EL ĞAFFAR
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Allah’ın güzel isimlerini Esmau’l Husnasını anlamaya bir de kendimizi Hz. İnsanı, tanımaya nasıl halife olacağımızı, âbd olacağımızı öğrenmeye çalışıyorduk. Bu sohbetimizde de Allah’ın El Ğaffar ismini Allah’ın ayetlerinde anlattığı gibi anlamaya, öğrenmeye çalışacağız inşallah.
Daha önceki cildimizde en son, Allah’ın El Hayr ismini öğrenmeye, anlamaya çalışmıştık. Kur’an’daki nüzul sırasına göre Esmau’l Husna’yı anlamaya çalıştığımız için bu cildimizde ise El Hayr isminden sonra gelen ve Allah’ın 36. ismi olan El Ğaffar ismini öğreneceğiz inşallah.
Bu gece Berat kandilidir. Öncelikle hepinizin Berat kandili mübarek olsun. İsterseniz asıl sohbetimize geçmeden önce Berat kandilini kısaca izah edeyim.
Allah bazı zamanları ve mekânları özel olarak yaratmıştır. Kullarına o zamanlarda ve mekânlarda ihsan etsin, ikram etsin, kulların o zamanlarda, mekânlarda Allah’a dönme, tövbe etme, istiğfar etme imkânları olsun diye takdirini böyle yapmıştır.
Berat; kurtuluş, hem de tam bir kurtuluş demektir.
Bir kul, beratını nasıl alır?
Allah, onun günahlarını mağfiret edip siler ve ona hiç günah işlememiş gibi muamele ederse o kul cehennemden kurtulur, böylelikle cenneti hak etmiş olur. Cehennemden kurtulup cenneti hak etmesi onun için berat olur. Kulun öncelikle kendi gönlündeki cehennemden kurtulması lazım ki cehenneme gitmekten kurtulabilsin. Yoksa gönül cehenneme dönmüşken cenneti kazanmak mümkün değildir; çünkü cehenneme dönen bir gönül cehenneme, cennete dönen bir gönül de cennete layıktır. Sadece gönlü cennet gibi olanlar cenneti hak ederler.
Peki, gönlün cennet olması ne demektir?
Bir gönülde Allah’ın isimleri, güzelliği tecelli etmişse, o gönlü taşıyan kul rahman, rahim, kerim, afuvv, ğafur ve hafiz olmuşsa, aynı şekilde Allah’ın diğer güzel isimleri onda böyle tecelli etmişse o gönül cennete dönmüş bir gönüldür. Böyle bir gönül sahibiyle beraber olanlar da aynı şekilde kendini cennette gibi hisseder, dolayısıyla onunla beraber olmaya, ona arkadaş olmaya, sohbet etmeye doyamazlar. Bu yüzden gönlün cennet olması demek Allah’ın isimlerine iman edip o isimleri üzerinde ahlaka dönüştürmek demektir.
Cehenneme dönmüş bir gönül ise cehenneme layıktır. Gönül, Allah’ın isimlerinden, güzelliğinden mahrum kalınca cehenneme döner. Cehenneme dönünce de rahmet ve merhamet yerine, Allah’ın Rahman ve Rahim isimlerinin tecelli etmesi yerine o gönülde zulüm olur. Böylelikle o gönlün sahibi zalim olur, zulmeder, ne kendine ne de başkalarına merhamet edebilir. Aynı şekilde onun gönlünde Allah’ın Kerim ismi tecelli etmez, cimri olur; Allah’ın Afuvv ismi tecelli etmez, kendisine yapılan yanlışı affedip mağfiret etmez. Böyle bir gönül de cehenneme dönmüştür.
İstisnasız her kulun gönlü, Allah ile, Allah’ın El Esmau’l Husna’sıyla cennete, Allah’ın isimlerinden mahrum kaldığı nispette de cehenneme döner. Gönlün, cehenneme dönmesinin sebebi; kulun, Allah’tan uzak olmasından, Allah’a iman etmemesinden, Allah’ın isimlerini, güzelliğini sevmemesinden, bu isimleri üzerinde göstermemesinden dolayıdır.
Kul, Allah ile güzeldir, şerefini, değerini, kıymetini Allah’tan alır. Aynı şekilde kul, Allah’tan uzaklaştıkça da şerefini, değerini, kıymetini, insan oluşunu kaybeder. Bunun için de kulun, insanlarla beraber olması gerekir ki Allah’ın isimlerini üzerinde gösterebilsin; yani kulun merhamet etmek için, ikram etmek için, affetmek için insanların arasında olması gerekir. Bu yüzden hiç kimse; “ben kendi kendime evde otururum, namazımı kılarım, ibadetimi yaparım, tesbihimi çekerim, salâvatımı getiririm, hacca giderim” demekle Allah’ın isimlerini üzerinde gösteremez. Böyle bir şey yoktur! İslam bu değildir, din bu değildir, Hz. İnsan olmak böyle değildir.
Hz. İnsan olabilmek için Allah’ın güzelliğinin senin üzerinde tecelli etmesi gerekir. Yeryüzünde Allah’a halife olabilmen, hilafeti icra edebilmen için sana insan gerekir. Bu yüzden devamlı; “insan, insan için cennet de olur, cehennem de olur” diyoruz. Eğer insana Allah’ın güzelliğiyle muamele edersen insan senin için cennet olur; ama ona zulmeder, haksızlık eder, onu eleştirir, çekiştirir, ona sıkıntı verirsen, sana muhtaç olduğunda ona merhamet etmez, ikram etmezsen bu defa da insan senin için cehennem olur.
Hâlbuki Allah sana kazanma imkânı vermiştir ve senin bu imkânı değerlendirmen gerekir. Karşındakine zulmederken de aslında önce kendine zulmetmiş olursun, dolayısıyla kendin kaybedersin. Allah ayet-i kerimede; “kim ne yaparsa yapsın o, ya kendi lehinedir ya da kendi aleyhinedir”1 buyurur. Bu yüzden kim ne yaparsa yapsın kendine yapar. Herkes Allah’ın kuludur ve herkes Allah’la birebir, teke tek muhataptır; çünkü Allah ayetinde “o Allah size şah damarınızdan daha yakındır.”2 “Ne yana dönerseniz dönün, Allah’ın vechi ordadır.”3 “Kullarım sana beni sorarlar, ben yakınım. Bana dua edenin, beni davet edenin davetine icabet ederim”4 buyurur.
Kimsenin kimseye bir şey yaptığı yok, aslında herkes imtihandadır. Bu nedenle biri bize karşı bir yanlış yaptığında; “rabbim bu kulun bana böyle muamele etmesine müsaade etmekle acaba beni nasıl bir imtihana tabi tutuyor” dememiz ve o kulu görmeden önce Allah’ı, Allah’ın muamelesini görmemiz gerekir. Böyle yaparsak yanlış yapmayız; ama böyle yapmaz, sadece kulu görürsek “falan kişi bana yanlış yaptı” deriz. Hâlbuki onun Allah’tan bağımsız olarak bir gücü, kuvveti mi var öyle yapabilsin! O öyle yaptıysa bize imtihan olsun diye Allah ona izin vermiştir. Bizim de bu durumda her yaşadığımızı bir imtihan olarak görüp Allah’ın istediği şekilde, onun isimleriyle isimlenmemiz ve kullarına da öyle muamele etmemiz gerekir. Öyle ki imtihanı kazanabilelim. Eğer bakışımız böyle olmazsa hiç farkında olmadan Allah’a şirk koşmuş oluruz.
Evet, istisnasız herkes Allah’ın El Esmau’l Husnası’nı üzerinde gösterebilsin diye imtihandadır; yani rabbine halife olması ve onun rızasını kazanabilmek için kazanma imkânındadır. Bu yüzden herkes imtihanını bilmeli, görmelidir. İmtihanın görülebilmesi için de kulun gözünü ve gönlünü Allah’tan ayırmaması gerekir. Allah, sahabe için ayet-i kerimede; “onlar diyorlar ki: Bu musibet başımıza niye geldi? De ki: Kendi ellerinizle yaptıklarınızdan dolayı”5 buyurur. Demek ki başımıza ne gelirse gelsin, bir yerde yanlış yapmışız, Allah da o yanlışımızı silmek, örtmek, temizlemek için o muameleye müsaade etmiştir. Bu muamele kimden gelirse gelsin, bu böyledir. Yanlış yapmamışsak, eksik yapmamışsak bu durumda yapılan muamele manevi olarak derecemizin yükselmesi içindir. Bu yüzden en büyük sıkıntıya peygamberler uğrar.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “en büyük sıkıntıyı ben, peygamberler ve sonra bize yakın olanlar çeker”6 buyurur. Onların Allah katındaki dereceleri yükselsin diye en büyük sıkıntıyı, en büyük musibeti, en büyük belayı onlar görürler. Dereceler ancak insanın kendi benliğinden, nefsinden, varlığından kurtulmasıyla yükselir; çünkü insan kendi nefsinden, benliğinden, varlığından kurtulursa Allah’ın güzelliği onda tecelli eder, dolayısıyla o saf, Allah’ın nuru olur. Allah’ın bizden istediği de budur; yani bizden istediği bize nefhettiği ruh olmaktır. Bunun için de Allah bize imkânlar tanır. İmtihan demek de zaten kazanma imkânı demektir.
Dünya hiçbir zaman hiç kimse için cennet olmaz. Buna peygamberler de dâhildir. Eğer dünya cennet olsaydı onlara cennet olurdu; çünkü en güzelini, en doğrusunu onlar yapmışlar, Allah’ın sevdiği, razı olduğu şekilde yaşamışlardır. Buna rağmen baktığımızda hayatları hep sıkıntılarla, musibetlerle, belalarla, yokluklarla doludur. Böyle olduğu halde hiçbir zaman rablerine itiraz etmemiş; “bu neden böyle oldu” dememişlerdir. Öyleyse bize düşen de önce imtihanı kabul etmek sonra onların yaptığı gibi yapmaya, yaşadığı gibi yaşamaya çalışmaktır. Eğer Allah’ın resulleri gibi yapmaz ve imtihanı kabul etmezsek Allah’a sürekli olarak itiraz eder; “şunu niye şöyle yaptın, bu niye böyle oldu” deriz ya da başımıza gelen musibetlerde imtihanı görmez devamlı insanları suçlar; “şu şöyle yaptı, bu böyle yaptı” deriz. Hâlbuki önemli olan kimin ne yaptığı değil bizim ne yaptığımızdır. Hepimizin hakikati olduğu gibi görüp muameleyi Allah’tan bilmesi ve buna göre yaşamaya çalışması gerekir.
Allah ayet-i kerimede; “biri birinden bir zulüm, bir sıkıntı gördüğünde eğer aynıyla bir karşılık verirse onun için yapılacak bir şey yoktur; ama affederse onun ecri Allah’a aittir”7 buyurur. O halde kazanmak istiyorsak biri bize kötülük yaptığında onu affetmek, onun yaptığı gibi ona muamele etmemek gerekir! Böyle yaparsak Allah’ın “eğer sabredip, affeder bir de üstüne ikramda bulunursanız bu büyük iştir”8 buyurduğu gibi büyük bir iş yapmış oluruz ve bunun karşılığını da Allah bize verir, ikram eder.
Evet, bu gece Berat gecesidir. Allah bu gece de kendisinden af dileyen, mağfiret dileyen kulunun duasını, tövbesini, istiğfarını kesinlikle reddetmez; çünkü Allah’ın bu konu hakkında va’di vardır. Bu nedenle biri “ben tövbe ettim, istiğfar ettim; ama rabbim beni affetmedi” derse şirke düşer, müşrik olur. Hatta kelimeyi böyle kullanırsa anında kâfir olur; çünkü “Allah beni affetmedi” derken Allah’ı bilmediğinden, tanımadığından dolayı “Allah ğafur, ğaffar, afuvv, tevvab değildir” demiş, dolayısıyla Allah’ın isimlerini inkâr etmiş olur. İsterse bunu diliyle söylemesin, bu hiç fark etmez, insanın sadece böyle düşünmesi bile gizli şirktir.
Sadece “Allah beni affetmedi” sözü değil insanın “acaba tövbe edersem Allah beni affeder mi” diye aklından geçirmesi bile insanın Allah’ın isimlerinde Allah’tan şüphe etmesi demektir, dolayısıyla böyle düşünse bile yine şirke düşer. Allah’ın istisnasız her günahı affedeceğini sadece şirki affetmeyeceğini artık kesin olarak bilmemiz lazım; çünkü Allah ayetinde “Allah bütün günahları affeder; ama şirki affetmez”9 buyurmuştur. Yani “ne şekilde olursa olsun şirki hiç kimse için affetmem. Seni ben yaratmışım, senin rabbin benim ve ben kendimi sana tanıtıyorum. Ben afuvvum, ğafurum, ğaffarım, tevvabım, dolayısıyla sen yanlış yaptığın zaman tövbe edip benden af ve mağfiret dilersen tövbeni kabul eder, seni af ve mağfiret ederim” buyurmuştur. Biri bütün bunlara rağmen hala “Allah beni affetmez” diyorsa bu durumda Allah’a kafa tutmuş olur.
Beratımızı Allah’tan isteyeceğiz ve alacağız inşallah. Yapmamız gereken şey; Allah’a tövbe etmek, istiğfar etmek ve Allah’tan af dilemektir. Aynı şekilde acziyetimizi, günahkârlığımızı bilip onun büyüklüğüne, azametine, kibriyasına, rahmetine iltica edip sığınmaktır, ondan istemektir.
Allah’a sığınıp; “ya rabbi sen beni yaratan yüceler yücesi rabbimsin. Subhan olan; hiçbir eksiği, hiçbir kusuru, hiçbir noksanlığı olmayan sensin. Bütün kemalat, bütün mükemmeliyet sana aittir. Ben senin yaratmış olduğun aciz kulunum ve sen beni, benim acziyetimi, zayıflığımı biliyorsun. Sen; “insan zayıf yaratılmıştır”10 buyurmuşsun ve ben zayıfım. Ben düştüm ya rabbi! Yanlış yapıyorum, eksik yapıyorum, sen de bunu biliyorsun ve ben acziyetimi, zayıflığımı, eksikliğimi, günahkârlığımı ikrar ediyorum. Bunun için de senin mağfiretine sığınıyorum ya rabbi!” dememiz gerekir. Böyle dersek Allah bütün günahlarımızın hepsini bir anda siler.
Allah’a, Allah’ın hakkını teslim etmezsen Allah bunu affetmez; yani “Allah beni affetmez, o ğafur, ğaffar, tevvab, afuvv, rahman ve rahim değildir” demeni Allah affetmez. İnsan kendi yaratılışına bakmadan rabbine nasıl bu şekilde kafa tutabilir! İnsan; haddini bilmeli ve “ben rabbimi tanıyamadım, anlayamadım” demelidir.
Mesela müşrikler hakkında yanlış bir anlayışımız vardır. Biz onların Allah’a inanmadığını sanıyoruz ama bu doğru değildir; çünkü bütün müşrikler Allah’a inanıyordu. Bu yüzden Allah ayetinde; “sen o müşriklere ‘gökleri ve yeri kim yarattı’ diye sorsan ‘Allah’ diyecekler. ‘Seni kim yarattı’ diye sorsan ‘Allah’ diyecekler. ‘Size kim rızık veriyor, yağmuru kim yağdırıyor’ diye sorsan ‘Allah’ diyecekler”11 buyurmuştur.
Peki, öyleyse onlar neden müşriktiler, inanmadıkları şey neydi?
Evet, hepsi Allah’ı biliyordu; ama hiçbiri Esmau’l Husna’yı bilmiyordu, bunu anlamamıştı, Allah’ı isimleriyle tanımamış, buna iman etmemişti. Mesela Resulullah (s.a.v.) Efendimiz müşriklere Allah’ı anlatırken “Rahman” dediğinde hepsi itiraz edip; “Rahman da kimmiş”12 dediler. Aynı şekilde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz müşriklerle Hudeybiye Antlaşması’nı yaparken; “bismillahirrahmanirrahim” dediğinde müşriklerden biri; “olmaz, biz Rahman’ı tanımıyoruz. Bismillah yazmanı, Allah’ın ismiyle yazmanı kabul ederiz; ama Rahman’ı kabul etmeyiz”13 dedi.
Demek ki müşrik demek; Allah’ı kabul edip Rahman’ı, Rahim’i, Kerim’i, Ğafur’u, Ğaffar’ı tanımayan, Allah’ın isimlerine iman etmeyen demekmiş. Müşrik budur. Müşrikler Allah’ı böyle tanımayınca, anlamayınca Allah’ın isimlerini putlarına vermiştiler; yani bu isimleri Esmau’l Husna’dan putlara transfer etmiştiler.
Müşriklerde her bir putun vazifesi ve putlara yapılacak dua ayrı ayrıydı, farklıydı. Bir put için; “bu, rızık tanrısıdır, rızık lazım olduğunda buna dua edeceğiz” deyip Allah’ın Rezzak ismini ona vermişlerdi. Aynı şekilde “sefere, alışverişe gittiğimizde şu puta dua edeceğiz. Bir bela, bir musibet olduğunda şu puta dua edeceğiz. Bu savaş tanrısıdır, savaşa gittiğimizde bundan yardım isteyeceğiz. Bu da barış tanrısıdır, barış istediğimizde buna dua edeceğiz” demişlerdi. Hâlbuki bunların hepsi Allah’ın isimleridir.
Müşrikler iki put için de “aşk tanrısı” demişlerdi. Onlarda aşk tanrısı iki taneydi. Onlardan birini Safa tepesine, diğerini Merve tepesine dikmiş ve “aşkla, muhabbetle, sevgiyle, evlilikle ilgili sorunu olan kadınlar buna, erkekler de şuna dua etmelidir” deyip onlara Allah’ın Vedud ismini vermişlerdi. Bunları şirkin, müşrikliğin doğru anlaşılması için anlatıyorum.
Şu anda da insanlar genel itibariyle bu haldedir. Ben mü’minim, Müslüman’ım diyenler de Allah’ı bilir, tanır; ama iş Allah’ın isimlerine gelince düpedüz müşriktir. Biraz önce söyledim; “Allah beni affetmedi, beni affeder mi, bana rahmet eder mi, beni rahmetinin içine alır mı, bana rızık verir mi” düşüncesi bile şirktir. Bu, Allah’ın her bir ismi için böyledir.
Daha iyi anlaşılması için bir örnek daha vereyim.
Birinin “günde bin sefer aynı günahı tekrar tekrar işliyorum, Allah bu günahımı affeder mi” demesi şirktir; çünkü Allah; “ben ğafurum, affederim, ben seni seviyorum, seni istiyorum, seni kendim için, bana halife olman, ayna olman için yaratmışım. Bin türlü günah işlesen de, bir günde bin defa günah işlesen de ben seni affederim” demiştir.
Peki, nasıl affeder?
Ğafur demek; bin türlü günah işlesek de Allah’ın affetmesi demektir. Allah bir de ğaffardır; yani tekrar tekrar işlenen günahı mağfiret edendir. Biri bir günahı günde bin sefer de işlese Allah onu yine mağfiret eder. Buna rağmen “Allah beni affedip mağfiret etmez” diyenler aslında “Allah ğafur ve ğaffar değildir” demiş, dolayısıyla Allah’ın bu isimlerini inkâr edip şirke düşmüştür. Bunu ister kendisi için isterse de başkası için söylesin bu hiç fark etmez, durum böyledir.
Bu gece af gecesi, mağfiret gecesi, beratı, kurtuluşu alma gecesi olduğu için bunları anlattım. Aynı zamanda bu sohbetimizde Allah’ın El Ğaffar ismini anlatacağımız için mağfireti bu kadar detaylı anlattım. İsterseniz şimdi hep beraber Allah’ın El Ğaffar ismini anlamaya çalışalım.
Ğaffar; tekrar tekrar affeden, tekrar tekrar işlenen günahları mağfiret eden, kulunu, kulunun güzelliğini, Hz. İnsan oluşunu koruyan, muhafaza eden demektir. Kul tekrar tekrar günah işler; ama Allah onun Hz. İnsanlığını koruyup muhafaza etmek için o günahını siler.
“Miğfer” başı korumak için takılan kask demektir, dolayısıyla koruyan manasına gelir. Mağfiret kelimesi de zaten miğfer kelimesinden gelir. Miğferle mağfiretin kök manası aynıdır. Allah kulunu, insanlığı bozulmasın diye korur. Kul “ya rabbi! Ben sana döndüm, sana geliyorum, senin bana nefhettiğin ruh olmak, Hz. İnsan olmak, nurun olmak, güzelliğinle güzel olmak istiyorum” dediğinde kapı ona açık olsun, işi hemen yapabilsin diye Allah kulunu muhafaza edip korur.
Allah’ın Ğaffar ismi, Kur’an-ı Kerim’de beş yerde geçer.14 Üç yerde Azîzul ğaffâr:15 “Allah aziz ve ğaffardır” şeklinde geçer. Allah azizdir; bütün güç, kuvvet, kudret ve bütün şeref Allah’a aittir. Yani Allah seni böyle tekrar tekrar mağfiret ediyorsa sana muhtaç olduğu için değildir; çünkü sen günahınla Allah’a ne bir zarar verebilirsin ne de kulluğunla Allah’a bir fayda verebilirsin. Allah’ın seni mağfiret etmesi seni aziz kılmak, şerefli kılmak, kendinden sana şeref vermek içindir. Bu yüzden Allah “azizul ğaffârdır.”
Şimdi Allah’ın Ğaffar oluşuyla ilgili ayetleri hep beraber anlamaya çalışalım inşallah.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. Kul innemâ ene munzirun: “De ki: Ben bir nezirim (uyarıcıyım).” Ben sizi uyarıyorum, Allah beni, sizi uyarmam için göndermiştir. Ve mâ min ilâhin illâllâh: “Sizin Allah’tan başka ilahınız yoktur.” İlah sadece Allah’tır. Sizi bununla uyarıyorum.
Allah’ın ilah oluşunu; rahman olan odur, kerim olan, afuvv olan, vekil olan odur şeklinde bütün isimleriyle beraber anlamak gerekir. Bu, Allah’ın bütün isimleri için geçerlidir. Bu durumda sizin Allah’tan başka ilahınız yoktur demek; bu isimleri başkalarına vermeyin manasına gelir. El vâhıdul kahhâr:16 “(Allah) Vahid ve kahhardır.”
Ehad; zatında tek olan, vahid ise; sıfatlarında ve isimlerinde tek olandır. Bütün isimler Allah’a aittir, bununla beraber Allah kahhardır. Peki, Vahid isminden sonra Kahhar isminin gelmesi ne demektir? -Eğer biri bu isimlerimden birine sahip çıkmaya kalkışırsa, bu isimlerimden birini bir başkasına verirse onu kahrederim demektir. Peki, Allah nasıl kahreder? -O ismi kulun verdiği kişiden alıp o ismin kendine ait olduğunu göstererek onu kahreder.
İnsan, Allah’ın isimlerine sahip çıkar mı?
Evet, hem de devamlı sahip çıkar. “Ben ilahım, ben Allah’ım” demez; ama bilmeden, hiç farkına varmadan Allah’ın isimlerine sahip çıkar. İsterseniz ben biraz örnek vereyim. Siz de insanın, Allah’ın isimlerine nasıl sahip çıktığına bakın.
Mesela; “ben bütün insanlara rahmet edeceğim, herkese merhametimle muamele edeceğim, herkesi rahmetimin içine koyacağım” dersen Allah’ın Rahman ve Rahim ismine sahip çıkmış olursun. Hâlbuki sen Allah değilsin, rahman ve rahim olan Allah’tır.
Ya da “herkes rahat etsin, herkese ikram edeyim, kim benden yardım isterse ona yardım edeyim” dersen bu defa da Allah’ın Kerim ve Nasir ismine şirk koşmuş olursun. Oysaki sen kerim olamazsın! Bu sıfat, Allah’a aittir. Sen ancak Allah’ın sana ikram ettiği kadarıyla bu ikramı yapabilir, bu ismi bir kul olarak, bir âbd olarak üzerinde gösterebilirsin. Bu yüzden eğer “ben herkese yardım edeyim” dersen Allah’ın ismine sahip çıkmış olursun.
Aynı şekilde “ben herkesi doyurayım” dersen “rezzak olan benim” demiş olursun. Sen rezzak değilsin! Böyle söylemeye hakkın yoktur. Allah sana ne kadar ikram etmişse bir kul olarak gücün nispetinde onu insanlara ikram edebilirsin. Hepsi bu kadar! Ya da “hidayeti ben veririm” diyorsan Allah’ın Hâdi ismine şirk koşmuş olursun. Sen hâdi değilsin, hâdi olan Allah’tır. Allah kiminle dilerse hidayeti onunla verir. Sen kulluğunu yapmaya bak, hidayete vesile olmaya çalış! Senin hâdi gibi bir sıfatın yoktur; çünkü bu sıfat, Allah’a aittir.
Bir de “biz dünyayı cennete çevireceğiz” iddiası vardır. Kim böyle söylerse ilahlık iddia etmiş olur. Böyle bir şey olur mu! Söyledim, böyle söyleyenler Allah’a isimlerinde şirk koştuklarının farkında değildir. Bazıları da “mehdi gelecek, hepimizi kurtaracak, dünyayı cennet yapacak” derler. Ayıp denen bir şey vardır! Önce iman etmeye çalışıp mü’min olman, aynı şekilde haddini bilmen, Allah’ın hakkını Allah’a teslim etmen gerekir. Bu yüzden Allah “kim benim isimlerime sahip çıkarsa onu kahreder, rezil eder, böyle olmadığını ona gösteririm” buyurur.
Evet, ayet devam eder. Rabbus semâvâti vel ard: “(O Allah) Göklerin ve yerin rabbidir (sahibidir, terbiye edicisidir, koruyucusudur).” Yere ve göğe muameleyi yapan odur. Ve mâ beynehumâl: “İkisi arasında her ne varsa (hepsinin rabbi odur).” Allah; “mülkün sahibi benim, yerin, göğün ve ikisi arasında ne varsa hepsinin sahibi benim. Kimse tam tersi bir düşünceye kapılmasın, böyle bir şeyi aklından, gönlünden, nefsinden geçirmesin. Bu saygısızlığı yapmasın, kulluğunu, acziyetini bilsin” buyurur. El azîzul ğaffâr:17 “O, aziz ve ğaffardır.”
Yani bütün kuvvet, bütün güç, bütün şeref, bütün izzet, Allah’a aittir. Bununla beraber o ğaffardır; tekrar tekrar yaptığınız yanlışları affeder, siler, olmamış gibi muamele eder. Allah’ın hiçbir şekilde size ihtiyacı yoktur, aksine sizin ona ihtiyacınız vardır. Eğer haddinizi bilirseniz o sizi şereflendirir, izzetlendirir, mağfiret eder. Bu mağfiretiyle beraber size şerefi, izzeti ikram eder, sizi şerefli kılar.
Neye karşılık?
Ona hiçbir şeyi şirk koşmamaya, yerin, göğün ve ikisinin arasında bulunanların rabbinin Allah olduğuna iman etmeye, onu kabul etmeye, ona boyun bükmeye, “lâ ilâhe illallah” demeye, onun vahid ve kahhar olduğunu bilip iman etmeye, ondan haşyet duymaya karşılık sizi şerefli ve izzetli kılar.
Ve innî le ğaffârun: “Muhakkak ki ben ğaffarım.” Allah kendini ğaffar diye takdim etti; yani tekrar tekrar yaptığınız yanlışları, günahları affeder, olmamış gibi silerim. Yeter ki siz benim ğaffar olduğumu kabul edin ve ‘ya rabbi beni mağfiret et’ deyin.
Peki, Allah kimin için ğaffardır?
Li men tâbe: “Tövbe edenler için (bana dönenler için).” Tövbe; dönmek demektir. “Ya rabbi! Sana döndüm, beni mağfiret et. Artık bu yanlışları yapmayacağım, artık bunları yapmak, yanlışlara düşmek istemiyorum” diyenler için Allah ğaffardır. Ve âmene ve amile sâlihan: “Ve kim iman edip salih amel işlerse.” Summehtedâ:18 “Sonra hidayette olursa.” Onlar için Ğaffar ismimle tecelli edeceğim, buyurdu Allah.
Yani kim tövbe eder dönerse, mağfiretimi ister, iman edip salih amel işlerse, sonra hidayette, sırat-el mustakimde durup hidayetçiyle beraber yolu takip ederse işlediği günah ne olursa olsun, ona ğaffar olarak tecelli edeceğim.
Halakas semâvâti vel arda bilhakk: “(Allah) Gökleri ve yeri hak ile yaratmıştır.” Allah, yerde, gökte ve ikisinin arasında her ne varsa hepsini hak ile yaratmıştır. Hepsinin bir vazifesi, hepsinde Allah’ın bir muradı vardır. Yukevvirul leyle alân nehâr: “(O) Geceyi gündüzün üzerine sarar.” Gündüzü gece ile örter. Ve yukevvirun nehâre alâl leyl: “Gündüzü de gecenin üzerine sarar.” Geceyi gündüz ile örter. Allah, gece ile gündüzü peş peşe getirir, biri gelirken ötekini örter, kapatır. Ve sahharaş şemse vel kamer: “Güneşi ve Ay’ı musahhar kılmıştır.” Yani Güneş ve Ay onun emrinde, hükmündedir. Kullun yecrî li ecelin musemmâ: “Hepsi, Allah’ın kendilerine tayin ettiği zamana kadar (ecelleri gelinceye kadar Allah’ın kendilerine takdir ettiği yolda) akarlar (hareket ederler).” E lâ huvel azîzul ğaffâr:19 “Dikkat edin! Allah aziz ve ğaffardır.” Allah mülkün sahibidir. Her şeyi yapan, geceyi gündüzün üzerine, gündüzü de gecenin üzerine saran odur.
Bu ne demektir?
Bir, zahiri gece ve gündüz bir de insan denen kâinatın gönlünde gece ve gündüz vardır. Kim aydınlanmak isterse Allah onu aydınlatıp onun gönlünü gündüze çevirir; ama kim de karanlıkta kalmak isterse Allah’ın nurundan mahrum kalır, dolayısıyla onun da gönlü geceye döner. Allah bunu kendisinin yaptığını söyledi; ama bu kulun dilemesine, istemesine göredir. Eğer biri gönlünü günahlarla geceye çevirmişse, karartmışsa bu durumda yapması gereken şey ğaffar ve aziz olan Allah’tan mağfiret ve izzet dilemektir. Gönlünün aydınlanmasını, gündüze dönmesini isteyenlerin böyle yapmaları gerekir.
Men amile seyyieten fe lâ yuczâ illâ mislehâ: “Her kim ki bir kötülük yaparsa (bir yanlış yapar, bir günah işlerse) onun karşılığı ancak onun misli gibi bir cezadır.” Bir günaha misliyle (ayniyle) karşılık bir ceza verilir. Ve men amile sâlihan: “Her kim de salih amel işlerse.” Min zekerin ev unsâ: “İster kadın olsun, ister erkek olsun (salih amel işlerse).” Ve huve mu’minun: “Ve o mü’minse.” Allah buraya mü’min olma şartını koydu. Kim mü’min olarak salih amel işlerse. Fe ulâike yedhulûnel cenneh: “İşte onlar cennete girer.” Allah onları cennete koyar. Eğer biri mü’minse ve salih amel işliyorsa bu salih amelin karşılığı cennettir. Yurzekûne fîhâ bi ğayri hisâb:20 “Onlar orada hesapsız rızıklandırılır.” Allah cennette onlara sınırsız rızık verir, onlara ikram eder.
Okuyacağımız bu ayette peygamberler kavimlerine hitap eder. Ve yâ kavmi mâ lî ed’ûkum ilân necât: “Ey kavmim! Ben sizi necata (kurtuluşa) davet ediyorum.” Ve ted’ûnenî ilen nâr:21 “Siz de beni ateşe davet ediyorsunuz.” Peygamberler ve peygamberlerle beraber olanlar insanları kurtuluşa davet eder, karşısındakiler ise ateşe davet eder.
Ted’ûnenî li ekfure billâhi ve uşrike bihî: “Siz beni Allah’ı inkâr etmeye, Allah’a şirk koşmaya davet ediyorsunuz.” Mâ leyse lî bihî ilmun: “Hem de beni ilimden hiçbir şey olmayan bir şeyle (Allah’a şirk koşmaya davet ediyorsunuz).” Yani bir zanla, ilimden hiçbir şey olmayan, akla mantığa uymayan bir şeyle beni Allah’a şirk koşmaya davet ediyorsunuz. Ve ene ed’ûkum ilâl azîzil ğaffâr:22 “Ben de sizi aziz ve ğaffar olana (Allah’a) davet ediyorum.” Allah’ın mağfiretine, izzetine, Allah ile şerefli olmaya davet ediyorum.
Bu durumda birbirimizi aziz ve ğaffar olan Allah’a mı yoksa ona şirk koşmaya mı davet ettiğimize bakmamız gerekir. Her birimiz bu tefekkürü yapıp kendi hesabımızı kendimiz görelim ve hükmümüzü kendimiz verelim.
Ve innî kullemâ deavtuhum li tağfira lehum: “(Nuh dedi ki) Ben onları mağfiret etmen için davet ettim.” Cealû esâbiahum fî âzânihim: “Onlar parmaklarını kendi kulaklarına tıkadılar.” Parmaklarıyla kulaklarını kapattılar. Vestagşev siyâbehum: “Elbiselerine büründüler.” Zahiri elbiselerine değil manevi elbiselerine; yani daveti işitmemek için küfür elbiselerine, şirk elbiselerine, nefis elbiselerine, benlik elbiselerine büründüler. Ve esarrû vestekberûstikbârâ:23 “(İman etmemek için, davetimi duymamak, işitmemek için) Direndiler, kibirlendikçe kibirlendiler.” Büyüklendikçe büyüklendiler, büyüklük üstüne büyüklük tasladılar.
Summe innî deavtuhum cihârâ:24 “Sonra ben onları açıktan (yüksek sesle) davet ettim.” Summe innî a’lentu lehum: “Sonra onlara ilan ederek (söyledim).” Ve esrartu lehum: “Hem de onları gizliden (davet ettim).” İsrârâ:25 “Gizli gizli (davet ettim).”
Fe kul tu: “(Onlara) Dedim ki.” İstağfirû rabbekum: “Rabbinize istiğfar edin.” İnnehu kâne ğaffârâ:26 “Muhakkak ki o ğaffardır.” Tekrar tekrar işlenen günahları affeden, mağfiret edendir. Hz. Nuh (a.s.) kavmine “hep beraber gelin, Allah sizi affedecek” diyor.
Rabbimizi El Esmau’l Husna’sından, güzel isimlerinden tanıyıp öyle iman etmemiz lazım ki rabbimize iman etmiş olalım, rabbimizi sevelim, rabbimize âşık olmuş, âbd, kul olmuş olalım. Yoksa dağ gibi bir benlikle Allah’ı kendi kulu gibi, kölesi gibi görüp konuşandan âbd olmaz.
Peki, öyle görüyor muyuz?
Mesela; “Allah böyle yapsın, ben dua ettiğimde duamı kabul etsin. Beddua ettiğimde de bedduamı kabul etsin” deyip sürekli istiyoruz. Bu; “ben isteyeceğim, Allah da yapacak, yapmazsa ona kızarım, küserim, darılırım Nasıl yapmaz! O kimdir ki benim dediğimi yapmasın” demektir. Niye, Allah bizim hizmetçimiz midir, kölemiz midir! Kulluk böyle olur mu, böyle bir kul olur mu! Rabbimizi ilahımız olarak görseydik hizmetçimiz olarak görmeseydik böyle söyleyemezdik.
Rabbini kölesi gibi, hizmetçisi gibi gören birine bir sıkıntı gelince “bu sıkıntı bula bula beni mi buldu, Allah bana niye böyle muamele etti” der. Mü’min bu değildir. İsterse gece gündüz elini açıp cenneti, güzel şeyleri istesin veya rahmeti istesin, bu fark etmez. Kul bu değildir. İlk önce âbdiyeti, kulluğu anlamak gerekir. Seni yaratan Allah’ın, seni yaratan rabbinin senin üzerinde bir muradı vardır. O, senin Hz. İnsan olmanı, kendisine halife olmanı, sana baktığında senin üzerinde kendi güzelliğini görmeyi istiyor.
Allah senden gönlünü istiyor, gönlünü! Başka bir şey değil, istediği tek şey budur. Sana; “senin gönlün bana ait olsun, gönlün benim muhabbetimle, iman ile dolsun. Benim muhabbetim senin için her şeyin önünde ve üzerinde olsun, hiç kimseyi beni sever gibi sevme. Bunu kabul etmem, edemem. Kabul etmediğim tek şey budur. Hiç kimsenin sözünü benim sözümün üzerine koyma, beni ciddiye aldığın gibi kimseyi ciddiye alma, kimsenin hesabını benim hesabımı yaptığın gibi yapma. Nerde olursan ol, benim huzurumda olduğunu unutma,27 beni isimlerimle kabul et. Müşrikler gibi beni tanımadan, anlamadan; ‘ben, Allah’ı kabul ediyorum, iman etmişim’ deme! Ben sana kendimi Kur’an’da tanıtmışım, beni kendimi sana tanıttığım gibi tanı” demiştir.
Bu kulluğu en kâmil manada yapıp Allah’ın güzelliğini en kâmil manada üzerlerinde gösterenler Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, peygamberler ve onlarla beraber olanlardır. Bu yüzden âbd; “ya rabbi! Senden şunu istiyorum, bunu istiyorum, şunu söyle yap, bunu böyle yap” diyenler değil, “ya rabbi! Sen bana ne emrediyorsun, senin benden istediğin nedir” diyenlerdir.
Evet, Allah’ın isimlerini nüzul sırasına göre anlatmaya çalışıyoruz. Bu kadar feryat ediyorsak bir sorun olduğu içindir. Mesela öyleleri var ki “ben mü’minim, müslümanım” deyip gece gündüz ibadet ediyor, namaz kılıyor, oruç tutuyor, zikir yapıyor, hacca gidiyor ama imanı yoktur! “Ben dervişim, dergâha gidiyorum” diyor ama daha iman etmemiştir. Hatta yeminle söylüyorum! Adam “ben şeyhim” diyor, hatta bir sürü insan da onun peşinden gidiyor; ama adamın imanı yoktur, Allah’ın isimlerine iman etmemiştir! Hatta “iman nedir” diye sorsan bilmez. İman, “Allah’a inanmaktır” der. İman nasıl inanmak olsun! Müşriklerin de aynı şekilde iblisin de Allah’a inancı vardı. İblis de Allah’ı biliyor, Allah ile konuşuyordu eğer iman inanmak olsaydı bu durumda iblisin de mü’min olması gerekmezmiydi! Ama Allah onun için “mü’min” dememiş, “kâfir”28 demiştir.
Allah’ın kitabına göre imanımız var mıdır, yok mudur! Kur’an’a göre mü’min ve Müslüman mıyız, yoksa değil miyiz, diye imanımızı Allah’ın kitabına, Kur’an’a arz etmemiz gerekir. “Kur’an’a göre namaz, oruç, hac, zekât ve infak nedir” deyip dinimizi, imanımızı, ibadetimizi, hayatımızı Allah’ın kitabına arz etmek zorundayız. Yoksa kulaktan dolma bir bilgiyle iman etmiş oluruz ve bu da gerçek bir iman olmaz, İslam olmaz, din olmaz. Kulaktan dolma bilgilerle Müslüman olunmaz, mü’min olunmaz.
Allah bizi Kıyamet günü kitabından sorumlu tutacak. Bizi bu kitabıyla hesaba çekecek; yani bu kitabın ölçüsüne, peygamberinin ölçüsüne vuracak. Bu yüzden Allah’ın bizden bu hesabı kabul etmesi için peygamberimiz gibi iman etmemiz, Allah’a onun gibi teslim olmamız, kulluğumuzu onun yaptığı gibi yapmamız lazım. Yoksa yaşadığımız din Allah’ın dini olmaz, kendi kendimize ürettiğimiz ya da bir başkasının bize takdim ettiği, dayattığı din olur; yani atalarımızın dini olur.
Allah ayet-i kerimede Yahudiler, Hristiyanlar ve iman etmeyenler için; “onlar; ‘biz, atalarımızın dinine uyarız’ dediler. (Allah da cevap olarak) ya, ataları bir şey bilmiyor, akıllarını da kullanmamış kimseler idiyseler yine mi onlara uyacaklar”29 buyurur. “Haydi, onlar bir şey bilmiyordu, akıllarını da kullanmamıştı, işte size Allah’ın kitabı, Allah’ın peygamberi, siz de mi aklınızı kullanmayacaksınız” buyurur Allah.
Devamlı söylüyoruz; iman, inanmak demek değildir. İman; Allah ve resulünü her şeyden, canından çok sevmektir. İmanın, Allah için feda edebildiklerinle ölçülür. Yoksa herkes; “ben Allah’ı seviyorum” diyebilir. Biri bize; “ben seni her şeyden çok seviyorum; ama senin için bir şey yapamam” derse bu sevgiyi biz kabul eder miyiz? -Elbette ki kabul etmeyiz.
Allah ayet-i kerimede; “Allah, cennet karşılığında mü’minlerden canlarını ve mallarını satın almıştır”30 buyurur. Demek ki Allah, cenneti mü’mine canı ve malı karşılığında satıyormuş! Bu yüzden herkes malını, canını Allah yolunda feda edebilecek durumda olup olmadığına; ahireti dünyaya tercih edip dünyasını ahiretine feda edip etmediğine, hayatını, vaktini, zamanını Allah yolunda harcayıp harcamadığına, Allah için affedip etmediğine, ikram edip etmediğine, hoşgörülü olup olmadığına, Allah için ne yapabildiğine ve neler yapmadığına bakıp imanını kontrol etmelidir. Eğer bunları tefekkür ederken “meğerse yapmamışız, anlamamışız” dediysek Allah’ın kendisine dönelim diye özel kıldığı bu gecede, berat gecesinde ve diğer gecelerde “ya rabbi! Sana döndüm” deyip Allah’a dönelim.
Bir de Kur’an’a iman vardır, biri; “ben, Allah’ın kitabına, Kur’an’a iman ettim” dediğinde Allah onun bu imanını kabul eder ama iş bu kadar değildir; çünkü bunun devamı vardır. Sonra o kişi bir ayet okuduğunda ya da dinlediğinde eğer dinlediği, okuduğu ayet daha önce doğru bildiği bir bilgiyle çelişiyorsa; yani o ayeti okurken daha önce doğru olarak bildiği bilgisinin yanlış olduğunu görür ve bunu anlarsa hemen önceki bilgisini bırakıp, Kur’an’daki doğruyu alması gerekir. Yoksa imanı gider, işi biter ve inkâr etmiş olur; çünkü her ne kadar diliyle o ayete “doğrudur” deyip onu inkâr etmese de fiiliyle, tavrıyla, haliyle, gönlüyle o ayeti yalanlıyordur.
Allah yalanlayanla inkâr edeni bir tutarak açıktan inkâr edene “kâfir” yalanlayana da “münafık” demiştir. Münafıklar dilleriyle söylerler; ama kalpleriyle tasdik etmezler. Bu, Allah’ın isimleri için de böyledir. Mesela münafık biri diliyle; “Allah rahmandır” der; ama Allah’ın rahmetine iman etmez. “Allah kerimdir” der; ama kerimliğine iman etmez. Aynı şekilde “Allah afuvvdur, ğafurdur” der; ama mağfiretine, affına iman etmez. İşte böyle münafıkların gönlü diliyle söylediklerini tasdik etmez. Eğer bizim halimiz de böyleyse bu durumda oturup; “ben sana iman edememişim, imanım dilimdeymiş, gönlüm, kalbim bunu tasdik etmemiş, beni affet ya rabbi” deyip ağlamamız lazım.
Allah ayet-i kerimede; “El Esmau’l Husna Allah’a aittir”31 buyurur. En güzel isimler Allah’a aittir ve Allah isimlerini Kur’an-ı Kerim’de bir bir beyan etmiştir. Bu yüzden biri, Allah’ın isimlerine iman etmezse kâfir olur, dolayısıyla müşriklerden bir farkı olmaz. Sohbete başlarken, müşriklerin, Allah’a inandığını söylemiştim. Yerin, göğün sahibi, yaratıcısı, kendisini yaratanın, rızık verenin Allah olduğuna onlar da inanıyordu.
Bu durumda Allah’ın isimlerine iman etmeyen biriyle müşrikler arasında bir fark var mıdır?
Hiçbir fark yoktur. Onlar da Allah’ın isimlerini inkâr edip kabul etmiyordu. Hatta biz kendi gönlümüzde Allah’ın isimlerini yalanlarsak onların daha aşağısında oluruz; çünkü Allah ayet-i kerimede; “münafıklar cehennemin en alt tabakasındadır”32 buyurur. Müşrikler onların üzerindedir. Münafık, diliyle söyler; ama söylediğini kalbi tasdik etmez. Belki bu, genel olarak bilmediğimizden, anlamadığımızdan dolayıdır ya da bize “böyle iman etmen yeterlidir, namazını kıl, orucunu tut tamamdır” denilmesinden dolayıdır ki bu haldeyiz.
Allah, kitabında hiçbir şeyi eksik bırakmamıştır, hatta yolda nasıl yürümemiz, nasıl konuşmamız gerektiğini bile anlatmıştır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bunların hepsini hayatında uygulamış, bütün hayatıyla bize örnek olmuştur. Bu yüzden bizim için tek örnek, asıl örnek Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir. “Ben, Allah’ın resulüne iman ettim” diyen herkes onu örnek olarak, önder olarak kabul etmeli, örnek olarak sevmeli, onun gibi olmaya, onun gibi yapmaya çalışmalıdır. Zaten örneklik budur! Biri Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ne kadar benzediyse ona dolayısıyla da Allah’a o kadar yakın olur. Tabi, bu örneklik, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i zahiri olarak taklit etmek olmamalıdır; çünkü onu örnek almak onun yaşadığını yaşamakla, tattığını tatmakla olur.
Âmener resûlu bimâ unzile ileyhi min rabbihî: “(Allah’ın) Resulü kendisine indirilene iman etti.” Vel mu’minûn:33 “Mü’minler de (onun iman ettiği gibi iman ettiler).” Kendi kafalarına göre değil, onun gibi iman ettiler. Allah’ın resulü kendisine indirilene; yani Allah’ın kendisine indirdiği her şeye ve Allah kendini kelamında nasıl tanıtmışsa öyle iman etti. Bizim de bir mü’min olarak onun iman ettiği gibi iman etmemiz gerekir.
Allah hepimizi resulünün iman ettiği gibi iman edenlerden eylesin. Bütün isimlerine, her bir ismine kâmil derecede, kâmil manada iman etmeyi nasip etsin inşallah! Allah bizi kendisine şirk koşanlardan eylemesin. Kendi nefsini, başka nefisleri, başka şeyleri onunla eş tutup ona şirk koşanlardan eylemesin. Allah bizi müşriklerden eylemesin. Diliyle iman ettiğini söyleyip kalbiyle inkâr eden kullarından eylemesin. Allah bizi münafıklardan eylemesin. Allah hepimize kâmil iman nasip eylesin inşallah! Allah’ı her şeyden çok seven, Allah’ı her şeyin önünde ve üzerinde tutan, Allah’ın hesabını her şeyin önünde ve üzerinde yapan kullarından eylesin inşallah. Allah bizi imanı anlayanlardan, gerçek manada iman edenlerden eylesin. İman ettiğini zannedip ahirete gittiğinde amelinin hiçbir işe yaramadığını, imanını kaybettiğini görünce hüsrana uğrayanlardan eylemesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
