EL E’ÂLA
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Bugün hep beraber El E’âla ismini anlamaya çalışacağız. E’âla demek; yüce, aklın anlayamayacağı kadar yüce, manevi olarak makamca yüce, aynı şekilde zahiri olarak da en yüce demektir.
Allah’ın bu ismi E’âla Suresi’nde geçer. Birinci ayette Sebbihisme rabbikel eâ’lâ:640 “E’âla olan rabbinin ismini tesbih et” diye buyurur. Biz tesbihi aynı zamanda namazın secdesinde de yapıyoruz. Ne diyoruz? -”Subhane rabbiyel e’âla ” bu ayet indiğinde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu ayeti secdede okumayı emretmişti.
E’âla olan rabbinin ismini tesbih et ne demektir?
Tesbih demek; tesbihi elimize alıp “subhanallah, subhanallah” demek değildir. “Sebehe” demek akmak demektir. Ayrıca yürümek, hareket etmek ve daimi olarak hareket halinde olan demektir. Bu durumda mana ne olmuş olur? -Yüceler yücesi olan rabbinin yolunda rabbinin ismiyle hareket et, olmuş olur.
Onun için ayeti kerimede buyuruyordu; “yerde, gökte, ikisi arasında ne varsa hepsi rabbini hamd ile tesbih eder.”641 Bu ayetin anlamı; Allah onları ne için yaratmışsa onlar da aynen öyle Allah adına hareket eder, demektir.
Allah bu emri insana yapınca neyi söylemiş olur?
Rabbinin ismiyle rabbinin ismine hareket et; yani rabbin seni ne için yaratmışsa hayatına o yolda hareket et, hareketin o yönde olsun. Kendi kendine bir vazife verip hayatını öyle yaşama. Hayatını öyle yaşarsan bu durumda hayatını nefsin adına yaşamış olursun, nefsin adına hareket etmiş, nefsin arzuları istekleri peşinde koşmuş olursun. Senin nefsin senin rabbin olmuş olur; çünkü nefsini e’âla bilmiş olur, yüce bilmiş olursun ve onun sözünü dinlemiş olursun.
Bu durumda bakacağız e’âla olan rabbimizin adına mı hareket ediyor, yaşıyoruz yoksa başkalarının adına ya da kendi nefsimizin adına mı hareket ediyor, yaşıyoruz? -Eğer derdimiz Allah’ın rızası, ebedi hayatımız değilse bu durumda neyi büyük görmüş, neye e’âla demişsek onun peşinden koşarak hayatımızı yaşarız. Dolayısıyla o bizim rabbimiz olur, o bizim tesbih ettiğimiz e’âla rabbimiz olmuş olur.
Bu bir emirdir. “E’âla olan rabbinin ismini tesbih et” diyerek Allah bunu bize emretmiştir. “Rabbikel e’âla” kısmında E’âla ismi Rab isminin sıfatıdır; yani “rabbin yüceler yücesidir, rabbin en yücedir, rabbin tek yücedir,” demektir. İnsan neyi yüceltiyorsa onu sever, ondan korkar, endişe eder. Allah’a nispet edilecek korku ise; Allah’ı kaybetmekten, rızasını kaybetmekten korkmaktır. İşte buna haşyet denir.
Ama korku diğer varlıklara nispet edilince bu; “cehaletten dolayı korkmak” olur. Kişi, bilmediğinden korkar. Aslında o korktuğu korkulacak bir şey değildir. Korkulması gereken biri varsa e’âla olan rabbimizdir; çünkü mülk onun, kudret onundur ve o dilemedikçe hiçbir şey olmaz. Eğer buna iman etmişsek bu böyledir. İman etmemişsek başka şeylerden, başka şeyleri kaybetmekten korkarız. Oysaki korkumuzun rabbimizi kaybetmek korkusu olması gerekirdi.
Bir mü’min, rabbini kaybetme endişesi taşımıyorsa o, mü’min değildir, o iman etmemiş, rabbini de e’âla olarak bilmemiş, tanımamıştır. Kendi kendine e’âla olan rabler üretmiş, kendi putunu kendisi yapmıştır.
Böylelerinin e’âla olan rabbi nedir?
Bu, dünya malı, bir mevki makam olabilir, bazı insanlar olabilir ya da böyle kendi zahiri bakışıyla birilerinin, şeytanın telkiniyle başka şeyler olabilir. O her ne olursa olsun kişi onu e’âla olarak bilmişse onu rabbinin yerine koymuştur. Dolayısıyla o onun putu olmuş olur. Bu haldeki biri e’âla olan rabbine iman etmediği için bu haldedir.
Allah’ın E’âla isminin geçtiği ayetleri hep beraber okuyalım. Allah kendini nasıl tanıttıysa öyle tanımaya çalışalım inşallah!
Allah’ın bu ismi Kur’an-ı Kerim’de 9 defa geçer. Sebbihisme rabbikel e’âla:642 “E’âla olan rabbini tesbih et.” Rabbinin “ismini” tesbih et; ama biz secdede “subhane rabbiyel e’âla” diyoruz, ismini demiyoruz. “E’âla olan rabbimi tesbih ediyorum” diyoruz. Yani “e’âla olan rabbimin yolunda yürüyor hareket ediyorum. O bana nasıl bir hayatı takdir etmişse, nasıl emretmişse, nasıl yaşamamı istiyorsa öyle hareket ediyorum, öyle yaşıyorum” diyoruz. Başımızı secdeye koyduğumuzda rabbimize bunu söylemiş oluyoruz.
Biraz daha açacak olursak;
“Ya rabbi sen subhansın, her türlü noksanlıklardan münezzehsin, berisin. Senin her işin, her emrin kâmildir, eksiklikten beridir. Onun için sen neyi söylemişsen güzel olan, doğru olan, hak olan odur. Sen benim e’âla, yüceler yücesi olan rabbimsin. Benim rabbim sensin, senden başkasını, başka şeyleri e’âla olarak bilmiyor, kabul etmiyorum. Benim e’âla rabbim sensin” demiş oluyoruz.
Secdede bunu söyledik, sonra başımızı kaldırıp dünya hayatına, işe dalsak bunu unutup inkâr etsek ya da sanki bunu hiç söylememiş gibi hareket etsek bu secde gerçek bir secde olur mu, bu, Allah’a secde olur mu? -Olmaz... Allah secde için ne buyuruyordu; “secde et yaklaş!”643 Senin, başını secdeye koyduğunda Allah’a yaklaşman lazım, secdenin seni Allah’a yaklaştırması, Allah ile beraber etmesi lazım. Eğer secden seni Allah’a yaklaştırmıyor, Allah ile beraber etmiyor, rabbini sana e’âla olarak tanıtmıyorsa sen secdeyi yapmamışsın, secdeyi taklit etmişsin, secde edenler gibi başını sadece yere koymuşsun demektir; çünkü fiilin, hayatın, hareketin, tesbihin secdeni yalanlamış olur.
Sûre devam ediyor;
Ellezî halaka fe sevvâ:644 “O, (e’âla olan rabbin) ki yaratıp düzene koymuştur.” Vellezî kaddera fe hedâ:645 “Bir de takdir edip hidayetini vermiştir.” Her neyi ki yaratmış, düzene koymuş ona hidayetini de vermiştir. Ona tesbihini de öğretmiş, göstermiştir. Nasıl hareket etmesi gerektiğini ona öğretmiş, onu yola koyup yolunu, önünü açmış ve ona; “hareket et” demiştir.
Onun için Allah ayeti kerimede Güneş’in, ağaçların, yıldızların secdelerinden bahseder. Onların secdesi Allah’ın emrettiği şekilde hareket etmeleridir. Eğer her şey e’âla olan rabbini tesbih ediyor, ona secde ediyorsa Allah kuluna ne demiş olur?
Rabbinin adına hareket et. Rabbinin halifesi olarak rabbinin ismiyle rabbini temsil et; yani Esmau’l Husna’nın sende tecelli etmesiyle, Allah’ın güzel isimleriyle hayatını yaşa, rabbini temsil et. Eğer bu isimlerle hareket etmez, hayatını yaşamazsan rabbini tesbih etmiş olmazsın, yaratılışın gayesine uygun hareket etmiş olmazsın ve Allah’ın sana göstermiş olduğu yolda da yürümüyorsun demektir.
Onun için Vellezî kaddere fe hedâ: “Ona doğru yolunu, hidayetini takdir eden odur,” buyurdu. Allah her şeyi yaratmış ve her şeyin muradını gerçekleştirmek için ona yolu göstermiştir, hidayetini vermiştir yani. Allah sonra bir örnek veriyor;
Vellezî ahracel mer’â:646 “Sonra Allah merayı (yeşillikleri) çıkardı.” Fe cealehu gusâen ahvâ:647 “Sonra onu kupkuru bir çer çöp haline çevirdi.” Allah, ayetleri anlayacağımız en basit, şekilde anlatıyor. Allah “dünya hayatı budur” dedi. “Dünya hayatı en kısa ömürlü olan ottur, çayırdır, çimendir, meradır. İlk önce yeşeren odur, baharı müjdeleyen de odur. Sonra bir süre sonra bakarsın ki sararmış çer çöp haline gelmiştir. Dünya hayatı böyledir” dedi.
Asıl mesele nedir?
O kısacık hayatı yaşarken Allah’ın rızasını kazanmaktır. Allah’ın dostluğunu, cemalini kazanmaktır. Allah’ın Esmau’l Husna’sıyla Hz. insan olmaktır. Eğer derdimiz, gayemiz bu değilse hayatımızı çer çöp olmuş olarak harcamış; yani hayatımızı çöpe atmış oluruz. Bu hayat böyle kısacıktır.
Se nukriuke fe lâ tensâ:648 “Biz sana okutacağız, (sana Kur’an’ı okutacağız) ve sen onu unutmayacaksın.” Kur’an’ı okutacak olan Allah’tır, unutturmayacak olan da Allah’tır. İllâ mâ şâallâh, innehu ya’lemul cehra ve mâ yahfâ:649 “Yalnız Allah'ın dilediği başkadır; çünkü o açığı da bilir, gizliyi de.” “Allah’ın dilediği başka” ne demektir? Allah yaptığından sorumlu değildir, hiç kimse Allah’ı yaptığından sorumlu tutamaz demektir. Sonra “Allah gizliyi de, açığa vurduğunuzu da, açıkladığınızı da bilir” dedi.
Ve nuyessiruke lil yusrâ:650 “Ve seni kolay olana kolaylayacağız (muvaffak kılacağız).” Eğer sen Allah’ın okuttuğu, öğrettiği Kur’an ile hareket edersen “sana kolay olanı kolaylayacağız. Seni kolay olana muvaffak kılacağız” dedi. Bir insan olarak Allah’ın rızasını, cenneti kazanmak kolaydır.
Fe zekkir in nefeatiz zikrâ:651 “Sen öğüt ver! Eğer öğüt fayda veriyorsa.” Sen nasihat et, sen hatırlat! Eğer hatırlatmak fayda veriyorsa. Se yezzekkeru men yahşâ:652 “Ancak Allah’tan haşyet duyanlar öğüt alır.” Eğer biri Allah’a iman etmiş ve ona karşı haşyet duyuyorsa, rabbinin e’âla olduğunu biliyor ve onun yüceler yücesi olduğunu anlamışsa işte bu kişi öğüt alır ve nasihati dinler, dedi Allah.
Ve yetecennebuhâl eşkâ:653 “Ama o bedbaht olan (o eşkıya olan, Allah’ın verdiği öğütten, Allah’ın kelamından) kaçınır.” Ondan içtinap eder, ondan uzak durur. Onu kendi kendinden uzak tutmaya çalışır ve anlamamış gibi davranır. Ellezî yaslân nâral kubrâ:654 “O en büyük ateşe yaslanacaktır,” en büyük ateşe o girer. Summe lâ yemûtu fîhâ ve lâ yahyâ:655 “Sonra orda ne yaşar ne de ölür.” Orası yaşanacak bir yer değil ki yaşasın, orada ölüm de yoktur, dedi Allah.
Neden oraya girer?
Rabbini e’âla bilmediği için. E’âla olarak kendisine başka şeyleri, başkalarını tercih ettiği, rabbinin sözünü dinlemediği için. Rabbinin ona okutmasını, öğretmesini kabul edip itaat etmediği, yüz çevirdiği için. “o, ateşe girer” dedi Allah “ve o, orda ne ölür ne de yaşar” buyurdu
Kad efleha men tezekkâ:656 “Nefsini tezkiye etmiş olanlar felah bulmuştur.” Başka bir ayeti kerimede de; “Kıyamet Günü ancak selim bir kalp ile gelenler kurtuluşa erer,”657 buyurdu; yani nefsimiz, kalbimiz eğer tezkiye olmamış, temizlenmemiş ve selamete ermemişse kurtuluş yoktur, dedi Allah.
Onun için söylüyoruz; gönlü cennet olanların yeri cennet, gönlü cehennem olanların yeri de cehennemdir.
Eğer birinin nefsi tezkiye olmuş, temizlenmişse o kişinin gönlü cennet gibi olmuştur. Orda Allah’ın sevgisi vardır, Allah için sevmek vardır, Allah’ın rahmeti, affı ve mağfireti vardır. O nefis artık insan olmuştur. Zaten selim demek selamet demektir, barış demektir. Eğer bir kalp temizlenmişse, selim olmuşsa, selamete ermişse, o kişi rabbiyle barışık, kendiyle barışık, insanlarla da barışıktır; çünkü onun kalbi selim bir kalptir.
Böyle bir kalp ile Allah’ın huzuruna gidemeyenler kaybetmiştir. Allah, “ancak selim bir kalp ile gelenler kurtuluşa erer” buyurdu. Onun için bize düşen düşmanımızı doğru tanımaktır. Bir tek düşmanımız vardır; o da şeytandır, o da şeytanla işbirliği yapan kendi nefsimizdir. Bizi cehenneme sürükleyenler bu ikisidir.
Ve zekeresme rabbihî fe sallâ:658 “Rabbinin ismini zikret ve namaz kıl.” Rabbinin ismini zikrederek namaz kıl, rabbinin ismiyle namaz kıl. Bu bize neyi kazandırır? Bu bize tezkiye olmayı, temizlenmeyi kazandırır. Bununla nefsimizi temizlemiş oluruz.
Bel tu’sırûnel hayâted dunyâ:659 “Ama (siz tam tersini) bilakis dünya hayatını tercih ediyorsunuz” dedi Allah. Dünya hayatını tercih edenler rabbini e’âla olarak bilmeyenler, tanımayanlardır. Rabbinin okutmasını ve rabbinin kendisine vahyettiğini kabul etmeyen ve edemeyenlerdir.
Vel âhıretu hayrun ve ebkâ:660 Siz dünya hayatını tercih ediyorsunuz; “ama hayırlı ve baki olan ahiret hayatıdır,” dedi. Dünya hayatıysa mera gibidir. Bir bakıyorsun hayat başlamış, yeşermiş, Bir de bakıyorsun ki kupkuru olmuştur. Dünya hayatı böyledir.
Baktığımızda büyüklerimiz dünyaya geldiler ve gittiler. Şimdi ise dünyada hiç yaşamamış gibidirler; ama bu hayatı yaşarken dünya hayatını tercih etmeyip ebedi olan ahiret hayatını tercih ettilerse, rablerini e’âla olarak bildiler, onun rızası için yaşadılarsa onlar ahiretini kazanmışlardır. Yok, eğer hayatlarını çöpe atmışlar, hayatları çer çöp olmuşsa onlar kendi nefislerini harcamış, kendilerini harcamışlardır.
İnne hâzâ le fîs suhufîl ûlâ:661 “Bu size söylediklerimiz önceki sahifelerde de vardır.” Yani hayat budur. Hz. Âdem (a.s)’den Resulullah (s.a.v) Efendimiz’e ve kıyamete kadar da hayat böyledir. Suhufi ibrâhîme ve mûsâ:662 “İbrahim’in ve Musa’nın sahifelerinde de aynen bu böyle yazılmıştır.” Onlara da böyle vahyetmişizdir.
Allah’ın E’âla ismi bir de Leyl Suresi’nde geçer;
Vel leyli izâ yagşâ:663 “And olsun gündüzü bürürken geceye” Ven nehâri izâ tecellâ:664 “(Açıldığı) tecelli ettiği zaman gündüze.” Ve mâ halâkaz zekera vel unsâ:665 “Erkeği ve dişiyi yaratana,” İnne sa’yekum le şettâ:666 “Sizin çabanız, (gayretiniz) dağınıktır.” Bir dünyaya bir ahirete çalışırsınız, say eder; çaba gayret sarf edersiniz. Lakin çabanız dağınıktır. Yani e’âla olan rabbinizin yolunda yürüyemiyorsunuz, buyurdu.
Fe emmâ men a’tâ vettekâ:667 Ama “bundan böyle her kim ki verir ve takva sahibi olursa,” Allah’a karşı sorumluluğunu kabul edip, şimdiye kadar yaptıklarını bir kenara bırakıp, bundan sonra Allah yolunda verir ve Allah’a karşı sorumluluğunu kuşanırsa. Ve saddeka bil husnâ:668 “ ve o, güzel olanı (Allah’ın kelamını) tasdik ederse,” sadece diliyle değil hayatıyla da tasdik ederse Fe se nuyessiruhu lil yusrâ:669 “Biz de onu en kolaya kolaylarız.” En kolay olanı ona kolay kılarız. Allah yolunda yürümeyi ona kolay kılarız. Allah’a gitmeyi ona kolay kılarız.
Ve emmâ men bahıle vestagnâ:670 “Ama her kim de cimrilik yapar, kendini müstağni zannederse,” kendini Allah’a karşı muhtaç kabul etmez, “benim Allah’a ihtiyacım yok” diye hareket ederse Ve kezzebe bil husnâ:671 “O en güzeli de yalanlarsa,” Allah’ın kelamını yalan sayarsa, sanki hiç duymamış, anlamamış gibi yapar ve gereğini yerine getirmezse Fe se nuyessiruhu lil usrâ:672 “Biz de onu en zor olana hazırlarız.” Onu cehenneme hazırlarız. O tercihini kendisi yapmıştır. Cehenneme gitmek zordur, bu kişi zorla cehenneme gitmeye çalışıyor.
Ve mâ yugnî anhu mâluhû izâ teraddâ:673 “Biz onu reddettiğimizde o, (cehenneme yuvarlandığında) malı onu kurtarmaz (kazandıkları onu kurtarmaz).” İnne aleynâ lel hudâ:674 “Muhakkak ki doğru yolu göstermek, (hidayet yolunu göstermek) bize aittir.” Bizim gösterdiğimiz yoldan başka hidayet yolu yoktur. Yani “kelamımdan başka hidayet yolu, doğru yol yoktur” dedi Allah. İnsanın kendi kendine ürettiği, “herkes böyle yapıyor, biz böyle duyduk, böyle anladık” deyip bir yol seçmesi doğru değildir; çünkü doğru yolu, hidayeti göstermek bize aittir, dedi Allah.
Niye “bana aittir” değil de “bize aittir” dedi? Çünkü o yolu resulleriyle gösteriyor da ondan.
Ve inne lena lel âhırate vel ûlâ. Fe enzertukum nâran telezzâ. Lâ yaslâhâ illel eşkâ:675 “Şüphesiz ahiret de dünya da bizimdir. Sizi alevler saçan ateşe karşı uyardım. (O cehenneme) ancak en eşkıya olanlar, (en haddini aşanlar, en Allah’tan kaçanlar) ona yaslanır.” Ellezî kezzebe ve tevellâ:676 “O yalanlamış ve tersine dönmüştü, (ters tarafa gitmişti.) Allah’ın gösterdiği yolun tam tersi bir yol tutup o yolda gitmişti.” Onun için o cehenneme girer. O, en eşkıya olandır, en şaki olandır, en bedbaht olandır dedi Allah.
Ve se yucennebuhâl etkâ:677 “O takva sahibi olanı da (o ateşten) uzak tutacağız.” Ellezî yu’tî mâlehu yetezekkâ:678 “Çünkü o malını verir ve temizlenir.” Ve mâ li ehadin indehu min ni’metin tuczâ:679 “Hiç kimse için orda mükâfata layık hiçbir nimet yoktur.” İllâbtigâe vechi rabbihil a’lâ:680 “Ancak; (sadece bir tek şey vardır. Nimete, mükâfata layık bir tek şey, o da); e’âla olan rabbinin cemalini dilemektir.” E’âla olan rabbinin vechini, yüzünü, cemalini isteyip o yolda vermen mükâfata layıktır, dedi Allah.
Ancak biri böyle yapıyorsa o nimete layık olur. Allah’ın cemalini isteyen, bunun için çaba gayret sarf eden, malını sarf eden, nefsini tezkiye edip temizleyen kişi mükâfata, nimete layık olmuş olur, dedi Allah. Eğer biri böyle yapmazsa rabbini e’âla olarak bilmiş olmaz ve dolayısıyla Allah’ın cemalini de istemiş olmaz, dedi.
Devamında; yani son ayette Allah buyurdu;
Ve le sevfe yerdâ:681 “(Allah da) mutlaka ona verecek ve onu razı edecek.” Rabbinin vechi için, cemali için malını sarf eden (veren), nefsini tezkiye eden, kendini tezkiye edip temizlenen, bunun için çaba gayret sarf edene Allah verecek ve onu razı edecek, dedi. Ona cemalini verecek ve razı edecek. Ona cenneti verecek ve razı edecek.
Firavun da aynı şekilde e’âla olan rabbini kabul etmeyince kendini (nefsini) rab olarak ilan edip ne dedi? Fe kâle: “Dedi ki” Ene rabbukumul e’âlâ:682 “Ben sizin e’âla rabbinizim” dedi. Kime söylüyor bunu? -Kavmine söylüyor. Nefsini ilah edinmiş yani. Rabbini e’âla olarak bilmeyenler, tanımayanlar, iman etmeyenler de ne yaptılar? Firavun’un korkusundan onu rab olarak kabul ettiler. Gönülleri tasdik etmese bile önünde boyun büküp “sen bizim e’âla olan rabbimizsin” dediler.
Bu sadece Firavun için geçerli olan bir durum değildir. Allah onu anlatmıyor zaten. Bir nefis eğer rabbini e’âla olarak tanımadıysa, ona iman etmediyse kendi nefsini tıpkı Firavun gibi e’âla rab olarak kabul eder. Ne kadar? -Gücü kadar. Allah bunu anlatıyor.
Mesela insan kendi ailesi içinde, isterse bir tane çocuğu olsun ister hiç çocuğu olmasın sadece eşi olsun. Ona gücü yettiğinden “ben senin e’âla rabbinim” diyorsa o Firavun’dur, Firavun’la aynı konumdadır.
Ya da bir iş yeri sahibiyse, yanında çalışanlara bunu yapıyorsa o kendini, nefsini Allah’a şirk koşmuş, onlara “ben sizin e’âla rabbinizim” demiştir. Mesela işçilerine dese ki; “Cuma namazına gitmeyin” bu kişi tam Firavun’dur. Allah namaza çağırıyor o kendini Allah’a şirk koşup Allah’ın kullarına “sizin e’âla rabbiniz benim, burada benim sözüm geçer, onun için namaza gitmeyin” diyor, tam Firavun.
Her insan ya peygamberini örnek alır, onun yolunda yürür; rabbini tanır, rabbini e’âla olarak tanır ya da nefsini ilah edinir, başkalarını ilah edinir. Kendini e’âla rab olarak zanneder, böyle bir vehme kapılır. Malı onu o hale getirebilir, mevkisi onu o hale getirebilir, bulunduğu konum onu o hale getirebilir. Her ne olursa olsun o Firavun’la aynı safta durmuştur ve aynı haldedir.
Min fir’avn, innehu kâne âliyen minel musrifîn:683 “Firavun haddini aşanlardandı (kendini israf edenlerdendi, üstünlük taslayanlardandı).” Üstünlük tasladığı için, haddini aştığı için zaten Firavun olmuştu. Biri üstünlük taslıyor, haddini aşıyorsa Firavun’la aynı durumda, aynı konumdadır.
Fe mâ âmene li mûsâ illâ zurriyyetun min kavmihî alâ havfin min fir’avne ve melâihim: “Firavun’un ve Firavun’un adamlarının belasından, onlardan olan korkularından dolayı bir kısmı hariç” En yeftinehum, ve inne fir’avne le âlin fîl ard, ve innehu le minel musrifîn:684 “Gerisi iman etmedi (iman edenlerden olmadılar). Firavun’dan korktular; çünkü Firavun orda (üstünlük taslayan, aşırı giden, haddini aşan) müsriflerdendi” buyurdu.
Eğer biri e’âla olan rabbine secde etmiyor, “subhane rabbiyel e’alâ” demiyorsa başkaları önünde secde eder, başka şeylere secde eder. Böyle birçok ayet Firavunluktan bahseder.
Bir de İblis’ten bahseden ayet vardır;
Kâle yâ iblîsu mâ meneake en tescude limâ halaktu bi yedeyye, estekberte em kunte minel âlîn:685 Allah, meleklere “secde edin” deyince bütün melekler secde ettiler, iblis secde etmedi. “(Allah) iblise buyurdu ki; iki elimle (kudret elimle) yarattığıma, Âdem’e seni secde etmekten ne men etti (seni men eden şey nedir)? Yoksa kibirlendin mi (kendini âli mi zannettin)?” İblis kibirlenmiş ve kendini âli zannetmişti.
Aynı şekilde derdi Allah’ın rızası, ebedi hayatı olmayanlar bahane bulurlar. Öğrenmeye çalışırken, öğretende bahane bulurlar. Tabi olmaları gerekirken tabi olunanda, kusur bulurlar; çünkü dertleri Allah’ın istediği yapmak değil yapmamaktır.
Ama insan dünya hayatını kazanırken en kötünün bile yanında durup; “bu işi ekmek parası için yapıyorum” diyebiliyor; fakat iş maneviyata, ebedi hayatı kazanmaya, Allah’ın kelamını öğrenmeye, kulluğu öğrenmeye, Allah’ı tanımaya gelince bahane üretiyor. Yok, “şu şöyle söyledi, bu böyle söyledi” deyip bahane üretip kaçıyor. Büyüklük taslıyor aslında. Kaçarken “ben yapamadım, beceremedim” demiyor, “ben yüceyim” diyor. “Bunlar işi bilmiyor, bunlar kötüdür, bunlar aşağılıktır, ben yüceyim. Onun için benim bunların yanında durmam doğru değildir” deyip öyle gidiyor; yani büyüklük taslayıp kendini tıpkı iblis gibi âli zannediyor.
Bir de Allah Hz. Musa (a.s)’a buyurdu; kulnâ lâ tehaf inneke entel eâ’lâ:686 “Biz Musa’ya korkma dedik. (Mukaddes Vadi Tuva’da Allah bir ağaçtan Hz. Musa (a.s)’a hitap edip; “ben senin rabbinim, elindeki asayı yere at deyince Hz. Musa (a.s) elindeki asayı yere attı, onu büyük bir yılan, bir ejderha olarak görünce Hz. Musa (a.s) korkup kaçtı. Allah da buyurdu ki; korkma!) e’âla olan sensin.” Başka bir ayeti kerimede; “(peygamberler) nebiler, resuller benim huzurumda korkmazlar”687 dedi.
Üstünlük Allah’a iman etmektedir, Allah’a karşı takva sahibi olmaktadır. Yok, biz kendi kendimizi e’âla zannedersek; Firavun gibi, İblis gibi zillete düşeriz. Allah bizi aşağı indirir, bizi aşağılık yapar.
Allah bir de Kıyamet Günü’nden anlatıyor;
Vucûhun yevme izin nâımetun:688 “O gün yüzler vardır nimetlerden dolayı sevinçlidir.” Li sa’yihâ râdiyetun:689 “Allah onların sa’yinden (çabasından, gayretinden) razı olmuştur.” Fî cennetin âliyetun:690 “Onlar âli bir cennettedirler.”
Ve men ye’tihî mu’minen kad amiles sâlihât: “Her kim ki mü’min olarak salih amel işlerse,” bu şekilde Allah’a varırsa Fe ulâike lehumud deracâtul ulâ:691 “Onlar için âli dereceler, (yüksek dereceler) vardır.”
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sebbihisme rabbikel e’âla ayetini secdede subhanerabbiyel e’âla olarak okuttu. “Ya rabbi! Sen benim rabbimsin, sen subhansın ve sen e’âla’sın, yüceler yücesisin. Tek yüce olan sensin” diyordu. Eğer biri secdede bunu gerçekten Allah’a söylerse başını secdeden kaldırmak istemez; ama başını yere koyup hızlı hızlı üç sefer “sub, sub, sub” deyip kaldırırsa bundan hiç bir şey anlamaz ve hiç bir şey de tatmamış olur. Allah’ı tesbih etmek, e’âla olan rabbinin ismini tesbih etmek öyle “sub, sub, sub” demekle olmaz.
Tesbih demek bir de Allah yolunda yürümek, akmak, hayatını Allah yolunda yaşamak demektir. Eğer biri hayatını Allah yolunda yaşamıyorsa Allah’ı tesbih edemez. Başını secdeye koyup “subhane rabbiyel e’âla” diyemez, dese bile yalan söylediğini bilir.
Ama biri hayatını Allah yolunda yaşıyorsa, derdi Allah’ın rızasıysa, hedefine Allah’ın rızasını koymuşsa o zaman bunu söyler. Söylerken doğru söylediğini bilir. Allah doğrulara doğruluğunun karşılığını hemen ihsan eder, ikram eder. Allah onun gönlüne e’âla ismiyle tecelli eder. Onu yüceltir, onu yüce yapar. E’âla isminin tecellisi böyledir çünkü. Eğer biri basit şeylerin, dünyanın altında eziliyor, ufak tefek sorunların altında kalıyorsa o, Allah’ın e’âla ismine iman etmediği içindir. E’âla ismi onda tecelli edip o e’âla olmadığı içindir.
Allah’ın bütün isimleri kulda tecelli eder, etmelidir. Etmezse o bir eksikliktir. Allah’ın E’âla ismi birinde tecelli etmezse o zelil biridir. Kendini zelil görür. Sürekli ezilir, kendini ezik hisseder. Başkaları karşısında ezilmiş, büzülmüş, perişan bir haldedir. Ne yapacağını bilemez.
Niye?
Allah’ın E’âla ismine iman etmediği, E’âla ismi onda tecelli etmediği içindir. Eğer E’âla ismi onda tecelli etseydi o, Allah ile yüce olurdu. Allah’ın kendisine verdiği kıymeti değeri anlasaydı, bilseydi, buna iman etseydi, bunu tatsaydı ezilmezdi. Öyle harap olmazdı. Eğer biri harap olmuşsa korkmuştur ve endişe duymuştur. Korktuğu için, endişe ettiği için öyle harap olmuştur.
Bu kişi neyden korkmuştur?
Şeytandan korkmuştur, nefsinden korkmuştur, dünyadan korkmuştur, dünya hayatından korkmuştur. Bir şeyleri kazanamamaktan, sevdiği şeyi kazanamamaktan ya da kaybetmekten korkmuş, endişe duymuştur. Ya da kendi kendine bir yücelik düşünmüş, tasarlamış, kendi kendine bir şeref üretmiştir. “İnsanlar benim için şöyle söyler, insanlar benim için böyle düşünür” diye sürekli bir korku içindedir.
Üç türlü korku vardır; bunlardan bir tanesi haşyet, bir tanesi havf, bir tanesi de vehm’dir.
Haşyet; kulun, Allah’ı bilmesinden, Allah’ın azametini bilmesinden dolayı, Allah’ı tanıdığı için, büyüklüğünü anladığı, bildiği için kulun Allah’tan, rabbinden haşyet duymasıdır. Bu haşyet herhangi bir korku değildir. Kulun, rabbini kaybetme korkusu ve endişesidir. Rabbinden uzaklaşma, endişesidir. Bu korku âlimin korkusudur, mü’minin korkusudur, hikmet ehlinin korkusudur.
Havf; bu korku cahilin korkusudur. Bu korku bilgisizlikten kaynaklanan bir korkudur. Eğer kişi bu korkuyu Allah’a karşı duyuyorsa Allah’ı tanımadığı için, bilmediği içindir. Allah katındaki kendi yerini, Allah’ın ona verdiği değeri bilmediği ve Allah’ı isimleriyle, sıfatlarıyla tanımadığı içindir.
Birinci korku; yani haşyet kula güç verir, kuvvet verir, muhabbet verir. Onu Allah yolunda yürütür. Ona Allah’ın yakınlığını tattırır. O kul, Allah ile beraber olmayı tadar. Ama havf öyle değil, tam tersidir. Bu haldeki biri korkuyu yaşar. Allah ile yakınlığı yaşaması, tatması gerekirken; Allahtan uzak durmayı, uzak olarak yaşamayı düşünür, unutmayı tercih eder. Yani “namazdan namaza hatırlayayım bu kadar yeter” der.
Vehm; bu en kötüsüdür. Bu, havftan daha aşağıdaki bir korkudur. Bu korku sahibini çökertir, dizlerinin bağını çözer. Onu tembel yapar, uyuşuk yapar. Elinin, ayağının dökülmesine sebep olur. Böyle biri “ben hiçbir şey yapamam, elimden hiç bir şey gelmez, ne yapacağımı bilmiyorum” der. Bu da vehmdir. Elini ayağını döktüren, dizinin bağını çözen, onu umutsuzluğa sevk ettiren, kendini hiçbir işe yaramaz halde gördüren korku bu korkudur; ama bu korkuyu kişinin kendisi üretmiştir. E’âla olan rabbinden haşyet duyması gerekirken e’âla olarak başka şeyleri görmüş, bilmiş ve öyle iman etmiştir.
Mesela dünyayı e’âla olarak zannetmiş, öyle kabul etmiş, öyle iman etmiştir. Dünyayı kazanmak da bu kişinin elinden gelmez. Fakat rezzak olarak, e’âla olarak rabbini bilseydi böyle olmazdı. Rabbine güvenir, “rabbim beni bırakmaz, rabbim benimledir, rabbim benden yanadır” derdi. Bu kişi “ben rabbimi istiyorum, her şeyin sahibini istiyorum” deseydi bu halde olmazdı. Dolayısıyla bu kişi yanlış sevmiş, yanlış korkmuştur.
Eğer birinin nefsi terbiye olmamışsa, tezkiye olmamış, gönlü selamete ermemiş, kalbi selim olmamışsa bu böyledir. Bakıyorsun imanını üç kuruşa satabiliyor. Niye? Korkuyor, korkmuş... Nefsi terbiye olmadığı için böyle davranıyor.
Hâlbuki Allah ona bir yol takdir etmişti. Hidayet yolunu… O, yolda yürümedi. Allah’ın kelamına uymadı, Allah’ın öğretmesine tabi olmadı. Kendi kendine e’âla olan rabler türetti, dolayısıyla onlardan korktu ve manevi olarak çöktü.
Yapılması gereken şey Allah’a dönüp “subhane rabbiyel e’âla” demektir. Bu tesbihi söylemek öyle kolay değildir. İşte ben söyledim; “sub, sub, sub” demekle kimse Allah’ı tesbih etmiş olmaz.
Nasıl ki “subhane rabbiyel e’âla” diyorsak aynı şekilde E’âla ismini Allah’ın bütün isimleri içinde kullanmamız gerekir.
“Rahman olan rabbim e’âla’dır. Allah rahman’dır ve Rahman ismiyle, sıfatıyla e’âla’dır. Onun Rahman ismi yüceler yücesidir” dememiz lazım. Onun için E’âla ismi bütün isimlere de aynı zamanda sıfattır. Bu sıfat herhangi bir isimden düşerse, bizim gönlümüzde yok olursa; yani öyle anlamaz, öyle iman etmezsek o isimde Allah’a şirk koşmuş oluruz. Şirke düşmekle karşı karşıya geliriz. Bu yüzden şirke düşen kişide önce bir isimden Allah’ın E’âla ismi düşer sonra o isimden Allah’a şirk koşar; yani rahman olarak, rezzak olarak başkalarını kabul etmeye başlar, bu durumda şirke düşer. Lakin insan bu isim, E’âla ismi diğer isimlerin önünde durdukça, bu isimle baktıkça da asla şirke düşmez.
Eğer biri Allah’ın E’âla olan ismini kabul etmezse, rabbini e’âla olarak kabul etmezse kendini e’âla olarak görür, kendini e’âla rab zanneder. “Herkes benim gibi yapsın” der. Yani kimden sorumluysa, gücü kime yetiyorsa, kim onun emrindeyse ya da kendi kendine; “benim söylediğim doğrudur, benim yaptığım doğrudur, herkes benim gibi yapmalıdır, bana uymalıdır” dediğinde kendini e’âla rab zannetmiştir. Yani “ben sizi terbiye edeyim, ben size doğruyu göstereyim” demiş olur. E’âla olan rabbine kendini ortak koşmuş olur. Bu yüzden Firavun; “ena rabbukumul e’âla” deyip rabliğini ilan etti. Aynı şekilde Yahudiler de kendini e’âla zannedip; “biz Allah’ın sevgilileriyiz, Allah’ın çocuklarıyız” diyerek kendilerini Allah’ın E’âla ismine şirk koştular.
Onun için hiç kimse ne ırkıyla ne başka bir şeyiyle üstünlük taslayabilir. Taslarsa kendini e’âla zannetmiş olur. Kendini Allah’ın E’âla ismine şirk koşmuş olur. İnsan, Allah’ın gösterdiği yolda gitmiyorsa bu tehlikeye düşmesi kaçınılmazdır. Başını yere koyup “subhane rabbiyel e’âla” demiyorsa onun kurtuluşu da yoktur.
Hepimiz kendimizi kontrol edeceğiz, Allah’ın E’âla ismine iman etmiş miyiz, etmemiş miyiz? Bizim için e’âla olan Allah mıdır, onun rızası, emri, vahyi midir? Yoksa dünya mı, para mı, güç mü, mevki midir? Ya da birilerinin söylediği gibi teknoloji midir? Ya da süper güç dedikleri Amerika mıdır, şu mudur, bu mudur?
Böyle bir şey yok! E’âla olan Allah’tır. Herkes Allah’ın aciz kuludur. Onun için Allah Hz. Musa (a.s)’a ne buyurdu; “E’âla olan sensin” dedi. Kul, Allah ile beraber olunca rabbinin isimlerinin tecellisine mazhar olur onu kazanır, Allah ile yüce olur, büyük olur.
Gönlümüz Allah’ın bize ikramı olan bir tarla gibidir. Bakalım ona neyi ekiyoruz? Çünkü neyi ekersek onu biçeceğiz. Oraya ektiğimiz Allah’ın isimleri, Esmau’l Husna ise bütün şiddetiyle Esmau’l Husna’yı üzerimizde yaşarız, görürüz ve gösteririz. Eğer oraya şeytanın sıfatlarını ekersek; kini, nefreti, hasedi, kibri ekersek bulacağımız da odur. Çünkü onu gönlümüze kendimiz ekmişizdir.
Ya şeytanın vahyini dinlemiş oluruz ya da Allah’ın vahyini. Allah’ın vahyini dinlersek Allah’a iman ederiz. Allah’ı e’âla olarak biliriz, kabul etmiş oluruz; ama Allah’a iman etmemişsek şeytanın bize yaptığı vahyi kabul ederiz. Onun gönlümüze yaptığı her ne vesvese varsa, her neyi gönlümüze vahyetmişse onu alıp onu ekeriz ve ekeceğimiz de kin olur, nefret olur, hased olur, kibir olur.
Eğer böyleyse istediğimiz kadar kendi kendimize “ben iyiyim” diyelim, biz kendimizi şeytanın vahyiyle kirletmişiz, şeytana kul olmuşuz, istediğimiz kadar kendimizi kandıralım durum böyledir.
Aynı şekilde buradan ahirete neyi gönderirsek onu bulacağız. Allah öyle buyurdu ayeti kerimede692. Mesela birinin tarlası olsun ve tarlasına hiçbir şey ekmesin. Hasat zamanı geldiğinde o da tarlasına gitsin ve “niye bir şey yeşermemiş” desin. Ona ne derler; “sen deli misin, sen bir şey ekmedin ki!” Ekenler biçebilir, ekmeden onu nasıl biçersin. Dünya hayatı da ahiretin tarlasıdır ve bize düşen bu tarlaya sürekli ekmektir. Her imkânı değerlendirip öyle ekmektir. Ancak ekersek biçebiliriz. Hasat zamanı ise Kıyamet Günü’dür. Bununla beraber Allah “serîul hisâb”dır,693 ektiğimiz her neyse üzerimizde hemen görünür; çünkü onu her anda biçiyoruz.
Bütün ameller imanı kemale erdirmek içindir. Bunun için ne buyurdu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “iman 73 şubedir. Bunun en büyüğü (en kâmili, en önde olanı) “la ilahe illallah’tır.” Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmamaktır. (Allah’tan başka ilah tanımamaktır ama sadece Allah ismine değil bütün sıfatlarına şirk koşmamaktır) en öndeki… En sondaki de yolda insanlara eza eden bir şeyi alıp yolun kenarına koymaktır”694 dedi.
Mesela “temizlik imandandır”695 buyurdu. Temizlik de imanın bir parçasıymış. “Hayâ imandandır”696 dedi; yani sen birinden utanıyorsun, ondan hayâ ediyorsun o da imandan bir parçaymış ve her hayâ ettiğinde sana bir iman kazandırıyormuş, imanını katlıyormuş, imanının hayâ bölümünü katlıyormuş. Her ne olursa olsun hepsi imana destektir, imanı artırır. 73 parça, şube; yani yaptığın her şey imana dâhildir, imanını artırır. Yapmazsan tarlayı ekmemiş olursun, hiçbir şey de biçemezsin. Onun için kitabımızı elimize alıyoruz, kitabımızı gönlümüze alıyoruz ve neler yaptığımıza bakıyoruz.
Allah Leyl Suresi’nde “Allah cemalini isteyerek yaptığınız bir iş varsa bu nimete, mükâfata layıktır. Ona vereceğiz ve onu razı edeceğiz” dedi. Gerisi için bir şey yoktur. “Sadece benim için, benim zatım için, cemalim için yapmışsan tamamdır yoksa yaptığını kabul etmiyorum” dedi. “Bunun dışında mükâfata layık olan hiçbir şeyiniz yoktur” dedi. O zaman önce rabbinin cemalini dilemeyi öğrenmen lazım.
Şimdi söylüyoruz, “Allah’ın cemalini istemek lazım diyoruz,” bize karşılığında ne diyorlar? -“Böyle bir şey yoktur.” “Allah’ı sevmek lazım” diyoruz, yine; “böyle bir şey yok, inandık, iman etmişiz tamamdır” diyorlar. Yani işin temeli yok. İyi de bak Allah öyle söylemiyor; yani sen bunu söylerken neye dayanarak söylüyorsun! Allah böyle söylemişken ve sen mü’min olduğunu iddia ederken bunu nasıl inkâr ediyorsun, buna nasıl itiraz ediyorsun!
Allah “bunun dışında nimete layık bir şey yok” dedi. Eğer sen seni yaratanı sevmezsen, onu istemezsen; senin onun huzuruna layık neyin olabilir! Eğer sen “cenneti istiyorum” diye ibadet yapıyorsan bunun içinde Allah yoksa, iman yoksa bunun içinde nefsi sevmek vardır, nefsin arzusunu ve isteğini sevmek vardır, onun peşinden gitmek, onun için çaba gayret sarf etmek vardır. Allah; “benim için ibadetini yap” dedi. Seni yaratan Allah buna layık değil midir! Sevilmeye, istenmeye, cemalinin istenmesine layık değil midir! Eğer Allah’ı sevmiyorsan, istemiyorsan onu tanımıyorsun ya da onu tanımaya tenezzül etmiyorsundur.
Allah insana kendi ruhundan nefhetmiştir. “Nefehtu fihi min ruhi”697 kişi buradan anlamalı ki Allah’a nasıl yakındır, Allah onu nasıl seviyor, o Allah’a nasıl halife olmuş, Allah’a nasıl ayna olmuş, bunu anlamaya, tatmaya çalışmalıdır. Bunun için kişinin dışarıdan bir şey kazanması, alması gerekmiyor. Ruh zaten sahibine âşıktır. Kişiye düşen sadece onunla olmak, kendi ruhuyla olmaktır.
Eğer sen kendi kendinle beraber olamıyorsan, sadece dışarıyı görüyorsan Allah’ı bulman mümkün değildir, onu anlaman, tanıman mümkün değildir. Bunun nedeni senin kendini anlayamamandır. Kendini anlayabilmen için içeri doğru bakman gerekir, gönlüne bakman gerekir. Bir kul bunu tek başına yapamayabilir, zorlanabilir; ama onu yaratan bunun böyle olduğunu zaten biliyordur. Allah’ı sevmeyi hep beraber öğreneceğiz inşallah.
Mesela Allah; “secde et yaklaş!”698 Dedi. Secde ediyoruz ama Allah’a yaklaşamıyoruz. Demek ki burada bir sorun var. Hatta yaklaşmadığımız gibi bir süre sonra secde de edemiyoruz, secde etmekten yoruluyoruz.
Peki, bunun nedeni nedir?
Bir arabanın yürüyebilmesi için ona benzin gerekir. Arabaya benzini koymadan, arabayı iteleyerek zorla götürmeye çalış, o arabayı nereye kadar götürebilirsin? İbadet de işte böyledir. Seni taşıyan aşk yok, muhabbet yok. Hâlbuki muhabbetin seni taşıması, sana secde ettirmesi gerekirdi. Sen ise zoraki secde etmeye çalışıyorsun. Bir süre sonra yorulursun. Arabayı iteledin iteledin ama araba artık gitmiyor; çünkü benzini yok. Gönle, ruha; nur lazım, aşk lazım, Allah’ın muhabbeti lazım ki seni Allah’ın huzuruna (miraca) taşısın. Öyle zorla itelemekle olmaz, zoraki ibadet olmaz. Öyle başlarsın ama o öyle devam etmez, etmemelidir. Gerçek manada secdeyi yapıp o muhabbeti kazanman lazım. Allah her şeyi bir vesileyle yaratır, yapar ve verir. Muhabbeti de bir vesileyle verir.
Kıyamet Günü kitabımızı elimize aldığımızda göreceğimiz şey hayat filmimizdir, hayatımızın filmidir. Herkes kendi hayatının başoyuncusudur, başrolde oynuyor demiyoruz, başoyuncusudur diyoruz. O kitapta, filmde göreceği; “kimlere uymuş, hangi yollarda yürümüş, bunu yaparken niyeti neymiş, ihlası ne kadarmış, yaptıklarını kimin rızasını gözeterek yapmış hepsi orada mevcuttur.
Ama o, onun kitabı, onun filmidir ve başoyuncu da kendisidir. Yanında bir peygamber olsa bile yine bu böyledir. Ne kadar onunla beraber olmuş, hayatı ne kadar onunla beraber yaşamış, ne kadar ona uymuşsa o yine kendi hayatıdır, peygamberin hayatı değil.
Bizim de bu dünyadayken kitabımıza, hayat filmimize bakmamız gerekir. “Nerede güzel yapmışız, nerede doğru yapmışız, yanlışlarımızı nasıl düzeltebiliriz” diye bir bakıp, tefekkür edip, hesaba çekilmeden evvel kendimizi hesaba çekmemiz gerekir. İnşallah, bu tefekkürü hep beraber yapacağız.
Allah’ın E’âla ismine şirk koşmamak için bir çare vardır. Allah ayeti kerimede bunu şöyle buyuruyor; Yâ eyyuhâllezîne âmenû in tensurûllâhe yensurkum ve yusebbit akdâmekum:699 “Ey iman edenler! Eğer siz Allah'a (Allah'ın dinine) yardım ederseniz o da size yardım eder ve ayaklarınızı sabit kılar.”
Yapman gereken şey neymiş?
İlayi kelimetullah için çalışmakmış. “Siz Allah’a yardım ederseniz” dedi. Allah’a yardım etmek demek ilayi kelimetullah için çalışmak demektir. İlayi kelimetullah demek e’âlayi kelimetullah demektir; yani Allah’ın sözünün, kelimesinin, isminin yücelmesi, gönüllerde yüce durması, anlaşılması için çalışmak, çaba gayret, sarf etmek demektir ve böyle yaparsanız “Allah da sizi yüceltir ve sizin ayaklarınızı sıratı müstakimde sabit kılar, günahlarınızı da mağfiret eder” dedi.
Yoksa bu hastalıktan hiç kimse kurtulamaz.
E’âla olmak hastalığından, “ben” deme hastalığından, “ben büyüğüm, ben bilgiliyim, ben mü’minim, ben Müslüman’ım, ben cennetliğim, ben yüceyim” deme hastalığından hiç kimse kurtulamaz. İnsanın bu hastalıktan kurtulması için ne yapması lazım? E’âlayi kelimetullah için çalışması lazım, çaba gayret sarf etmesi lazım. Bunu yaparsa görür ki en aşağıdadır. Hiçbir şekilde hiçbir şeyle hiç kimseye hiçbir üstünlük taslamaz. Allah ona en yüksek makamı vermiş olsa bile, mahlûkata karşı en ufak bir üstünlük hissetmez ve bunu hiçbir şekilde de tatmaz.
Çünkü o, Allah’ın kelimesi gönüllerde yücelsin diye çalışır. Nitekim bu kelime bir gönülde yücelirse, o gönül sahibini yüceltir. Onun derdi de budur. Onun derdi; Allah’a kul olmaktır. Allah’a kulluğa davet etmektir. Kendisiyle beraber olanları, kendisini dinleyenleri Allah’a kul yapmaktır.
Onun için nerde olursak olalım hayatımızın her anında mutlaka Allah’ın sözünün geçerli olması gerekir. Her konuda “acaba rabbim nasıl yapmamı ister, nasıl yaparsam rabbim benden razı olur” dememiz gerekir ki rabbimizin kelimesini yüceltmiş olalım. Bir de bunu birilerine tavsiye etmemiz, öğretmemiz ve onları bu kelimeye davet etmemiz gerekir.
Ama biri “bana göre, bence” diyorsa ya da “falancaya göre” diyorsa e’âla olan rabbini unutmuş, yok saymış demektir. Başka e’âlalar kendine bulmuş demektir. Eğer biri Allah’ın E’âla ismine iman ederse Allah’tan başka şeylere kul olmaktan, âbd olmaktan kurtulur. Yoksa birinin başka şeye kul olmaktan kurtulması hiçbir şekilde mümkün değildir.
İman demek Allah’tan emin olmak demektir. Allah, mü’minleri anlatırken de öyle buyuruyordu; “onlar Allah’a bütünüyle tevekkül ederler (güvenirler),”700 dedi. Eğer biri Allah’a iman etmişse Allah’a güvenir. E’âla olan rabbine güvenir ve bu güven her konudadır. Eğer biri Allah’a güvenmiyorsa Allah’ın e’âla olduğuna iman etmediği içindir.
E’âla; yüce, en yüce, hem mevki olarak hem de makam olarak tek yüce demektir. İkisi birbirinden farklıdır.
Yüce demek yukarıda demek değildir. Mesela bulunduğumuz yerden bize göre başımızın üzerinde olan şey yukardadır; fakat birinin aydan dünyayı seyrettiğini farz edelim, dünyanın dört bir tarafında insanlar vardır. Birinin yukarıda dediği öteki için aşağıdadır. Onun için Allah evvel, ahir, zahir ve batındır. Zamandan ve mekândan münezzehtir. Bu yüzden e’âla deyince, âli deyince, müteâli deyince bu, zahiri olarak yukarıda olmayı ifade etmez. Bu üçü de Allah’ın isimleridir ve Allah zamandan, mekândan münezzehtir. “Allah size şah damarından daha yakındır,701 “ne yana dönerseniz dönün Allah’ın vechi ordadır”702 dedi. Çünkü yukarı aşağı, sağ sol, ön arka, sınırı olan şeyler için geçerlidir. Sağın bittiği yerde sol başlar. Solun bittiği yerde de sağ başlar.
Mesela şu anda bulunduğumuz duruma göre siz benim önümdesiniz ama ben de sizin önünüzdeyim. Aslında tam birbirimize karşı ters durmuşuz. Yaratılmış mahlûk için bu böyledir;703 ama Allah için yön düşünmek bile meseleyi anlamamaktır. Zaten zamansızlığı, mekânsızlığı akıl almaz, kabul de etmez. Bu yüzden Allah’ın zatı hakkında tefekkür edilmez. Zamanla, mekânla kayıtlı olan akıl; zamansızlığı, mekânsızlığı anlayamaz, kavrayamaz.
Bütün varlık Allah’ın isimlerinin tecellisinden meydana gelir ve Allah varlığı böyle yaratmıştır. Varlığın en küçük parçası atomdur. Atomun çekirdeğinin etrafında dönen proton ve nötronların hareket ve sayılarına göre madde meydana gelir ve hepsi de hareketten ibarettir. O da kendi içinde hareketten meydana gelir; yani hareket yoksa hiçbir şey yoktur, sıfırdır.
Aynı şekilde her şey Allah’ın isimlerinin nurundan meydana gelir. Hepimiz Allah’ın kudret deryasının içindeyiz. Onun için buyurdu; “ne yana dönersen dön rabbinin vechi ordadır.” Bu durumda herkese düşen, rabbinin vechini istemektir.
Ne yana dönersek dönelim onun vechiyle karşı karşıyaysak, onunla muhatapsak, bize her an muameleyi o yapıyorsa, bizi varlıkta o durduruyorsa, bizi varlığıyla diri tutan oysa, dirilten oysa, onunla görüyor, onunla işitiyor, onunla duyuyorsak, onunla diliyor, onunla seviyorsak bizim ondan başka bir şeyimiz yokmuş! Bizim onu yok saymamız kendimizi yok saymamızmış! Onu unutmak kendimizi unutmakmış!
Onun için Allah ayeti kerimede buyurdu; “o ayetlerimizden yüz çevirenler, bizi unutanlara biz de onları onlara unuttururuz.”704
Allah’ı unutmak demek kendini unutmak demektir. Allah’ın kıymetini bilmemek, kendi kıymetini bilmemek demektir. Allah’ın kendisine bahşettiği şerefi korumamak, onu taşımamak, kendi kendine zulüm, kendi kendine hakaret etmek demektir ve bu hakaretin en büyüğüdür. Bir insanın, rabbini unutmasıyla “ben köpeğim” demesi arasında hiçbir fark yoktur. Nitekim kişinin rabbini ciddiye almamasıyla, onun yolunda yürümemesiyle, onun vahyini ciddiye almamasıyla bir eşek gibi davranması aynı şeydir. Bu kişi “ben eşeğim” deyip eşeklik yapsa onun için daha hayırlıdır. Allah böylelerinin halini anlatırken Kıyamet Günü onlar; “keşke toprak olsaydım (keşke köpek olsaydım, keşke eşek olsaydım) diyecekler!”705 Eşek olmayı da köpek olmayı da kabul edecekler!
Ama Allah ayeti kerimede; “onlar hayvan gibidir, hatta hayvandan daha aşağıdır”706 dedi. Köpek bile olamamış… Hayvan bile olamamışlar!
Bunlar kimlerdir?
Allah’ın ayetlerini yalanlayanlar, inkâr edenler, iman etmeyenler, Allah’ı, rabbini, sahibini dinlemeyenlerdir. Her şeyini, varlığını borçlu olduğu rabbini ciddiye almayanlardır. Nasıl ki ahirette perde açılınca bu böyleyse, şimdi de bu böyledir. Arada hiçbir fark yoktur.
Biri Allah’ı ciddiye almıyor, “benim rabbim e’âla’dır, en yüce olan rabbimin kelâmıdır, en yüce olan rabbimin gösterdiği yoldur, en büyük makam e’âla olan rabbime secde etmek, ona âbd olmaktır” demiyorsa onun köpekten, eşekten, domuzdan hiç farkı yoktur; ama köpeğin de kendine göre bir şerefi, bir zikri, bir vazifesi vardır. Köpeğe hakaret olsun diye bunu söylemedim, insana göre köpek yani.
Eğer Allah, kendini sevdiği, sana bakınca kendisini görmek istediği için kendisine ayna olasın diye seni yaratmışsa, seni böyle bir şerefe nail etmiş, seni mahlûkatın en şereflisi yapmışsa; sen de kendi şerefinden, Allah’ın sana bahşettiği şereften yüz çevirip Allah yokmuş gibi yaşıyorsan, konuşuyorsan, davranıyorsan işte o zaman şeytan bile senden kaçar.
Şeytan bile; “ben senin yaptığını yapamam, ben âlemlerin rabbinden korkarım”707 der.
Neden?
Şeytan Allah’ın emrine bir kere karşı gelip secde etmedi, kovuldu. Kendine göre, aklına göre secde etmeme bahanesi de vardı. “Ben bu çamurdan yarattığına nasıl secde ederim,”708 dedi.
Aslında ne demek istedi?
Allah’a; “secde edilmeye layık olan sensin” dedi. İblis, zaten Allah’a secde ediyordu. Hiçbir şekilde de itiraz etmemiştir. Hz. Âdem için; “ben buna secde etmiyorum, secde edilmeye bir tek sen layıksın” dedi. İşte peygamberi kabul etmeyenler, Mürşid-i kâmili kabul etmeyenler iblisin bu söylediğini söylerler.
Bu haldeki insanlar ne der?
“Ben sadece Allah’a itaat ederim, bana Kur’an yeter, sen de kıl namazını otur evinde” derler. İyi de senin bu kulluğu öğrenmen lazım. Nasıl ki bir işi, bir sanatı öğrenirken gidip ustasından ders alıyorsan, Allah’a kul olmanın da ustalığı vardır. Peygamberler, veliler Allah’a kul olmanın ustalarıdır. Onlar bize Allah’a nasıl kul olmamız gerektiğini öğretir.
Mürşid-i kâmil bu demektir, kulluğu öğreten, kulluğu tattıran, yaşatan demektir. Sen ondan kulluk öğrendiğinde, şeytan hemen devreye girer; “kul ile Allah arasına kimse giremez” der; lakin kendisi giriyor. Allah’a; “senin sıratı müstakimin üzerinde oturacağım”709 demedi mi? Kendisi kul ile Allah arasına giriyor, sıratı müstakimde oturuyor; ama biri, şeytanı rahatsız edecekse, ona “kalk buradan diyecekse” hemen “bak Allah’la aranıza girmiş, sen kendi kendine kulluğunu yap tamamdır” der. Kendi kendine kulluk tamam olsaydı Allah, peygamberleri göndermezdi!
Yanlış yapıyorsak yanlışlarımızı düzeltmeye çalışmamız lazım. Ya da bazı arkadaşlar hiçbir şey yapmıyor, yapamıyor. Üç türlü korku vardır, demiştik. Haşyet, havf bir de vehm. Bu arkadaşlar vehm halini yaşıyor. Tabiri caizse dizinin bağı çözülmüş, eli ayağı dökülmüş ayakta duramıyor. Hiçbir şey yapamıyor.
Bu haldeki arkadaşların ne yapması lazım?
Secdeye kapanıp Allah’a “benim e’âla rabbim sensin, sen subhansın. Ben hatalıyım, kusurluyum, acizim. Bana yardım et ya rabbi! Ben bir şey yapamıyorum, kulluğumu yapamıyorum, seni zikredemiyor, seni tesbih edemiyor, sana hamd edemiyor, sana secde edemiyor, yolunda yürüyemiyorum; ama ters tarafa döndüğümde, şeytanın yoluna döndüğümde yürüyorum. Bana yardım et ya rabbi” demesi lazım.
Rabbine sığınıp; “sen benim e’âla olan rabbimsin, mülk senindir, kuvvet senindir, her şey senin elindedir. Gönlümü kendine çevir, kendinden başka tarafa gönlümü çevirme ya rabbi! Huzuruna geldiğimde asi olanlardan olmak istemiyorum. Sana şirk koşanlardan olmak istemiyorum. Sana hainlik yapmış olanlardan olmak istemiyorum. Kendi kendime zulmedenlerden, ihanet edenlerden olmak istemiyorum. Bana yardım et ya rabbi! Benim senden başka gidecek yerim yoktur. Sen bana yardım etmezsen kimse bana yardım edemez; ancak sen bana yardım edersen ben kurtulurum. Sen benim rahman ve rahim olan rabbimsin. Her ne yanlış yapmışsam, benim bu halime hangi yanlış sebep olmuşsa ona tövbe ediyorum. Onun için senden mağfiret diliyorum ya rabbi! Ne ki beni yere çökertip beni yere yapıştırmışsa, dizimin bağını çözmüş, senin yolundan yürütmüyorsa, hangi yanlışım, hangi günahım buna sebep olmuşsa bunun için istiğfar ediyor, bunun için tövbe ediyor, bunun için sana sığınıyorum ya rabbi! Beni yolunda yürüt. Eğer bu yanlışım devam ediyorsa bu yanlışı bilmem ve bu yanlıştan kurtulmam gerekiyorsa o yanlışımı da bana öğret ya rabbi! Bana öğret ki o yanlışı bir daha yapmayayım. Eğer o olmuş bitmiş bir yanlışın ağırlığıysa onu da hiç olmamış gibi mağfiret et, sil ya rabbi” demesi lazım.
Hiç kimsenin Allah’a gitmekten başka çaresi yoktur. Ona iman etmekten, onun rızasını, dostluğunu, cemalini istemekten başka gideceği bir yol yoktur. Ona gitmeyenler, gidemeyenler cehenneme yuvarlanır; çünkü gidecek başka yer yoktur.
Kendimizi hiç kandırmayalım. Böyle bir şeylerin peşine takılıp hayatımızı sarf etmeyelim, boş yere heba edip çöpe atmayalım, atmamamız lazım. Hayatımızı dünyaya, insanlara göre değil Allah’a göre yaşamamız lazım. Gözümüzü, gönlümüzü Allah’ın rızasından ayırmamamız lazım.
Eğer böyle olursa işte o zaman Allah’a kulluğu kabul etmişiz demektir. Yoksa nefsimize kul olmuşuz, nefsimizin peşinden gidiyoruz demektir. Kul kuldur, hiçbir şekilde kulluktan kurtulmaz, kurtulamaz. İnsan ya Allah’a kul olup diğer mahlûkata kul olmaktan kurtulur ya da nefsine, şeytana kul olur. İkisinden biridir, başka seçenek de yoktur.
Kendimize bir bakalım, hayatımızı neyin peşinden koşarak yaşıyorsak kulluğumuz onadır. Allah’ın rızasını gözeterek koşuyor, hayatımızı öyle yaşıyorsak, derdimiz Allah’ın rızası, Allah’ın dostluğu, Allah’ın cemaliyse Allah’a kul olmayı kabul etmişiz ve Allah yolunda yürüyoruz, demektir. Ölürsek Allah bizi bir veli gibi karşılar; çünkü o yolda, onun yolunda ölmüşüzdür.
Ama başka tarafa gidersek, istersek gece gündüz ibadet edelim, Allah yolunda yürümezsek eğer hesabımız çok çetin ve çok ağırdır. Daha doğrusu Allah’a iman etmemişizdir.
Benim bunu söylemiş olmam mutlaka bir sorumluluğu gerektirir. Allah benim bu söylediklerimin hesabını bana sorar. Eğer benim söylediğim doğru değilse bunun hesabını; “niye kullarımı böyle korkuttun” diye, bana sorar.
Biri Allah’ı kabul etmemişse âlemlerin rabbi olan Allah da onu kabul etmez. Allah kelamında; “o beni sevmiyorsa, o beni istemiyorsa, onun derdi benim rızamı kazanmak değilse, başka bir şeyi bana şirk koşuyorsa onu nasıl kabul edeyim!” der. Öyle söylüyor… “Böylesine saygısız, böylesine terbiyesiz, böylesine küstah birini kul olarak nasıl kabul edeyim! Nefsinin söylediğini, şeytanın verdiği vesveseyi ya da birilerinin söylediğini benim sözümün önüne koyuyor. Bu beni nasıl rab olarak kabul etmiş!” diyor. Bunları ben değil Allah söylüyor, ben de onun söylediğini söylüyorum.
Eğer biri Allah’ı kabul etmezse Allah da onu kabul etmez. Biri Allah’ın rızasını gözetmezse Allah da onu razı etmez. O kişi Allah’tan razı olunmayı bekleyemez. Bekliyorsa kendi kendine hayal kuruyor, demektir. Sen ki kısacık dünya hayatını ebedi bir hayata tercih edemedin! Allah’ın senin için tercih ettiğini sen kendin için tercih edemedin. Allah’ın senin için sevdiğini sen kendin için sevemedinse kendi kendine; “Allah beni cennete koyar” diye hayal kuruyorsun demektir.
İnsanın en kötü hali Allah’ı beğenmemektir, Allah’tan razı olmamaktır; yani Allah’ı e’âla olarak kabul etmemektir.
Rabbimizi e’âla olarak kabul edersek nasıl bir halde oluruz?
Şükür halinde oluruz. Allah’ın bize ikram ettiği her türlü nimetini görüp şükür halinde oluruz. Sevmediğimiz, beğenmediğimiz bir sıkıntı, bir hastalık olduğunda, bize bir musibet bela geldiğinde onu Allah’tan bilip sabrederiz. “Rabbim mutlaka gerekeni yapar” der ve buna iman ederiz.
Ama her birimiz kendimizi hesaba çektiğimizde rabbimizin nimetlerine karşı, ikramlarına karşı gerçekten şükürsüz olduğumuzu görürüz, nankörlüğümüzü görürüz. Allah; “dileyen şükretsin, dileyen küfretsin” “Dileyen iman etsin, dileyen kâfir olsun”710 dedi. Hiç fark etmez, tercih sizindir dedi. Öyle buyurdu… Şükürle imanı, nankörlükle küfrü bir araya koydu, “ikisi aynıdır” dedi.
Eğer biri Allah’a şükrediyorsa onun bir gönül sevinci, bir gönül muhabbeti vardır.
Böyle biri ne der? -“Rabbim benimle beraberdir, bana benden daha yakındır. Bütün varlığım onunla vardır, ben onunla diriyim, kendinden bana hayat vermiştir. Sıfatlarıyla, isimleriyle bana tecelli eden odur. Bendeki bütün sıfatlar ona aittir. O bana benden daha yakındır.” der.
Birine ya da bir şeye kulun kendisinden daha yakın ne vardır?
Onun hakikati vardır. İnsanın hakikati Allah’tandır.711 Allah öyle söyledi. Yetmedi… “Ne yana dönersen dön rabbinin veçhi ordadır”712 dedi. Ve sen her anda onunla muhatapsın. “Allah dilemeyince ağaçtaki yaprak düşmez”713 dedi. “Allah her şeyi bilendir. Açığı da gizliyi de bilendir.”714 “Göğe çıkanı da yere ineni de bilendir.”715 “Toprağın dibinde kaç tane habbe vardır, hangisi yeşerecek onu bilendir. Sadece yerin üstündekini değil” dedi.
Peki, Allah neyle biliyor?
Allah onu bizim bildiğimiz gibi değil, onu onunla biliyor. Allah bizi bütün mahlûkattan üstün tutmuşsa, şerefli kılmışsa, ekrem kılmışsa, kerim kılmışsa, en büyük ikramı bize yapmışsa, hadisi kutside buyurduğu üzere; “her şeyi senin için, seni de kendim için yarattım”716 demişse, bizim ne yapmamız lazım?
Allah ne yapmamız gerektiğini buyurdu ayeti kerimede; “De ki: namazım, kurbanım, hayatım ve ölümüm âlemlerin rabbi olan Allah içindir.”717 Bunu söylememizi istedi, böyle olmamızı istedi.
Bir de ne buyuruyordu; “de ki: Size tek bir nasihatim var; nerde olursanız olun, ister tek başınıza ister başkalarıyla beraber olun, Allah’ın huzurunda olduğunuzu unutmayın”718 dedi.
Allah unutulmaya gelmez. Unuttuğumuz anda Allah’tan mahrum kalırız. Peki, rabbimizi hatırlayınca bizde ne olması gerekir? -Hatırlayınca bizde şükür, hamd, muhabbet, aşk ve vecd halinin olması gerekir. Sen ki rabbinle berabersin, rabbinin huzurundasın. Senin her şeyi unutman gerekir, senin kendini unutman gerekir. Eğer Allah’ı razı edersen Allah da seni razı eder. Sen Allah’ı seversen Allah’ın sevgisine de layık olursun; ama sevmek, rıza ispat ister. İmtihan da bunun içindir. Allah kullarına kazanma imkânı tanıyor, “haydi, bana olan sevgini ispatla” diyor. Allah verdiği nimeti kulunun üzerinde görmek ister. En büyük nimet de iman nimetidir. O halde imanımızı üzerimizde göstermemiz lazım, imanımızın üzerimizde görünmesi lazım.
İman, Allah’ı sevmektir, her şeyden çok, canından da çok sevmektir. Âşık biraz vecd halinde olmalıdır. O aşkı, muhabbeti üzerinde göstermelidir. O muhabbeti üzerimizde gösterelim. Öyle ki iman nimetine, varlık nimetine şükretmiş olalım. Kendini bize tanıttığı için Allah’ın marifetine şükretmiş olalım. Yoksa bir avuç toprağa boğulursak, onun altında ezilirsek Allah’ın bizi bize tanıttığı gibi kendimizi tanımamış oluruz, kendimize hakaret etmiş, kendimize zulmetmiş, kendi kendimize hainlik yapmış oluruz.
Mesela bir örnek vereyim; sürekli ibadet halinde olan biri bütün ibadetleri yerine getirsin; ama şükürsüz olsun. Allah’a şükretmesin, rabbine karşı nankör olsun ve rabbinden razı olmasın. Allah’ın kendisine yaptığı muameleyi kabul etmesin, edemesin. Dili ne söylerse söylesin lakin gönlündeki hali böyle olsun. Başka biri de her türlü yanlışı yapsın ama rabbine karşı boynu bükük olsun, rabbinden razı olsun. Allah katında bunlardan hangisi kıymetli ve değerlidir?
Tabi ki imanlı olan; çünkü Allah’a şükür imanın yarısıdır, öteki yarısı da sabırdır. O ibadet edenin, ibadet ettiğini zannedenin imanı yoktur! Yani şükürsüz, sabırsız biri gece gündüz ibadet halinde olmuş olsa bile; o en kötü haldeki biri rabbinden razıysa, şükrediyorsa bilelim ki Allah katında üstün olan o şükredendir; çünkü o, rabbinin kudretini anlamış, kuvvetini anlamış, mülkün sahibi olduğunu anlamış ve Allah’ın muamelesine sabrediyordur, şükrediyordur. Böyle biri üstündür ve Allah’a da yakındır.
Nitekim Allah’a yakınlık iman ile, takva iledir. Allah’a isyan etmemekle, itiraz etmemekledir. Onun için şükürsüz biri nankör biridir. Sabırsız biri isyankâr biridir.
Söylemeyi kendime yakıştıramadım; ama söyleyeceğim. Biri şükretmiyor, sabretmiyorsa, gece gündüz ibadet halinde de olsa; o meyhanedekiler, gece gündüz içenler onlardan daha kıymetli, daha değerlidir. Yetmez, bir de bedenini satan kadınlar var ya işte onlar dahi böyle birinden daha iyidir. Yeminle söylüyorum daha iyidir.
Bununla ilgili Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir örnek veriyordu, buyurdu ki;
“Beni İsrail’den bir kadın vardı, âbid (ibadet ehli) bir kadın. Her ne olduysa eve kedisi bir zarar vermişti. O da kediyi bir odaya kapattı, kedi susuzluktan öldü. Bu kişi cehennemlik oldu. Sırf bundan dolayı cehenneme gitti”719 dedi.
Bir hayvana, kedisine merhamet etmediği için… Bu kedi meselesi değil yalnız! Bu kedi olur, inek olur, eşek olur o fark etmiyor. O kadının merhameti yokmuş ondan dolayı cehenneme gitti, dedi.
Buyurdu ki yine;
“Beni İsrail’den de bir kadın vardı, bedenini satarak geçinirdi. Bir yolculuk esnasında yolcular mola vermişti. Herkes kendisine kuyudan su çekip ihtiyaçlarını giderdi. Orda bir de köpek vardı. Köpek o kadar susamıştı ki ıslanmış kumları yalıyordu. Kadın bir şey bulamayınca ayakkabısını ve belinden de kuşağını çıkarıp, kuyudan su çekti ve köpeği suladı. Bu kadın, bedenini satarak geçinen bir kadındı ve Allah onun bu tavrından dolayı onu cennete koydu.”720
Yani önce iman…
O, Allah’ın bir mahlûkatına merhamet edip cennete gitti. Öteki, Allah’ın bir mahlûkatına merhamet etmediği için de cehenneme gitti. Demek ki önce birbirimize merhamet etmemiz lazımmış, merhamet…
Eğer biz; birini eleştiriyor, çekiştiriyor, kötülüyor, yeriyorsak, gıybetini, dedikodusunu yapıyor, ona iftira atıyorsak biz ona merhamet etmiyoruzdur. Biz ona küfrediyor, ona beddua ediyoruzdur; çünkü yaptığımız her gıybet, her dedikodu bir bedduadır.
Bu nedenle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;
“Gıybet, zinadan daha kötüdür”721 daha beterdir, dedi.
Doğru olsa bile birini çekiştirmek, yermek, küçümsemek, zinadan beterdir, dedi. Bir de gıybet ederken eğer bir fitneye sebep oluyorsak, Allah; “fitne adam öldürmekten deha beterdir”722 buyurdu.
Yani böyle biri cinayet işlemiş haberi yok, dedi.
Allah’ı, resulünü ve Allah’ın kelamını ciddiye alıyoruz. Gıybet etmekten kendimizi koruyor, muhafaza ediyoruz. Birilerini çekiştirmekten, küçümsemekten, gıybetini yapmaktan uzak duruyoruz.
Birileri bunu ibadet zannedebilir. Nitekim birileri bunu yaparken, ibadet mantığıyla yapıp diyor ki; “Allah’tan yana durmuşum, bu ibadettir.” Bunu ona kim söylüyor? -Şeytan söylüyor; çünkü şeytan dostlarına vahyeder.723 Şeytan ona diyor ki; “sen Allah’tan yana durmuşsun, onun için senin bu yaptığın ibadettir. Başkasına hakaret etmen, küfretmen, küçümsemen ibadettir.” diyor. Şeytan ona böyle söylüyor. O da bu haliyle mü’min, Müslüman olduğunu zannediyor. Hatta kendini bir de en önde zannedip bu haliyle başkalarına da yol göstermeye çalışıyor. “Ben doğru yapıyorum hadi siz de gelin bana uyun.” diyor.
Bir daha söyleyeyim; Kim Allah’ın kullarına, mahlûkatına merhamet ederse Allah’ın rahmetini hak eder. Allah da ona, o mahlûkata nasıl muamele etmişse öyle muamele eder, rahmet eder. Kim onun kullarına, mahlûkata ikram ederse ikramı hak eder. Ona karşı yanlış yapıp suç işlediklerinde affederse onun da işlediği suçu Allah affeder. Kim de Allah’ın kullarına yardım ederse, destek olursa, sıkıntısını giderirse Allah da onun sıkıntısını giderir.
Ama kim bunları görmezden gelirse Allah ne buyurdu;
“Kim ayetlerimizi unutursa, bizi unutursa biz de (Kıyamet Günü) onu unuturuz.”724 Kim bunu yok sayarsa, “beni ilgilendirmez” derse Allah da onu yok sayar.
Onun için ne buyurdu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Kıyamet Günü bir kulu huzura getirip hesaba çekerler. Allah ona buyurur ki; ‘ben açtım sen beni doyurmadın, suya ihtiyacım vardı sen bana su vermedin, elbisem yoktu sen beni giydirmedin, hastaydım sen beni ziyarete gelmedin.’ Kul diyecek ki; ‘ya rabbi sen bunlardan münezzehsin. Niye beni böyle hesaba çekiyorsun?’ Allah da buyurur; ‘Ben sana imkân verdim, imkânın varken falan kulum hastaydı onu ziyaret etmedin. Falan kulumun elbisesi yoktu onu giydirmedin. Falan kulum açtı sen onu doyurmadın. Falan kulumun suya ihtiyacı vardı ona su vermedin. Sen bilmez misin ki ben kulumla beraberim. Ona yapsaydın bana yapmış olurdun.’725 İşte Allah’ın kuluna verdiği kıymet değer budur, Allah her anda kuluyla beraberdir. Allah, kullarını kendisiyle birleyip; “ben oyum, ona yapsaydın bana yapmış olurdun” diyor.
Kul bu şerefi anlamalıdır. Allah’ın kendisine verdiği bu değeri, bu şerefi kabul etmelidir. Diğer kullara da bunu vermelidir. İnsan kendisine bu şerefi, bu değeri vermeyince başkasına da veremez.
Biri bir kulun kalbini kırdığında, isterse o gayrimüslim olsun; o, Allah’ın kuludur. Hiç kimsenin bir başkasının hesabını görme hakkı yoktur. Kimse böyle bir hakka sahip değildir. Allah hiç kimseye böyle bir hakkı tanımaz. Biri bir kulun kalbini kırarsa o kalpten Allah’ın gazabını alır, bir kulun kalbini sevindirirse de o kalpten Allah’ın sevgisini kazanır. Allah’ın âdeti böyledir, ölçü böyledir.
Ya doğru yaparız, Allah’ın bizden istediği gibi yapar öyle olmaya çalışırız ya da kendi kendimize bir din üretir, kendi kendimize hayal kurarız. Cennetin hayalini kurarız.
Sadece doğru yerde olmak hiç kimseye hiçbir şey kazandırmaz. Doğru yerde doğru yapman lazım. Doğru yerde doğru yapmıyorsan bir şey kazanamazsın. “Herkese çalışmasının karşılığı vardır”726 buyurdu. Yani “kim eliyle neyi kazanmışsa ona o vardır” buyurdu.
Nasrettin Hoca için anlatırlar; eskiden köy yerinde taştan oyma şeyler vardı, içinde bulgur döverlerdi. Bulguru iki kişi döverdi, biri kaldırınca öteki de tokmağı indirirdi. İki kişi böyle çalışırken,
Başka biri gelip dedi ki;
- Ben de dövmek istiyorum.
Bunlar para karşılığı bulguru dövüyorlarmış… O ikisi;
- Yok demişler ancak bize yeter. Zaten fazla bir şey kazanmıyoruz.
O iki kişi bulguru döverken o da onların yanında durmuş, bir yere gitmemiş seyretmiş onları. Bunlar bulguru dövüp işi bitirmişler. Paralarını aldıklarında ise o üçüncü adam;
- Ben de sizin ortağınızım, ben de buradaydım. Siz tokmağı kaldırıp indirirken ben de “hah, hıh” deyip size destek verdim, demiş.
Bunlar olmaz deyip tartışmışlar. Sonra hocaya gidip ona durumu anlatmak için hocanın yanına varmışlar.
Çalışan iki kişi;
- Bu çalışmadı, hiç bir şey yapmadı. Biz ona sen burada bekle, demedik ama bekledi, adam biz tokmağı indirip kaldırırken “hıh, hah” dedi. Şimdi ortağımız olduğunu söylüyor. Yorulan biziz, ortak olmaya çalışan budur demişler.
Nasrettin Hoca da;
- Kaç para aldınız verin bakalım o parayı demiş. Adamlar aldığı parayı Nasrettin Hoca’nın eline koymuşlar. Nasrettin Hoca da eline alıp sallamış. Adama demiş ki;
- Sen paranın sesini duyuyor musun?
Adam;
- Evet, duyuyorum, demiş.
Hoca;
- İyi dinle, bir daha sallıyayım. Ses geliyor mu, demiş.
Adam da;
- Evet, geliyor deyince.
Adama;
- Senin alacağın sadece bu paranın sesidir, alacağını aldın hadi git, demiş.
Niye anlattım bunu?
Yani bir yerde bulunuyor sadece “hıh, hah” yapıyorsak bilelim ki bir şey kazanmayız. Cennetin kokusunu, Allah’ın rızasının kokusunu bile alamayız. Çalışan kazanır, yapan kazanır, elinden geleni yapan, çabasını gayretini sarf eden, kazanır. Yoksa kuru kuruya; “böyle gelmiş gitmiş, ben de ordayım, ben de hıh yapıyorum” demekle bir şey kazanamayız. Alacağımız; nimetin sadece sesi olur, başka bir şey değil! O da hiçbir işe yaramaz.
Ayeti kerimede Allah öyle buyuruyordu; “Kıyamet Günü en çok hüsrana uğrayanlar doğru yaptığını zannedip yanlış yapanlardır.”727 Çünkü onlar amellerinden dolayı bir karşılık bekliyorlar.
Niye böyle?
Bunun nedeni onlar iman etmemişler, iman nedir anlamamışlardır. Onlar rablerini razı etmek için çaba gayret sarf etmemişler. Böyle bir dertleri olmamış, Allah’ın sevgisine karşılık vermemişler, böyle içten, yürekten Allah’a dönüp “ya rabbi ben de seni seviyorum” dememişler, diyememişlerdir. Bu yüzden böyleleri doğru yaptığını zannedip yanlış yaparlar ve Kıyamet Günü en çok onlar hüsrana uğrar.
Nasıl ki çocuğumuz bizi sevmezse, bizi büyük olarak kabul etmezse, bizi dinlemezse, başkalarını bize tercih ederse biz onu evlatlıktan reddederiz. Hal böyleyken Allah bizi nasıl kul olarak kabul eder! Eğer biz başkalarını, başka şeyleri Allah’tan büyük kabul etmişsek, onun sözünü dinlemişsek, onları Allah’ın önüne koymuşsak, Allah’tan çok onları sevmişsek Allah bizi bu halde nasıl kul kabul eder! Bu akıl işi değildir, bu mantık işi değildir. Bu, aklını kullanmak değildir!
Allah hepimizi e’âla olan rabbimize iman edenlerden eylesin! Rabbimizi e’âla olarak bilenlerden eylesin! Her konuda onun e’âla oluşuna iman edenlerden eylesin!
Allah hepinizden razı olsun.
