close

RAMAZAN AYI VE KADİR GECESİ

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM

BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Rabbimizin bizim için indirdiği dinimizi Kur’an’dan, Allah’ın ayetlerinden öğrenmeye çalışıyorduk. Bu sohbetimizde de Ramazan ayını, hikmetini, Ramazan’ı nasıl karşılamamız ve Ramazan’dan sonra ne yapmamız gerektiğini, Kadir Gecesi’ni nasıl anlamamız gerektiğini, bir de istiğfarı ve kısaca vuslat yolculuğunu öğreneceğiz inşallah. Öncelikle Ramazan ayından başlayalım.

Ramazan, Allah’ın rahmeti demektir. Bu yüzden rahmeti muhabbetle, sevinçle karşılamamız gerekir. Yoksa “Ramazan ayı geldi, bir ay boyunca zorluklar yaşayacağız” diye üzülmek, sıkılmak doğru değildir.

Mutlaka her günümüz bir önceki günümüzden daha iyi olmalıdır. Bununla ilgili olarak Resullullah (s.a.v.) Efendimiz “iki günü müsavi olan (eşit olan) ziyandadır”550 buyurmuştur. Bu yüzden bugünümüzün dünümüzden, yarınımızın da bugünümüzden daha iyi olması gerekir.

Aynı şey Ramazan ayı için de geçerlidir. Ramazan’ımızın da bir önceki Ramazan’dan daha güzel olması gerekir. Eğer Allah ömür verir de Ramazan’a yetişirsek Ramazan’ımız bir önceki Ramazan’dan daha güzel olur inşallah.

Ramazan’ı gerektiği gibi değerlendirmeye çalışan da çalışmayan da Ramazan’dan sonra zahiri olarak aynı konuma gelir; yani her iki kısım da hep beraber yer, içer ve hayatına devam eder; ama iş kesinlikle zahirde göründüğü gibi değildir. Allah, Ramazan ayında kuluna kazanma imkânı tanımış, kul da kazanmak için gerekeni ya yapmıştır ya da yapmamış, bu imkânı reddetmiştir. Ramazan ayı geldiğinde Allah’ın ona tanıdığı bu imkânı değerlendiremeyen biri “benim böyle bir imkâna ihtiyacım yok” demiş olur.

Gerekeni yapabilmek için Ramazan’ı iyi anlamak gerekir. Unutmamak lazım ki Ramazan sadece imsaktan iftara kadar yemeyip içmemek değildir. Nitekim orucu sadece midemize değil bütün azalarımıza tutturmamız gerekir. Ramazan’da yemekten, içmekten kesiliyor, midemize oruç tutturuyorsak aynı şekilde gözümüze de oruç tutturmamız gerekir. Eğer tüm azalarımıza; gözümüze, kulağımıza, dilimize, aklımıza, gönlümüze oruç tutturuyorsak, bu orucumuz mutlaka Ramazan’dan sonra da devam etmelidir; yani Ramazan’dan sonra yemeye, içmeye başlasak bile diğer oruçlarımıza devam etmeliyiz. Oruç zaten bunun içindir.

İnşallah sadece Ramazan ayını değil bütün hayatımızı, her günümüzü oruçlu olarak yaşarız; çünkü oruçlu olmak, Allah’ın rahmetinin içinde olmak demektir. Böyle olursak rabbimiz bizi rahmetinin içine alır.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Ramazan’la ilgili bir hadis-i şerifinde “Ramazan’ın ilk on günü rahmet, ikinci on günü mağfiret, üçüncü on günü ise cehennemden kurtuluştur”551 buyurur. Bu yüzden bizim de Ramazan ayında rahmeti, mağfireti ve kurtuluşu kazanmamız gerekir.

Cenneti ve cehennemi sadece ahiretteki cennet ve cehennem olarak anlamamız doğru değildir. Asıl cennet ve cehennem gönlümüzdedir. Eğer Ramazan, gönlümüzü cehennemden kurtarıp cennete döndürdüyse; yani gönlümüzdeki kibir, gurur, riya, haset gidip yerine rahmet, cömertlik, tevazu, ihlâs geldiyse, hayatımız Allah için olmaya başladıysa cehennemden kurtulmuşuz, gönlümüz cennete dönmüş, biz de cennete dâhil olmuşuz, layık olmuşuz demektir. Cenneti ve cehennemi böyle anlamazsak yanlış anlamış oluruz.

Allah ayet-i kerimede innallâhe gafûrun rahîm:552 “Muhakkak ki Allah gafuru rahimdir” buyurur. Allah, Ğafur ve Rahim ismini bu ayette ayrı ayrı söylemez, birbiriyle birleştirir; yani Allah ayrı ayrı gafur ve rahim değil, gafuru rahimdir. Bu nedenle Ğafur ve Rahim ismi birbirinden ayrı değil birbiriyle beraberdir. Bu yüzden Allah, Ramazan ayında gerekeni yapanlara rahmet edip mağfiret ederek onlara aynı anda bu isimleriyle birlikte tecelli edip muamele eder.

Orucu büyüklerimizden duyduğumuz kadarıyla anlatacak olsak “fakirlerin, açların hali anlaşılsın diye Ramazan ayında oruç tutulur. Bir de Kur’an’ı okumayı biliyorsan, hatim okumaya çalışırsın ya da camiye gider mukabele dinler, Kur’an’ı takip etmeye çalışırsın” deyip oruçla ilgili böyle bir fetva verirler.

Peki, Allah Ramazan için böyle mi söylemiş?

Bu, Allah’ın söylediği değildir. Bu, atalarımızın dinidir. Genel itibariyle herkes orucu bu şekilde atalarından öğrenmiştir. Oysaki orucu, dinimizi rabbimizden öğrenmemiz gerekir; çünkü sadece rabbimizin anlattığı, öğrettiği doğrudur.

Ramazan’la ilgili yanlış anlaşılan bir şey daha vardır; o da niyetle ilgilidir. Bazen arkadaşlar niyet etmeyi unuttuklarında oruçlarının kabul olmayacağını düşünürler, oysaki bu yanlış bir düşüncedir; çünkü niyet dil ile değil kalp ile yapılandır. Eğer gönlümüzde oruç tutmak varsa niyetimizi yapmışız demektir, zaten niyet de budur. Ayrıca dilimizle niyet etmemiz gerekmez. Hatta bazı âlimlerimiz niyetle ilgili olarak “eğer dil ile söylersek yanlış yapmış oluruz, niyetimizi gönlümüzle yapmamız gerekir” demişler, bu şekilde içtihad etmişlerdir. Bu nedenle niyetimizi sadece gönülle yapmamız yeterlidir.

Allah ayet-i kerimede “Allah Kur’an’ı inzal etti (indirdi)”553 buyurmuştur. Bizim de özellikle Ramazan ayında Allah’ın inzal ettiği ayetlerini almaya çalışmamız gerekir. Yoksa Allah, ayetlerini indirdiyse ve biz almadıysak, ayetler bize dokunmadı, kulağımızdan geçmedi, gönlümüze akmadıysa Allah’ın indirdiğini almamış, kabul etmemiş oluruz.

Evet, şimdi Ramazan’la ilgili ayetleri öğrenmeye çalışalım hep beraber.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM

BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Şehru ramadânellezî unzile fîhil Kur’ân’u huden lin nâs: “Ramazan ayı o aydır ki insanlar için hidayet olsun diye Kur’an’ın indiği aydır.” Allah Ramazan ayında insanlara hidayet olsun diye Kur’an’ı indirmiştir. Ve beyyinâtin minel hudâ: “Hidayetten her ne varsa onu beyan etsin diye.” Vel furkân:554 “Furkan olsun diye.” Ebedi hayat için, sırat-el mustakim için, insanların hidayette olması için var olan her şeyi beyan etsin diye Allah bu ayda insanlar için Kur’an’ı indirmiştir.

Furkan; hakkı batıldan, doğruyu yanlıştan, güzeli çirkinden ayıran demektir. Kur’an ile bakmayan birinin furkanı olmaz, ayırma kabiliyeti olmaz, aklı bunları ayıramaz. Neden? -Çünkü nasıl ki göz ışık olunca görüyor, ışık olmadığı takdirde sağlıklı olsa bile göremiyorsa aynı şekilde aklın ışığı da Allah’ın vahyidir. Kur’an’ı olmayan birinin aklı karanlıkta kalır, bu yüzden hakkı batıldan ayıramaz. Nasıl ki kör olan ya da karanlıkta olan biri el yardımıyla her şeyi anlamaya, yolu gitmeye çalışıyor ve sonunda uçuruma yuvarlanıyorsa aklı Allah’ın vahyiyle nurlanmayan, aydınlanmayan biri de önünü göremez, yolu yürüyemez ve sonunda uçuruma yuvarlanır.

Evet, Allah bu ayette Kur’an’ın bize neyi vermesi gerektiğini beyan etti. Buna rağmen biri çıkıp “benim bildiklerim bana yeterdir” derse ona da “madem öyle sen bilirsin; ama unutma ki Allah ‘zan ilimden hiçbir şeydir’555 buyurdu. Bu yüzden bildiklerin sana hiçbir fayda vermez; çünkü bildiklerin ya senin ya da birilerinin zannıdır” demek lazım.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Kur’an’la ilgili olarak “biri Kur’an’ı okusa ve ben Allah’la konuştum diye yemin etse yeminine kefaret gerekmez; çünkü o, Allah’la konuşmuş, Allah da onunla konuşmuştur” buyurur. Hal böyleyken Allah ile konuşmayı tercih etmeyen biri mü’min olabilir mi, bu nasıl bir imandır! Allah bizi huzura aldığında bu kitabından hesaba çekecek, o gün geldiğinde hiç kimse “ben bilmiyordum, anlamadım” diyemez; çünkü Allah mutlaka herkese hayatının bir yerinde bunu öğretir. Öğretmeden hesaba çekmek, cezaya, azaba mahkûm etmek ona yakışmaz, nasıl yakışsın! Hepimizin o gün gelmeden rabbimizin ayetlerini gerçekten dinlememiz ve anlamamız gerekir. Yoksa kendimize zulmetmiş oluruz. İnsan için bundan başka bir kurtuluş yolu yoktur. Dinler gibi yapıp dinlemeyenler, anlar gibi yapıp anlamayanlar sadece kendine zulmeder.

Evet devam ediyoruz. Fe men şehide minkumuş şehra: “Kim bu aya şahit olursa (bu aya kavuşursa).” Fel yesumh: “Bu ayda oruç tutsun.” Ve men kâne marîdan ev alâ seferin: “Sizden kim hasta olur, yolculukta (seferde) bulunursa.” Fe iddetun min eyyâmin uhar: “O günlerde tutmaz, daha sonra tutmadığı günler sayısınca orucunu tutar.” Yurîdullâhu bikumul yusra: “Allah sizin için kolaylık diler.” Allah sizin için kolaylık irade etmiş, takdir etmiştir. Allah’ın iradesi sizin için kolaylıktır. Ve lâ yurîdu bikumul usra: “Allah size zorluk dilemez.” Sizin için zorluk irade etmemiştir. Ve li tukmilûl iddete: “Bu sayıyı tamamlayın.” Ve li tukebbirûllâh: “Allah u ekber deyin.” Allah’ı tekbir edin. Alâ mâ hedâkum: “Sizi hidayete erdirdiğinden dolayı.” Size ne kadar hidayet etmişse; yani Kur’an’ın hidayetinden ne kadar hidayet almışsanız Allah’ı o kadar tekbir edebilirsiniz. “Alâ mâ hedâkum” bu manaya gelir. Ve leallekum teşkurûn:556 “Umulur ki şükredersiniz.” Kur’an’ın hidayetine ne kadar nail olmuşsanız şükrünüz de o kadar olabilir.

Bu ayet “Allah size bu hidayet ikramını, Kur’an ikramını siz şükredesiniz diye yapmıştır. Kur’an size beyan olduğu, Allah size kendini, peygamberi, insanı tanıttığı için, kim olduğunuzu, nerden geldiğinizi, hayatı nasıl anlayacağınızı, nasıl yaşayacağınızı, nasıl yaşarsanız cennete veya cehenneme gideceğinizi, Allah’ın, sizin üzerinizdeki muradının ne olduğunu beyan ettiği ve Kur’an size Furkan olduğu için şükretmeniz gerekir. Kur’an’a, hidayete şükür olarak, Allah’ı tekbir ettiğiniz, rabbinizi tek büyük olarak gördüğünüz, bildiğiniz, buna iman ettiğiniz için şükredesiniz diye de oruç tutun” manasına gelir.

Eğer biri hakkı batıldan, doğruyu yanlıştan, güzeli çirkinden ayıramıyorsa ona deli veya aklı örtüldüğü için sarhoş denir. Dolayısıyla Kur’an ile, Allah’ın vahyi ile buluşmayan, onunla beraber olmayanlar, rabbini dinlemeyenler ya delidir ya da sarhoştur. Delilere zaten hesap yoktur ama diğerlerine hesap sorulur; çünkü sarhoş olmuşlardır. Peki, nasıl sarhoş olmuşlardır? -Onların nefisleri sarhoş olmuştur. İçki içmemişler ama dünya malını, dünya hayatını, nefislerinin arzularını, isteklerini; evi, arabayı, mevkiyi, makamı sevmekten sarhoş olmuşlardır. Onlar sarhoş oldukları için de rablerini göremiyor, dinleyemiyor, anlamaya çalışmıyorlar. Anlamaya çalıştıklarında bile hiçbir şey anlamıyorlar; çünkü sarhoş olmuşlar, akılları nefislerinin, dünyanın sevgisiyle örtülmüştür.

Hitap Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. Ve izâ seeleke ıbâdî annî: “Kullarım senden beni sorarlar (sana benden sorarlar, beni sana sorarlar).” Fe innî karîb:557 “Ben yakınım.” Allah, kullarına yakındır. Bu yüzden başka ayet-i kerimelerde “Allah size şah damarınızdan daha yakındır.”558 “Ne yana dönerseniz dönün Allah’ın veçhi oradadır.”559 “Allah, insanları çepeçevre ihata etmiştir”560 buyurmuştur. Yani kul, Allah’ın nurunun içinde yüzer. Ucîbu da’veted dâi izâ deâni:561 “Kulum beni davet ettiğinde (bana dua ettiğinde) onun duasına icabet ederim.” İzâ deâni: “Onun duasına (davetine)” icabet ederim.

Peki, bunun bir şartı yok mudur, varsa bu şart nedir?

Bunun şartı bir üstteki “kulum beni davet ederse” ayetidir. Eğer kulu onu dinlerse, rab olarak kabul ederse, Kur’an onun için hidayet olursa, beyan olursa, Furkan olursa, onunla doğruyu yanlıştan ayırt ederse; yani kul, Allah’ın doğru dediğine doğru, yanlış dediğine yanlış, hak dediğine hak, batıl dediğine batıl, güzel dediğine güzel, çirkin dediğine çirkin deyip Allah’ı davet ederse Allah da onun davetine icabet eder.

Allah dünya hayatını anlatırken “dünya kısacık bir geçimlik yeridir.”562 “Allah’ mü’minler için ahiret hayatını tercih etmiştir”563 buyurur. Asıl hayat ahiret hayatıdır. Biri rabbini dinler ve ahiret hayatı için gerekeni yaparsa Allah onun yolunu açar; çünkü Allah, kulları için güçlük dilemez kolaylık diler. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “Allah’ın dini kolaydır. Kim onu zorlaştırırsa Allah onun belini kırar”564 buyurmuştur. Yani Allah’ın, kulları için yeterli gördüğü şeylere ilave yapıp dine tabir-i caizse zam yapanların, Allah’ın dinini Kur’an’a göre değil kendi zannına göre anlatıp insanlara İslam’ı zor bir din olarak takdim edenlerin belini kırar.

Bununla ilgili olarak Hz. Ayşe (r.a.) annemiz de “Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Allah’ın bir emrini gerçekleştirmek için iki şart arasında kaldığında kesinlikle hep kolay olanı tercih ederdi”565 buyurur. Neden? -Ümmeti için zor olmasın, kolay olsun diye böyle yapardı. Birileri de buna rağmen dini zorlaştırmak için bütün çabasını, gayretini sarf ediyorsa bilelim ki iblis onlara hile yapmış, onlar da iblisin tuzağına düşmüştür.

Evet, Allah, kullarının davetine icabet ettiğini söyledi. Ayet devam ediyor; Felyestecîbû lî: “Söyle onlara onlar da benim davetime icabet etsin.” Velyu’minû bî:566 “Benimle bana iman etsinler.” Nasıl ki onlar herhangi bir şey için dua da bulunup beni o isteklerini gerçekleştirmem için davet ediyorlarsa ve ben de onların davetine icabet ediyorsam o zaman kullarıma, bana âbd olmayı kabul edenlere söyle onlar da benim davetime icabet etsin; çünkü ben de onları davet ediyorum, buyurdu. Peki, Allah neye davet eder? -Tabi ki kendisine iman etmeye; ama kendimize göre bir imanla değil Allah’a Allah’la iman etmeye davet eder.

Allah’a Allah’la iman etmek ne demektir?

Eğer ayet Velyu’minu li şeklinde olsaydı bu durumda “benim için iman etsinler” manasında olurdu. Eğer Ve ilel yu’minu olsaydı bu defa “bana iman etsinler” anlamına gelirdi. Ama Allah Velyu’minû bî: “Benim ile bana iman etsinler” buyurdu. Yani “kendilerini benden bağımsız bir varlık olarak görmesinler, onlara kendimden hayat verdiğimi, zatım ve sıfatımla tecelli edip onları yarattığımı, bütün sıfatlarının bana ait olduğunu, Hayy ve Kayyum ismim ile onları varlıkta tuttuğumu bilsinler ve bana benimle iman etsinler.”

Yoksa kuru kuruya “Allah arştadır, biz de yeryüzündeyiz, elimizi açıp Allah’tan isteriz, o da isterse verir, istemezse vermez” diye düşünülmez, böyle bir imanla iman edilmez. İmanımız Allah’ın istediği, vahyinde emrettiği gibi olmalıdır. Allah’a Allah’la iman etmek bu demektir.

Eğer Allah’a Allah’la iman edersek ne yaparız?

İsteğimizi kendi gönlümüzde tecelli eden rabbimize söyler, ondan isteriz. Öyleyse biri dua edip rabbinden bir şey isteyecekse elini arşa değil gönlüne açmalıdır; çünkü insanın gönül kapısı Allah’a açılan kapıdır.

Allah, kullarından kendisine iman etmelerini emretmişse o halde imanı doğru öğrenmeliyiz. Daha önceki sohbetlerimizde söylemiştim. İman; Allah’ı her şeyden çok sevmek, onu istemek, ona âşık olmak, ona âbd olmak, hayatını onu isteyerek rızasının, dostluğunun cemalinin peşinde koşarak yaşamaktır.

Kul, Allah’ın istediği gibi iman ederse ne olur?

Leallehum yerşudûn:567 “Eğer böyle yaparlarsa reşit olurlar.” Rüştlerine ererler. Rüşt kemalat demektir, reşit olmak ise kemale, rüştüne ermek manasına gelir. İnsanı rüştüne erdiren Allah’tır; çünkü Reşit, Allah’ın sıfatıdır, bu yüzden reşit olan Allah’tır.

Peki, Allah kullarını kimlerle rüştüne erdirir?

Peygamberlerle ve onların varisleriyle; yani Mürşid-i kâmillerle rüştüne erdirir. Zaten mürşid kelimesi de Allah’ın Reşit sıfatından gelir. Dolayısıyla Mürşid-i kâmil, Allah’ın Reşit sıfatının tecellisi ile kulları irşad edendir. Yoksa iki kelime okuyup bilgi sahibi olduktan sonra “haydi gelin, bana uyun. Size hidayeti öğreteyim” diyenler mürşid değildir.

Mürşid-i kâmilin, insanları Allah’ın davetine icabet ettirmesi, Allah’a gerçekten iman ettirmesi, Allah’a Allah’la iman etmeyi öğretmesi gerekir. Bunu Allah söylüyor.

Allah ayetlerinde bir de Kur’an’ı neden indirdiğini beyan etmiştir.

Allah, Kur’an’ı hatim okuyalım ya da okuyup sevap kazanalım diye değil bize hidayet olsun, beyan olsun, Furkan olsun, onunla yolumuzu bilelim, hakkı batıldan, şerri hayırdan, güzeli çirkinden ayıralım, onunla rabbimizi tekbir edelim, rabbimizin büyüklüğünü görelim, bilelim, ona iman edelim, imanı tadalım, hayatımızın her anında “Allah u ekber” diyelim ve Allah’ın davetine icabet edelim diye indirmiştir.

Neden?

Allah da bizim davetimize icabet ediyor da ondan. Yalnız dediğim gibi bunun bir şartı vardır; o da Allah’a Allah’la iman etmektir. Allah’a, Allah’la iman edebilmenin de bir şartı vardır. Bu şart da Allah’a Allah’la iman etmiş biriyle, bir Mürşid-i kâmille beraber olmaktır. Allah’ın bu şartı koymasının sebebi; bizim de Mürşid-i kâmille beraber rüştümüze ermemiz, hatta bir adım ötesinde mürşid olmamız içindir.

Evet, inşallah kardeşlerimiz bu sohbet vesilesiyle Allah’ın oruçtaki muradının Kur’an’a şükretmek olduğunu öğrenmişlerdir.

Ramazan ayıyla ilgili genel olarak herkesin yanlış veya eksik bildiği bir şey daha vardır; o da Kadir Gecesi’yle ilgilidir. İsterseniz şimdi Allah’ın ayetlerde Kadir Gecesi’ni nasıl anlattığını, Kadir Gecesi’nin hikmetinin ne olduğunu anlamaya çalışalım.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “Kadir Gecesi’ni Ramazan’ın son on gününde arayın”568 buyurmuştur. Bazı hadis kitaplarında da geçen; ama sahih olmayan bir hadis daha vardır. Bu hadise göre de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “ben Kadir Gecesi’nin hangi gece olduğunu biliyordum ama Allah onu bana unutturdu. Yalnız bir rüya gördüm. Rüyada Kadir Gecesiydi, bütün âlemi nur kaplamıştı sonra mescitte namaz kıldım. Yağmur yağıyordu ve yerler çamur olmuştu, ben de secde ederken alnım çamur oldu” demiş, sahabeler bunu anlatırken de “Ramazan’ın yirmi yedinci gecesinde aynen yağmur yağdı Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de orada namaz kılarken alnı çamur oldu” demişlerdir. Oysaki böyle bir şey yoktur.

Âlimlerimiz her neyi söylerse söylesin söyledikleri her şeyi Kur’an’ın ölçüsüne vurmamız gerekir. Eğer söyledikleri Allah’ın ayetlerine uyuyorsa başımızın üstünde yeri vardır. Onu alıp olduğu gibi kabul ederiz ama uymuyorsa onu kabul etmemiz doğru değildir; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “hadislerim tartışma konusu olduğunda onu Kur’an’a arz edin, Kur’an’a uyuyorsa o bendendir, onu alın, uymuyorsa o benden olamaz, onu kabul etmeyin”569 buyurmuştur.

Kur’an ilk olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in gönlüne inmiş ve Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için ayet-i kerimede “onu senin gönlüne biz indiriyoruz”570 buyurmuştur. Ayetlerin ağzından çıktığı ilk kişi yine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir. Bu durumda Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ağzından Kur’an’a aykırı bir kelimenin çıkması hiç düşünülebilir mi? -Elbette ki böyle bir şey düşünülemez. Hal böyleyken eğer Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “sözlerimi ayetlerin ölçüsüne vurun” diyorsa bunun bir hikmeti olmalıdır. Zaten hepimiz Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in söylemediği ama ona isnat edilen yüzbinlerce uydurma hadisin olduğunu biliyoruz. İşte bu uydurma hadisleri sahih olanlardan ayırt edebilmek için hadisleri Kur’an’ın ölçüsüne vurmamız gerekir.

Peki, âlimlerimizin rivayet ettiği bu hadis neden sahih olamaz?

Çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in Kadir Gecesi’ni bilmemesi mümkün değildir. Elbette ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Kadir Gecesi’nin hangi gün olduğunu biliyordu; ama Kadir Gecesi için söylediği birçok şey olduğu halde gününü söylememiştir. Bunun hikmetini biraz düşünmek lazım.

Allah ayet-i kerimede İnnâ enzelnâhu fî leyletil kadr: “Muhakkak ki onu Kadir Gecesi’nde indirdik.” Ve mâ edrâke mâ leyletul kadr: “Kadir Gecesi’nin ne olduğunu biliyor musun” buyurur. Allah bu soruyu sorduysa “sen onun ne olduğunu bilmiyorsun; ama ben bunu sana açıklayacağım” demiş oldu. Devamında Leyletul kadri hayrun min elfi şehr:571 “Kadir Gecesi bin aydan daha hayırlıdır” buyurdu.

İsterseniz öncelikle buraya kadar olan bölümü anlayalım.

Evet, Kadir Gecesi sıradan bir gecedir; ama o gecede Kur’an indiği için o gece bin aydan daha hayırlı bir gece olmuştur. Bin ay otuz bin gün yapar. Bu durumda Kur’an’ın inişi o gecenin kıymetini, değerini, faziletini otuz bine katlamış olur. Hatta sadece gece olarak ele alırsak altmış bin yapar. Bir de Kadir Gecesi her zaman aynı geceye denk gelmez. Sadece otuz üç senede bir aynı geceye denk gelir. Tabi güneş takvimine göre değil; çünkü Kadir Gecesi ay takvimine göre Ramazan ayındadır. Ramazan ay takvimine göre her yılda on gün ileri atlar. Eğer Kadir Gecesi sadece Kur’an’ın ilk indiği o zahiri geceye ait olsaydı bu durumda o gecenin sabit olması, sabit olduğu için de o geceyi bilip ihya etmemiz gerekirdi ama böyle olmadı; çünkü Allah’ın muradı bu değildir, mesele ayetlerin ilk kez indiği o zahiri gece değildir.

Peki, mesele nedir?

Mesele Kadir Gecesi’nin Kur’an’ın indiği gece olmasıdır. Bu gece bütün geceleri, ayları dolaşır. Bu yüzden Ramazan ayı bazen yazda, bazen ilkbaharda, bazen de kıştadır. Böylelikle Kadir Gecesi mevsimlerin, ayların, günlerin her birinde olur. Eğer Ramazan güneş takvimine göre olsaydı Kadir Gecesi bütün günleri dolaşmaz, sabit olurdu. O halde bu gece başka bir gecedir.

Allah’ın Kadir Gecesi’nde murad ettiği şey nedir?

Kur’an’ın o gecede inmiş olması ona böyle bir şeref verdiyse o geceyi seksen üç seneden daha hayırlı yaptıysa o halde Allah’ın ayetleri bir gönle inerse o gönlün sahibini de Kadir Gecesi gibi kıymetli ve değerli yapar, Kadri yüce insan yapar. Bu bakımdan Allah’ın Kadir Gecesi’ndeki muradı ayetlerin gönlümüze inzal olmasıdır.

Bir de bu gecede Kur’an’ın bütünü inmemiş, sadece Alak Suresi’nin ilk beş ayeti; yani “yaratan rabbinin adıyla oku. O, insanı alaktan yarattı. Rabbin ekremdir, kerimdir. O sana kalemle öğretti. O, insana bilmediklerini öğretti”572 ayetleri inmiştir. Bu yüzden en baştaki ayeti iyi anlamak lazım.

Hayata Allah ile bakmak Kur’an’ın bütününü kapsar. Birinin hayata Allah ile bakması, Allah adına okuması Kur’an’ın ona Furkan olmasıdır. Kur’an ona Furkan olacak ki Allah ile bakabilsin. Öyleyse gönlüne bir ayetin inzal olduğu; yani bir ayeti anladığın, iman ettiğin, o ayetle amel etmeye çalıştığın gün veya gece ya da saat senin Kadir gecendir, Kadir günündür, Kadir saatindir demektir. Bu yüzden devamlı “bütün Ramazan’ı Kadir Gecesi olarak bilip kabul etmemiz lazım” diyoruz.

Allah ayet-i kerimede “Allah, Kur’an’ı Ramazan ayında indirdi”573 buyurur. Dikkat edilirse Allah bu sefer Kadir Gecesi’nde değil Ramazan ayında dedi. Bu durumda Kur’an’ın inişi bütün Ramazan ayını kapsadı. Kur’an da Kadir Gecesi’nde indiği için böylelikle Kadir Gecesi’nin nuru bütün Ramazan’ı kapsamış oldu. Bundan dolayı bütün Ramazan’ı Kadir Gecesi olarak bilip kabul etmemiz lazım. Tabi o geceyi zahiri bir gece, zaman ya da mekân olarak değil Allah’ın kelamının inişi olarak kabul etmemiz gerekir; çünkü Allah’ın kelamı gönlümüze o gecede inerse kadri yüce, şerefli olmuş oluruz. Böylelikle kıymetimiz, değerimiz de otuz bine katlanmış olur.

Allah Kadir Gecesiyle ilgili ne buyurmuştu; Ve mâ edrâke mâ leyletul kadr: “Kadir Gecesi’nin ne olduğunu idrak ettin mi?” Bunu anladın mı, Kadir Gecesi’nin ne olduğunu biliyor musun? Leyletul kadri hayrun min elfi şehr: “Kadir Gecesi bin aydan daha hayırlıdır.” Tenezzelul melâiketu ver rûhu fîhâ bi izni rabbihim min kulli emr:574 “O gece de melekler ve ruh Allah’ın izni ile iner.” Min kulli emr: “Her bir emirden.” Her bir emir ile beraber her bir emirden bir şey getirerek.

Anlaşılması için ayeti izah edeyim.

Allah “melekler ve ruh iner” buyurdu. Meleklerin ne olduğunu biliyoruz. Peki, Kadir Gecesi’nde inen ruh nedir? -Allah Cebrail (a.s.) için ayetlerde ruh ve ruh-ul kuddus kelimelerini kullanmıştır. Âlimlerimiz bu yüzden ayette geçen melekler ve ruh kısmını melekler ve Cebrail iner şeklinde tefsir etmişlerdir. Biz de âlimlerin yaptığı bu yorumu kabul ediyoruz; çünkü yorumda herhangi bir sorun olmaz. Biri ayeti sadece zahiri olarak anlasa kesinlikle ona bir zararı olmaz. Sadece aklı bir çocuğun aklı kadar olan biri gibi okumuş, anlamış olur.

Aynı şekilde biri innâ enzelnâhu fî leyletil kadr575 ayetini tek bir gece olarak anlasa, böylelikle Kadir Gecesi’ni gidip sadece bir zamana sığdırsa sonra kendi kendine “bu gece seksen üç sene yapıyor, öyleyse bu gecede ibadet edeyim, o zaman seksen üç sene boyunca ibadet etmiş gibi olurum” dese ve Kadir Gecesi’ni böyle değerlendirse Allah bu yaptığı ibadetleri kabul eder mi? -Tabi ki evet. Allah onu seksen üç sene boyunca ibadet yapmış gibi kabul eder ve buna göre ona muamelede bulunur. Hatta başka bir örnek daha vereyim; aynı şekilde biri bir geceyi Kadir Gecesi olarak bilse ve o geceyi ihya etmeye çalışıp ibadet ile geçirse ama o gece Kadir Gecesine denk gelmemiş olsa Allah onu yine Kadir Gecesi’nde yapmış gibi kabul eder; çünkü mesele kulun gönlündeki niyettir.

Peki, Kadir Gecesi’nde melekler ve ruhun indiğini beyan eden ayeti Cebrail (a.s.) meleklerle beraber iner şeklinde düşünmek doğru mudur? -Doğrudur, böyle anlamakta hiçbir sorun, sıkıntı olmaz; ama Allah ayetleri üzerinde tefekkür için “onlar Allah’ın ayetleri üzerinde tefekkür etmiyorlar mı? Tezekkür etmiyorlar mı? Tedebbür etmiyorlar mı”576 buyurmuştur. Yani haydi, böyle anladın, bari biraz tefekkür edip daha iyi anlamaya çalış. Cebrail (a.s.) da bir melektir. Eğer o gecede melekler iniyorsa o halde Allah’ın Cebrail (a.s.)’ı ayrıca söylemesine gerek var mıdır! Bu yüzden ayeti tefekkür edip Allah’ın bize ne demek istediğini anlamamız gerekir.

Ayeti sadece melekler ve Cebrail iner şeklinde değil de bir de şöyle anlamamız lazım; ruh aynı zaman da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hakikatidir, hakikat-i Muhammediye’dir, bütün varlığın kendisinden yaratıldığı nurdur. Bununla beraber Allah bir de Kur’an’a, vahyine ruh demiştir. Ayeti bu şekilde önce tek tek anlamamız, gönlümüz her birini kabul ettikten sonra ise bunların hepsini toptan kabul etmemiz gerekir.

Melekler vahiyle gelir, doğrudur. Bu gecede vahiy indiğine göre melekler vahiy ile beraber her bir emir için iner. Bu ayetteki “emr” kelimesindeki harekeyi farklı okuyanlar da vardır. Yani ayetin üstündeki harekeyi “e” değil de “i” olarak okuyanlar vardır. Eğer hareke “e” değil de “i” olarak okunursa bu defa ayet Min kulli emr değil Min kulli imr: “Her bir kişi için” her bir insan için manasına gelir. Yani ayet “melekler, Cebrail bir de Hakikat-i Muhammedi’ye vahiy ile beraber her bir kişiye muamele yapmak için inerler” manasına gelir.

Allah Kadir Gecesi için ayet-i kerimede “o gece de her işe hükmedilir”577 buyurmuştur. Demek ki Kadir Gecesi bir de takdir gecesi, kader gecesiymiş; ama bu kaderi Allah yazıp göndermez. Senin gönlündeki imanına, küfrüne, nifakına, Allah’a olan teslimiyetine, çabana, gayretine, ameline göre hükmeder. Allah’ın ayetlerinden nasibini ne kadar almaya çalışıyorsan, o ayetlerle ne kadar dirileceksen Allah buna göre hükmeder. Melekler inerken de ruhu beraberinde getirir ve o ayetlerin sana ruh olmasını, ayetlerle dirilmeni, ayetlerin sende ahlaka dönüşmesini Allah takdir etmiştir.

Peki, Allah bütün bu takdiri, kaderi neye göre yapar?

Senin tercihine göre yapar. Her türlü ikramı sana sunduktan sonra gönlündeki en ufak bir tercih bile göz ardı edilmeksizin yılda bir sefer kader yazılır; ama gönlüne, tercihine, niyetine, imanına, çabana, gayretine göre Allah bu takdirde bulunur.

Mesela biri “takdir gecesi, Kadir Gecesi bu aydadır. Ben rabbimden benim için şunu takdir etmesini istiyorum” dese ve bunu söylerken dünyalık bir şey istemese Allah onun bu duasına göre bir takdirde bulunur; çünkü Allah Min kulli emr: “Her emirden” buyurmuştur. Allah zahiri olarak da emrini senin ebedi hayatını kazanmana göre yazdırır. Direkt bağımsız olarak değil ahirete bağlı olarak hüküm verir.

Melekler o gece vahiy ile gelir. Bunun ile beraber niyetine, gönlündeki imanına göre bir de o vahyi senin gönlüne indirir, inzal eder. Vakti, zamanı geldikçe de o vahiy açığa çıkar, onu yaşar ve Allah’ın senden ne istediğini bilirsin.

Selâmun hiye: “Onda selam vardır.” O gecede selam vardır, selamet vardır. Yalnız selam o zahiri geceye ait değildir. Meleklerin, Cebrail (a.s.)’ın, ruhun vahiy ile inmesinde selam vardır, bunda sana Allah’ın selamı vardır. Hattâ matlail fecr:578 “Fecrin doğuşuna kadar.” Güneş’in doğuşuna, ışığın açığa çıkmasına kadar selamet vardır.

O gecede nasıl bir selamet vardır, o gecede selamet var da diğer geceler de selamet yok mudur?

Bunu doğru anlamak gerekir. Demek ki ayet zahiri olarak o gecede selametin olduğu manasına gelmiyor. Eğer o gecede melekler inip sana Allah’ın vahyini getirir, onu senin gönlüne indirip senin için Allah’ın emrini takdir edip yazarsa selamet bu şekilde olur.

Peki, Güneş’in doğuşuna, günün aydınlanmasına kadar selamet vardır ne demektir? -Yani sen Allah’ın vahyi ile artık son nefese, kıyamete, sana perde açılıncaya, günün aydınlanıncaya kadar selamette olursun demektir. Güneş’in doğuşuna kadar demek bu manaya gelir.

Allah zaten son nefeste herkes için perdeyi açar, bu yüzden ayet-i kerimede “bugün senin için perdeyi biz açtık. Bugün gözün daha keskin görür”579 buyurur. Son nefesini veren biri için artık güneş doğmuş ortalık aydınlanmıştır. Kul işte o zaman Allah’ın ayetleriyle aydınlanır. Kıyamete kadar onun ile yaşar. Allah’ın emrini Allah’ın vahyi ile yerine getirir; çünkü güneş artık ona doğmuş, o artık Allah’ın nuruna kavuşmuştur.

Kardeşlerimiz bilir, bir müddet önce hep beraber Kur’an tefsiri sohbetlerini yapmıştık. Zaten bu sohbetleri de 20 ciltlik külliyat haline getirmek için çalışıyoruz, yakında çalışmalar tamamlanacak ve tefsir kitaplarımız çıkacak inşallah. Sohbetlerin videosunu izlemek isteyenler Diyar TV sitesinden Tefsiru’l Kur’an Hikmet’ul Beyan sohbetlerini izleyebilirler.

Allah nasip etti, Tefsiru’l Kur’an Hikmet’ul Beyan sohbetlerini iki sene dört ayda tamamladık hamdolsun. Bu sürede ilginç bir durum vardır. Bir Mürşid-i Kâmile tabi olduğumda benim vuslatım, Allah’ın bana zatı ve sıfat-ı ile tecelli etmesi de iki sene dört ay sürmüştü; yani tefsir sohbetlerimiz ile benim vasıl olmamın başlangıç ve bitiş süresi aynıdır.

Evet, her şeyin takdirini Allah yapar; ama bu takdiri kulun iradesine, tercihine göre yapar. Bu yüzden kader konusunu doğru anlamak gerekir. Eğer doğru anlaşılmazsa bazen kendi suçumuzu Allah’a atar “Allah böyle takdir etti, ondan böyle oldu” deriz, böylelikle hiç farkında olmadan Allah hakkında su-i zanda bulunur, iftira atmış oluruz.

Mesela; cezaevindeki mahkûmlar kendileri için kader mahkûmu derler. Kader onları mahkûm etmiş gibi kendi suçlarını kadere atarak “Allah böyle takdir ettiği, kaderim böyle yazıldığı için buradayım” derler. Sanki kendileri bir şey yapmamış! Sanki Allah onları suça zorlamış gibi konuşurlar. Bu, Allah’a iftiradır. Bu yüzden kaderi doğru anlamamız, anlamak için de Allah’ın ayetlerine bakmamız gerekir; çünkü Allah’ın anlattığı gibi anlarsak, iman ile dinler, iman ile bakarsak kaderin ne olduğunu anlarız. Yoksa işimize geldiği gibi anlamaya çalışırsak kaderi anlayamayız. Elbette ki kaderin sırrı vardır. Bu sır birine açılırsa o kişi zaten kaderi öğrenir; ama herkes en azından Allah’ın ayetlerde anlattığı şekilde kaderi bilmelidir.

Allah ayet-i kerimede kaderi anlatır “size gelen hiçbir musibet yoktur ki biz onu bir kitapta yazmamış olalım.”580 “Allah size ayetlerini böyle açıklıyor ki size gelen nimetlerden dolayı şımarmayasınız, musibetlerden dolayı da üzülmeyesiniz.”581

Demek ki musibetin de nimetin de gelmesi kaderdir. Tabi bu senin herhangi bir müdahalenin olmadığı durumlar için geçerlidir. Eğer bir konuya herhangi bir şekilde kendi iraden ile müdahalede bulunmuşsan bu kader olmaz, sana ait bir suç olur; çünkü müdahaleyi sen kendi iraden ile yapmışsındır. Sadece gücünün yetmediği, elinden bir şeyin gelmediği konular senin kaderindir; ama yaptığın müdahalelerdeki sonuçlar senin kaderin olmaz, kendi tercihin olur. Sen tercih ettiğin için Allah da senin tercihine göre onu yaratır. Bu, dünya hayatı için böyledir.

Dünya hayatında kendine hayırlı gördüğün bir şeyi almak ya da şer olarak gördüğün şeylerden korunmak için çabanı, gayretini sarf ettiğinde dünya hayatı senin için hayır olur. Üzerine şer gelse bile üzülmezsin; çünkü elinden geleni yapmışsındır, bu durumda başına gelenleri takdir eden Allah’tır. Allah da buna üzülme demiştir. Eğer mü’minsen buna üzülmez, bu şerrin arkasında ebedi hayatın nimetlerinin var olduğunu bilirsin; çünkü ebedi hayatını kazanman söz konusudur.

Dünya hayatın için Allah’ın sana imtihan olsun, nimet olsun diye yaptığı takdirler vardır; ama ahiret için aynı şey geçerli değildir. Ahiret hayatındaki tercih bütünüyle sana aittir, senin tercihindir; yani ebedi hayatın için neyi kazanmak istersen Allah ona “tamam” der, “hayır” demez. Bu yüzden ebedi hayatın için sınırı sen çizersin. Bu kader tamamıyla senin elindedir, senin tercihinledir. Bunun gerçekleşmesi için de her neyi istersen Allah onu yaratır ve sana verir, bir de üzerine ikram eder.

Nasıl ikram eder?

Allah bütün kullarına “ebedi hayatın için güzel yaptığın bir şeyi 10’a katlarım, sen 1 yaparsan ben 10 veririm ama yaptığın 1 yanlış için sadece o yanlışının cezasını görürsün; çünkü ben seni seviyorum, ben vedudum,582 erhamerrahimim.583 Hatta yanlış yaptığında ‘tövbe ettim, pişman oldum, sana döndüm, bundan sonra güzel yapacağım’ desen yanlışını, günahını sanki hiç olmamış gibi silerim. Bana gelmek için tövbe ettiğin şeyi sana engel olmasın diye önünden kaldırmaya çalıştığında ise günahını sevaba çeviririm” der ve gereken muameleyi yapıp ikram eder.

Böyle bir rahmete, böyle bir mağfirete karşılık eğer biri kaybederse kendini bile bile cehenneme atmış olur. Yaptığı en ufak güzelliğe en az on kat ikram, yaptığı bir yanlışa ise sadece bir ceza gelmesine hele ki pişman olup tövbe ve istiğfar ettiğinde günahının, yanlışının silinmesine rağmen biri cehenneme gidiyorsa ona söylenecek tek bir kelime vardır, o da “cehenneme kadar yolun var” kelimesidir. Böyle biri insan değildir, insan olmayı, insan olma şerefini kabul edememiştir.

Peki, böyle olmamak için her bir kula lazım olan şey nedir?

Rabbinin sözünü dinlemek, vahyini anlamaya çalışıp tefekkür etmek, herkese öncelikle lazım olan budur. Bu, insan için yemekten, içmekten, evden, işten, evlilikten bile daha önemlidir, daha önde gelmelidir; çünkü insanın ebedi hayatı söz konusudur. Bu yüzden hayatı Allah’ın vahyiyle, ayetlerin nurunun ışığında yaşamak gerekir. Öyle ki Hz. insan olabilelim. Yoksa hayatı kendimize veya birilerine göre yaşamaya çalışırsak Hz. insan olarak yaşamış olmayız.

İblis ve şeytanlar bütün çabaları, gayretleriyle bizi rabbimizden ayırıp rabbimizle aramıza perde koydular, rabbimizle aramıza girdiler. Bunu nasıl yaptılar? -Bizimle rabbimizin kitabı arasına girdiler ve işi bitirdiler. Böyle olunca da işimiz hayale, zanna, şeytanın ya da birilerinin verdiği vesveseye kalmış oldu. Eğer Allah’ın vahyi ile, hakikat ile buluşmaz, karşı karşıya gelmezsek hakikati bulmamız, hakta olmamız, haklı olmamız asla mümkün değildir.

Evet, Kadir Gecesi’ni, Ramazan ayını, Kur’an’ı, Kur’an’ın bizim için nasıl bir nimet olduğunu, nasıl olmazsa olmazımız olduğunu, Kadir Gecesi’nin hikmetini, Allah’ın Kadir Gecesi’ndeki muradını anlamaya çalıştık. İşte, rabbini ciddiye almayanların, dinlemeyenlerin rabbim bana ne söylemiş diye merak etmeyenlerin neyi kaybedeceklerini bunlardan anlamaları gerekir.

Sohbetimizin başında söylemiştim; dinlemeyip dinler gibi yapanlar, anlamayıp anlar gibi yapanlar hiçbir bir şey anlayamaz. Anlamadığı halde anlamış da anladığını anlatıyormuş gibi yapanlar, dinlemediği halde dinliyormuş gibi yapanlar sadece kendini kandırmış olur. İnsan kendi kendini kandırabilir, karanlığa gömebilir; ama hiç kimse Allah’ı kandıramaz ve kendi kendimizi kandırmamız Allah katında mazeret de olmaz.

Aslında biraz düşünürsek rabbimizi o kadar unutuyoruz ve ona o kadar mahcup oluyoruz ki istiğfar etmekten başka hiçbir şeyimizin olmadığını görürüz. Zaten bunun için Allah, kullarına mağfiret dilemelerini emreder ve bunu önce Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in bizzat şahsına söyleyerek ayet-i kerimede “günahların için Allah’tan mağfiret dile”584 buyurur.

Evet, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de peygamberler de birer beşerdir. Allah bu ayeti direkt, özel olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için söylediyse o da eksik yapabilir, yanlış yapabilir demektir. Tabi ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in eksiği, yanlışı diğer insanlar gibi değil ona göredir. Mesela bununla ilgili bir örnek vereyim;

Sözde mümin, Müslüman olan biri, başka birinin zırhını çalar ve bu zırhı bir Yahudi’ye emanet bırakıp karşılığında bir şeyler alır. Sonra zırhın sahibi çıkıp “bu zırh benimdir” deyince Yahudi de zırhı başka birisinden eşyasına karşılık emanet aldığını söyler. Kendisinin doğru söylediğini ispatlamak için de zırhı emanet olarak bırakan Müslümanın yanına giderler. O Müslüman, hırsızlığı ortaya çıkınca kurtulmak için “bu zırh bana ait değildir, Yahudiye ben bırakmadım, Yahudi bana iftira atıyor” der. Sonra durumu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e iletirler. Yahudi, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “bu zırhı benden aldığı eşyaya karşılık bu kişi bana emanet olarak bıraktı. Ben onun başkasına ait olduğunu bilmiyordum” diye kendini savunur. O Müslüman da Resulullah (s.a.v.) Efendimize “ya Resulullah bu Yahudi bana iftira atıyor. Bir mü’min olarak bana mı inanıyorsunuz yoksa Yahudiye mi inanıyorsunuz” der. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de o sözde mü’mine inanır.585 Allah bunun üzerine ayetini indirip “hainlere arka çıkma (günahın için) istiğfar et”586 buyurur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de aynen öyle yapar. Zaten o sözde Müslüman da daha sonra Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ihanet etmiş, Mekkeli müşriklerle beraber olmuştur.

Allah’ın yaptığı her şeyde mutlaka bir muradı vardır. Allah bildirmedikçe gaybı Allah’tan başka kimse bilemez. Buna Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de dâhildir. Zaten bu yüzden o sözde Müslümanın yalan söylediğini bilmiyordu ve zahire bakıp ona inanmıştı.

Nasıl ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kendi günahına mağfiret diliyor, istiğfar ediyorsa bizim de peygamberimizi örnek alıp hatamıza, günahımıza istiğfar etmemiz gerekir.

Mesela Uhud Savaşı’ında da böyle olmuştu; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabeyle istişare edip “düşmanı içerde karşılayalım” demişti, sahabenin bir kısmı ise “hayır, mutlaka dışarıda karşılayalım” deyip ısrar etmişti. Savaş sırasında o dışarıda karşılayalım diyenler Uhud’dan ilk kaçanlar olmuştu. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in bu olayda ister istemez gönlü kırıldı. Zaten zahiri olarak savaşı da kaybetmişlerdi. Allah da bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “Allah’a istiğfar et, onları affet, onlar için Allah’a istiğfar et”587 buyurdu. Yani hem o yanlış yapanları affet, hem sana itiraz etmekle Allah’a karşı yanlış yaptıklarından dolayı onlar için istiğfar et hem de “ben sizinle istişare ettim ama siz yanlış yaptınız, bu yüzden bir daha sizinle istişare etmem” deme, böyle düşünme, onlarla istişare etmeye de devam et, buyurdu.

Eğer Resulullah (s.a.v.) Efendimiz mü’minler için böyle yapıyorduysa o halde mü’minlerin de birbirleri için istiğfar etmeleri, kendilerine yapılan bir yanlış karşısında hem yanlış yapanları affetmeleri, hem Allah’tan onlar için mağfiret dilemeleri, hem de onlarla istişareye devam etmeleri gerekmez mi! Allah bu ayetle mü’minlerin birbirilerine karşı nasıl davranmaları gerektiğini beyan etmiştir.

Öyleyse birinin yanlışına karşı bizim de onu hem affetmemiz hem de yanlışından dolayı onun adına istiğfar etmemiz gerekir; çünkü yanlış yaparak o sadece bize karşı yanlış yapmamış, Allah’a karşı da yanlış yapmıştır. Bu yüzden bir kula yanlış yapmak önce Allah’a karşı yanlış yapmaktır. Eğer Allah “onlara rahmetle muamele et” buyurduysa o halde bizim de yanlış yapanları affetmemiz, ayrıca onlar için mağfiret dilememiz gerekir. Bu büyük olmaktır. Büyük olmak öyle kolay bir iş değildir. Hesabı sadece Allah’ın rızası, ebedi hayat olanlar bu fedakârlığı yapabilir.

Evet, Allah kullarından mağfiret dilemelerini, istiğfar etmelerini istemiştir. Bir de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz namaz kılmadan önce de istiğfar ederdi; yani tekbir getirmeden, Allah-u ekber demeden önce, üç sefer estağfurullah el-azim derdi. Bu yüzden istiğfar sadece günaha, yanlışa yapılmaz.

Mesela Allah ayet-i kerimede önce namazla, zekâtla ilgili emrini söyler, peşinden de “istiğfar et”588 buyurur. Demek ki ibadete; namaza da, zekâta da istiğfar etmek gerekiyormuş. O halde sadece günah işleyince değil sevap işlediğimizi zannettiğimizde de istiğfar etmemiz gerekir.

Peki, zekât verirken, infak ederken neden istiğfar etmemiz gerekir?

Çünkü olur ki zekât verirken veya infak ederken şeytan ve nefis bize bir hile yapmıştır. Malı bize veren, ikram eden Allah’tır, onu ahirete göndermekle ebedileştiririz. O nimet, bize bir sefer ikram edilmiştir; ama biz onu ahirete göndermekle bine katlarız. Olur ki infak ederken gönlümüzden yanlış bir şey geçer, gönlümüze “bunu vermesem daha iyi olurdu” gibisinden bir vesvese gelir. Bu durumda istiğfar etmemiz gerekir; çünkü Allah o mal hakkında “temizlenmek için zekât verin”589 buyurmuştur.

Böyle bir durumda “ya Rabbi! Eğer sen bana ikram ettirmeseydin ben bunu beceremezdim. Bunu sen yaptın, sen hem bana ikram ettin hem de ikramını ebedi hayata göndertip bir daha bana ikram ettin” dememiz ve buna bir daha şükretmemiz gerekir. Yani önce istiğfar etmemiz sonra da şükretmemiz gerekir. Namaz için de durum böyledir, namaza durmadan önce ve sonra da istiğfar edilir.

Namaza çıkmadan önce istiğfar ederek ne demiş oluruz?

“Ya rabbi! Beni mağfiret et. Aslında huzuruna çıkmaya, huzurunda durmaya daha önce yaptıklarımdan dolayı yüzüm yoktur; ama yine de huzuruna geliyorum, sana döndüm. Her şey için senden özür diliyorum. Beni huzuruna kabul et ya rabbi” demiş oluruz.

Aynı şekilde bizim de Ramazan ayına, bütün oruçlarımıza istiğfar edip rabbimizden mağfiret dilememiz gerekir. Hangi azamızla oruç tuttuysak onun orucuna istiğfar edip rabbimizden mağfiret diliyor, orucumuza, bütün ibadetlerimize istiğfar ediyoruz. Aslında orucumuzun, ibadetlerimizin hiçbir tanesi huzura layık değildir, layık olmamıştır. Zaten böyle bir ihtimal de yoktur; ama umudumuz odur ki istiğfarımızla beraber rabbimiz ibadetlerimizi kabul etsin.

Bu yüzden biz de her ibadetimizin önüne hem kendimiz hem bütün kardeşlerimiz için istiğfarı koyuyor, huzura öyle arz ediyoruz. Olur ki ibadetlerimize benlikten, yanlıştan bir şey karışmış olabilir, ibadetlerimizde eksik olmuş olabilir, bu yüzden onu istiğfarla temizleyip huzura öyle arz etmemiz gerekir.

Allah bir kuluna ibadet yaptırdıysa, istiğfar ettirdiyse, dua yaptırdıysa zaten ikramı yapmıştır. En büyük ikram; Allah’ın, kuluna kulluk yaptırması, âbdiyetlik yaptırması, ibadet ettirmesi, namaz kıldırması, oruç tutturması, zikir yaptırması, Kur’an okutması ve dinletmesidir. Allah bunlarla kulunun gönlüne zaten anında ikramı yapmıştır.

Nimet olarak bunları görmek lazım, bunları yapıyorsak ayrıca bir nimet beklentisi içinde olmamız doğru değildir. Allah bunların haricinde başka bir şeyi ikram eder veya etmez bu onun bileceği şeydir; ama Allah’ın bunları yaptırmasıyla bize zaten ikram ettiğini bilmemiz gerekir.

Eğer Allah’tan bir şey istiyorsak bilelim ki Allah onu vermek için bize istetmiştir; çünkü vermeyi dilemeseydi onu bize istetmezdi. Bu yüzden hangi duamız olursa olsun bir kere peşinen kabul olmuştur. Nasıl? -Rabbimiz bizi kendine döndürdü, kendisinden istettirdi ya en büyük ikram işte budur. En büyük ikram Allah’a dönüp ondan istemektir. Allah’a “sen benim rabbimsin ben de senin sana muhtaç olan kulunum ve senden istiyorum” demek en büyük ikramdır. Yoksa istediğimizi verip vermeyeceği ya da ne zaman vereceği Allah’ın bileceği şeydir. Bu nedenle “Allah bana istediğimi vermez, duamı kabul etmez” diye düşünmemiz yanlıştır. Eğer vermeseydi bize istettirmezdi. Mutlaka verecek; ama ne zaman vereceğini de en iyi Allah bilir.

Bize dua ettirmekle Allah zaten duamızı kabul etmiş, bizi kendine döndürmüş, bize “rabbim” dedirtmiştir. Hiç bundan büyük ikram, bundan büyük nimet, bundan büyük şeref var mıdır! Eğer biri bundan başka şeref arıyorsa bilsin ki yanlış yerdedir, doğru bakmıyor, yanlış bakıyordur.

Allah serîul hisâbdır;590 hesabı anında görendir. Her duanın karşılığını anında verir, bunu kesinlikle unutmayalım. Mesela Resulullah (s.a.v.) Efendimiz miraçta gördüklerini anlatırken “mirac’a gittiğimde bir şeylerin sürekli göğe çıktığını, bir şeylerin de sürekli indiğini gördüm. Cebrail kardeşime ‘gökten çıkanlar ve inenler nedir’ diye sordum. Cebrail de; ‘gökten çıkanlar kulların amelleri, inenler de o amellerin karşılığıdır’ dedi” buyurur. Evet, Allah hesabı anında görüp karşılığını verir.

Peki, gökten inenler nereye gider?

Göğe ne gönderdiysek karşılığı anında rahmet olarak, Allah’ın isimleri olarak, nur olarak, ihlâs olarak, samimiyet olarak, marifet olarak, Allah’ı bilme, tanıma olarak, bizi Hz. İnsan, Allah’a halife yapacak, Allah’a yaklaştıracak, dost yapacak nimetler, ikramlar olarak gönlümüze iner.

Peki, neyin karşılığında?

Tabi ki amelimizin karşılığında iner, o halde yaptıkça kazanırız ve Allah da anında ikramını yapar. Yoksa amellerimizden sonra bir şeyin geleceğini düşünmek doğru değildir. Eğer Allah duamızı kabul etmiş ve istediğimizi ikram etmişse duamızın gereği olarak ayrıca hamd etmemiz, şükretmemiz gerekir; çünkü zamanı gelmiş, bu yüzden Allah ikram etmiştir.

Mesele sırat-el mustakimde Allah’a yürümek; Allah’a kul olduğumuzu, âbd olduğumuzu kabul etmek, rabbimizi rahman, rahim, ğafur, ğaffar, tevvab ve afuvv olarak bilmektir. Elbette ki eksiklerimiz, yanlışlarımız olmuştur. Bir beşer olarak yanlışı, hatası, kusuru, günahı olmayan hiç kimse yoktur. Hatta bununla ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabeye “eğer siz hiç günah işlemeseydiniz Allah sizi alır yerinize günah işleyen bir kavim yaratırdı”591 buyurmuştur.

Neden?

Allah’ın rahmeti, mağfireti tecelli etsin, isimleri açığa çıksın diye; çünkü yanlış yapmayan, eksik yapmayan birinin ne mağfirete, ne rahmete, ne affa, ne de tövbeye ihtiyacı vardır. Allah’ın bu isimleri de onda tecelli etmez. Bu her kul için böyledir. O halde yanlış yapmayan hiçbir kul yoktur, hiç kimse yanlış yapmadan rabbini tanıyamaz, tanırsa eksik tanımış olur; çünkü Allah’ın isimleri onda bütünüyle tecelli etmemiştir.

Yalnız kardeşlerimizin burayı iyi anlaması gerekir. Ben, Allah’ı isimlerinden tanıyalım, onun ne kadar rahman ve rahim olduğunu bilelim diye bunları anlatıyorum. Yoksa bu söylediklerim “haydi, günah işleyelim” demek ya da günahı basit göstermek değildir. “Elimizde olmadan bir şekilde günaha düşeriz sonra Allah rahmetiyle tecelli eder ve bizi mağfiret eder. Biz de tövbe edip ona dönünce kazandığımızı görürüz; yani düşmemiz, günahımız, yanlışımız kazanmamıza sebep olur. Allah’ın rahmetini böyle anlamamız gerekir” diyorum.

Bize düşen; Allah’a âbd olmayı ne kadar kabul ettiğimizi, âbd olmak için ne kadar çaba, gayret sarf ettiğimizi tefekkür edip kendimize bakmamızdır. Rabbimize âbd olmak için ne kadar çaba, gayret gösterirsek gösterelim, onunla övünmememiz, aksine ona istiğfar etmemiz, istiğfarın peşinden bir de şükredip hamd etmemiz gerekir. Evet, hem bize kulluk yaptırdığı, ibadet ettirdiği için hem de istiğfarı, hamdı ikram ettiği, ihsan ettiği için Allah’a hamd etmemiz; yani hamdimize hamd etmemiz, şükrümüze de şükretmemiz gerekir.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “bir topluluk Allah’ın ayetlerini ders edinmek için bir araya gelir, Allah’ın ayetlerini ders edinirse Allah rahmetini oraya indirir, onları rahmetiyle kuşatır, melekler onları çepeçevre sarar, Allah sekinetini oraya indirir, onları melekleri yanında över”592 buyurur. Aynı şekilde bu zikir için de geçerlidir. Hep beraber rabbimizi zikretmeye, onun rahmetinin içinde olmaya çalışmamız, zikrimiz için de önce istiğfar etmemiz ardından bir de şükredip hamd etmemiz; yani şükrümüze şükür, hamdımıza hamd etmemiz gerekir.

Hepimiz rabbimizden ayrılmışız, rabbimizi kaybetmişiz. Bu yüzden bütün derdimiz, gayemiz rabbimizi bulmak, ona dost olmak, ona kavuşmak olmalıdır, bunun için de gönlümüzdeki her şeyi boşaltıp rabbimizi gönlümüze davet ediyoruz.

Allah ayet-i kerimede “kullarım sana beni sorarlar ben yakınım. Bana dua edenin (beni davet edenin) davetine icabet ederim (duasını kabul ederim, gereğini yerine getiririm). Söyle onlara (eğer beni rableri olarak kabul etmişlerse, benden istiyorlarsa, bana dua ediyorlarsa, beni davet ediyorlarsa ben nasıl onların duasına icabet ediyor, davetine icabet ediyorsam) onlar da benim davetime icabet etsinler. Bana iman etsinler. Eğer böyle yaparlarsa rüştlerine ererler, reşit olurlar”593 buyuruyorsa o halde rabbimize dua etmemiz, rabbimizi gönlümüze davet etmemiz gerekir.

Allah “bana âbd olanın, bana iman edenin, beni sevenin, bana kul olmayı kendine dert edinenin, beni davet edenin davetine icabet ederim” dedi. Yoksa çöplüğe dönmüş bir gönlün davetine icabet olmaz. Allah subhandır, tecelli ettiği, davetine icabet ettiği gönlün de tertemiz olması, pırıl pırıl olması gerekir.

Bu yüzden gönül aynasında rabbinin cemalini müşahede etmek isteyenler gönlünü temizlemeli, Allah’tan başka her şeyden gönüllerini boşaltmalıdır. Allah’ın, içindeki her şeyin boşaldığı bir gönüle davet edildiğinde oraya icabet etmemesi mümkün değildir. Allah böyle bir kulun davetine mutlaka icabet eder; çünkü Allah “beni davet edenin davetine icabet ederim” buyurmuştur. Aynı şekilde Allah ayet-i kerimede “sözüne Allah’tan daha sadık kim vardır”594 buyurur. Yani Allah bir sözü verdiğinde onu nasıl yerine getirmez, bu nasıl düşünülür! Bu yüzden Allah “beni davet edenlerin davetlerine icabet ederim” dediyse davete icabet edeceğini kesinlikle bilmemiz gerekir.

Evet, biz de rabbimizi gönlümüze tecelli etmesi için davet ediyor, cemalini bize müşahede ettirsin diye ona dua ediyor, duamıza icabet etsin istiyoruz.

Ne diyoruz?

“Ya rabbi! Sen subhansın. Akıl ile anlaşılmaktan hayal edilmekten münezzehsin. Sen yere, göğe sığmazsın ama mü’min kulunun kalbine tecelli edersin.595 ‘Kulum kendi gönlünden beni görür, müşahede eder’ buyurmuşsun. Bizim de senden isteğimiz budur. Biz de sana gerçek manada iman etmek, seni gerçek manada sevmek istiyoruz. Öyle ki gerçek manada iman edip mü’min olabilelim ve sen de gönlümüze tecelli et; çünkü sen mü’min kulunun gönlüne tecelli edersin. Bu yüzden sana iman etmeyi, gönlümüzü senden başka her şeyden boşaltmayı istiyoruz. Bütün hayatımızda sevgilimiz bir tek sen ol ya rabbi. Sevdiğimiz sen ol istiyoruz ya rabbi. Hem de kendi istediğimiz gibi değil, senin istediğin gibi, sen seni nasıl sevmemizi istiyorsan seni öyle sevmeyi istiyoruz. Bize bu ikramı sevdiğin gibi, razı olduğun gibi yap ya rabbi” diyoruz.

Bütün güzellikler Allah’a, bütün kötülükler de kendi nefislerimize aittir.596 Rabbimizden gördüğümüz tek bir şey vardır; o da hep ikramdır, nimettir, rahmettir, mağfirettir. Bize bunlar dışında bir muamelede asla bulunmamıştır. Biz yanlış görmüş, yanlış anlamış olsak, aklımız Allah’ın muamelesine ermemiş olsa bile Allah’ın her muamelesi yüzde yüz onun rahmetidir, onun rahmetinin, sevgisinin, vedudluğunun sonucudur. Biz kendimizi ateşe attıkça, uçurumdan aşağı attıkça o bizi tutandır. O hafizdir, bizi muhafaza edendir.

Yaptığımız yanlışlar, işlediğimiz günahlar açığa çıksa insan içine çıkamayız. Düşündüklerimiz açığa çıksa insanlar arasında dolaşamayız; ama o Settar sıfatı ile bunları setredip örtüyor ve “ben görüyorum, biliyorum ama kimse görmesin, ‘pişman oldum, beni mağfiret et’ dersen onu sanki yapmamışsın gibi de silerim. Hatta onu öyle bir silerim ki sen bile onu hatırlamazsın” buyuruyor. Neden? -Kulum utanmasın, hayâ etmesin diye.

Mesela bütün mü’minler kendi gönlünde şöyle bir hal yaşamıştır; kendisine karşı yanlış yapan ya da yapması gereken bir şeyi yapmayan birinden utanır, öyle ki yolunu değiştirir, ona görünmemeye çalışır. Bir anda onunla yüz yüze gelse o mü’min kul kendisine yanlış yapan ya da eksik yapan kişiden utanır. O utanmasın diye de utancından onun yüzüne bakamaz. İşte bu, mü’minin Allah’tan aldığı hayâsıdır. Kul da Allah’ın emrine karşı gelince, yanlış yapınca Allah ondan hayâ eder, bu nedenle o yanlışı hiç olmamış gibi bir de mü’min kulunun gönlünden siler; çünkü kulunun utanmaması için yanlışını hatırlamamasını ister. Bu yüzden Allah gönlümüzün bütün sevgisine layıktır, kendisinden hayâ edilmeye, canın kendisine feda edilmesine; yani kurban olunmaya layıktır.

Nasıl ki Allah kurban olunmaya layıksa aynı şekilde kelamı da sözü de kurban olunmaya layıktır. İnsanın bin canı olsa Allah’ın her bir kelamını, her bir ayetini öğrenmek için bu bin canını feda etse yeridir, Allah’ın kelamı buna layıktır. Allah’ın ayetleri, insanın hayatı boyunca öğrendiği her bilginin, her ilmin bir tek ayete kurban edilmesine layıktır. Allah’ın ayetleri, kelamı, sözü bütün ilmin verilip sadece bir tek ayetin satın alınmasına layıktır.

Allah ayet-i kerimede “onlar Allah’ın hakkını takdir edemediler”597 buyurur. Takdir; ölçmek, ölçüp biçmek ve hükmetmek demektir. Yani ayet “onlar Allah’ın sözünü ölçtüler, biçtiler, ona bir değer verdiler, takdir ettiler ama ona layık olduğu kıymeti, değeri veremediler” manasına gelir. Allah bu ayeti bir de sözü için değil kendisi için söylemiştir. “Onlar Allah’ın hakkını, Allah’ı takdir edemediler! Rablerinin kendilerini nasıl sevdiğini, nasıl ciddiye aldığını, nasıl kıymet, değer verdiğini, onun hesabını nasıl en ince ayrıntısına kadar yaptığını, yaptığı her muamelenin kendi rahmetinden olduğunu, asıl velilerinin, dostlarının Allah olduğunu anlayamadılar, takdir edemediler.”

Peki, biri Allah’ın hakkını ne kadar takdir edebilir?

Kendisi kadar, gönlü, ilmi, aklı kadar takdir edebilir; ama bildiği, anladığı, aklı kadarı ile eğer takdir etse bile kendini feda eder ve kendini feda ederse rabbini bulur. Bunun için kimsenin âlim olması, bilgili olması, çok zeki olması gerekmez, kendindekini feda ederse onu alır, kazanır.

Allah ayet-i kerimede “sabır ve selat ile Allah’tan isteyin”598 buyurur. Selat namaz demektir. Allah’tan namaz ile sabrederek, namaza devam ederek istemen lazım. Selat bir de ateşte yanmak, yanıp doğrulmak demektir. Bu durumda yanarak, secde ile Allah’ın huzurunda dik durarak, kenara, dereye, çukura yuvarlanmadan, bir şeyleri bahane olarak gösterip “şu şöyle oldu, bu böyle oldu” demeden Allah’tan istemen lazım. Eğer rabbine gitmeyi istiyorsan ne olursa olsun hiçbir şey sana engel olmadan ilerlersin, bu konuda bahanen olmaz.

Durum ne olursa olsun söylemen gereken söz Hz. İbrahim (a.s)’ın söylediği sözdür. Eğer onun söylediği gibi söylersen Allah seni dost edinir; çünkü Allah ayet-i kerimede Hz. İbrahim (a.s.) için “Allah İbrahim’i dost edindi.”599 Halil edindi, veli edindi, buyurmuştur. Allah Hz. İbrahim (a.s.)’i neden dost edindiğini de beyan eder “onu birtakım kelimelerle imtihana tuttuk, hepsini geçince gereğini yerine getirince (onu halil edindik).”600

Allah Hz. İbrahim (a.s.)’a “evladını kes” dediği zaman bile gerekeni yapmıştır. Kendisi peygamber, oğlu da peygamber; yani peygamber, peygamberi kurban edecek yine de Hz. İbrahim (a.s.) gözünü kırpmadan “evet” demiştir.

Evet demesinin sebebi nedir?

Çünkü hiçbir şeyi kendine ait görmemiş, evladının ve her şeyinin Allah’a ait olduğunu bilmiş, bundan dolayı ciğeri yansa da “sen bilirsin ya rabbi! Eğer sana göre böyle yapmak güzelse yaparım. Ben kimim ki yok diyeyim, bu güzel değil diyeyim” demiştir.

Başka bir örnek daha vereyim; Nemrut, Hz. İbrahim (a.s.)’ı ateşe atarken Cebrail (a.s.) gelir ve Hz. İbrahim’e “bir yardıma ihtiyacın var mı, bir isteğin var mı” diye sorar. Hz. İbrahim de “hayır, yok” der. Birazdan günlerce yakılmış, harlanmış, kimsenin yanından bile geçemediği, bu yüzden onu atmak için mancınığın yapıldığı devasa bir ateşe atılacak; ama buna rağmen “rabbim beni görüyor, biliyor, neye ihtiyacım olduğunu biliyor. O halde senden niye isteyeyim! Allah ne yaparsa öyle güzeldir. Eğer beni kurtarmayı isterse kurtarır, yakmayı murad etmişse Nemrut’un ateşinde yakar. Orası beni ilgilendirmez. Vekil olarak Allah bana yeter, o ne güzel vekildir, ondan başka güzel, ondan başka vekil yoktur” diyor. Bu yüzden Allah’a dost olmak öyle kolay bir şey değildir. Sebebi görüp sebebin sahibini görmemek iman değildir. Bu iman velinin imanı değildir.

Genel olarak kul kelimesini değil âbd kelimesini kullanıyorum; çünkü âbd kelimesi her ne kadar Türkçe’ye kul olarak çevrilse de aslında kul kelimesi âbd kelimesini karşılamaz. Âbd ayrı, kul ayrı manaya gelir. Âbd; severek, aşkla, muhabbetle, sevdiğinin peşinden koşan, her bir emri aşkla, muhabbetle yerine getiren demektir. Kul ise; köle, iradesi olmayan, mecburiyetten sahibi olarak gördüğü kişinin emrine uyan manasına gelir. Oysaki Allah, kuluna irade vermiştir. Bu yüzden insan; kul değildir, âbddir. Âbd olarak rabbini sever, rabbini ister, aşkla, muhabbetle rabbinin peşinden koşar. Allah ayette “bana âbd olarak beni davet edenin davetine icabet ederim” buyuruyorsa o halde icabet eder, etmemek ona yakışmaz.

Eğer Allah davetimize icabet etmiyorsa bu durumda bir terslik var demektir. Bu terslik de mü’min olmamamız, rüştümüze ermememizdir; çünkü Allah bu ayetin ardından “ben de onları davet ediyorum. Eğer onların böyle bir iddiası var ise onlar da benim davetime icabet etsin, ben de onların davetine icabet edeyim. Bana iman etsinler, benim ile bana iman etsinler. Hiçbir şeylerinin olmadığını, hiçbir şeyin kendilerine ait olmadığını bilsinler. Benim âlemlerin, dünyanın, ahiretin rabbi, sahibi, meliki, maliki olduğumu kabul etsinler. Rüştlerine ermeleri için bana iman etsinler, reşit olsunlar. Çocuk gibi şekerle, oyuncaklarla oyalanmasınlar. Rüştlerine erip reşit olsunlar, reşit olmaları yetmez bir de mürşid olsunlar. Hem kendileri rüştlerine ersin hem de insanları rüştüne erdirecek duruma gelsinler” buyurur.

Rüşte erebilmek için bir Mürşid-i kâmille birlikte olmak gerekir. Kendini beğenip kibirlenenler mürşidi, rüşte ermeyi kabul etmez “namaz kılıp, oruç tutup cennete gideceğiz” derler. Hâlbuki Allah, kullarından rüştlerine ermelerini ister.

Öyleyse mürşid olmadan önce mürid olmamız; yani irşad olmayı istememiz, irade etmemiz ve irademizi, tercihimizi irşad olmak, iman etmek, Hz. İnsan olmak için irşattan yana kullanmamız gerekir. Mürid, irşad olmayı Allah’tan diler, bununla beraber irşad olmak için mürşid karşısında anlaşma yapar; yani mürşide biad eder ve bahane üretmeden “ben rabbimi istiyorum” deyip iradesini ortaya koyar.

Sen ki Allah’ı istiyor, rabbine vasıl olmak, dost olmak, veli olmak istiyorsun. Öyleyse bunu adam gibi istemen, rabbine vasıl olmak için hiçbir engel tanımaman lazım. Nefis engeliymiş, şeytan engeliymiş, insanların engeliymiş fark etmez, bunların hiçbiri sana engel olmamalıdır. “Bunların hiçbirini tanımıyorum” deyip hayatını Hz. İbrahim (a.s.) gibi ortaya koyman, o nasıl yaptıysa öyle yapman gerekir. Evet, öyle yapanlar; rabbini, rızasını, dostluğunu, cemalini kazanır. Bir kez öyle yaptık mı bunun aslında zor olmadığını görürüz.

Gönlümüzü bir dakika böyle tutsak perdeler bize açılır. Gönlümüzü sırf bir an, bir dakika böyle tuttuğumuz için Allah bize öyle bir ikramda bulunur ki bin sene ömrümüz olsa ibadet yapsak onu kazanamayız. Bu yüzden arkadaşlar söylediklerimizi gönülleri ile dinlemeli, anlattıklarımızı gönüllerini açarak anlamaya, tatmaya, yaşamaya çalışmalıdır. Öyle ki elinden geldiği, gücünün yettiği kadarıyla “ya rabbi! Ben bu kadar yapabildim” diyecek kadar bütün çabasını, gayretini gösterebilsinler. Kimse Allah’ı kandıramaz. Bu yüzden yapmadığımız halde “ben yapıyorum; ama olmuyor” demeyelim, gönlümüzü açmaya çalışalım.

Eğer bir an ibadet halinde, âbdiyet halinde, rabbimize dua halindeysek huzurdayız demektir. Zaten Allah, kulundan uzak değil ki huzura çıkmak için bir yere gidelim. Allah’ın huzurunu böyle anlamamız lazım. Allah ayet-i kerimede “Allah, kuluna şah damarından daha yakındır”601 buyurur. Şah damarı kulun can damarı, kalbi demektir; yani Allah, kuluna kalbinden, ona ondan daha yakındır. Kul, Allah’tan uzaklaşıp başka tarafa döndüğü için rabbini unutur. Yoksa Allah yine onunla beraberdir, ona ondan daha yakındır. Bu yüzden uzaklık, Allah uzak olduğu için değil kul, rabbinin uzağında durduğu için meydana gelir. Nerde olursa olsun kul gönül itibariyle Allah’a dönüp “rabbim” dediğinde Allah’ın huzurunda olduğunu görür, bilir.

Peki, kulun huzurda olduğunu tatması için yapması gereken şey nedir?

Kendi kendine, kendi gönlüne dönmek, rabbinin yakınlığını kendi üzerinde tatmak “rabbim bana benden daha yakındır, ben rabbimin huzurundayım, rabbim beni ihata etmiş” deyip tefekkür etmektir. Böyle yaparsa huzurda durur, huzurda olduğunu tadar.

Bunun bir de sonrası vardır. Aslında gönül bir ayna gibi pırıl pırıldır, tertemizdir; ama biz onu Allah’tan başka şeylerle doldurmuş, kirletmişiz. Eğer gönlümüz bu kirlerinden kurtulur, ayna misali Allah’ın yarattığı gibi tertemiz olursa ne olur? -İşte, o aynada Allah’ın tecellisini müşahede ederiz.

Bununla beraber kalpte ve nefiste, gökte olduğu gibi yedi kat gök vardır. Eğer kendi gönlünde yedinci kata gelirsen zahiri olarak da yedinci kata gelmiş olursun. Bu yüzden huzura çıkmak için arşa çıkmak gerekir.

Bir de gönül arşı vardır ve Allah oraya sürekli olarak tecelli eder. Ne zaman gönlüne güzel bir şey, hayırlı bir şey gelse bil ki Allah sana senin arşından vahyetmiştir.

Bu yetmez, bir de perdeyi aralayıp oradan müşahede etmek vardır. Bu konuda anlaşılmayan bir şey söylemek istemiyoruz, bu yüzden en sade şekilde herkesin anlayabileceği şekilde kısaca anlatmaya çalışıyoruz.

Dervişin, kendisini rabbine vasıl eden, rabbine aşk yolculuğu yaptıran mürşidiyle; yani mürşidinin hakikatiyle tanışması gerekir. Eğer mürşidiyle tanışırsa o zaman kendini gönül arşında bulur. Bunun için de kardeşlerimizin bütün gönülleriyle bize dönmesi gerekir. Eğer gönüllerini bizden ayırmazlarsa bizimle tanışırlar, o zaman ne demek istediğimizi daha iyi anlarlar inşallah.

Bütün ibadetler, var olan her şey bizi rabbimize âbd etmek, halife etmek, dost etmek, vasıl etmek için birer araçtır. Amaç; rabbimize vasıl olmak, onun “dostum, âbdim” dediği kulu olmaktır. Bu yüzden vuslatı, vuslat yolunu iyi bir şekilde bilmemiz gerekir.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “her gönülden Allah’a bir yol gider” buyurmuştur. Herkesin yolu yürürken müşahede ettiği şeyler bazen birbirine benziyormuş gibi görünse bile aslında birbirinden tamamen farklıdır. Tatması da böyledir, hiç kimse kimin neyi tattığını, nasıl tattığını bilemez. Herkes ancak kendi üzerinden başkası için “herhalde o da benim gibi tadıyordur” diye düşünür. Bu yüzden hiç kimsenin kesinlikle ne yürümesi, ne tatması, ne de görmesi aynıdır.

Kardeşlerimiz müşahede etmek için bir makama gelmek gerektiğini düşünebilirler; ama böyle bir şeyin olmadığını bilmeleri, anlamaları gerekir. Manevi olarak perdelerin açılması ve müşahedenin yapılabilmesi için bir makamda olmak gerekmez; çünkü görmek makamla ilgili değil, yolculukla, seyirle, dervişin manevi olarak kalp makamında durduğu yerle ilgilidir. Tabi bu sadece seyir sırasındaki müşahedeler içindir yoksa kulun, Allah’ın huzurunda olduğunu tatması, hayatını buna göre yaşaması ve yolu giderken birtakım müşahedelerde bulunması farklı, Allah tarafından kendi huzuruna alınması farklıdır. Dervişin, ilkinde herhangi bir makamda olması gerekmez; ama ikincisinde bir makamda olması gerekir.

Peki, derviş hangi makamda huzura alınır?

Huzura alınan bir dervişin kesinlikle itminanı geçmesi gerekir. Biri huzura kabul edildiyse, gerçekten huzura alındıysa o velidir, Allah’ın velayetle müjdelediği bir kuldur.

Arkadaşlar bazen perde açılınca farklı şeyler görebilir. Bu gibi durumlarda mutlaka mürşidlerinin yorum yapması gerekir, kendi kendilerine yorum yapmaları doğru değildir; çünkü Mürşid-i kâmil, dervişlerinin nerde olduğunu bilir.

Kul mutlaka sevdiği rabbini görmek, ondan bir müjde almak, doğru yapıp yapmadığını bilip bundan emin olmak ister. Perdelerin açılması ve birtakım müşahedelerin yapılması sadece bunun içindir.

Mesela Allah perdeyi açıp bazı kardeşlerimize bir şeyler gösterdiğinde bazen herkese birden müjde gelir. Buna rağmen bazı arkadaşlar bunu kabul etmez ve “Allah bize niye göstermedi” der. Bu tamamen yanlıştır. Aynı şekilde bizim bir kardeşimiz için söylediğimiz müjdeyi onun kabul etmemesi de yanlıştır. Bu durumda o başka bir şeyin peşindedir, bizden hiç emin olmamış, bize hiç güvenmemiştir.

Allah bir kulunun halini bir başkasına göstererek kulunu müjdeleyebilir. Bu durumda kişinin bunu kabul edip yoluna devam etmesi gerekir. Her ne kadar Allah birini başkası üzerinden müjdelese de bir de özel olarak Allah’a vasıl olmak; yani Allah’ın, kulunu huzuruna alıp ”kulum ben senden razı oldum” demesi vardır. Yalnız bu gerçekten çok zordur, hiç kolay değildir.

Kardeşlerimiz için velayetten aşağısına hiçbir zaman asla razı olmadık, olmayız. Eğer kardeşlerimiz mü’min olmuşsa veli olmuştur; çünkü veli, mü’min, Allah’ı her şeyden çok, canından çok sevendir. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede “Allah, mü’minlerin velisidir”602 buyurmuştur. Bu durumda Allah bu ayetle bütün mü’minleri müjdelemiştir.

Herkes kendi gönlüne baktığında veli olup olmadığını bilir. Bunu anlamak için başka hiçbir şeye gerek yoktur. Allah’ı seven biri aynı zamanda Allah’ın sevdiğidir; yani biri Allah’ı canından, her şeyden çok sevmişse Allah onun veliliğini tescillemiş “bu kul benim veli kulumdur” demiştir. Bunun için ayrıca bir müjde gerekmez. Zaten böyle biri kendini bilir, gönlü bunu tasdik eder. Yalnız dervişin bunu tefekkür ederken kendi kendini kandırması da söz konusudur.

Peki, derviş kendi kendini kandırmadığını, nasıl sevmesi, sevince ne yapması gerektiğini nerden öğrenecek?

Elbette ki mürşidinden öğrenecek. “Sevgiyi ispat etmek lazım” dediğimiz şey işte budur. Allah ona imkân verir ve “haydi, bana olan sevgini ispatla” der. O da ispatlarsa velayeti hak etmiş olur. Bu durumda bir şey görmesi gerekmez. Eğer imkânı değerlendiriyor ve gerekeni yapıp sevgisini ispatlıyorsa velayeti almış, Allah onu müjdelemiştir. Bu her bir kul için böyledir.

Vuslata ermek, huzura kabul edilmek ise bundan sonradır. Allah ayet-i kerimede Kıyamet günü için “andolsun sizi tek başınıza nasıl yarattıysak bugün yine öyle huzuruma geldiniz”603 buyurur. Demek ki Allah bizi yaratırken rabbimizle baş başaydık. İşte vuslat o baş başa olduğumuz yere varmaktır. Kulun, rabbiyle baş başa olduğu yere mürşidi bile kabul edilmez. Bu, Allah’a vuslattır, bunun tarifi imkânsızdır, bu sadece görmek ile ilgili bir mesele de değildir. Ancak vasıl olunca bunu bilir ve anlarız.

Evet, istisnasız herkese yaratıldığı yere varmak için kapı açıktır. Firavun’a da Nemrut’a da bu kapı açıktı. Kapıdan içeri girmeyenler, rablerine vasıl olmak için adım atmayanlar tercih etmedikleri için adım atmamış, vasıl olmamış, böyle bir duaları olmadığı için duaları kabul olmamıştır. Eğer Allah birinden bunu istettiriyorsa bu nimeti ikram eder, edecek demektir. Bundan dolayı her zaman “Allah vermeseydi istetmezdi, istetiyorsa vermek içindir” diyoruz.

Rabbimize vuslat yolculuğunu, aşk yolculuğunu hep beraber yapıyoruz. Bu yüzden ısrarla “arkadaşlar gözünü, gönlünü bizden ayırmasın, bizi dinlesin” diyoruz; çünkü ağzımızdan çıkan her kelime onların vuslatı için, vuslat yolcukları için onlara gerekli olandır, lazım olandır. Eğer onları vuslata biz taşıyorsak böyle olmaları, bize bakarken “onun bildiği benim bildiğimdir, onun söylediği benim söylediğimdir, onun isteği benim isteğimdir” demeleri gerekir. Derlerse ne olur? -Derlerse bizimle bir olurlar.

Bu, huzura çıkarken Allah’a “rabbim sensin. Sen benim için neyi dilemişsen benim dileğim odur. Her şeyim sana aittir ben yokum, sen varsın” diyebilmek içindir. Kulun bu eğitimi mürşidiyle görmesi, bunu onunla anlaması gerekir. Dervişin, benliğinden kurtulması için mürşidine karşı benlik iddia etmemesi gerekir ki bu eğitimi, talimi görsün, huzura çıkarken de böyle söyleyebilsin. Yoksa mesele; mürşide teslim olmak değil Allah’a teslim olmaktır. Derviş, böyle yaparak Allah’a teslimiyetin eğitimini mürşidiyle yapmış olur.

Vuslat yolculuğunu hayatımızın gayesi olarak anlamamız, rabbimize vasıl olmak için elimizden gelen her şeyi yapıp bütün imkânlarımızı kullanmamız gerekir. Birileri “şurada bir metre kazsanız oradan altın çıkar” dese oraya mutlaka insanlar üşüşür ve bu ihtimali değerlendirir. Eğer biz de Allah’tan gelen bir müjdeyi hazine gibi anlamıyor, bu müjdeyi alamıyor, ona sarılamıyor, şükredip hamd etmiyorsak o halde bizde bir sorun vardır ve bu sorun iman sorunudur; çünkü rabbimize vuslat etmemiz, ondan bize bir müjdenin gelmesi bizim için fazla bir mana taşımıyor ve Allah’ın dostluğunun, rızasının değil başka şeylerin hesabını yapıyoruz, başka şeylerin peşindeyiz demektir.

Böyle olmaması için yapmamız gereken şey “benim senden başka kimsem yok ya rabbi! Senden başka hiçbir şeyim yok, sen benim her şeyimsin” demektir. “Allah” deyip bunu rabbimize söyleyebilmemiz lazım. Böyle söylersek Allah bizim her şeyimiz olur. Onunla görür, onunla işitir, onunla bilir, onunla tutar, onunla yürürüz. Allah bize zatı ve sıfatı ile tecelli eder. Böyle olmadıkça Allah’a âbd olmamız hiçbir zaman mümkün değildir.

Seven sevdiği ile beraberdir, seven sevdiğine benzer, sevdiği gibi olur, sevdiği olur. Nasıl ki bir kömürü, odunu ateşe attığımızda o kömür, odun ateş oluyorsa aynı şekilde bizim de bu aşk ateşine girip yanmamız, aşk olmamız gerekir. Kendimizi o aşk ateşine bırakmamız ve öyle bir sevmemiz gerekir ki sevgimiz gönlümüzden taşsın, amelimize aksetsin, bütün amelimizi kapsasın.

Allah için yaptığımızı aşk ile, muhabbet ile yapmalıyız. O muhabbet gönlümüzden öyle bir taşmalı ki gözümüze aks etmeli ve etrafımıza aşk ile, muhabbet ile bakmalıyız. O aşk kulağımıza, elimize, ayağımıza, dilimize, aks etmeli ki her zerremiz aşk olsun. Öyle ki odunken ateş olalım, aşk olalım.

Allah’a gerçek manadaki vuslat, Allah’ın zatı ve sıfatı ile tecelli etmesi ancak böyle bir aşk ile gerçekleşir ve bu aşk kul ile Allah arasında aynı zamanda da perdedir. İnsanın o perdeden geçip aşka düşerken yanması, feryat etmesi, koşması gerekir. Bu aşk zaten kula bunu yaptırır, onu yakar.

Aşk birini yakarsa ve o kişi aşk olursa ne olur?

Aşk perdesini, arş perdesini geçer. Artık kendisi ortada kalmaz; çünkü ateş olmuş, Allah’ın sevgisi, nuru, Allah’ın kendisine nefhettiği ruh olmuştur. Böyle yapmadan “her şeyi yaptım ama olmadı demek” doğru değildir. Demek ki her şeyi yapmamışız, her şeyi yapsak nasıl olmaz; yani odun ateşe girince nasıl ateş olmaz! Ateş, taşı bile yakar. Hal böyleyken kendimizi kandırmayalım “yaptım ama olmadı” demeyelim. Yapacağız olacak, bunun için hedefimizi son nefes olarak belirlememiz ve ben son nefese kadar Allah’ın kuluyum dememiz gerekir.

Allah aşkıyla yanmak, ona vasıl olma, kul olma derdi ile dertlenmek dermanın ta kendisidir. Bizim bu derdimizi sevmemiz gerekir. Derdimizden bıkkınlık gösteriyor, usanç gösteriyorsak yanlış yoldayız, bir şey anlamamış, bir şey tatmamışız, başka bir şeyi sevmiş, Allah’ı sevmemişiz demektir; çünkü Allah’ı sevmek bu değildir. Yoksa “Allah’ın dediklerini yaptım, haydi hemen şimdi olsun. Niye olmadı, niye böyle gecikti, Allah niye böyle yaptı” demek yanlıştır. Böyle diyorsak bilelim ki Allah’ı bilmiyoruz, başka bir şeyin peşindeyiz.

Evet, rabbimize dönüp “rabbim” dediğimizde her şeyin, hayatın bitmesi, aklın devreden çıkması lazım. Biz “rabbim” diyor, rabbimize hitap ediyorsak buna karşılık Allah da bize “buyur kulum” der. Aldığımız cevap bu olur. Eğer bir kez bütün gönlümüzle Allah’a dönüp “rabbim” demişsek bu cevabı almışızdır. Artık sohbetimiz, işimiz onunladır. Artık gönlümüze çöplüğü, dünyayı, başka şeyleri taşımamamız gerekir. Bırakalım gönlümüz rabbimize açılsın, rabbimiz bize muamele etsin. Biz “rabbim” dedik ya bırakalım rabbimiz bizimle muhatap olsun; ama ne olursa olsun gönlümüzdeki bir sürü çöpün içinde “rabbim” demeyelim. “Rabbim” derken kendi varlığımız bile dâhil olmak üzere her şeyi aradan çekelim.

Allah; rızasını, cemalini, vuslatını isteyen ve bunun karşılığında bütün imkânlarını kullanıp elinden gelen bütün çabayı, gayreti göstererek sevgisini ispatlayan herkesi rahmetiyle, mağfiretiyle, dostluğuyla, velayetiyle, vuslatıyla müjdelemiştir. Bizimle beraber olan, bizi dinleyen kardeşlerimiz de bu müjdeyi almıştır. Bu yüzden istisnasız herkes bu müjdeyi almalı ve buna sevinmelidir. Müjdeyi almak; sevinmek, şükredip hamd etmek demektir.

Elhamdulillahi rabbil âlemin.

Sadakallah-ul azim.

Allah hepimizi nimetlerine gerçek manada şükredenlerden, hamd edenlerden eylesin. Ramazan ayını gerektiği gibi değerlendirip rahmeti, mağfireti, kurtuluşu kazananlardan, her günü Ramazan olarak yaşayıp her geceyi, Kadir Gecesi olarak bilenlerden eylesin. Allah bizi sadece yanlışları için değil ibadetleri için de istiğfar edenlerden, Allah’tan her anda mağfiret dileyenlerden ve mağfirete erenlerden eylesin. Allah bizi vuslat yolculuğunda gerekeni yapıp rabbine koşanlardan, rabbine vasıl olmak, rızasını kazanmak için bütün imkânlarını kullananlardan ve rabbine vasıl olanlardan eylesin.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Ali El-Karî, El-Masnû’ 174; Deylemi, El-Firdevs, III, 611 ↩
  2. İbn-i Ebi’d-Dünya ↩
  3. Bakara /173 ↩
  4. Âli İmran /3, Kehf /1, Hicr /9 ↩
  5. Bakara /185 ↩
  6. Necm /28, Yûnus /36 ↩
  7. Bakara /185 ↩
  8. Bakara /186 ↩
  9. Kaf /16 ↩
  10. Bakara /115 ↩
  11. İsrâ /60 ↩
  12. Bakara /186 ↩
  13. Hadîd /20, Âli İmran /185 ↩
  14. Enfal /67 ↩
  15. Buhârî, İman 29 ↩
  16. Buhari, Menâkib 23, Edeb 80; Ebu Dâvud, Edep 4, 4785; Tirmizî, Şemail, 349 ↩
  17. Bakara /186 ↩
  18. Bakara /186 ↩
  19. Buharî, Leylet-ul Kadr, 3; Müslim, siyam, 219; Tirmizî, savm, 72 ↩
  20. Sağani, Ebu’l-Fezail, Mevzuat, Beyrut, 1985, S.76; Aclunî, Keşfu’l-Hafa, I, 86; Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, I, 170; Suyuti, Miftah, 16 ↩
  21. Furkan /32 ↩
  22. Kadir /1-3 ↩
  23. Alak /1-5 ↩
  24. Bakara /185 ↩
  25. Kadir /2-4 ↩
  26. Kadir /1 ↩
  27. Muhammed /24, Sâd /29, Yûnus /24 ↩
  28. Duhân /4 ↩
  29. Kadir/5 ↩
  30. Kaf /22 ↩
  31. Hadîd /22 ↩
  32. Hadîd /23 ↩
  33. Hûd /90 ↩
  34. Enbiyâ /83, Arâf /151, Yûsuf /64 ↩
  35. Muhammed /19 ↩
  36. Buhârî, Şehâdât, 27; Müslim, Akzıye 4 ↩
  37. Nisa /105-106 ↩
  38. Âli İmran /159 ↩
  39. Müzemmil /20 ↩
  40. Leyl /18 ↩
  41. İbrahim /51 ↩
  42. Müslim, Tevbe 9-11 ↩
  43. Müslim, Zikr, 38; Ebû Dâvûd, Vitr, 14; Tirmizî, Kırâat, 12; İbni Mâce, Mukaddime, 17 ↩
  44. Bakara /186 ↩
  45. Nisâ /87, 122 ↩
  46. El-Aclûnî, Keşfü’l-Hafâ 2:165; İmam-ı Gazâlî, İhyâ-u Ulûmiddîn, 3:14 ↩
  47. Nisa /79 ↩
  48. Zumer /67, Hacc /74, En’âm /91 ↩
  49. Bakara /45, 153 ↩
  50. Nisâ /125 ↩
  51. Bakara /124 ↩
  52. Kaf /16 ↩
  53. Âli İmran /68 ↩
  54. En’am /94 ↩