsin, gerisine karışmasın. Yemeği kendim dağıtacağım” buyurdu, hemen peşinden ise “ey hendek halkı kalkın! Cabir bize yemek yapmış, gidip yemeğimizi yiyelim” dedi ve hendek kazan bütün sahabeleri yemeğe davet etti.
Hz. Cabir (r.a.), Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in bir anda bütün sahebeleri yemeğe buyur etmesine çok şaşırdı ve bu kadar kişiyi nasıl karşılayacağının telaşıyla eve gidip durumdan eşini haberdar etti. Eşi de ona “sen, Resulullah’a ne kadar yemeğimizin olduğunu söyledin mi” diye sordu. Cabir (r.a.) “evet” deyince, “o zaman merak etme, Resulullah ne yaptığını çok iyi bilir” dedi.
Yemek hazırlanıp sahabeler davetli oldukları eve gelince, Efendimiz herkesin onar, onar içeri girmelerini söyledi ve yemeği bizzat kendisi dağıttı; fakat Efendimiz birkaç kişiye ancak yetecek yemeği yüzlerce kişiye dağıttığı hâlde yemek hiç azalmadı, hatta hiç dokunulmamış gibi kazanında durmaya devam etti. Efendimiz sahabelerin hepsine yemek dağıttıktan sonra, geriye kalan yemeğin komşulara dağıtılmasını buyurdu.
Hendekler kazılırken aralarında acil işi çıkanlar Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den müsaade isterken, münafıklar izin almaya dahi gerek duymadan kazıdan kaçıyordu. Nihayet altıncı günde 5,5 km uzunluğunda, 9 metre genişliğinde ve 4,5 metre derinliğinde hendek kazıldı ve müşrik ordusu beklenilmeye başlandı.
Hendek etrafında konuşlanan İslam ordusu sadece 36 atlıdan oluşan 3.000 askerden ibaretti. Muhacirlerin sancağını Hz. Zeyd Bin Harise (r.a.), ensarın sancağını ise Sa’d Bin Ubade (r.a.) taşıyordu.
Müşrikler de Medine’ye varıp karargâhlarını Uhud meydanında kurdular; ama Medine önünde hendekle karşılaşınca bugüne kadar böyle bir savunma tekniğine denk gelmedikleri için ne yapacaklarını bilemediler ve daha savaş başlamadan moralleri bozuldu.
Diğer taraftan Beni Nadir Yahudileri de Beni Kureyza Yahudilerini Müslümanlarla savaşmaya ikna etmiş ve onlarla birlikte plan kurmuştu. Bu plana göre müşrikler Müslümanlarla savaşırken kendileri de savunmasız kalan Medine’ye girecek ve orada kadınlarla çocuklara saldırıp Müslümanları zor durumda bırakacaklardı.
Beni Kureyza Yahudileri planlarını harekete geçirmek adına müşriklerden iki yüz asker takviye alarak gecenin bir vakti Medine’ye saldırdı. Medine’de ilk etapta savaşa katılamayan sahabeler, yaşı küçük diye orduya alınmayan sahabe çocukları ve hanım sahabeler Yahudilerle çarpıştılar.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Medine’ye Yahudilerin saldırdığını öğrendiğinde güvenliği sağlamak adına derhâl şehre asker gönderdi. Beni Kureyza Yahudileri, İslam askerlerinin Medine’ye doğru yol aldığını öğrenince planlarını uygulayamadan geri çekilmek zorunda kaldılar. Bu arada münafıklar Yahudilerin Medine’ye girmesini fırsat bilerek ailelerinin savunmasız olduğunu söyleyip Resulullah’tan izin istediler. Oysaki aileleri savunmasız durumda değildi. Sadece savaşmaktan korkuyorlardı; ama Efendimiz buna rağmen onlara izin verdi ve hepsini ailelerinin başına gönderdi.
“Yine o vakit onlardan bir grup dedi ki: ‘Ey Yesrib (Medine) halkı! Artık (burası) sizin için durulacak yer değil, haydi geri dönün!’ Onlardan (başka) bir grup da, ‘gerçekten evlerimiz (saldırılara) açık durumda’ diyerek nebîden izin istiyordu; hâlbuki onlar(ın evleri saldırıya) açık değildi, onlar sadece kaçmak istiyorlardı.”121
Sonunda İslam ordusu ile müşrik ordusu hendeğin yanında karşı karşıya geldi. Müşrikler hendeği geçemeyince ok atışlarıyla Müslümanlara saldırmaya başladılar; ama yine de hiçbir netice alamadılar. Bunun üzerine müşrik saflarından Amr Bin Abdived ve birkaç kişi daha hendeğin dar bir bölgesinden geçmeyi başararak Müslüman topraklarına girdiler, ardından Amr Bin Abdived sahabelerin karşısına geçip yüksek sesle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “bana benimle çarpışacak bir adam gönder” dedi ve sahabeleri mübârezeye çağırdı.
Amr Bin Abdived, Kureyş’in en güçlü savaşçılarından biriydi, Mekkelilerce bir bölüğe denk olduğuna inanılıyor ve hiç kimse teke tekte onun karşısına çıkmak istemiyordu. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, sahabelerine döndü ve “içinizden kim bu adamın karşısına çıkar” buyurdu. Hz. Ali (r.a.) Efendimiz öne atılarak “ben onun karşısına çıkarım ya Resulullah” dedi; ama Fahr-i Kâinat Efendimiz ona müsaade etmedi. Bu durum üç kez tekrarlanınca artık Efendimiz ona müsaade etti ve Hz. Ali (r.a.) Efendimiz mübarezeye çıktı. Sonunda da Amr Bin Abdived’i öldürdü.
Müşrikler mübarezeyi Müslümanların kazandığını görünce hendek bölgesinden ayrılıp karargahlarına çekildiler. Ertesi gün ise Beni Kureyza Yahudileriyle birlikte Müslümanları ok yağmuruna tuttular. Bu sırada münafıklar, İslam ordusu içine nifak sokmaya çalışıp “Muhammed, bize aldatıştan başka bir şey vaad etmiyor” diyorlar ve ordunun birliğini bozmaya çalışıyorlardı.
Kuşatmanın son günlerinde büyük bir fırtına koptu. Esen rüzgârlar müşriklerin çadırlarını söküp atıyor, fırtınanın şiddetinden müşrikler önünü göremiyor, atları ve develeri hendeğe düşüyor, esen rüzgârın şiddetinden bir türlü düzenlerini sağlayamıyordu. Ansızın çıkan bu fırtınayla Rabbimiz Müslümanlara yardım etmiş ve meleklerini göndererek müşrik ordusunu bozguna uğratmıştı.
Sonunda müşrikler rüzgârın dinmeyeceğini anlayarak kaçışmaya başladılar. Onları gören müttefikleri de savaş meydanında kalmayı göze alamadı ve yerlerini terk ettiler. Sahabelerce takip edilme korkularından dolayı Hâlid Bin Velid ve Amr Bin As komutasındaki 200 kişilik bir asker grubu dışında artık herkes gitmiş, savaş meydanı boşaltılmıştı. Böylelikle on bin asker toplayarak saldırdıkları Hendek Savaşı’nda yine Müslümanlar galip gelmiş ve müşrikler mağlup olmuştu. Bu savaşla birlikte Müslümanları hiçbir zaman ortadan kaldıramayacaklarını anlayan müşrikler bir daha sahabelere taaruzda bulunmaya cesaret edemediler ve savunmaya geçtiler.
“Ey iman (ettiğini iddia) edenler! Allah’ın size olan nimetini hatırlayın; hani (Hendek Harbi’nde) size ordular geldi de biz onların üzerine bir rüzgâr ve sizin görmediğiniz ordular gönderdik. Allah, yaptıklarınızı hakkıyla görendir.”122
“Allah, (o savaşta) kâfirleri hiçbir fayda elde edemeden öfkeleriyle geri çevirdi. Allah(ın yardımı) savaşta mü’minlere yetti. Allah kaviyydir, azîzdir (güçlü, kuvvetli, kudretlidir ve bütün şerefin, kudretin kendisine ait olduğu tek zattır).”123
