EL AHİR
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Allah’ın El Esmau’l Husna’sını, güzel isimlerini nüzul sırasına göre anlamaya ve rabbimizi onun kendisini tanıttığı gibi tanımaya çalışıyorduk. Bununla beraber Allah’ın yeryüzündeki halifesini, Hz. İnsanı; yani kendimizi tanımaya ve kim olduğumuzu bilmeye çalışıyorduk.
Allah nasip etti, El Esmau’l Husna sohbetlerimizin 6 cildini de tamamladık; yani şimdiye kadar toplamda Allah’ın 83 ismini Kur’an-ı Kerim’de geçtiği haliyle ayetlerle beraber anlamış olduk hamdolsun.
El Esmau’l Husna sohbetlerimizi 1. Ciltten 7. Cilde kadar okuyan her bir kardeşimiz, şayet sohbetleri; gönüllerini açarak okumuşlarsa sohbetlerimizin son cildini de bitirdikten sonra kendi zanlarında ilah olarak hayal ettikleri putlarından bu vesileyle arınacak, dolayısıyla El Esmau’l Husna’nın sadece kendisine ait olduğu, âlemlerin rabbi olan Allah’ı, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ile cümle enbiya, mürsel ve evliyanın tanıdığı gibi tanımış, iman ettiği gibi de iman etmiş olacaklar inşallah.
Böylelikle kardeşlerimiz “nereye dönerseniz dönün Allah’ın vechi ordadır”1 ayetinin hikmetine nail olacak, bunun sonucunda ise Allah’ın her tarafı nasıl ihata ettiğinin idrakına varacaklar; yani hakikate erecekler inşallah.
Daha önceki cildimizde en son El Evvel ismini hep beraber anlamaya çalışmıştık. Bu sohbetimizde ise Allah’ın El Âhir ismini anlamaya çalışacağız inşallah.
Allah’ın Âhir ismini Evvel ismiyle birlikte anlamaya çalışalım; çünkü iki ismi beraber anlamak gerekir. Allah evveldir, ahirdir.
İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn: “Allah’tan geldik ve Allah’a dönüyoruz (dönüşümüz Allah’adır).” Kul hayata bakarken Allah’a döndüğünü bilmelidir; çünkü kul her gün dünyadan ahirete doğru bir adım atarak ahirete yaklaşır, böylelikle bir adım da dünyadan uzaklaşır ve Allah’a gider. Bu herkes için böyledir.
İsterseniz sohbetimize Allah’ın El Âhir ismiyle ilgili ayetleri anlamaya çalışarak başlayalım. Öyle ki rabbimizi onun kendisini tanıttığı gibi tanımış, anlamış olalım inşallah.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Ellezîne izâ esâbethum musîbet: “O kimseler ki kendilerine bir musibet isabet ettiğinde.” Kâlû innâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn:2 “Derler ki: Biz, Allah’tan geldik ve yine Allah’a döneceğiz.” Bu yüzden böyleleri dünyaya ait derdi, sorunu, sıkıntıyı, musibeti gözlerinde büyütüp bu sıkıntılar altında ezilmez, aksine sıkıntılar karşısında büyük dururlar; çünkü gözlerini, gönüllerini rablerinden ayırmaz ve “nasıl olsa rabbime gidiyorum, kıyamet kopsa ne olacak” derler.
İnne ilâ rabbiker ruc’a:3 “Muhakkak ki rücu (dönüş) rabbinedir.” Yani herkes istese de istemese de rabbine dönecek.
Ve tekattaû emrehum beynehum: “İnsanlar işlerini (dinlerini) aralarında parça parça ettiler.” Kullun ileynâ râciûn:4 “Hepsi de bize dönecek.” Hep beraber Allah’ın emrine, ipine sarılmaları gerekirken her biri dinin sadece bir tarafını tuttu, böylelikle işlerini parça parça etti. Allah da “hepsi mutlaka huzuruma gelecek” buyurdu.
Allâhu yebdeul halk: “Allah yaratmayı ilkin yapandır (ilk olarak yaratandır).” Summe yuîduhu: “Sonra onu tekrar edendir.” Summe ileyhi turceûn:5 “Sonra ona (Allah’a) döndürülüp götürüleceksiniz.”
Keyfe tekfurûne billâh: “Allah’ı nasıl inkâr edersiniz (Allah’a karşı nasıl nankörlük yaparsınız)!” Ve kuntum emvâten: “Siz ölüydünüz.” Fe ahyâkum: “(Allah) Sizi diriltti.” Summe yumîtukum summe yuhyîkum: “Sonra sizi bir daha öldürür, sonra sizi bir daha diriltir.” Summe ileyhi turceûn:6 “Sonra dönüşünüz onadır (Allah’adır).” Dönüşünüz onadır, onun huzuruna gideceksiniz; yani sonunuz, ahiriniz Allah’tır.
Men amile sâlihan fe li nefsihî: “Kim salih bir amel işlerse o kendisi içindir.” Ve men esâe fe aleyhâ: “Ve kim de bir kötülük yaparsa bu da onun aleyhinedir.” Summe ilâ rabbikum turceûn:7 “Sonra rabbinize döndürüleceksiniz.” Rabbinize döndürülüp ona götürüleceksiniz.
Allah bu ayette bütün insanlara birden hitap ediyor. İrciî: “Dön!” Rabbine gel! İlâ rabbiki râdiyeten mardiyyeh:8 “Rabbinden razı olmuş olarak (rabbini) razı etmiş olarak.” Rabbine dön, rabbine gel! Eğer rabbine döner, onu razı etmeye çalışırsan o halde rabbine rücu eder; yani rabbine döner, vasıl olursun. Bu yüzden vuslatın şartı; rabbini razı etmen ve rabbinden de razı olmandır. Eğer Allah’tan razı olursan onu razı edersin. Bunu yaptığında ise rabbine dönmüş, vasıl olmuş olursun.
Ve lâ tesubbûllezîne yed’ûne min dûnillâh: “Onların Allah’tan başka taptıkları şeylere sövmeyin.” Fe yesubbûllâhe adven bi gayri ilm: “(Böyle yaparsanız) Sonra onlar da bilmeden (ilim sahibi olmadan) Allah’a söverler.”
“Birileri bir şeye tapıyorsa onların taptığına sövmeyin; çünkü siz onların taptığına söverseniz onlar da bilmeden rabbinize söver. Onları küfre sokmayın! Kullarımı zor durumda bırakmayın, buna mecbur etmeyin” buyurdu Allah. Rahman ve rahim olan Allah, kendisinden başka bir şeye tapan kulunun hesabını yapıyor! Allah onlar hakkında bi gayri ilm: “Bir ilmi olmadan” yani bilmeden rablerine sövmesinler, buyurdu. Allah’ın bu rahmeti kendisinden başkasına tapanlar içindir. Bu yüzden Allah başka bir ayet-i kerimede “Allah’a davet ederken en güzel söz neyse onu söyle, rabbinin yoluna hikmetle davet et”9 buyurmuştur.
Kezâlike zeyyennâ li kulli ummetin amelehum: “İşte her bir ümmete (kavme) amelleri böyle süslü gösterilmiştir.” Amelleri onlara süslü görünüyor, bu yüzden yanlış yaptıklarını bilmiyor ve yaptıklarının doğru olduğunu zannediyorlar. Dolayısıyla onlara hakikati hikmetle öğretmek gerekir. En güzel söz Allah’ın sözüdür. O halde onları Allah’ın sözüyle, kelamıyla, hikmetle; yani Allah’ın muradını anlatarak davet etmemiz gerekir. Summe ilâ rabbihim merciuhum: “Sonra dönüş rabbinedir.” Hepinizin dönüşü rabbinizedir. Onlar da rablerine gelirler. Fe yunebbiuhum bimâ kânû ya’melûn:10 “Sonra (Allah) onlara neler yaptığını haber verecek.” O doğru yaptığını zannedenler, amelleri kendilerine süslü gösterilenler rablerine gelecek ve Allah hepsine ne yaptıklarını haber verecek.
Allah, bu ayette Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in davetini kimlerin kabul edeceğini beyan eder. İnnemâ yestecîbullezîne yesmeûn: “Ancak (Allah’ın ayetini) dinleyenler kabul eder.” Vel mevtâ yeb’asuhumullâh: “Ölülere gelince onları Allah diriltir.” Evet, ölüleri Allah diriltir. Allah’ın ayetlerini dinlemeyenler manevi olarak ölü, dinleyenler ise manevi olarak diridir. Allah, ayetlerini kimin dinleyip dinlemediğini bilir. Eğer biri Allah’ın ayetlerini dinlerse Allah mutlaka vahyini onun gönlüne indirir ve onu manevi olarak diriltir. Summe ileyhi yurceûn:11 “Sonra dönüşünüz onadır (Allah’adır).”
Yâ eyyuhâllezîne âmenû aleykum enfusekum: “Ey iman edenler (iman ettiğini iddia edenler)! Kendinize dikkat edin.” Lâ yadurrukum men dalle izâhtedeytum: “Siz hidayette olursanız delalette olanlar size zarar veremez.” Hidayette olursanız delalettekilerin zararı size dokunmaz. İlâllâhi merciukum cemîâ: “Hepinizin dönüşü de Allah’adır.” Hepinizin döneceği yer Allah’ın huzurudur. Fe yunebbiukum bimâ kuntum ta’melûn:12 “Ve (o Allah) size yaptıklarınızı haber verecek.”
Allah bu ayette mü’minleri anlatıyor. Vellezîne yu’tûne mâ âtev ve kulûbuhum veciletun ennehum ilâ rabbihim râciûn:13 “Onlar rablerine döneceklerini bildikleri için (buna iman ettikleri için) her neyi yaparlarsa yapsınlar kalpleri titreyerek yaparlar.”
Ve huvellezî yeteveffâkum bil leyl: “Sizi geceleyin vefat ettiren odur.” Allah uyku için “vefat” kelimesini kullandı. Vefat, ruhun alınması demektir; yani siz uyurken ruhunuzu alırız, buyurdu Allah. Ve ya’lemu mâ cerahtum bin nehâr: “(Allah) Gündüz olduğunda sizin neler yaptığınızı bilendir.” Summe yeb’asukum fîhi: “Sonra onda (gündüz vaktinde) sizi bir daha diriltir.” Li yukdâ ecelun musemmâ: “Belli bir vakte kadar.” Size takdir ettiği o ecel vakti gelinceye kadar sizi bir daha diriltir. Summe ileyhi merciukum: “Sonra dönüşünüz onadır.” Dönüşünüz Allah’adır, rabbinizedir. Summe yunebbiukum bimâ kuntum ta’melûn:14 “Sonra size yaptıklarınızı haber verecek.”
Kul e gayrallâhi ebgî rabba: “(Onlara) De ki: Ben, Allah’tan başka rab mi arayayım?” Ve huve rabbu kulli şey’: “O her şeyin rabbiyken (ben kendime başka bir rab mi arayayım)?” Ve lâ teksibu kullu nefsin illâ aleyhâ: “Her kim neyi kazanmışsa o kendisine aittir.” Herkesin kazandığı sadece kendisine aittir. Ve lâ teziru vâziratun vizra uhrâ: “Hiç kimse başkasının yükünü (günahını) taşımaz (yüklenmez).” Herkes kendi yükünü, günahını taşır. Summe ilâ rabbikum merciukum: “Sonra rabbinize rücu edip varacaksınız.” Varacağınız yer rabbinizin huzurudur. Fe yunebbiukum bimâ kuntum fîhi tahtelifûn:15 “(Allah) Sizin hangi konuda ihtilaf ettiğinizi (tartıştığınızı) orada size haber verecek.”
Hattâ izâ câenâ: “Nihayet bize geldiğiniz zaman.” Kıyamet günü huzurumuza geldiğinizde… Kâle yâ leyte beynî ve beyneke bu’del meşrikayn: “(Yanındaki arkadaşına) Dedi ki: Keşke aramızda doğu ile batı arası kadar mesafe olsaydı (senden uzak olsaydım)!” Fe bi’sel karîn:16 “Sen ne kötü arkadaşsın!” Kaybedenler bunu kendisine doğru yolu göstermeyip kendisini cehenneme sürükleyen arkadaşına söylüyor. Allah ayetin başında hatta izâ câenâ: “Nihayet bize geldiğiniz zaman” buyurdu. Bu ayet “kulum, huzurumuza gelinceye kadar yanlış yapmaya devam etti” manasındadır.
Evet, insan Allah’ın huzuruna gidinceye kadar yanlış yapmaya devam eder. Huzura gidince ise neyin doğru, neyin yanlış olduğunu artık bilir; çünkü Allah ona ne yaptığını haber verir.
Ellezîne yezunnûne ennehum mulâkû rabbihim: “Onlar ki rablerine kavuşacaklarını bilirler.” Bunu anlayıp iman etmişler. Ve ennehum ileyhi râciûn:17 “Ve gerçekten ona döneceklerini (bilirler).”
E fe gayre dînillâhi yebgûn: “Onlar Allah’ın dininden başka (bir din mi) arıyorlar?” Ve lehû esleme men fîs semâvâti vel ard: “Göklerde ve yerde her kim varsa ona teslim olmuştur.” Her şey onun emrinde, onun hükmündedir. Tev’an ve kerhen: “İsteyerek veya istemeyerek.” Göklerde ve yerde olan her şey istese de istemese de Allah’a boyun eğmiş, ona teslim olmuştur ve her anda Allah’a itaat halindedir. Ve ileyhi yurceûn:18 “Ve (mutlaka herkes, her şey) ona döndürülüp götürülecektir.”
Hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. Ve enzelnâ ileykel kitâbe bil hakk: “Sana bu kitabı hak ile indirdik.” Musaddıkan limâ beyne yedeyhi minel kitab: “(Seni) Daha önceki kitapları tasdik edici olarak gönderdik.” Ve muheyminen aleyh: “Bir de onların üzerine gözetleyici olarak (gönderdik).” Müheymin, aynı zamanda Allah’ın ismidir.
Seni onların üzerine gözetleyici olarak gönderdik ne demektir?
Yahudilerin ve Hristiyanların kendi kitaplarına dayanarak söyledikleri şeyler Kur’an’daki ayetlere uyuyorsa onların sözlerini doğrular, tasdik edersin; ama söyledikleri Kur’an ayetlerine uymuyorsa o halde kitaptan diye okudukları Allah’ın kelamı değildir. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in tasdik ettiği her şey aslında Kur’an’ın tasdik ettiğidir; yani Resulullah (s.a.v.) Efendimiz onların kitabından neyi tasdik etmişse Allah tasdik ettiği için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz onu tasdik etmiştir.
Fahkum beynehum bimâ enzelallâh: “Allah’ın sana inzal ettiğiyle (indirdiğiyle) aralarında hükmet.” Hükmü, Allah’ın kitabıyla ver. Ve lâ tettebi’ ehvâehum: “Onların hevasına uyma.” Hiç kimsenin hevasına uyma. Allah bunu aynı zamanda bütün ümmete birden hitap ediyor. Ammâ câeke minel hakk: “Çünkü sana hak gelmiştir (hakikat gelmiştir).” Sana bu hakikat geldikten sonra onların hevasına uyma.
Li kullin cealnâ minkum şir’aten ve minhâcâ: “Biz her biriniz için bir şeriat (bir yol) belirledik.” Ve lev şâallâh: “Allah dilemiş olsaydı.” Le cealekum ummeten vâhıdeh: “Sizi tek bir ümmet yapardı.” Sizi aynı şekilde düşünen, iman eden ve Allah yolunda yürüyen insanlar yapardı; ama Allah böyle yapmadı. Ve lâkin li yebluvekum fî mâ âtâkum: “Ve bu, size verdikleri ile sizi imtihan etmek içindir.” Allah herkesi kendisine verdikleriyle imtihana tabi tutar. Festebikûl hayrât: “Hayırda müsabaka yapın (yarışın).” İlâllâhi merciukum cemîa: “Hepinizin dönüşü Allah’adır.” Hepiniz, Allah’ın huzuruna varacaksınız; çünkü hesabı Allah görecektir.
Bu ayeti nasıl anlamamız gerekir?
Allah dileseydi sizi tek bir ümmet yapardı; ama Allah böyle murad etmedi. O halde “şu yanlış yaptı, şu doğru yaptı, şunlar yanlış yapıyor, sadece biz doğru yapıyoruz” deyip başkalarını hesaba çekmek yerine hayırda yarışın. Allah herkesi sadece verdikleriyle imtihana tabi tutar. Dolayısıyla Allah sana verdiği aklı, ilmi başkasına vermemiş olabilir. Allah kime nasıl muamele yapacağını bilendir. Bu yüzden başkasını hesaba çekmek mü’mine yakışan bir durum değildir. Allah sana neyi vermişse senin ona bakman gerekir; çünkü sen onunla imtihana tabi tutulacaksın. Sana düşen; insanları hesaba çekmek değil hayırda yarışmak ve müsabaka yapmaktır; çünkü hesap Allah’a aittir.
Fe yunebbiukum bimâ kuntum fîhi tehtelifûn:19 “(Allah) Orada hangi konuda ihtilaf ettiğinizi size haber verecek.” Nerede yanlış yaptığınızı size haber verecek. Evet, hepimizin dönüşü Allah’adır. Yapmamız gereken şey; birbirimize muhalif olmak değil bir ve beraber olup kardeş olmak ve hayırda yarışmaktır. Allah az önce okuduğumuz ayette tev’an ve kerhen: “İsteyerek veya istemeyerek (huzuruma geleceksiniz)” buyurmuştu. Dönüş mutlaka Allah’adır. Eğer Allah’tan gelip Allah’a gidiyorsak ve dönüşümüz mutlak surette Allah’a ise o halde bize düşen; bir an bile olsun Allah’ı, Allah’ın huzurunda olduğumuzu ve her anda Allah’ın huzuruna doğru gittiğimizi unutmamaktır.
İnsan için iki hal vardır. İnsan ya, Allah’a dönmüştür, Allah’a koşar yahut yürür vaziyettedir ya da Allah’tan yüz çevirmiş, ondan kaçar haldedir. Allah’tan kaçsak bile bilmemiz lazım ki mutlaka ölüm bir gün bizi yakalar. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede “nereye kaçıyorsunuz, nereye gidiyorsunuz, Allah’tan kaçış var mı”20 buyurmuştur. Şayet Allah’a dönmüşsek ve Allah’a yürüyor, koşuyorsak o halde Allah bizi huzura davet ettiğinde bizi mağfiretiyle, rahmetiyle karşılamaması mümkün değildir; çünkü Allah’a döndüğümüzde Allah’ın rahmetini, mağfiretini hak etmiş oluruz.
Allah’a dönmek ve ona koşmak istiyorsak bunun için önce karar vermemiz gerekir. Karar vermek çok önemlidir; çünkü karar verememişsek yolu yürüyemeyiz. Yolu yürürken hata, yanlış, eksik yapmamız başka bir şey rabbimize gitme hususunda kararsız kalmamız başka bir şeydir. Kararsız kalmak; Allah’ı, Allah’ın rızasını, dostluğunu tercih edememektir, bununla beraber hayatındaki en büyük hedefin Allah’ın rızası, dostluğu olmamasıdır. Bu da insan için felakettir. Eğer Kıyamet günü ebedi olarak kaybetmek istemiyorsak o halde ölüm bize gelmeden önce rabbimize dönmek için kararımızı vermemiz, ardından rabbimize koşmak için çaba, gayret göstermemiz gerekir.
Allah ayet-i kerimede dünya hayatını bir misal ile anlatırken hayatı çiftçinin durumuna benzetmiştir. Allah’ın da beyan ettiği gibi dünya hayatı çiftçinin ektiği ekine benzer. O ekin önce yeşerir, çiftçi de onunla sevinir; ama sonra ekinler sararıp çer çöp olur ve çiftçi bakar ki ekinler yok olmuştur! İşte, dünya hayatı bu kadardır, bir mevsimliktir. Bunu Allah söylüyor.21 Tabi bu, Allah’ı tercih etmeyenlerin halidir. Rabbini tercih edenlerin ve ona koşmaya karar verenlerin ise hem dünyası, hem ahireti cennettir.
Huzur, saadet bir tek Allah ile beraber olmaktır. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede “kalpler ancak Allah’ın zikriyle mutmain olur”22 buyurmuştur. Gönül, kalp, maneviyat sadece Allah’ı sevdiğinde, zikrettiğinde, Allah’ın hesabını yaptığında, rızasını gözettiğinde ve onun rızasını kazanmak için konuştuğunda, düşündüğünde, bir şeyler yaptığında mutmain olur. İnsan ancak o zaman huzuru bulur, gönlü cennet olur. Yoksa kalp, gönül Allah’tan başka bir şeyle mutmain olmaz. Hiç kimse ebedi olan ruha fani olan dünyayı gösterip onu mutmain edemez; çünkü ruh ancak Allah ile, Allah’ın rızasıyla, dostluğuyla mutmain olur.
Mutmain olmak demek; gönlün huzur bulması ve cennet olması demektir. Birinin gönlü cennetse dünya onun için cennet olur, aynı şekilde onun ahirette de gideceği yer cennettir.
Bir kulun gönlünün cennet gibi mi yoksa cehennem gibi mi olduğu nasıl anlaşılır?
Birinin gönlünde Allah’ın güzelliği tecelli ediyorsa ve Allah’ın güzelliği, El Esmau’l Husna’sı o kulun üzerinde görünüyorsa; yani insanlar o kulun elinden ve dilinden fayda bekliyor, güzellik bekliyor, bununla beraber insanlar ondan hayır görüyorsa, o kul, Allah’ı sevdiği için insanı, mahlûkatı seviyor ve bu sevgisinin gereğini de yerine getiriyorsa işte o kulun gönlü cennete dönmüş bir gönüldür; ama Allah’ı sevmekten, insanı, kendini sevmekten mahrumsa o kulun gönlü cennet olmaz. Böyle birinin başka bir eksiğinin olmasına da gerek yoktur! Eğer ki sevmekten mahrumsa gönlü zaten cehenneme dönmüştür! Hal böyleyken sevmeyi bilmeyen bir gönül cennete nasıl layık olur? -Elbette ki olmaz, ancak seven, merhamet eden bir gönül cennete layık olur.
Sevmek insanın elindeki bir şeydir, dolayısıyla hiç kimse “ben rabbimi, insanları sevemiyorum” diyemez. Böyle bir şey mümkün değildir; çünkü Allah kalbi aşka, muhabbete mesken olsun diye yaratmıştır; yani sevmek gönlün işidir. Bu yüzden gönül nereye dönerse ondan muhabbet alır. O halde biri sevemiyorsa gönlünü açmadığı, rabbine dönmediği içindir. Şayet gönlünü rabbine açsa gönlü anında aşkla, muhabbetle dolar, o da bunu görür, tadar ve onun rabbini, insanları sevememesi mümkün olmaz.
İsterseniz rabbimizi nasıl sevebileceğimizi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den bir hadisle izah edeyim.
Bedevinin biri bir gün Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e;
- “Ya Resulullah, bana kendini kısaca tanıtır mısın? Yalnız, çok şey söyleme, aklımda tutamam. Kendini kısaca tanıt ki aklımda kalsın” der.
Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz cevap olarak;
-“Benim sermayem marifetullah, kazancım muhabbetullahtır, dinimin aslı ise akıldır”23 buyurur.
Bedevi; çölde yaşayıp da ilmi olmayan, adap bilmeyen, konuşurken konuşma adabına riayet edemeyenlere denir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, böyle hiçbir şey bilmeyen, anlamayan bir bedeviye kendini sadece üç kelimeyle anlattı. Tabi, bu hadisi genişlemesine izah edersek ciltlerce kitap yazılması gerekir.
Ben anlaşılması için kısaca izah edeyim.
Marifetullah; Allah’ı tanımak, irfan sahibi olmaktır. Muhabetullah ise Allah’ın muhabbetini, sevgisini tatmak, yaşamaktır. Akıl ise marifetullah yolunda gidebilmek için öncelikli araçtır.
Sermayem marifetullahtır demek sermayem kendim ve bütün varlık üzerinden Allah’ı bilmem, tanımamdır manasına gelir. Kazancım muhabbetullahtır kelimesi ise Allah’ı tanımanın gereğini yerine getirişimin karşılığında Allah’ı sevmeyi kazanırım demektir. Kazanç, sermayenin aynısıdır, dolayısıyla insanın sermayesi Allah’ı bilmek, tanımak olursa kazancı da Allah’ı sevmek ve ona âşık olmak olur. Bu yüzden insan ancak Allah’ı sevdiği kadar Allah’ı bilir, tanır, aynı şekilde Allah’ı tanıdığı kadarıyla da Allah’ı sevebilir; yani marifetullah ile muhabbetullahın ikisi birdir. Akıl ise bunların olabilmesi için kesinkes gereklidir; çünkü aklı olmayan bir insan kulluktan hesaba çekilemez.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz başka bir hadisinde “Allah kendini sevdiklerine tanıtır” buyurmuştur. Allah kendini âlimlere değil sevdiklerine tanıtır. Allah’ın kendisini tanıttığı birinin hiçbir ilmi olmayabilir, hatta bu kişi hiçbir şey okumamış da olabilir; ama rabbini seviyorsa Allah kendini ona mutlaka tanıtır. Bu nedenle “benim hiçbir ilmim yok, Allah’ı nasıl bileyim, nasıl tanıyayım” demek doğru değildir. Şeytan bu konuda bize asla hile yapamamalıdır.
Allah’ın zatı hakkında tefekkür yapılamaz; çünkü akıl, yaratılmış olduğu için zamanla ve mekânla sınırlıdır, dolayısıyla kendisini yaratanı, zamansız ve mekânsız olanı anlayamaz. Bu yüzden Allah’ın zatını tefekkür edemeyiz, Allah’ı sadece isimleri, El Esmau’l Husna’sı üzerinden tefekkür edip tanıyabiliriz. Bunun için de tefekkür ederken “beni yaratan rabbim” deyip tefekkür etmemiz gerekir.
Mesela; hepimiz namazın mü’minin miracı olduğunu biliyoruz.24 Bu durumda namazımızın miraç olabilmesi için “ben, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in miraçta durduğu yerdeyim, yedi kat göğün üzerinde rabbimin huzurundayım” deyip tefekkür etmemiz lazım ki namazımız miraç olsun.
Kulun, rabbini düşünürken “ben, beni yaratan rabbimin huzurundayım” deyip düşünmesi gerekir. Bir sefer için namaz kılarken “ben, beni yaratan rabbimin huzurundayım” deyip namazınızı öyle kılın. Eğer kıldığınız bu namaz miraç olmazsa hesabını bana sorun. Tabi, Allah’ın huzurunda olduğunuzu tefekkür ederek kılacağınız namazda hiçbir şeyi hayal etmeden huzurda durmanız gerekir; çünkü hayal, Allah’ın huzuruna varmaz.
Namazdayken Allah’a “her şeyin tek sahibi, beni yaratan, her şeyimin kendisine ait olduğu rabbim, kendinden bana hayat veren, varlık veren rabbim! Kendisiyle gördüğüm, kendisiyle işittiğim, kendisiyle bildiğim, kendisiyle sevdiğim rabbim” dediğinde kıldığın namazda kaybolursun. Kaybolmaman mümkün değildir.
“Ben, beni yaratan rabbimin huzurundayım” deyip kendini huzurda gördüğünde evvel ve ahiri birleştirmiş olursun; çünkü Allah’ın huzurunda ne evvel ne de ahir vardır; yani ne ilk ne de son vardır. Orası zamansız ve mekânsızdır.
Evvel ve ahir, ilk ve son zahire göredir; yani anlaşılsın diyedir. Huzura çıkmak için zamandan ve mekândan ayrılman gerekir. Öyle ki seni dünyaya bağlayan her şeyden sıyrılıp seni yaratan rabbinin huzuruna çıkabilesin. Bu da hayal ile olacak şey değildir. Söyledim; hayal, Allah’ın huzuruna varamaz. Huzura çıkmak için refref; yani aşk gerekir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz miraç hadisesini beyan ederken;
“Sidretu’l Munteha’ya vardığımızda Cebrail kardeşim bana ‘ben bundan sonra bir adım daha atamam, atmaya kalkarsam yanarım’ dedi. Ben de oradan sonrasını refrefle gittim”25 buyurmuştur.
Cebrail (a.s.)’ın bir adım daha atamamasının sebebi yaratılış tecellisinin oradan ötesini kaldıramamasından dolayıdır. Sidretu’l Munteha yedi kat gökten sonradır ve oraya ancak Hz. İnsan gidebilir. Bu da refrefle, aşkla mümkündür.
Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e hem zahiri hem de batıni olarak miraç yaptırmıştır. Aynı şekilde ümmetine de kıyamete kadar ruhani, manevi miraç vardır; yani mü’minler bu miracı Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yaptığı gibi bedenen yapmaz; ama ruh itibariyle yaparlar. İstisnasız her Mürşid-i kâmil mutlaka bu ruhani miracı yapmıştır. Bu yüzden “ben mü’minim” diyen herkesin manevi miracı yapıp Allah’a vasıl olmak gibi bir derdinin olması gerekir.
Allah, onu âbdi olarak kabul ettiğini bilsin ve bundan emin olsun diye kuluna bazı müşahadeler yaptırabilir. Eğer Allah, kuluna manevi olarak bir perde açıp bir şeyler gösterdiyse veya tattırdıysa kulun bunu “ben doğru yoldayım, doğru yapıyorum” diye anlaması gerekir. Kul doğru yolda olduğunu anlasın diye Allah bunu ona tattırır. İşin sonu ise Allah’a vasıl olmaktır, rücu edip Allah’ın huzuruna varmaktır. Vasıl olmak için de “rabbinden razı olmuş ve rabbini razı etmiş olarak rabbine dön”26 ayetinde Allah’ın buyurduğu gibi Allah’tan razı olmak gerekir. Rabbimizden razı olursak ve rabbimizi kendimizden razı edersek işte o zaman huzura çıkarız. Bunu Allah söylüyor.
Önceki sohbetlerimizde örnek vermiştim. Allah bize “neyin değişmesini istiyorsan söyle, duanı kabul edeceğim” diye hitap etse bize düşen; hiçbir şeye dokunmamak ve “ya rabbi! Her şey yerli yerindedir, en güzelidir. Ben senin hükmünden de senden de razıyım. Sen bana nasıl bir muamelede bulunursan bulun, o en güzelidir. Ben senin her muamelenden razıyım; çünkü senden geldik ve yine sana dönüyoruz. Dünya sadece bir günlük hayattır” demektir.
Peki, gerçekten böyle diyebiliyor muyuz?
Ne yazık ki diyemiyoruz! Allah’ın bize olan her muamelesinin saf hayır olduğunu, Allah’ın yaptığı her şeyin saf güzellik olduğunu ve dünyanın bir günlük hayat olduğunu daha anlamamışız. Zaten halimiz ortadadır! Böyle anlamadığımız için rabbimize olan yakınlığımızı tadamıyor, rabbimizle beraber olamıyoruz. Ufak bir sorun, musibet yahut hastalık olduğunda hemen feryat etmeye, isyan etmeye başlıyoruz. İşte, bunun sebebi hayatı Allah’a göre anlamayışımızdır.
Allah, dünya için “dünya hayatı oyun ve eğlenceden ibarettir, birbiriniz arasında mal ile, evlat ile övünmedir.”27 Yani “dünya boş bir şeydir” buyurdu. Bunların dışında bir de Allah’ın mağfireti ve rızası vardır ki bir de bunu arayıp kazanmak isteyenler vardır. Allah, tercihi kuluna bırakmıştır. Kul, isterse dünyayı tercih eder sonra kazandığı her şey çer çöp haline gelir ve ölümüyle birlikte kazandıklarını terk edip hepsini kaybeder, isterse de Allah’ın mağfiretini ve rızasını tercih eder, böylelikle her iki tarafta da kazanır. Dünyadayken gönlü cennet olur, ahirette ise gideceği yer cennet olur.
Ebedi hayatımızı bir günlük dünya hayatı karşısında kaybetmememiz ve ahirete kazanmış olarak gitmemiz gerekir. Bu yüzden ısrarla önce iman diyoruz; çünkü imanımız olmazsa amelimiz bize hiçbir fayda vermez.
Evet, hep beraber Allah’ın El Âhir ismini anlamaya, rabbimizi Âhir isminden tanımaya çalıştık.
Allah hepimizin evvelini de ahirini de hayr eylesin inşallah! Allah bizi ahirde, ahirette kendisine bir dost gibi, bir sevgili gibi kavuşan kullarından eylesin inşallah. Allah bizden bütünüyle razı olmadan ve bizi bütünüyle sevmeden huzura almasın inşallah! Allah manevi miracı hepimize nasip etsin inşallah!
Allah hepinizden razı olsun.
