ER RAKİB
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Rabbimizi, kendimizi onun El Esmau’l Husna’sından, güzel isimlerinden nüzul sırasına göre anlayıp tanımaya çalışıyorduk. Kul, Allah’ı ne kadar tanır, anlarsa kendini de o kadar tanır ve anlar; çünkü insan, Allah’ın yeryüzündeki halifesidir. Allah’ın, kulundan isteği de; kendisine halife olup yeryüzünde kendisini temsil etmesidir; ama insanın, Allah’ı tanımadan ona halifelik yapması, onu temsil etmesi hiçbir zaman mümkün değildir. Bu yüzden rabbimizi El Esmau’l Husna’sından, güzel isimlerinden anlamaya, tanımaya çalışıyoruz. Öyle ki rabbimize nasıl halife olabileceğimizi öğrenelim ve rabbimizi yeryüzünde onun istediği gibi temsil edebilelim.
Allah’ı nüzul sırasına göre tanımaya çalışırken sıra Allah’ın Er Rakib ismine geldi. Er Rakib ismi nüzul sırasına göre Allah’ın 23. ismidir. Şimdi hep beraber bu ismi anlamaya çalışacağız inşallah.
Rakib; murakabe eden, gözeten demektir. Allah, kuluna rahmet etmek, ikram etmek, onu affetmek için her anda onu gözetler, murakabe altında tutar. Allah, kulununun rakibidir. Rakib bir de kelime manası itibariyle; yakın, beraber, hatta bitişik, ilişik demektir; yani başında olup onu sürekli kontrol eden manasına gelir. Allah ayet-i kerimede; “Allah sizin rakibinizdir”1 buyurmuştur.
Allah, isimlerini kulunun kendisini tanıyabileceği şekilde beyan etmiştir. Allah’ın isimleri; Allah’ın sıfatları, güzelliği demektir.
Ahlak kelimesi Allah için kullanılmaz, kul için kullanılır; çünkü kul hâlk olmuş, yaratılmıştır. Anlaşılması için benzetme yapmak gerekirse insanın üzerindeki ahlak neyse Allah’ın sıfatları da Allah’ın zatında öyledir. Allah’ın esmasını böyle anlamak gerekir.
Mesela; insan rahimdir merhamet sahibidir, kerimdir ikram sahibidir, halimdir hilm sahibidir, veduddur sever. İnsanın bu özelliklerinin, ahlakının hepsi Allah’ın isimleri, sıfatlarıdır ve bu isimler insan üzerinde tecelli etmiştir; çünkü Allah, insanı yaratırken ona zatıyla ve sıfatıyla tecelli edip onu öyle yaratmıştır. Allah’ın isimlerini, sıfatlarını, güzelliğini böyle anlamalıyız.
Allah ayet-i kerimede; “El Esmau’l Husna Allah’a aittir”2 buyurur. En güzel isimler Allah’ındır; yani Allah’ın isimleri, esması Allah’ın güzelliği demektir. Allah’ın güzelliği bir kulda tecelli ederse o kul, Allah ile güzel olur. Bu, yaratılışın gayesidir, hikmetidir. Bu durumda rabbini tanımayan, Allah ile güzelleşmeyen, yeryüzünde Allah’a halife olup Hz. insan olmayanlar yaratılışın gayesini anlamamış olur. Yoksa “namaz kıldık, oruç tuttuk, hacca gittik” demekle iş bitmez. İbadetler insanı Allah’ın güzelliğiyle güzelleştirirse; yani insanı güzel bir ahlaka sahip kılarsa kabul olur. Yoksa biri Allah’ın güzelliğiyle güzelleşmemişse istediği kadar ibadet etsin bu ibadeti kabul olmamış demektir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “ben güzel ahlakı tamamlamak için gönderildim”3 buyurur. Her kulda bu güzel ahlaktan bir parça vardır ama Allah bu güzel ahlakı tamamlamak için; yani Allah’ın güzelliğinin kulda tamamlanması, kemale ermesi, kulun bu güzellikle Hz. insan olması için peygamberlerini, kitaplarını göndermiştir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz başka bir hadis-i şerifinde; “kişi güzel ahlakıyla akşamdan sabaha kadar ibadet, gündüz oruçlu sevabı alır”4 buyurur. Birinin ahlakı güzelse o her anda ibadet halindedir. Allah onu öyle kabul eder.
Neden?
Çünkü Allah onun üzerinde kendi güzelliğini, esmasını, isimlerini sever, dolayısıyla onu sever. O her anda Allah’ın muhabbet tecellisine, vedud tecellisine, ilah tecellisine, rahmet tecellisine mahzar olur. Allah ona her anda rahmetiyle, muhabbetiyle tecelli eder, dolayısıyla onun güzelliği her anda artmaya devam eder. Bu yüzden böyle bir kul her anda ibadet halindedir.
İbadet âbd olmanın gereğidir, şartıdır; ama bilmemiz lazım ki yaratılışın gayesi ibadet etmek değil âbd olmaktır. Âbd olmak da sevmek demektir. Bu durumda ibadet, kulun sevgisini, imanını artırmaz, ahlakını güzelleştirmezse o ibadet ibadet olmaz, âdet olur; çünkü böyle yapanlar ibadet etmemiş, böyle öğrendiği için ibadeti âdet gibi yapmıştır. Oysaki kulun ibadetinin onu her anda Allah’a biraz daha yaklaştırması, onu biraz daha âbd yapması; yani muhabbetini artırması gerekirdi.
Allah’ın beyan ettiği ilk isimleri Fatiha’daki isimleridir. İsterseniz şimdi konuyu daha iyi anlayabilmek için Allah’ın bazı isimlerinden örnekler vereyim.
Allah rabdır, rabbul âlemindir, âlemlerin rabbidir. Rab; yarattığını en güzel şekilde, hikmetle yaratan, onu terbiye eden, olması gereken yere koyan, terbiye edip gereken yere ulaştıran demektir. Bununla beraber kulunun kemale ermesi için ona lazım olan her şeyi beraberinde yaratan demektir.
Peki, Allah kulunu nasıl terbiye eder?
O, rahman ve rahimdir, dolayısıyla kulunu rahman ve rahim olarak terbiye eder. Kul, rabbini rahman ve rahim olarak tanımalıdır. Biri, Allah’ı andığında aklına ilk gelmesi gereken şeyin; “benim rabbim rahman ve rahimdir. Bana mutlaka rahmetiyle muamele eder. O Allah’tır, ilahtır, o sever” olması gerekir; çünkü Allah bizi sevmeseydi yaratmazdı. Yaratmışsa sevmiş, öyle yaratmıştır. Kulun da kulluğu; Allah’ın sevgisine layık olmak için gösterdiği çabası ve gayretidir.
Allah rabdir, rahmandır, rahimdir, bir de ekremdir, kerimdir; ikram edendir. Allah hem ikram eder, hem kuluna bu sıfatıyla tecelli edip onu da ekrem yapar, ikram sahibi yapar.
Allah ilahtır; sever ve sevilmeyi ister. Allah sevilmeye layık olandır. Bununla beraber Allah vekildir, kuluna vekil; yani kefil olur. Kulu ona itaat edip iman ederse Allah onun her şeyine vekil olur. Kul, Allah’a güvenirse, onu kendisine vekil olarak kabul ederse Allah da onun işini görür. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “Allah, salihlere vekildir (salihlerin işini görür)”5 buyurmuştur.
Allah ğafurdur. Kul yanlış yaptıktan sonra Allah’a döndüğünde Allah onu mağfiret eder. Allah, onu mağfiret edince; “kulum korkma, endişe etme. Yanlış yaptıysan, düştüysen ayağa kalk, ‘sana döndüm ya rabbi’ de. Ben seni hiç düşmemiş, hiç yanlış yapmamış gibi kabul eder, günahını siler, seni mağfiret ederim. Hatta öyle ki o günahtan senin gönlünde hiçbir eser kalmaz, o günahını yüzüne vurmam. Bu yanlışı niye yaptın bile demem, seni mağfiret ederim” demiş olur; çünkü mağfiret budur.
Allah e’âladır; yüceler yücesidir. Sen kendi yanlışınla Allah’a zarar vermiş olmazsın. Yanlış yapmakla sadece çamura düşmüş olursun, çamura düştüysen kalk! Mücevher çamura düşmekle kıymetini, değerini kaybetmez. Yıkanınca çamuru gider, geride yine mücevher kalır. Tövbe etmek, istiğfar etmek manevi olarak günahtan temizlenmektir. Sen istiğfar ettiğinde Allah onu siler, o günah hiç olmamış gibi sana muamele eder.
Allah basirdir; her şeyi görendir. Habirdir; her şeyden haberdar olandır. Âlimdir; her şeyi bilendir. Allah’ın isimleri bu şekilde devam eder. Her bir isimle rabbimizi böyle tanımamız gerekir.
Allah’ın Rakib isminden önce Allah’ın Kâdir ismi gelir. Kâdir; her şeye kaderini koyan manasına gelir. Kâdir isminden önce de Allah’ın Hakîm ismi gelir. Hakîm ismi de; Allah’ın yaptığı her şeyde bir hikmetinin, muradının olması demektir.
Peki, Allah’ın insanlar üzerindeki muradı nedir?
İnsanın, manevi olarak büyüyüp kâmil insan, Hz. insan olmasıdır. İnsan dünyaya bunun için gönderilmiştir. Bu durumda Allah, kuluna nasıl bir takdir yaparsa yapsın bu mutlaka kulun Hz. insan olması içindir.
Allah’ın Rakib ismi; her anda ve her durumda kontrol eden, gözeten, takip eden, kulunun her hal ve her durumunu gözetim altında tutan, her anda kulundan haberdar olan demektir. Allah bütün yarattıklarını her an ve her durumda korumak amacıyla murakabe altında tutandır.
Allah, kulunu kontrol ederken kulunun günahını bilmek için onu kontrol etmez, zaten Allah âlimdir, bilir. Habirdir; her şeyden haberdardır. Bu durumda Rakib isminin başka bir hikmeti vardır.
Peki, Allah, kulunu neden sürekli kontrol altında tutar?
Affetmek için, kendisine döndürmek için kontrol altında tutar. Mesela; bir kul on sene boyunca günah işlediğinde Allah onun rakibi olduğu için mutlaka her anda onu uyarıp ikaz eder. Bu ikazı da her şeyle yapar. Peygamberiyle, gönderdiği kitabıyla, bununla beraber hayatı yaşarken birilerinin üzerinden sürekli onu uyarıp ikaz eder.
Başkalarının üzerinden ikaz ederken ne dedirtir?
“Sen yanlış yapıyorsun, bu doğru değil, senin gittiğin bu yol yanlış bir yoldur” dedirtir. Bir de kulunun gönlüne vahyeder. Kul kendi gönlünde, kendi vicdanında bütün şiddetiyle Allah’ın ona; “kulum sen yanlış yapıyorsun, böyle yapma” dediğini tadar. Eğer kul bir an için pişmanlık duysa Allah onun için rakibdir, anında ona müdahale edip rahmet tecellisiyle onun gönlüne tecelli eder. Kul; “ben tövbe ettim ya rabbi” derse bu sefer de Allah onun o ana kadar yaptığı bütün günahlarını bir anda siler.
Neden?
Çünkü böyle yapmazsa kul o günah yükünün altında ezilir. Bununla beraber Allah’a gitmeyi istese de gidemez. İşte Allah, kulu günahının altında ezilmesin ve rabbine gidebilsin diye onun günahlarını siler, yetmez, bir de üzerine ilahlığına yakışır bir şekilde onun gönlüne muhabbetiyle tecelli edip ona ikramda bulunur. Böyle bir durumda kul bir anda kendini temizlenmiş ve gönlünde Allah’ı seviyor olarak bulur. Bunun nasıl olduğunu da anlamaz.
Evet, Allah rakibdir, kulunu sürekli kontrol altında tutar, kontrol eder ve ona rabbinin onu ne kadar çok sevdiğini anlasın, tatsın diye muhabbet verir.
İsterseniz önce Allah’ın Rakib ismiyle gelen ayetleri anlayalım. Sonra rabbimizi Rakib isminden tanımaya devam edelim inşallah.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Ve lekad haleknâl insân: “And olsun ki insanı biz yarattık.” Ve na’lemu mâ tuvesvisu bihî nefsuh: “Biz (insanın) nefsinin ona ne vesvese verdiğini (nefsinin ona neler fısıldadığını) biliriz.” Ve nahnu akrebu ileyhi min hablil verîd:6 “Ve biz ona şah damarından daha yakınız.”
Demek ki Allah, kuluna şah damarından daha yakınmış. Şah damarı, can damarı demektir. Allah’ın bize bizden daha yakın olması; varlığımızın onunla var olduğu, bizim onunla var olduğumuz anlamına gelir. Bir şeyin ona daha yakın olanı onun hakikatidir, özüdür; yani Allah ben sana şahdamarından daha yakınım demekle “senin hakikatin benim, sende tecelli eden benim” demiştir.
Mâ yelfızu min kavlin illâ ledeyhi rakîbun atîdun:7 “Kul her ne söylerse söylesin onu gözeten biri vardır.” O da Allah’tır. Bu durumda Allah söylediğimiz her sözden bizi hesaba çeker.
Yâ eyyuhân nâs: “Ey insanlar!” İttekû rabbekumullezî halakakum min nefsin vâhidetin:8 “Sizi bir tek nefisten yaratan rabbinize karşı takva sahibi olun.” Rabbinize karşı sorumluluğunuzu bilip kabul edin, bu sorumluluğun gereğini yerine getirin; yani ona halife olun. Sorumluluğu yerine getirebilmek için Allah’a halife olmak, isimleriyle, güzelliğiyle onu yeryüzünde temsil etmek gerekir.
Allah ayet-i kerimede; “o ki sizi tek bir nefisten yarattı”9 buyurur; yani Allah bizi zahiri olarak Hz. Âdem (a.s.)’dan yaratmıştır.
Peki, manevi olarak kimden yaratmıştır?
Allah’ın ilk olarak yarattığı nur, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in nurudur, dolayısıyla Allah bütün ruhları o nurdan yaratmıştır; yani bütün insanlar Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in nurundan yaratılmıştır. Bu nedenle insanların ruhuyla Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ruhu arasında hiçbir fark yoktur. Allah’ın güzelliği onda nasıl tecelli etmişse her bir insanda da aynen böyle tecelli etmiştir; ama insan dünyaya geldikten sonra kendini perdelemiştir.
Nasıl ki sahabeler Kur’an ile, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ile beraber bu perdeyi kaldırıp gökteki yıldızlar gibi olmuşsa, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in nurunun hakikati onların üzerinde tecelli etmişse insanın da yapması gereken şey; sahabenin yaptığı gibi bir peygamber varisiyle birlikte Kur’an ile bu perdeleri kaldırmak, rableriyle aralarındaki bu perdeleri açmaktır. Biri böyle yaparsa Resulullah (s.a.v.) Efendimiz gibi olur ve hakikat-ı Muhammediye onda tecelli eder.
Evet, ayet devam ediyor. Ve halaka minhâ zevcehâ: “Bir de ondan eşini yaratmıştır.” Ve besse minhumâ ricâlen kesîran ve nisââ: “Bir de onlardan birçok kadınlar ve erkekler türetmiştir.” Vettekûllâhellezî tesâelûne bihî vel erhâm: “Ona karşı takva sahibi olun ki siz onunla (onun ismini anarak) birbirinize istekte bulunuyorsunuz. Bir de o rahimlerdeki hakkı (akrabalık hakkını, yakınlık hakkını) gözetin.” İnnallâhe kâne aleykum rakîbâ:10 “Muhakkak ki Allah sizin üzerinizde rakibdir.”
Allah’a karşı takva sahibi oluyor musunuz, olmuyor musunuz, insanların insanlık hakkını gözetiyor musunuz, gözetmiyor musunuz diye Allah sizi gözetliyor.
Hakkı sadece para olarak anlamamamız gerekir. Her insanın insanlık hakkı vardır. Allah Yâ eyyuhân nâs: “Ey insanlar” buyurdu. Yani hepiniz aynısınız. Bu yüzden ırkçılık yapmayın ve kendinizi başkalarından üstün görmeyin; çünkü hepiniz tek nefistensiniz.
Aynı şekilde Allah ayette “eşini de ondan yarattı” buyurdu; yani eşler birbirini tamamlar. Kadın ve erkek, Allah katında âbd olarak eşittir. Bunu Allah söylüyor. Allah hepsini âbd olsun diye, Hz. insan olsun diye yaratmıştır. Bu nedenle eşlerin arasında hiçbir fark yoktur, bu durumda biri kendini başkalarından üstün görür, insanları küçümserse onların hakkına girmiş olur.
Allah, Kıyamet günü Hz. İsa (a.s)’a; “sen mi beni ve anamı ayrıca iki ilah edinin dedin”11 diye sorar. Allah’ın bu ayeti bize vahyetmesinde mutlaka bir muradı vardır. Bu durumda herkes ne yaptığına bakmalıdır; çünkü peygamber de olsa sonra gelenler onun hakkında yanlış bir şeyler söylüyorsa Allah onu hesaba çeker. Ayet bu manaya gelir. O halde “ben şeyhim, ben Mürşid-i kâmilim, ben veliyim” diyenler ne söylediklerine, onlarla beraber olanlar da ne konuştuklarına bakmalıdır.
Biri; “şeyhim beni kurtarır” derse Allah Kıyamet günü ona; “sen bu kulumu bu şekilde kandırdın, o da sana aldandı. Bugün onu sen mi kurtaracaksın” derse o ne cevap verebilir! Eğer cevap veremezse onu kim kurtarabilir! Bu yüzden hiç kimse kimseyi kurtaramaz, kurtarabileceğini de iddia edemez.
Şefaat buradadır. Burada biri birine yardım ederse, onunla beraber Allah’a döner, Allah’a yürürse Allah da Kıyamet günü şefaat hakkını ona verip; “yaptığını tamamla” der; çünkü Allah her bir kuldan âbdiyet ister, Hz. insan olmasını ister.
Her bir kul, Allah katında özeldir. Allah, peygamberlerine nasıl muamele etmişse her bir kula da öyle muamele eder; çünkü o kul da peygamber gibi yapabilir, peygamberin kazandığını kazanabilir ve peygamberin gittiği yere gidebilir. Sonuçta peygamber de bir kuldur.
Bu yüzden kelime-i şehadeti getirirken; Eşhedu enlâ ilâhe illallâh ve eşhedu enne muhammeden âbduhû ve resuluhû: “Şahitlik ederim ki Allah’tan başka ilah yoktur ve yine şahitlik ederim ki Muhammed, Allah’ın âbdidir ve resulüdür” diyoruz. Yani öncelikle Allah’ın âbdidir, onun bir kulluğu vardır ve Allah, risalet vazifesini kuluna vermiştir.
Allah ayet-i kerimede; “Allah’ın resulleri arasında fark gözetmeyin”12 başka bir ayet-i kerimede de; “Allah derecelerle onları birbirinden üstün kılmıştır”13 buyurur. Demek ki resullerin kullukları birbirinden farklıymış; çünkü bu üstün kıldığı dereceler onların kulluğudur. Resullerin dereceleri kulluklarıyla yükselmiş, her biri vazifelerini bu kulluklarıyla eda etmişlerdir. Yoksa vazifeleri arasında hiçbir fark yoktur, dedi Allah.
Allah’ın resulleri de bir beşerdir, dolayısıyla onlar da yanlış yapmıştır; ama Allah’ın risaletini tebliğ ederken yanlışı ve eksiği bir kul olarak değil bir beşer olarak yapmışlardır. Yanlış yaptıklarında ise Allah; “bu yanlıştır, şunu şöyle yapman gerekir” deyip onları uyarmıştır ve hiçbir yanlışlarına müsamaha göstermemiştir. Resullerin diğer insanlarla arasındaki fark budur. O halde bir kul da Allah’a sığınırsa Allah onu mutlaka korur.
Allah bir hadis-i kutside; “kulum bana sığınırsa elbette ki onu korurum”14 buyurur. Buradaki tek şart; kulunun ona sığınmasıdır. Allah, peygamberlerini de böyle koruyup muhafaza etmiştir.
Allah, Hz. İsa (a.s.)’a; “sen mi beni ve anamı ayrıca iki ilah edinin, dedin” buyurunca Hz. İsa (a.s) cevap verir. Mâ kultu lehum illâ mâ emertenî bihî: “(Ya rabbi) Ben onlara sen bana neyi emrettiysen sadece onu söyledim.” Eni’budûllâhe rabbî ve rabbekum: “(Onlara dedim ki) Sizin rabbiniz ve benim rabbim olan Allah’a âbd olun.” Benim onlara söylediğim budur; sizin rabbiniz de benim rabbim de Allah’tır. Sadece ona âbd olalım, dedim. Demek ki peygamberlerin söylediği buymuş.
Ve kuntu aleyhim şehîden mâ dumtu fîhim: “Ben aralarında bulunduğum sürece onların üzerlerinde şehittim (şahittim).” Fe lemmâ teveffeytenî kunte enter rakîbe aleyhim: “Ne zaman ki beni vefat ettirdin (aralarından aldın) onların üzerinde rakib olan sendin.” Onların üzerinde gözetleyici olan sendin ya rabbi! Ve ente alâ kulli şey’in şehîd:15 “Ve sen zaten her şeye şehid olansın.” Yani şahid olan sensin, her şeyi gören, bilen, müşahede eden sensin ve biliyorsun ki ben böyle bir şey söylemedim; çünkü onların üzerinde rakib olan sendin.
Allah’ın Rakib isminin geçtiği ayetleri okuyoruz. Allah bu ayette hitabı Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e yapıyor.
Lâ yahıllu leken nisâu min ba’d: “Bundan sonra senin herhangi bir kadını (nikâhlaman) helal değildir.” Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e nasıl ki evlenmesini emretmişse aynı şekilde bir yerden sonra da “bu kadar tamam, bundan sonra hiçbir kadınla nikâhlanmıyorsun” deyip evlenmesine çizgi çizmiştir.
Ve lâ en tebeddele bihinne min ezvâcin: “(Bundan sonra) Hanımlarından birilerini boşayıp başka birini nikâh etmen de (helal değildir).” Bu da sana yasak. Ve lev a’cebeke husnuhunne: “İstersen onların güzelliği hoşuna gitmiş olsa bile.” İllâ mâ meleket yemînuk: “Sağ elinin malik oldukları müstesna.” Ve kânallâhu alâ kulli şey’in rakîbâ:16 “Muhakkak ki Allah her şey üzerinde rakibdir.” Muhakkak ki Allah senin üzerinde rakibdir ve Allah’ın her işte mutlaka bir muradı vardır.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in on iki tane hanımı vardı. Bunların hepsi de ya davet ya da şefkat evliliğiyle evlendiği hanımlarıydı. Şefkat evliliğiyle evlendiği hanımlarının eşi şehit olmuştu, bir de onların yetim çocukları vardı. Davet evliliğiyle evlendiği hanımları ise kabilelerle akraba olmak için evlendiği hanımlarıydı. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, evliliklerinde böyle bir hesap yapmıştır.
Mesela; müşrik bir kabile vardır, o kabiledeki biriyle evlendiğinde onlarla akraba olduğu için kabilenin İslam’a ısınması kolay olmuştur; ama şeytan, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hâşâ şehvetinden dolayı evlenmiş gibi insana hile yapar. Oysaki durum böyle değildir.
Ben kısaca Resulullah (s.a.v.) Efendimizin evliliklerini, hanımlarını biraz izah edeyim. Öyle ki şeytan bu konuda bize bir hile yapamasın.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ilk evlendiği hanımı Hz. Hatice (r.a.) annemizdir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz onunla evlendiğinde 25, Hz. Hatice (r.a.) annemiz ise 40 yaşındaydı. Bununla beraber Hz. Hatice (r.a.)’ın başından iki tane evlilik geçmişti ve üç tane de çocuğu vardı. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz isteseydi genç ve bekâr biriyle evlenebilirdi; ama evlenmedi. Elbette ki Allah’ın bunda bir muradı vardır.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu evliliğinden sonra Hz. Sevda (r.a.) annemizle nikâh kıymıştır. Hz. Hatice (r.a.) annemiz vefat ettikten sonra Hz. Sevda (r.a.) annemiz 50 yaşındaydı, 6 tane de çocuğu vardı. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz dileseydi 50 yaşındaki biriyle evlenmezdi. Eğer evlilikleri haşa onun şehvetiyle ilgili bir durum olsaydı neden böyle bir tercih yapmış olsun! Bununla beraber Hz. Sevda (r.a.) annemiz ilk iman edenlerdendir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz onunla evlendiyse onu mü’minlerin annesi olmaya layık gördüğü için onunla evlenmiştir.
Peşinden Hz. Ebubekir (r.a.)’ın kızı olan Hz. Ayşe (r.a.) annemizle nikâhlanmıştır. Münafıklar bu evliliği diline dolayıp; “işte Hz. Ayşe Resulullah (s.a.v.) Efendimizle evlendiği sırada 9 veya 10 yaşındaydı” gibi sözler söyler. Peki, sormak lazım, böyle bir şey olsaydı müşrikler bunu malzeme olarak kullanmazlar mıydı, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hayatını okurken hiçbir müşrikten böyle bir itiraz olduğunu gördük mü? -Cevap, kesinlikle hayır. Hiçbir müşrik Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in Hz. Ayşe annemizle evlenmesine itiraz etmemiştir.
Peki, o münafıkların Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in evliliği hakkında böyle ileri geri konuşmalarının sebebi nedir?
Çünkü yanlış bir hesap yapılmıştır. Hz. Ayşe (r.a.) annemiz evliliği sırasında 16, 17 yaşındadır, zaten iki sene de nişanlı kalmıştır. Hz. Ayşe (r.a.), Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in bakire olan tek eşidir. Diğer annelerimizin de hepsi duldur ve birçoğu çocukludur.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir de Hz. Ömer (r.a.)’ın kızı Hz. Hafsa (r.a.) annemizle evlenmiştir, Hafsa annemiz o sırada 22 yaşındadır ve duldur. Bu teklifi ona Hz. Ömer (r.a.), Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le akraba olmak, yakın olmak için ısrarla yapmıştır.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, evliliklerinden birini de Hz. Zeynep (r.a.) annemizle yapmıştır. Onun da başından üç evlilik geçmiştir. Bu evlilik de bir davet evliliğidir.
Diğer annelerimizle evliliği hakkında kısaca bilgi verirsek;
Hz. Ümmü Seleme (r.a.) annemiz, 5 çocuklu ve duldu.
Hz. Cüveyriye (r.a.) annemizle evliliği davet evliliğiydi.
Hz. Ümmü Habibe (r.a.) annemiz 38 yaşındaydı ve bir çocuğu vardı.
Hz. Meymune Binti Haris (r.a.) annemiz 36 yaşındaydı.
Hz. Reyhane Binti Zeyd (r.a.) annemizin evliliği davet evliliğiydi.
Hz. Mariye (r.a.) annemizle olan evliliği de şefkat evliliğiydi.
Bu evlilikten sonra Hz. Zeynep Binti Cahş (r.a.) annemizle evlendi, bu evlilik sırasında Zeynep annemiz 36 yaşındaydı. Allah ayet-i kerimede; “onu sana nikâhladık.”17 Senin nikâhını Allah kıymıştır, buyurdu.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in peygamberliğini kabul ediyorsak o halde bir mü’min olarak ona baktığımızda onun Allah’ın emrinin dışına çıkabileceğini düşünmemiz yanlış olur, mü’minin bakışı bu değildir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir yerde yanlış yapsaydı Allah ona anında müdahale ederdi. Bu yüzden doğru anlamak gerekir, doğru anlayabilmek için de doğru bakmak; yani mü’mince bakmak, imanla bakmak gerekir. Allah’ın resulüne kendimize baktığımız gibi bakarsak nefsimizle bakmış oluruz. Oysaki ona bakarken o, Allah’ın resulüdür diye bakmamız gerekir.
Bununla ilgili bir olay anlatayım; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz vefatından önce hutbeye çıkıp “Allah bir kulu dünya saltanatıyla, dünya nimetleriyle ahiret nimetleri arasında muhayyer bıraktı (serbest bıraktı, tercih hakkını ona verdi). O kul da rabbini tercih etti” buyurdu. Hutbe bittiğinde Hz. Ebubekir yüksek sesle ağlamaya başladı. Herkes onun niye ağladığını merak ederek ona “neden ağladın, böyle feryat ettin” diye sordu. Hz. Ebubekir de “Allah’ın muhayyer bıraktığı halde Allah’ı tercih eden o kul Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir, o artık ahirete gidiyor demektir, bu yüzden ağlıyorum” dedi. 18
Allah onu; “dünyada mı kalmak istiyorsun, yoksa ahirete mi gelmek istiyorsun” deyip iki şık arasında serbest bırakmış, o da “gelmek istiyorum” demiş ve gitmeyi tercih etmiştir ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kısa bir süre sonra da vefat etmiştir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Allah’a âşık olan, rabbini tercih eden biridir. O hiç dünyadaki nimetlere dönüp bakar mı! Ona zahiri olarak kendimiz gibi bakarsak şeytan bize bin türlü vesvese verir. Bu nedenle Allah’a iman nasıl gerekliyse Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e iman da aynen öyle gereklidir ve ona olan imanımızın da Allah’ın istediği şekilde olması gerekir.
O, Allah’ın resulüdür. O, Allah’ın izni, emri olmaksızın hareket etmez, edemez. Kendi isteğiyle hareket etseydi ya da kendinden bir söz söyleseydi Allah onu cezalandırırdı. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “eğer o kendinden bir şey söyleseydi biz onun şah damarını koparırdık”19 buyurur. Allah bunu peygamberi için söylüyor. Bu durumda peygamberi eleştiren ya da onun hakkında gönlüne vesvese gelen birinin Allah’a olan imanında zafiyet vardır, o kişi Allah’a iman etmemiştir.
Evet, devam edelim. Zikir, “Allah Allah” demektir aynı zamanda Kur’an da, Allah’ın ayetleri de zikirdir; çünkü Allah Kur’an için de zikir demiş, ayet-i kerimede; “bu zikri biz indirdik, elbette ki onu biz koruruz”20 buyurmuştur.
Ve men ya’şu en zikrir rahman: “Her kim ki Rahman’ın zikrinden yüz çevirirse.” Nukayyıd lehu şeytânen fe huve lehu karîn:21 “O, şeytanın karini olur, şeytana bağlanmış olur.” Kim, Rahman’ın zikrinden yüz çevirirse onu şeytana bağlarız, onun şeytanını ona bağlarız.
Allah bu ayette neden “Allah’ın zikrinden” değil de “Rahman’ın zikrinden” demiştir?
Yani Allah senin için rahmandır, sana rahmetiyle muamele eder. Allah’ın vahyettiği, emrettiği, tavsiye ettiği her şey onun rahmetinin sonucudur, bu senin için rahmettir; ama sen, Allah’ı rahman olarak kabul etmez, onun sana vahyettiğinden kaçar, Allah’ın zikrinden, vahyinden yüz çevirip onu hiç dinlememiş gibi davranırsan bu durumda şeytana arkadaş olursun. Allah senin rakibinken, yakınınken şeytan sana yakın olur, sen de şeytana karin olursun, yakın olursun. -Karin; uydu demektir.- Şeytana o kadar yakın olursun ki onun etrafında döner durursun. Ayet bu manaya gelir. Bu nedenle Allah’a karib olmayanlar, Allah’ın Karib isminin kendilerinde tecelli etmediği kullar şeytana yakın olur.
Fe le nes’elennellezîne ursile ileyhim: “Sonra o resul gönderdiklerimize (kavme, ümmetlere) mutlaka soracağız.” Ve le nes’elennel murselîn:22 “Onlara gönderdiğimiz resullere de soracağız.” Yani ayrı gayrı yok. Resul gönderdiğimiz kavme de soracağız, onlara gönderdiğimiz resullere de soracağız. Peki, Allah neyi soracak? -Hesaplarını soracak. Kavme; resule ne kadar tabi olup uyduğunu, onu ne kadar örnek aldığını, onunla beraber ne kadar iman ettiğini, ne kadar âbd olduğunu, ne kadar Hz. insan olduğunu soracak.
Resule de vazifesinin hesabını soracak. Aynı zamanda kavminin hesabı da resullere sorulur; çünkü Allah ayet-i kerimede “resullere, sizlere ne cevap verildi, diye sorulur”23 buyurmuştur. Yani; “sen kavmini benim vahyimle, ayetlerimle bana davet ettiğinde sana ne cevap verdiler, sana ne kadar uydu oldular” diye sorulur, kavmin resulü kavminin üzerinde şahit olur. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “o gün her ümmetin içinden bir resul çıkaracağız. Seni de hepsinin üzerine şahit olarak getireceğiz”24 buyurmuştur.
Ve kezalik: “İşte böyle.” Mâ erselnâ min kablike fî karyetin min nezîr: “Biz senden önce hangi memlekete bir nezir (uyarıcı) gönderdiysek.” İllâ kâle mutrefûhâ: “(O beldedeki) Refah içinde olanlar dediler ki.” İnnâ vecednâ âbâenâ alâ ummeti: “Biz atalarımızı ümmet olarak bir din üzerinde bulduk.” Ve innâ alâ âsârihim muktedûn:25 “Biz de onların izine uyarız.” Atalarımızı hangi din üzere, hangi yol üzere bulduysak biz de onların yoluna, izine uyarız. Dikkat edilirse Allah; “hangi kavme bir uyarıcı gönderdiysek” buyurdu. Yani bu uyarıcılar kıyamete kadar gelmeye, Allah’ın vahyiyle davet etmeye, uyarmaya, müjdelemeye devam eder.
Mesela; bir ayeti okuyup öğrendikten sonra bu ayeti evde çocuklarımıza, hanımımıza okuduğumuzda onlara elçi oluruz; çünkü resul, elçi demektir. Bu durumda ailemize Allah’ın ayetinin elçisi oluruz. Eğer onlar; “bu, Allah’ın ayetidir, Allah böyle buyurdu” deyip kabul ederlerse mü’mindirler; ama yok “anam böyle söylemiş, babam şöyle söylemiş, hocam böyle söylemiş, herkes böyle yapıyor” derlerse o zaman Allah’ın ayette bahsettiği kavim gibi “biz atalarımızı böyle bulduk, biz de onlara uyarız” demiş olurlar.
Aslına bakarsak değişen hiçbir şey yoktur. Aynı şey şu anda da geçerlidir. Birine “Allah böyle söylemiş” dediğinde “yok, herkes böyle yapıyor, âlimlerimiz böyle söylemiş” diyebiliyor. İşte bu, atalarının dinine uymaktır. Böyle söyleyen biri; “biz atalarımızı bu yol üzerinde bulduk, biz de onların izine uyarız” demiş olur. Allah bu yüzden bizi uyarıp ikaz ediyor.
Eğer Allah, kuluna rakibse o halde kulun buna sevinmesi gerekir. Çünkü Allah’ın, kuluna rakib olmasının, onu gözetim altında tutmasının sebebi; ona rahmet etmesi, ikram etmesi, onu affetmesi, düştüğünde onu kaldırıp kendisine döndürmesinden dolayıdır. Allah’ın, kuluna rakib olması; Allah’ın rahim olması, vedud olması, kerim olması, ğafur olması, settar olması, hafiz olması, fââl olması demektir. Allah bütün isimleriyle bu yakınlığından dolayı kuluna tecelli eder. Allah’ın hangi ismi olursa olsun bu onun kuluna rahmetidir, sevgisidir.
Rakib aslında yakın dost demek, yakın arkadaş demektir. İki kişi birbirine rakib olursa birbirinin rakibi, arkadaşı olmuştur. Allah, kuluna rakib olmakla; “ben senin dostunum, senin velinim. Sana yardım etmek, rahmet etmek için senin rakibinim. Seni gözetim altında, kontrol altında tutuyorum” demiş olur. Allah mutlaka kuluna rakib olduğunu bildirir, kulunu bundan haberdar eder.
Nasıl haberdar eder?
Kuluna hem gösterir, hem işittirir, hem hissettirir, hem de tattırır. Bunu nebileriyle, resulleriyle, göndermiş olduğu kitaplarıyla yapar, ayetlerini vahyederek bildirir. Allah bunu kuluna tattırırken; “ben kuluma rakibim, ben kuluma şah damarından daha yakınım. Kulum hangi tarafa dönerse dönsün ben ordayım” der.
Bütün kâinat, Allah’ın ayetleridir, kitabıdır. Allah ayet-i kerimede; “bütün varlığı, yerde ve gökte ne varsa hepsini insanın hizmetine verdim”26 buyurur. Kul neye bakarsa baksın onu bir ayet gibi okursa Allah’ın, kuluna rakib olduğunu anlar. Aynı şekilde olaylar meydana geldiğinde hadisat ayetleriyle Allah’ın kendisine rakib olduğunu, yakın olduğunu anlar. Allah mutlaka bunu ona tattırır; yani kul, Allah’ın Rakib isminin tecellisini üzerinde tadar. Allah onu öyle bir anda korur ki kul; “Allah beni korudu, bana yardım etti” der. Bir de Allah sürekli olarak onun gönlüne vahyeder, tecelli eder. Bununla ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Allah bir kulunun gönlüne günde en az 300 sefer tecelli eder” buyurmuştur.
Allah’ın, kullarına rakib olmasına Firavun da dâhildir; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Allah sadece belirli kişilerin gönlüne günde 300 defa tecelli eder demedi. “Kulunun gönlüne tecelli eder” buyurdu.
Neden tecelli eder?
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bunu izah ederken; “kulumun benden bir isteği var mı, benden bir şey istiyor mu, kulum bana dönmek için bir çaba gayret sarf etti mi, dönmeyi diledi mi diye tecelli eder” buyurur. Allah hadis-i kutside; “eğer kulum bana bir adım atarsa ben ona on adım atarım”27 buyurmuştur. Bu yüzden kul biraz kıpırdarsa Allah hemen gerekeni yapar.
Sahabeler 20 sene, 30 sene, 50 sene boyunca şirk içinde bir hayat yaşamıştı; ama “ya rabbi! Ben sana döndüm” dediklerinde Allah bir anda günahlarının hepsini silmişti; çünkü Allah ayet-i kerimede; “Allah tevvabdır”28 buyurmuştur. Kul, Allah’a dönerse Allah da kulunu kendine döndürür ve gereken ikramı ona hemen yapar, asla “sen bu kadar yanlış yaptın” demez. İşte, Allah’ın rakib olması; Allah’ın, kulundan vazgeçmemesi demektir. Kulu hangi halde olursa olsun, Allah ondan vazgeçmez. Eğer Allah, kulundan vazgeçmiyorsa ona ikram etmeyi dilediğinden, kazanmasını istediğinden dolayıdır.
Allah ayet-i kerimede; “hanginiz daha güzel yaparsınız diye Allah hayatı ve ölümü yarattı”29 buyurur. Hanginiz daha güzel yaparsınız, hanginiz daha ahsen amel işlersiniz ya da ne yaptığınızı, nasıl yapacağınızı bilmeniz için Allah hayatı ve ölümü yarattı, buyurur. Peki, Allah bilmiyor mu! Burada aslında çok ince bir sır vardır. Belki bu sır bizim akılımızın ermediği bir sırdır. Bu, kader sırrıdır. İsterseniz, bunu bir parça izah etmeye çalışayım.
Mesela; “Allah bizim ne yapacağımızı biliyor. Cennete de cehenneme de gideceğimizi biliyor. O zaman Allah bizi niye yarattı” denir. Biri böyle anlarsa Allah’ın Rakib ismini inkâr etmiş olur. Allah, kuluna akıl vermiştir, kulun da bu aklını kullanıp sonuna kadar anlamaya çalışması gerekir.
Allah, kuluna rahmet etmek için, ikram etmek için onu gözetler. Niye Allah, kulunun ne yapacağını bilmiyor mu! Eğer Allah, kulunun ne yapacağını biliyorsa o halde kulunu gözetlemesi gerekmez. Allah her an bir şe’endedir, her an bir yaratmadadır.
Allah’ın Rakib isminden sonra Hallâk ismi gelir. Hallâk; yaratmayı tekrar eden, tekrar tekrar yaratan demektir; yani Allah’ın yarattığı her şey tazedir. Allah her şeyi her anda yaratır. Bu durumda Allah’ın Âlim ismine iman eden bir kulun Rakib ismini inkâr etmesi gerekir. Rakib ismine iman ederse aynı şekilde Âlim ismini inkâr etmesi gerekir. Peki, bunu nasıl anlamalıyız?
Allah ayet-i kerimede; “Allah’ın isimlerinde ilhada gidenleri bırakın”30 buyurur. Allah’ın isimlerinde ilhada gitmek yanlıştır. Böyle yapanlar Allah’ı bilmiyor, tanımıyor demektir. Bu yüzden böylelerinden uzak dur, dedi Allah. Allah’ın Âlim ismine iman etmen gerekir. Allah Âlim’dir ve her şeyi bilendir. Şimdiyi de, yarını da, geçmişi de, geleceği de bilendir; ama Allah bununla beraber rakibdir; kuluna rahmet etmek, ikram etmek için onu gözetim altında da tutandır.
Söyledim, burası kaderin sırrıdır.
Peki, Allah’ın Rakib ismiyle Âlim ismini nasıl birleştirmemiz, bu iki ismi beraber nasıl anlamamız gerekir?
Mesela amentüyü okurken aslında Allah’ın Âlim ismini kabul ediyoruz; ama Rakib ismini yok sayıyoruz. Kader konusunda işin içinden çıkamayınca da “Allah zamandan ve mekândan münezzehtir” diyoruz. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bunu izah ederken; “Allah, ruhları bir karanlık içinde (yokluk içinde) yarattı sonra onlara nurundan saçtı. Bu nurdan alanlar sait, alamayanlar şaki oldu” buyurur. Karanlık demek yokluk demektir. Allah onları kendi ruhundan yaratıp tecelli etti. Yani Allah ruhu yarattı, bir de üzerine nurunu saçtı. Bu nurda bütün El Esmau’l Husna vardır, Allah’ın 99 ismi birden nur olarak onların üzerine tecelli etti.
Kul, Allah’ın saçtığı bu nurdan ne kadar almışsa ona göre o kadar saadete erip sait olmuş, alamayanlar da şekavette, karanlıkta kalıp şaki olmuştur. Bu, Allah için bir andır; ama Allah, insan için bu anı genişletmiş, açmış, uzatmıştır; yani insanın hayatı boyunca bu nuru alması gerekir. Allah şu anda hayatı yaşayanlar için de tecelli edip nurunu saçar. Kul, Allah’a döner, Allah ile olursa, rabbini hatırlarsa o anda bu nuru alır. Bu herkes için yaşadığı süre boyunca geçerlidir; ama biri ölünce onun için bu tecelli biter.
Mesela; biri Allah’ın Rahim ismiyle insanlara muamele ederse Rahim ismini, Kerim ismiyle muamele ederse Kerim ismini, Vedud ismiyle bir kulunu severse Vedud ismini, Afuvv ismiyle muamele ederse Afuvv ismini alır; yani bu isimlerin nuru onda tecelli eder. Ne zamana kadar? -O kul ölünceye kadar. Bu, Allah için bir andır; ama Allah bu anı kuluna genişletir. Allah için bir an da bin yıl da aynıdır, geçmiş gelecek her an Allah için tazedir, canlıdır, her andadır; çünkü o, her an bir şe’endedir. Bu yüzden Allah bize muameleyi bu anda yapar.
Eğer işi, sadece Allah’ın sıfatına, ismine bağlayacak olursak burayı anlayamayız. Önce burayı anlamamız gerekir. Allah her şeyi yaratıp “ne haliniz varsa görün” mü demiştir yoksa her anda yarattıklarına müdahale mi ediyor? -Allah her anda müdahale etmeseydi peygamber göndermesine gerek kalmazdı. İş olmuş bitmişse o halde Allah peygamberleri niye göndersin! “Her şey zaten olup bitmiş, biz Allah’ın tecelli ettiği nuru alamamışız bu yüzden cehenneme gideceğiz, ötekiler de bu nuru aldığı için cennete gidecek” demek doğru değildir.
Allah’ın zamandan ve mekândan münezzeh olduğu, subhan olduğu doğru bir şekilde anlaşılmazsa işte böyle yanlış anlaşılmalar ortaya çıkar. Ondan sonra da “kaderim böyleymiş” denilir. Oysaki herkesin kaderi kendi üzerindedir. Allah herkesin kaderini insanın kendisine bırakmıştır.
Allah, kuluna irade vermiştir, tercihi de kulun kendisi yapar. Rakib ismi bunun için tecelli eder; yani “kulum beni tercih eder mi, sırat-el mustakimi tercih eder mi, kulum tercihini güzel şeylere yapar mı” diye tecelli eder. Kul tercihini yapar yapmaz Allah da gereken müdahaleyi anında yapar. Eğer her şey olmuş bitmişse Allah niye rakib olsun, niye kulunu gözetlesin! Eğer Allah’ın Rakib ismini anlamadan “Allah, kulunun işleyeceği sevabı da günahı da bilir” dersek bu durumda kulunu gözetlemesinin ne anlamı kalır!
Allah ayet-i kerimede Kıyamet günü için; “o gün elleri, ayakları konuşur, derileri (onlar hakkında) şahitlik yapar”31 buyurur. O gün şahitler hazırdır. İnsanın eli, ayağı konuşur ve şahitlik yapar. Bir de insanın sağındaki ve solundaki melekler onun yaptığı ve söylediği her şeyi yazar, kaydederler. Eğer her şey yazılmışsa bu durumda Allah’ın Rakib olmasının ne manası kalır! Eğer sadece kulunu gözetlemek, bilmek içinse bunun ne manası vardır!
Allah rakibdir, müdahaleyi anında yapar. Şu anda Allah her birimizle birebir muhataptır ve güzel yapalım, doğru yapalım diye rakibimizdir. Allah bizi “kulum tövbe eder mi, bana döner mi, güzel bir fikirde, düşüncede bulunur mu” diye murakabe altında tutar.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “kul yanlış bir şeyi yapmak isterse ama sonra rabbini düşünüp ondan vazgeçerse Allah ona bir sevap yazar” buyurur. Allah; “kulum benim hesabımı yaptı” deyip ona böyle bir ikramda bulunur. Allah, kulundan yanadır. Kulunu sever ve kulunun kazanmasını ister. Allah bu ikramı ona zorla kazandırsa olmaz mı? -Olmaz; çünkü zoraki olursa iradenin bir anlamı kalmaz.
Melekler isteseler de yanlış yapamazlar; çünkü onlarda yanlış yapma iradesi yoktur, bu yüzden böyle bir tercihleri olmaz. Onlar bütünüyle Allah’ı severler, Allah’ın emrettiği, söylediği her şeyi aşkla, muhabbetle yaparlar; ama Allah, kuluna irade verip melekleri ona secde ettirmiştir. Allah, kullarına büyüklüklerini göstermek ve büyüklüklerini anlamaları için böyle bir imkân vermiştir. Yalnız, insan bu büyüklüğünü tercihiyle kazanır. İşte, kul tercih yaparken Allah onunla beraberdir ve onun kazanması için nasıl bir muamele gerekirse ona öyle bir muamelede bulunur; çünkü Allah, kulunu sever. Bu, insanın hayatının sonuna kadar böyle devam eder.
Evet, Allah nurunu saçmaya devam ediyor. Biz de o nuru şimdi alıyoruz. Mesela şu anda hep beraber rabbimizi anlamaya, tanımaya çalışıyoruz, dolayısıyla Allah’ın Rakib ismi üstümüzde tecelli ediyor.
Allah bir ismiyle tecelli ettiğinde o bir ismiyle beraber diğer isimler de tecelli eder; yani bir isim önde olur, diğer isimlerle beraber onun nuru tecelli eder.
Zikir sadece “Allah Allah” demek değildir, dedik. Zikir, aynı zamanda Allah ile ilgili konuşmak, tefekkür etmek, Allah’ın hesabını yapmaktır. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyurur; “melekler Allah’ı zikreden bir cemaati, bir topluluğu gördüğünde onlarla beraber oturup Allah’ı zikrederler. Ayrıca birbirlerini bu zikre davet ederler. Hepsi saf saf gelip onların etrafında dizilir. Bu ta göğe kadar çıkar. Onlar da daha sonra Allah’ın huzuruna çıkarlar. Allah bildiği halde kullarına öğretmek için onlara;
-Nerden geliyorsunuz, diye sorar.
Melekler;
-Malumun olmak üzere seni zikreden kullarınla beraber seni zikrettik, derler.
Allah;
- Kullarım benden ne istiyor, buyurur.
Melekler;
- Ya rabbi! Cennetini istiyorlar.
Bunun üzerine Allah;
- Onlar cennetimi görmüşler mi, buyurur.
Melekler de;
-Görmediler ya rabbi! Görseydiler daha çok isterlerdi.
Allah bu defa;
-Peki, neyden korkuyorlar, diye sorar.
Melekler;
-Cehenneminden korkuyorlar ya rabbi!
Allah;
-Onlar cehennemi görmüşler mi, diye sorar.
Melekler de;
-Hayır ya rabbi! Görselerdi seni daha çok zikrederlerdi.
Allah;
-Başka ne istiyorlar, diye buyurur.
Melekler;
-Cemalini istiyorlar.
Allah;
-Onlar beni gördüler mi, diye sorar.
-Melekler de;
-Görmediler ya rabbi! Görselerdi daha çok zikrederlerdi, derler.
Bunun üzerine Allah;
-Siz şahit olun ki ben beni zikreden kullarıma istediklerini ikram ettim. Cennetimi, cemalimi ikram ettim, cehennemimden de muhafaza ettim, buyurur.
Melekler bilmediklerinden dolayı;
-Ya rabbi! Gayesi seni zikretmek olmayan, başka bir niyetle oraya gelmiş kullar da vardı. Onların hali ne olacak, diye sorarlar.
Allah da;
-Beni zikreden kullarımla beraber olanlar şaki olmazlar. Eğer onlar oraya gelmişlerse onların hatırına onların da günahını affettim32 buyurur.
Niyetleri Allah’ı zikretmek değil; ama “beni zikredenlerin hatırına onların da günahını affettim” dedi Allah. Allah’ı zikredenlerle beraber olmanın ne kadar önemli bir mesele olduğunu buradan anlamak gerekir. Bizim de şu anda yaptığımız şey zikirdir. Bu yüzden arkadaşlar haftada bir dergâha geldiğinde tertemiz olarak eve gittiklerini, dışarı çıktıklarını bilmeli, bu hafifliği üzerlerinde tatmalıdır.
Allah rakibdir, kulunu korumak, kuluna hafiz olmak için onunla beraberdir. Kuluna yakınlığını bildirmek, ona bu yakınlığı tattırmak için, “kulum ben seninleyim, seni şeytanın, nefsinin, şeytanlaşmış insanların şerrinden koruyup muhafaza etmek için seninleyim, senden yanayım, senin tarafındayım. Sana da düşen benden taraf durup; ‘bana yardım et’ demendir. Bunu söylemen yeterlidir” demek ve dedirtmek için rakibdir. Allah, kuluna ayet-i kerimede; “eğer duanız olmasaydı (rabbinizi davetiniz olmasaydı) Allah size neden değer versin”33 buyurur. Bu durumda sen rabbini davet etmeye tenezzül etmiyor, dua edip ondan isteyemiyorsan “kendi işimi kendim hallederim, kendim kazanırım, istediğim gibi yaparım, ben bana yeterim” deyip rabbini kabul etmiyorsan Allah sana kıymet vermez. Allah senden dua etmeni; yani istemeni, rabbini davet etmeni ister.
Böyle yaparsan ne olur?
Allah’ın ayet-i kerimede; “sana beni sorarlar, ben (kuluma) yakınım. Kulum benden istediğinde, beni davet ettiğinde isteğine, duasına karşılık verir, davetine icabet ederim. Söyle onlara; onlar da benim davetime icabet etsinler, bana iman etsinler”34 buyurduğu gibi Allah duana icabet eder. Bunun için de senin Allah’ın davetine icabet etmen gerekir. Allah’ın davetine icabet; ona iman etmen, onu sevmen ve ona âbd olmandır.
Allah rakibdir, kullarını gözetim altında tutar. Bununla beraber Allah kıyamete kadar resullerini göndermeye devam eder. Resul demek elçi demektir, dedik. Bu yüzden aslında her şey bizim için birer resuldür.
Allah bazen davetini bir çocuğun üzerinden yapabilir. Mesela hiç ummadığımız bir anda bir çocuk bize bir söz söyler o sözü büyüklerden bile işitmemişizdir. Bazen de olur Allah bizim için doğru olanı bir delinin üzerinden gösterir. O deli bir şey söyler; ama o söz o kadar doğrudur, o sözde öyle bir davet vardır, Allah o sözde bize öyle bir şey öğretmiştir ki bin tane akıllıdan bile böyle bir söz duymamışızdır. Bu yüzden karşılaştığımız durumların her birini Allah’ın daveti olarak anlamamız, rabbimizin Rakib ismini tatmaya çalışmamız gerekir.
Biraz önce söylediğim gibi Allah ayet-i kerimede; “Allah’ın isimleri hakkında ilhada düşenleri bırakın”35 buyurmuştur. Yani Allah’ın isimlerinde aşırı gidenleri, Allah’ın esmasında birbirleriyle çatışanları bırakın. Allah Âlim’dir; her şeyi bilendir, bununla beraber rakibdir, her anda muameleyi yapandır. Âlim ismi Rakib ismine, Rakib ismi Âlim ismine perde olmamalıdır; yani iş olup bitmemiştir ama biz zamansızlığı ve mekânsızlığı bilmediğimiz için kendi aklımızla bakıp öyle olduğunu zannederiz.
Allah bize şu anda da muamele ediyor. Bu hem bizim için hem de Allah için böyledir. Zamanla ve mekânla kayıtlı, sınırlı olan akıl, zamansızlığı, mekânsızlığı anlamadığı için öyle düşünür, öyle zanneder. Eğer her şey olmuş, bitmişse o halde Allah bizi neden gözetlesin, öyle değil mi! Allah, kulu iradesini kullansın diye ona irade vermiş, tercih hakkı vermiştir ve muameleyi ona her anda yapar. Bu yüzden bize düşen; “her şey olmuş bitmiş” demek değil “ya rabbi! Sana döndüm” deyip Allah’a dönmek ve gerekeni yapmaktır.
Bütün âlimlerimiz Levh-i Mahfuz’un iki yüzünün olduğunu bilir. Biri değişmeyen yüzü, biri de sürekli değişen yüzüdür. Değişmeyen yüzünde kıyamet saati veya Dünya’nın, Güneş’in etrafında dönüşü gibi genel olan kurallar vardır. Bir de Levh-i Mahfuz’un sürekli değişen yüzü vardır. Allah bir kuluna perdeyi açıp Levh-i Mahfuz’u gösterebilir. Kimin nereye gideceği orada bellidir. Allah illiyyunu anlatırken; “iyilerin defteri illiyundadır. Onu Allah’a yakın olanlar görür”36 buyurur. Demek ki Allah’a yakın olanlar orayı seyredebiliyormuş. Aynı şekilde onlar Levh-i Mahfuz’u da seyrederler, onlara bunu gösteren Allah’tır.
Diyelim ki bir veli, birini merak edip Levh-i Mahfuz’u seyretse ve orda “bu, cehennemliktir” yazsa sonraki gün baktığı kişinin adını cehennemlik olarak değil cennetlik olarak görebilir; çünkü kul tövbe edince Levh-i Mahfuz’da yazılanlar değişir. İnsan adını ister cennetlik olarak isterse de cehennemlik olarak Levh-i Mahfuz’a yazdırabilir, tercih onundur. Yoksa kalem her şeyi yazdı, iş bitti diye bir şey yoktur. Kalem yazmaya devam eder.
Bir de “kalem kurudu, kalem kırıldı” gibi uydurma bir hadis uydurmuşlardır. Hâlbuki öyle bir şey yoktur; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz miraca giderken; “öyle bir yere vardım ki sadece levh-i mahfuzu yazan kalemlerin cızırtısı geliyordu”37 buyurmuştur. Demek ki her şey yazılmaya devam ediyormuş.
Eğer her şey olup bitmişse kalem yazmaya niye devam etsin! Allah o bir anı bizim için genişletmiştir. Eğer zamansızlığı ve mekânsızlığı kendi aklımıza göre anlamaya çalışırsak anlayamayız. Allah’ın isimlerinde de onu anlamaya çalışırken gücümüz buna yetmez. Yaratılmış biri yaratanı nasıl anlayabilir ki! Evet, kulun gücü buna yetmez; ama insanın doğru anlaması, isimleri birbiriyle çatıştırmaması; yani Allah’ın isimlerinde ilhada gitmemesi lazım.
Doğru olduğu gibi söylendiği takdirde Allah’ın Âlim ismine haşa zarar geldiği, Allah’ın ilminde eksiklik varmış gibi zannedilir. Allah âlimdir, bununla beraber Allah muameleyi her anda yapar. Böyle olmasa Allah niye peygamber göndersin. Allah âlimdir, hakimdir, bununla beraber rakibdir, fââldir, hallâktır; Allah her anda her şeyi yeniden yaratır. Her şey taptazedir, canlıdır, her şey şimdidir ve rabbimiz bize şahdamarımızdan daha yakındır, bizimle beraberdir ve bize muameleyi her anda yapar.
Biz de ya irademizi kullanıp Allah ile beraber yaşar, onu unutmaz, onun hesabını yapıp güzel yapmaya çalışırız ve rabbimizi, rabbimizin dostluğunu, gönlümüze tecelli eden o nuru kazanır, güzelliğiyle güzelleşiriz ya da ondan yüz çeviririz. O nuru alamayanlar şaki olmuştu ya, işte biz de burada Allah’tan yüz çevirirsek o nuru alamayız, dolayısıyla karanlıkta kalır, kaybederiz. Bu, her bir insanın hayatı boyunca Allah’ın kendisine tanıdığı imkândır.
Allah sıkça okuduğum ayet-i kerimede; “de ki: Size tek bir nasihatim var; (bu, bunu anlamayacak hiçbir şey ve hiç kimse yok demektir) nerde olursanız olun, ister tek başınıza, ister başkalarıyla beraber olun, Allah’ın huzurunda olduğunuzu unutmayın”38 buyurur. Bu nasihati Allah yapıp peygamberine; “onlara tek bir nasihatte bulun, tek başlarına veya başkalarıyla beraber olsalar bile beni unutmasınlar” diyor. Kul böyle yaparsa yüzde yüz kazanır, Allah’ın tecellisine yüzde yüz mahzar olur.
Allah’ın Rakib ismi bir kulda tecelli ederse o kul murakabe sahibi olur ve rabbinin kendisini her anda murakabe ettiğini, gözetlediğini unutmaz. Dolayısıyla nerde olursa olsun, ister tek başına, ister başkalarıyla beraber olsun, Allah’ın huzurunda olduğunu bilir. Bu durumda bu ayet ya da Allah’ın Rakib ismi bize Allah’ın huzurunda olduğumuzu unutmamayı kazandırır.
Allah’ın Rakib ismi birinde tecelli etmişse o nerde olursa olsun Allah’ın huzurunda olduğunu, Allah’ın onu murakabe ettiğini, gözetlediğini unutmaz. Unutmamamız lazım ki Allah ceza vermek için kulunu gözetlemez, aksine; ona rahmet etmek, ikram etmek, onu affetmek için gözetler. Aynı şekilde kulun da kendini, nefsini murakabe etmesi gerekir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “ölmeden evvel ölün. Hesaba çekilmeden evvel kendinizi hesaba çekin”39 buyurur. Yine başka bir hadis-i şerifte; “bir saatlik tefekkür bir yıllık ibadetten efdaldir.” Bir de “bir saatlik tefekkür bin yıllık ibadetten efdaldir”40 buyurmuştur.
Peki, bir saatlik tefekkür neden bu kadar önemlidir, bunun bir sebebi olmalıdır.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir saatlik tefekkür bir yıllık ve bin yıllık ibadetten efdaldir diyorsa o halde bu tefekkürden tefekküre göre değişir, demektir. En cahil insan, hiçbir şeyi bilmeyen insan bile bir saat tefekkür etse o tefekkürü bir yıllık ibadetten efdal olur. Bir sene boyunca ibadet etse kazanamadığını o bir saatlik tefekkürle kazanır. Başka bir tefekkür de bin yıllık ibadetten efdaldir. Bu da bu tefekkürü yapanların ilmine, marifetine, kendini bilmesine, anlamasına, rabbini tanımasına göredir. Biri rabbini ne kadar tanırsa tefekkürü o kadar efdal olur ve ona o kadar kazandırır.
Tefekkür; kendini, nefsini, Allah’ın kendisine nefhettiği ruhu anlamaya, tanımaya, rabbinin güzelliğini kendinde, gönlünde müşahede etmeye çalışmak demektir. Murakabe (tefekkür) olmadan müşahede olmaz; yani biri kendini tanımak istiyorsa murakabe yapmalı, tefekkür etmelidir.
Anlaşılması için kısaca murakabeyi anlatayım.
Diyelim ki hesaba çekilmeden evvel kendimizi hesaba çekersek bunu nasıl yapmamız gerekir?
Bu; hesap tefekkürü, hesap murakabesidir. Bu murakabeyi yaparken kendi hayatımızı önümüze koyup hayatımızın Allah için ve nefsimiz için olan bölümüne bakmamız gerekir. Hem Allah için yaşadıklarımız ve yaptıklarımız vardır hem de nefsimize göre, kendimiz için ya da başkaları için yaptıklarımız vardır. Bütün bunları önümüze koymamız “acaba hayatımızın ne kadarı Allah için olmuştur” deyip kendimize bakmamız lazım.
Mesela Resulullah (s.a.v.) Efendimiz yatmadan önce; “ya rabbi! Sana söz veriyorum ki eğer beni yarın tekrar diriltirsen yarınım bugünümden daha güzel olacak. Bunun için çabamı, gayretimi sarf edeceğim” buyurur. Eğer her şey olup bitmişse Resulullah (s.a.v.) Efendimiz neden böyle söylesin! Demek ki her şey bitmemiş. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “ya rabbi! Bana imkân verirsen, bunu yapacağım” diyor. Aynı şekilde sabah kalktığında da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “beni tekrar dirilten rabbime hamd olsun”41 derdi. Murakabeyi böyle yapmak gerekir. Bu, hesaba çekilmeden önce kendini hesaba çekmektir.
Murakabe yaparsak yanlışlarımızı, eksikliklerimizi ve güzel yaptığımız taraflarımızı görürüz. Allah’ın bize verdiği imkânı değerlendirmiş, rakib olan rabbimizi davet edip; “haydi, bana yardım et” demiş oluruz. Böyle yaparsak tövbe ettiğimizde de Allah yanlışımızı, günahımızı, şirkimizi olmamış gibi siler. Bir de üzerine rahmetiyle, muhabbetiyle tecelli edip bize ikramda bulunur. Bu yüzden Allah bizim için rakibdir.
Allah “kulum bana gelsin, bana gelme gücü, koşma gücü olsun” diye hem günahımızı siler, hem de üstüne bir de rahmetiyle ikramda bulunup muhabbeti ikram eder. Allah’a koşarken aslında kendimize koşarız. Allah’ın rızasını kazanırken aslında kendi büyüklüğümüzü, Allah’ın bize verdiği şerefi kazanırız.
Kul, Allah ile şereflidir, Allah ile büyüktür.
Bir de kulun kendi kendini murakabe etmesi gerekir. Bu murakabe, bir Mürşid-i kâmile tabi olduktan sonra yapılması gereken murakabedir. Bu murakabeyi mürşidin dervişine vermesi, dervişin bu murakabeyi mürşidiyle beraber yapması gerekir.
Dervişin bu murakabeyi mürşidiyle beraber yapması ne demektir, dervişin bu murakabede ne demesi gerekir?
İnsan kendini tanır ve bilir. Dervişin; “ben bu halimle böyleyim; ama ben nefsimi, bildiklerimi bırakıp mürşidim gibi olmak istiyorum, hatta ben yokum, benim mürşidim vardır” demesi gerekir. Neden böyle söylemelidir? -Çünkü mürşidin Allah’a dost olmuşsa, bir de seni Allah’a dost yapmak için Allah ona vazife vermişse sen “ben yokum, o var” dediğinde kendi benliğini, nefsini aradan çekmiş olursun; çünkü Allah ile arandaki perdelerin açılabilmesi için varlık perdesinin, nefis perdesinin aradan çekilmesi gerekir.
Nefisini aradan çekebilmen için sadece “ben yokum, Allah’ın tecellisi var” diyemezsin. Neden? -Çünkü Allah’ı bilmiyor, tanımıyorsun da ondan; ama senin gibi bir beşer olan mürşidin için bu kelimeyi kullanabilirsin. Farz et ki gözünü kapatıp “ben yokum mürşidim var” dedin, eğer bunu tam olarak söyleyebilirsen nefsini, benliğini aradan çekmiş olursun, dolayısıyla aradaki perde kalkmış olur.
Bu yetmez, sonrasında ne söylemen gerekir?
“Aslında mürşidim de yok, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz var” demen gerekir; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in nuru mürşidinde tecelli etmiştir. “Mürşidim bütünüyle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e aittir ve arada onun bir varlığı yoktur, sadece Resulullah (s.a.v.) Efendimiz vardır” dersen bu sefer de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ile muhatap olursun. Bu yüzden gönül bakışınla murakabe ederken gözünü kapatıp kendine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in nuru olarak bakman gerekir; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le aynı nurdansın; ama bunu peş peşe yaparsan beceremezsin, bu yüzden bunu yavaş yavaş yapman gerekir.
Sonra Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i de aradan çekmen gerekir. Allah onu kendi nurundan yaratmıştır. Allah ayet-i kerimede; Nefahtu fîhi min rûhî:42 “Ona ruhumdan nehfettim” buyurmuştur. Bu ayet sadece Hz. Âdem için değil başta Resulullah (s.a.v.) Efendimiz olmak üzere bütün insanlar içindir. Sen, Allah’ın nefhettiği ruhsun, Allah’ın nurusun. Kendine bir de böyle bakman gerekir. Bu peş peşe atman gereken adımlar işi yapabilmen, hayalden kurtulup bu gerçeği tadabilmen içindir. Allah her şeyi bir vesileyle yaratır, bu işin vesilesi de böyledir. Şeytan bu konuda türlü türlü vesveseler üretir ve senin ona kesinlikle takılmaman gerekir.
Mesele Allah’a vasıl olmak değil midir! Allah’a vasıl olmak Allah’a kavuşmak demektir. Bunun için de senin kendine kavuşman gerekir. Allah’ın sana nefhettiği o ruha kavuşman, o olman lazım ki Allah’a vasıl olabilesin, Allah’ın nuruyla rabbini müşahede edebilesin.
Bu yüzden “ben yokum, Allah’ın tecellisi var” dediğinde arada hiçbir şeyin kalmaması gerekir. Arada bir şeyler kalırsa veya bir şeyler düşünürsen, aklın devrede olursa bu, Allah ile aranda bir perde olur. Bu perdenin kalkmasını istiyorsan yapman gereken şey biraz önce söylediğim gibi yapmandır. Biri bunu yaptığında perde kalkar. Perde kalkınca da kul manevi olarak bulunduğu yerden müşahede eder, görür; ama Allah ona neyi gösterirse göstersin, perde nerden açılırsa açılsın, asla kendine göre yorum yapmamalı, gördüğünün ne anlama geldiğini, Allah’ın oradaki muradının ne olduğunu mürşidine sormalıdır. Kul birkaç defa böyle çıkar, iner sonra o müşahede ettiklerinde tecrübe sahibi olur, dolayısıyla müşahede ettiği şeyin ne olduğunu artık bilir, bundan sonra da sormasına gerek kalmaz; ama bunun için birkaç defa inip çıkması gerekir.
Böyle olursa ne olur?
Allah rakibdir, dolayısıyla kul rakib olana şahid olur. Allah ayet-i kerimede; “Allah şehiddir”43 buyurur. Kulun imanı bu durumda ilmel yakin mertebesinden aynel yakin mertebesine gelir.
Aynel yakin; görmek, müşahede etmek demektir. Mesela meleklere iman diyoruz. Diyelim ki Allah birine perdeyi aralasa ve o kişi melekleri görüp onlarla konuşsa, bir başkası da melekler hakkında bin tane kitap okusa bu durumda melekler hakkında onun mu yoksa melekleri bir sefer görenin mi bilgisi çok olur? -Elbette ki bir sefer görenin bilgisi çoktur.
Aynı şekilde öyleleri var ki sözde Allah’ı anlatıyor hâşâ! Neymiş, bilgisi varmış, okumuş! Ayıp denen bir şey vardır. Sen öğrendiğin bilgiyi naklediyorsun, sen, rabbini tanımıyorsun.
Hiç kimse Allah’ın sevdiği gibi sevemez! Allah saf rahmettir, saf muhabbettir, saf ikramdır. Bunun için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “eğer kâfirler Allah’ın kendilerini ne kadar çok sevdiğini bilselerdi kâfir olmaktan, rablerini inkâr etmekten, rablerine karşı nankörlük yapmaktan utanır, hayâ ederlerdi” buyurur. Bunu rabbini tanıyan Allah’ın resulü söylüyor.
İşte, Allah, kâfiri dahi böyle seviyormuş; çünkü onlar da Allah’ın kuludur. Kâfir olmak başka, zalim olmak, cahil olmak başka şeydir. Zaten bunların hepsini birbiriyle karıştırmışız. Unutmamamız lazım ki biri mü’min olmadan kâfir olmaz; çünkü kâfir demek örtmek demektir. Bu yüzden birinin kâfir olabilmesi için önce hakikati bilip iman etmesi, ondan sonra iman ettiğini yok sayıp inkâr etmesi gerekir; çünkü kâfir olmak için hakikatı örtmek gerekir.
Öyleleri var ki; cahil olup imanı bilmeyen ya da imanın kendisine yanlış anlatıldığı birine bile kâfir diyebiliyor. Hâlbuki onlar kâfir değildir! Sen onlara karşı vazifeni yapmamış, Allah’ın vahyini onlara taşımamış, Allah’ın güzelliğini, kulluğu ve âbdiyeti üzerinde gösterememişsin. Onlar rabbini, dinini yanlış tanımışsa bu durumda suç senindir, bunun cezasını da sen çekersin.
Kendini suçlayacağına, eksikliğini itiraf edeceğine onları suçlayıp; “kâfir, münafık” diyor, “yanlış yaptı” diyorsun. Böyle olmaz. Sen bu güzelliği üzerinde göster ki onlar da bu güzelliği, İslam’ı senin üzerinden sevip “bu ne güzel bir kuldur” desin.
Bu yüzden insanın birbiri için cennet olması gerekir. Unutmamamız gereken bir nasihatimiz var, eğer bunu unutmazsak kesinlikle hem rabbimizin rızasını, dostluğunu, hem cenneti, hem de insanı kazanırız. “İnsan, insan için cennet de olabilir cehennem de olabilir; yani insan bir başkasının hem cennetine hem de cehennemine sebep olur” ama bu tercih tamamen insana aittir. Allah ona irade verip “tercihini yap” demiştir.
İnsan insanın nasıl cenneti olur?
Biri, insanı sevip ona yardım eder, ikram eder, rahmet eder, onu affeder, kusurunu örtüp ona dua eder, sırat-el mustakimi ona gösterirse onun için cennet olur bir de sırat-el mustakime giren kişi onun sayesinde kazanmış olur.
Aynı şekilde tersi de insan için cehenneme sebep olur. Biri küfre, dedikoduya, iftiraya, günaha ve yanlışa davet ettiyse, aynı şekilde karşısındakini eleştirip, çekiştirip yerdiyse, insanı sevmeyip nefret ettiyse, buğzedip haset ettiyse bu da ona cehennem olur.
Bu sadece bu kadar değildir. İnsan insandan sorumludur, insanın insana karşı sorumluluğu vardır. Muttaki; sorumluluğunu üstlenen demektir; yani muttaki, Allah’a karşı sorumluluğunu yerine getirendir. Kul, Allah’a karşı sorumlu olunca kula karşı da sorumlu olur. Dolayısıyla herkes kendine, evladına, anasına, babasına, akrabasına, insanlara karşı sorumludur, her alanda sorumluluğu vardır. İşte muttaki her konuda sorumluluğunu kabul edendir. Kişi sorumluluğu ne kadar kabul edip aldıysa muttakiliği de o kadardır.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “komşusu açken tok yatan bizden değildir”44 buyurmuştur. Bu durumda böyle yapmayan biri insana karşı sorumluluğunu yerine getirmemiş demektir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de bu sorumluluğu almayan, kabul etmeyenlerin kendisinden olmadığını; yani mü’min olmadığını söylemiştir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz başka bir hadis-i şerifinde; “cennete giremezsiniz iman etmedikçe, iman etmiş olmazsınız birbirinizi sevmedikçe”45 buyurmuştur.
Bu durumda sevmezsen ne muttakisin ne de mü’minsin çünkü imanın; muttakiliğin, takvan kadardır. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “üstünlük sadece takvayladır.”46 Yani sorumluluğu kabul edip onu üstlenmekledir, buyurmuştur. Dolayısıyla biri aç olduğunda “beni ilgilendirmez” diyemezsin, onu doyurmak zorundasın. Eğer onu doyurmaz, ikram etmezsen bu hal senin için cehennem olur.
Bununla ilgili Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in beyan ettiği bir hadisi anlatayım. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Kıyamet günündeki hesabı anlatır;
Allah Kıyamet günü dünyada imkân verdiği bir kulu hesaba çekerken ona; “ben açtım, sen beni doyurmadın, susuzdum, bana su vermedin, elbisem yoktu, beni giydirmedin, hastaydım, beni ziyarete gelmedin” buyurur.
Hesaba çekilen kul; “ya rabbi! Sen bunlardan münezzehsin. Beni niye böyle hesaba çekiyorsun” deyince Allah buyurur ki;
-“Falan kulum falan yerde seninle muhatap oldu, sen onun aç olduğunu biliyordun. Ben sana onu doyurma imkânını vermiştim; ama sen onu doyurmadın. Falan kulum susuzdu, suya ihtiyacı vardı, senin imkânın vardı; ama sen ona su vermedin. Falan kulumun elbisesi yoktu, sen onu giydirebilirdin; ama giydirmedin. Falan kulum hastaydı, onu ziyaret edebilir, ona yardım edebilir, ona destek olabilir, onu hastaneye götürebilirdin; ama gerekeni yapmadın. Sen bilmez misinki ben kulumla beraberim. Eğer bunları kuluma yapsaydın bana yapmış olurdun.”
İşte Allah, kuluna böyle yakındır. Dikkat edilirse Allah “kulum” dedi, mü’min veya Müslüman demedi. Sadece yaptıklarınla değil yapmadıklarınla da hesaba çekilirsin. İmkânın olduğu halde güzel bir şey yapmayınca o senin için cehennem olur. Yoksa şeytanın sözlerinden biri olan “gemisini kurtaran kaptandır” sözünü söylemek yanlıştır. Tam tersine gemine ne kadar çok insanı alırsan, ne kadar çok insana yardım edersen o kadar kaptansın. Gemi sana boşuna verilmemiştir. Bu yüzden Allah sana hangi imkânı vermişse onu kullanman gerekir.
Mesela Hz. İbrahim (a.s.) cömert, ikramı seven, halim biridir. Allah onu anlatırken; “Allah, İbrahim’i dost edindi (veli edindi)”47 buyurur. Hz. İbrahim (a.s.) çölde hayvanları otlatırken biri gelip ona; “yiyecek bir şey var mı” diye sorar. Tabi o da; “yiyecek var, sana ikramda bulunayım” diye karşılık verir. Bu arada yiyecek hazırlamakla meşgul olurken adamı İslam’a, “lâ ilâhe illallah” demeye davet eder. Bunun üzerine adam, Hz. İbrahim (a.s.)’a kızıp;
-Sen şimdi bana yemek vermek için dinini mi değiştir diyorsun? Senin yemeğini yemiyorum, deyip gider.
Allah da Hz. İbrahim (a.s.)’a;
-Ya İbrahim! Bunca zamandır kulum inkârda olduğu halde ben onun rızkını kesmedim. ‘İlla iman edeceksin, ondan sonra sana nimet vereceğim, rızkını vereceğim’ demedim. Rezzak olan benim, hal böyleyken neden onunla şart koşar gibi konuştun? Bunun hesabını sormak sana düşmez, buyurur.
Bu hitaptan sonra Hz. İbrahim (a.s.) adamın peşinden koşup ısrarla;
-Tamam, sen dininde ol. Gel sana her türlü ikramı yapacağım, deyip ısrar eder.
Bunun üzerine adam;
-Niye bu kadar ısrar ediyorsun, bunun bir sebebi olmalı, diye ona sorar.
Hz. İbrahim (a.s.) da;
-Sana öyle söyleyince rabbim bana vahyedip beni uyardı, der.
Sonunda kızıp giden adam;
-Mademki senin rabbin sırf benim için seni uyarmış. O halde senin rabbin benim de rabbimdir. Demek ki rabbim beni böylesine ciddiye alıyor, der.
Allah tercihi kula bırakmıştır. Bu yüzden “insanlar Müslüman olsun, bu Müslümandır, bu kâfirdir, bu münafıktır” deyip insanlar arasında ayrım yapmak doğru değildir. İnsan insandır. Biri mü’minse onun mü’minlik hakkı öndedir; ama mü’min değilse de insandır. O senin insan kardeşindir, onunla beraber kazanır, onunla beraber kaybedersin. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz böyle anlamasaydı, insanı sevmeseydi hiç kimseyi davet edemezdi.
Mesela daha sonra iman eden bir sahabe anlatır;
“Panayır zamanıydı. Dünyanın dört bir tarafından kafileler gelip çadır kurmuşlardı. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de onları imana davet ediyordu. Ebu Leheb her bir çadıra girip; ‘benim bir tane yeğenim var delidir, kafayı oynatmış. Bu yüzden onun söylediklerini dinlemeyin’ derdi. Bazı kafilelerin de panayıra gelmeden önce yolunu kesip; ‘o benim yeğenimdir, delidir. Bu yüzden onun kusuruna bakmayın, onu ciddiye almayın’ derdi.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ise bütün bunlara rağmen hiçbir çadırı atlamamak üzere her bir çadıra girip; ‘lâ ilâhe illallah’ demeye, Allah’a imana davet ediyordu. Daha önce Ebu Leheb öyle söylediği için çoğu onunla alay edip dalga geçiyordu. Hatta ona tükürenler bile vardı; ama buna rağmen o hiçbir çadırı atlamaksızın, Allah emretti diye davetine devam ediyordu.”
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz insanları Allah’a iman etmeye davet ederken bir ceza, bir felaket geleceği zaman hemen; “ya rabbi! Onlar bilmiyor, onlar beni tanımıyor, onun için böyle yapıyorlar” derdi. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz böyle yaparken aslında “ya rabbi onlara bir şey olmasın” deyip gazabın önüne geçiyordu. Onların bilmediğini biliyordu; çünkü onları seviyordu, sevmeseydi Allah’a davet edemezdi. Bu yüzden sevmeyen, davet etmesin, zaten sevmeyenler davet edemez. Öyle kinle, nefretle “haydi ‘Allah’ de, haydi şöyle yap” demekle kimse bu daveti yapamaz; çünkü Allah ayet-i kerimede; “rabbinin yoluna hikmetle davet et! En güzel söz neyse onu söyle”48 buyurmuştur.
En güzel söz “seni seviyorum” demektir. Bunu söylerken doğru söylemiyorsan yalancısın ve sen bu işi yapamazsın. Senin davet edebilmen için peygamberi bir gönüle sahip olman gerekir. Bakıyorsun gönlü şirk dolu, iman etmeyen insanlar İslam’a davet ediyor. Aslında böyle yapmakla sadece karşılarındakine zarar veriyorlar.
Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “ahir zamanda bir takım gençler çıkacak, Allah’a davet edecekler; ama iman onların kursağından aşağı inmemiştir”49 buyurmuştur. Bunların imanları sadece ağızlarındadır; yani sadece konuşurlar.
Allah ayet-i kerimede; “Allah’a davet edenden, ‘rabbim Allah’tır’ diyenden, Allah’a teslim olandan, ‘ben Allah’a teslim olmuşum’ diyenden daha güzel sözlü kim vardır”50 buyurur.
Senin öncelikle Allah’a teslim olman gerekir. Rabbini tanımıyorsan ona nasıl teslim olacaksın, tanımadığın halde teslim olmuşsan bu teslim olduğun Allah değildir. Sen nefsine teslim olmuşsun! Bundan dolayı önce rabbini tanıman, rabbini tanıyanlarla beraber olman ve onlarla beraber rabbini tanıman lazım.
Allah ayet-i kerimede; Âmener resûlu bimâ unzile ileyhi min rabbihî vel mu’minûn:51 “Resul, rabbinden kendisine inzal olunana (indirilene, Allah’ın vahyine) iman etti. Mü’minler de (iman etti)” buyurur. Mü’minler de onun iman ettiği gibi iman etti. Sen, Allah resulünün iman ettiği gibi iman etmelisin ki imanın iman olsun. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Allah’a nasıl iman etmiş, Allah’ı nasıl sevmiş, ona nasıl teslim olmuş, nasıl edepli olmuşsa, senin de bunları örnek alıp onun gibi olmaya çalışman gerekir. Yoksa imanın Allah’ın istediği gibi bir iman olmaz.
Bu yüzden devamlı “önce Allah’a iman etmek lazım” diyoruz; çünkü biri iman etmeden birilerini iman etmeye davet ederse, Allah’ı sevmeden Allah’ı sevmeye davet ederse yanlış yapar. Söylediği söz de yalan olmuş olur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “biri bir şeyi yaşamadan davet ediyorsa söylediği söz yalandır ve Allah yalan sözde bereket yaratmaz, yalan sözle ikram etmez” buyurmuştur. Aslında sözü doğrudur; ama kalbi onu tasdik etmemiş, tatmamıştır. Bu nedenle kendisi yalancıdır.
Böyle olmasaydı herkes “birbirimizi sevelim” deyince birbirimizi sevmemiz gerekirdi; ama kimse kimseyi sevmiyor. Bir veli kime “seni seviyorum” derse o kişi de veliyi sever, onunla beraber Allah’ı sever, aynı şekilde onunla beraber olanları sever. Niye? -Doğru söylüyor da ondan.
Tefekkür olmazsa, murakabe olmazsa müşahede olmaz. Müşahede aynı zamanda şahit olmaktır, şehid olmaktır. Şehid; Allah’ın ismidir, Allah ile beraber şahit olmak demektir. Şahit aynı zamanda örnek olmak demektir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bizim için şahittir, örnektir.
Peki, biz insanlara nasıl şahit olacağız?
Hayatımızla, kulluğumuzla şahit olacağız. Bize bakanlar Allah’ı seven, Allah’a âbd olan, teslim olan bir kulu bizim üzerimizden görürse hayatımız bize şahit olmuş olur. İnsanlar bunu üzerimizde görmelidir. Bu da güzel ahlakla; yani Allah’ın güzel isimleriyle üzerimizde görünür. Bu durumda hayatımız imanımıza şahit olmuş olur. Onun için Allah’ın resulleri bizi şehadete, şahit olmaya, şahit olunmaya davet eder. Hayatımız imanımıza şahit olmuyorsa “ne kadar imanımız var” diye oturup düşünmemiz gerekir; çünkü imanımız hayatımızın şehadetiyle ölçülür.
Velilerle ilgili ayet inince sahabeler Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e;
-Ya Resulullah! Veliler nasıl tanınır, diye sorar.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;
-Onları gördüğünüzde Allah’ı hatırlarsınız52 buyurur.
Bizim de bizi görenlerin parayı mı, dedikoduyu mu, iftirayı mı, meyhaneyi mi, yoksa Allah’ı mı hatırladığına bakmamız, kimse bize baktığında Allah’ı hatırlamıyorsa bu sorunu çözmemiz gerekir.
Bunun bir manevi, bir de zahiri tarafı vardır, zahiri tarafı nasıldır?
Bir kul, Allah’ın murakabesi altında olduğunu unutmuyorsa, “rabbim beni gözetliyor, rabbim benimle beraberdir, ne yaptığıma bakıp bana muameleyi ona göre yapıyor” diyorsa sürekli olarak “Allah” der. Dolayısıyla “Allah böyle istiyor, böyle seviyor, böyle emretmiş, bunu yasaklamış, bunu seviyor, bunu sevmiyor” deyip hayatını yaşar. Artık biri onunla beraber olduğunda onun Allah’ın hesabını yapan biri olduğunu bilir ve “bu, mü’min biridir” der. Böyle birini görenler ilk önce Allah’ı hatırlar.
İşte veli budur. Biri bu haldeyse nerde olursa olsun, Allah’ın huzurunda olduğunu unutmaz; çünkü Allah’ın Rakib ismi onda tecelli etmiştir. O, veli bir kuldur, Allah’ı hatırlatır; ama o kulun, Allah’ı gerçekten hatırlatması gerekir. Bu yüzden bir mü’minin hatırlattığı, şeytan değil Allah olmalıdır.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “müslüman, insanların elinden ve dilinden emin olduğu kimsedir. Mü’min, insanların elinden ve dilinden fayda umduğu kimsedir”53 buyurmuştur. İnsanların kendisinden fayda gördüğü kişiler mü’mindir, ölçü budur. Mü’min mü’minden korkmaz, mü’min mü’minden emindir; çünkü mü’min; emin olan, emin olunan demektir.
Evet, hep beraber Allah’ın Rakib ismini ayetlerde geçtiği şekilde öğrenmeye, Allah’ın bizi sırf bize ikram etmek için nasıl gözettiğini anlamaya çalıştık. İnşallah bu sohbet vesilesiyle rabbimizin huzurunda olduğumuzu unutmamak için çabamızı, gayretimizi sarf eder, Allah’ın Rakib isminin üzerimizde tecelli etmesi için bir âbd olarak, kul olarak üstümüze düşenleri yaparız.
Allah hepimizi mü’minlerden eylesin. Allah’ın rakib olduğunu unutmayan kullarından eylesin. Her anda Allah’ın murakabesi altında olduğunu unutmayan, rabbiyle beraber olan, Allah’ın Rakib isminin tecelli ettiği kullarından eylesin. Kendi nefsini, kendi kendisini murakabe eden kullarından eylesin. Murakabeyi ikram ettiği, müşahedeyi ikram ettiği kullarından eylesin. Allah bizi bize bırakmasın. Bizi bir an bile nefsimizle, şeytanla baş başa bırakmasın. Rabbimiz bizi muhafaza eylesin.
Allah hepinizden razı olsun.
