UHUD SAVAŞI (31 MART 625)
UHUD SAVAŞI VE SONRASINDAKİ OLAYLAR
UHUD SAVAŞI (31 MART 625)
Müşrikler, Bedir’in yenilgisini hazmedememiş, sahabe efendilerimizden intikam almak için iş birlikleri kurmaya, hatta küçük çaplı saldırılar yapmaya başlamıştı. Şam ticaret yolu da artık sahabelerin kontrolünde olduğundan Kureyş müşrikleri kervanlarını Şam üzerinden değil, Irak yolu üzerinden gönderiyordu.
Gerek Müslümanların gittikçe güçlenmesi gerekse de ticaret yollarının tehlikeye girmesi nedeniyle müşrikler savaş kararı alarak Arabistan’daki birçok kabileyle anlaştılar ve üç bin kişilik bir orduyla Medine’ye doğru hareket ettiler.
Ağır teçhizatlarla tam teşekküllü yola çıkan müşrik ordusunun komutanı, Bedir Savaşı’ndan sonra Kureyş’in ileri gelenlerinin ölmesi üzerine Mekke reisliğine geçen Ebû Sufyan’dı. Erkeklerin yanı sıra Bedir’de birinci derece yakınlarını kaybeden, Mekke’nin yönetici ailelerine mensup kadınlar da orduyla yola çıkmak istemiş ve aksi konudaki eleştirileri dinlemeyerek erkekleri savaş meydanında cesaretlendirmek, geri çekilmelerine mâni olmak ve defler çalıp onları galeyana getirmek amacıyla orduya katılmıştı.
Toplam on beş kişiden oluşan bu kadınların içinde Mus’ab Bin Umeyr (r.a.)’ın annesi Hunas Binti Malik, İkrime Bin Ebû Cehil’in karısı Ümmü Hâkim Binti Hâris ve Ebû Sufyan’ın karısı, Muaviye’nin de annesi olan Hind Bin Utbe bulunuyordu.
Hint Bin Utbe, Bedir Savaşı’ndaki mübarezede öldürülen Utbe Bin Rebia’nın kızı, Velid Bin Utbe’nin kardeşi ve Şeybe Bin Rebia’nın öz yeğeniydi. Ayrıca Bedir’de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in safında kendi ailesine karşı yiğitçe savaşan Ebû Huzeyfe (r.a.)’ın da ablasıydı. Savaşta babası, kardeşi ve amcası gibi en yakınlarının öldürülmesi, Hind’te başta babasını ve kardeşini öldüren Hz. Hamza (r.a.) olmak üzere sahabelere karşı şiddetli bir kin ve intikam duygusu meydana getirdi. Bu yüzden Hz. Hamza (r.a.)’yı öldürmesi için Cubeyr Bin Mutim’in mızrak atmada mahir olan Vahşi isimli kölesine “Hamza’yı öldürürsen seni azad ettiririm” diye söz verdi, ayrıca ona mücevherleri ile bir miktar altın teklif etti. Amacı Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in en yakınını şehid ettirerek Müslümanları ve Fahr-i Kâinat Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i üzmek, bu sayede içindeki nefret ateşini soğutmaktı.
Müslümanlar Medine’de cuma namazını kıldıktan sonra Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e bir mektup geldi. Mektubu gönderen kişi; müşriklerin Müslümanlar aleyhine aldığı kararları Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e bildirmek amacıyla Mekke’de kalarak imanını gizleyen Hz. Abbas (r.a.)’tı. Hz. Abbas, yolladığı bu mektupta Mekkelilerin üç bin kişilik bir orduyla iman edenlere saldırmak niyetiyle Medine’ye doğru yola çıktığını söyledi.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, müşriklerin saldırısını haber alınca sahabeleriyle savaş konusunda istişarede bulundu. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz müşrikleri içeride karşılamak istiyordu; ama özellikle genç sahabelerin çoğu düşmanı dışarıda karşılayıp göğüs göğüse çarpışmak istediler.
Sahabalerin çoğunluğu aynı fikirde olunca Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, müşrikleri dışarıda karşılamaya karar verdi ve hazırlık yapmak maksadıyla hane-i saadetine gitti. Hz. Ebubekir ve Hz. Ömer de onunla gidip hazırlanmasına yardımcı oldular.
Bu arada Sa’d Bin Muaz (r.a.) ile Useyyid Bin Hudayr (r.a.), genç sahabelerin yanına giderek onlara, Resûlullah (s.a.v.) Efendimiz’in, müşrikleri içeride karşılamaları gerektiğini buyurduğu hâlde, müşrikleri dışarıda karşılamakta ısrar etmekle yanlış yaptıklarını söylediler. Genç sahabeler, büyüklerini dinleyince yanlış yaptıklarını anlayıp pişman oldular. Ardından Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in huzuruna gelip “ya Resulullah! Senin kararın ne ise o olsun. Müşrikleri içerde karşılayalım” dediler; ama sahabeler fikirlerini değiştirdikleri sırada Efendimiz zırhını giymiş ve savaş için hazırlanmıştı. Bu yüzden “zırhını kuşandıktan sonra savaşmadan çıkarması bir nebîye yakışmaz, müşrikleri dışarıda karşılamaya gidiyoruz” buyurdu. Böylelikle istişarede alınan kararlara ne kadar önem verdiğini bir kez daha gösterdi.
Sahabeler gerekli hazırlıkları yaparken Hayseme Bin Hâris (r.a.), Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in mübarek huzuruna gelip savaşta şehid olmak için ondan kendisine dua etmesini söyledi. Hayseme Bin Hâris, Bedir’de şehadete nail olan Sa’d Bin Hayseme’nin babasıydı.
Sa’d Bin Hayseme, İkinci Akabe Biatı’nda kabilesi Amr Bin Avf oğullarını temsilen Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e biat edenlerden ve Efendimiz’in Medinelilerle irtibatını sağlamak üzere seçtiği on iki nakipten102 biriydi. Yardımseverliği, dürüstlüğü ve güzel ahlakı sebebiyle herkes onu çok seviyor, kendisine Sa’d El Hayr diyorlardı.
Hz. Sa’d, İslamiyet’i tebliğ etme gayretiyle halkından onlarca insanın hidâyetine vesile olmuş, kabilesinin Müslüman olmasında büyük bir paya sahipti. Üstelik bekar muhacirler konaklasın diye evini sahabelere açtığından Medine’ye gelen bekârlar onun evinde kalıyor ve hepsinin iaşesini yine kendisi sağlıyordu. Aynı şekilde Efendimiz de Medine’ye hicret ederken gündüzleri onun evinde sahabeleriyle sohbet ediyor, kendisiyle görüşmek isteyenleri yine bu evde ağırlıyordu.
Hz. Sa’d ile babası Hayseme, Bedir Savaşı gerçekleşince birlikte savaşa katılmak istemişler; ama Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “yalnızca biriniz gelsin, diğeriniz de ailesine bakmak için kalsın” buyurunca, baba, oğul kura çekmek zorunda kalmışlardı. Kuranın kendisine çıkmasıyla Bedir Savaşı’na katılan Hz. Sa’d, müşrik ordusuyla büyük bir yiğitlikle çarpışırken şehid düşmüştü.
İşte, bu olaylar neticesinde, Hayseme Bin Hâris Uhud Savaşı kararı alınınca Efendimiz’e gelerek “ya Resulullah! Rüyamda oğlum Sa’dı gördüm. Ne olur benim için dua et, ben de onun gibi şehid olayım; çünkü Rabbimi çok özledim” dedi. Efendimiz de onu kırmayarak şehadete ermesi için duada bulundu. En son da Mescid-i Nebevi’de ikindi namazını ikame etmelerinin ardından hep birlikte yola çıktılar.
İslam ordusundaki sahabeler toplam bin kişiydiler ve aralarından sadece yüz tanesi zırhlıydı. Münafıkların reisi Abdullah Bin Selul’un müteffiki olan Yahudiler, Müslümanların savaşa gittiğini haber alınca altı yüz kişiden oluşan askeri bir grupla Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yanına geldiler; ama Efendimiz desteğe ihtiyacı olmadığını belirterek onları geri çevirdi; çünkü Yahudilerin savaş başlayınca müşriklerin safına geçip sahabelere saldırma ihtimalleri vardı.
Sahabeler Şeyheyn mevkisine geldiğinde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz askerleri teftiş etmek amacıyla orduyu durdurdu ve askeri durumu bizzat inceledi.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in teftişi bittiğinde güneş batmış ve akşam olmuştu. Bu yüzden sahabeler geceyi Şeyheyn bölgesinde geçirdiler. Muhammed bin Mesleme (r.a.) komutasında elli kişilik bir devriye birliği de çevreyi kontrol etmekle vazifelendirildi. Sonraki gün cemaatle sabah namazı kılındı, ardından İslâm ordusu şafağın sökmesiyle Şeyheyn’den ayrılıp Uhud’a doğru hareket ettiler.
“(Uhud’da) iki topluluğun karşılaştığı gün sizin başınıza gelenler ancak Allah’ın dilemesiyle olmuştur ki bu da (Allah’ın) mü’minleri ayırt etmesi içindi. Bir de (ikiyüzlülük yapan) münafıkları ortaya çıkarması içindi. Onlara, ‘gelin, Allah yolunda savaşın ya da savunma yapın’ denildi de (onlar), ‘eğer savaşmayı bilseydik elbette sizin peşinizden gelirdik’ dediler. Onlar o gün, imandan çok küfre yakın idiler. Ağızlarıyla kalplerinde olmayanı söylüyorlardı. Hâlbuki Allah, onların (içlerinde) gizlediklerini çok iyi bilendir.”103
Yolda Abdullah Bin Selul “ben meydan savaşının yapılmasını desteklemiyordum. Muhammed, çocukları dinledi de bizim sözümüze itibar etmedi” deyip düşmanın içeride karşılanmamasını bahane göstererek savaşmaktan vazgeçti ve üç yüz münafığı da yanına alarak ordudan ayrıldı. Böylece bin kişilik İslam ordusunun sayısı yedi yüze düştü.
Üç yüz kişinin ayrıldığını gören Selime ve Hariseoğulları da müşrikler karşısında sayıca azalmaları dolayısıyla korkup, kalıp kalmama konusunda tereddüt ettiler, hatta geri dönmeye niyetlendiler; ama Allah onların gönlünü İslam’a çevirdi, onlar da ne kadar büyük bir tehlikeye meylettiklerini görüp tövbe, istiğfar ettiler ve orduda kalmaya karar verdiler. Allah bu durumu âyet-i kerimede bize haber verirken “o zaman içinizden iki bölük (korkuya kapılarak) bozulmaya yüz tutmuştu. Hâlbuki Allah onların velisi (dostu ve yardımcısı) idi. O hâlde mü’minler, ancak Allah’a (güvenip) tevekkül etsinler”104 buyurmuştur.
Münafıkların ihanetiyle yedi yüz kişi kalan İslam ordusu nihayet Uhud mevkisine vardı ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz savaş düzenine geçerek sahabeleri konuşlandırmaya başladı. Efendimiz, askerleri hizaya koyarken bölgenin en avantajlı yerini seçmişti. Uhud Dağı’na arkasını verdiğinde Medine’ye giden yol sağında kalıyor, solunda ise başka bir vadi bulunuyordu. İşte, bütün alanın sahabelerin lehine olduğu Uhud mevkisinde yalnızca bu vadi çok tehlikeliydi; çünkü Uhud Dağı ile Ayneyn dağları arasında kalıyordu ve müşrikler bu vadiden saldırdığı takdirde İslâm ordusunun sol kanadı tehlikeye girebilir, Müslümanlar çok ağır kayıplar verebilirdi.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bunun olmaması için Ayneyn Geçidi’ne elli kadar okçu yerleştirerek önlem aldı ve başlarına da Abdullah bin Cubeyr (r.a.)’ı vazifelendirdi. Sonra da hepsine “buradan sakın ayrılmayın, yenildiğimizi ve vahşi kuşların başımıza üşüşüp etimizi yediklerini görseniz bile, ben sizi çağırmadıkça oradan inmeyin” buyurdu.
