47.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sını, güzel fiillerini öğrenmeye, Allah’ın her anda bize güzel fiilleriyle muamelede bulunduğunu ve bizimle muhatap olduğunu anlamaya çalışıyorduk. Allah’ın her muamelesi mutlaka onun rahmetinden ve kuluna olan sevgisindendir. Bu yüzden sohbetlerimizin adına “Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sı ve Aşk Sohbetleri” demiştik.
Hamd olsun, Allah nasip etti El Efâlu’l Husnâ sohbetlerimizin iki cildini de tamamladık. Şimdi yapacağımız sohbetler Nüzul Sırasına Göre Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sı ve Aşk sohbetlerini bu ciltle tamamlayacağız inşallah.
Allah’ın fiilleri isimlerinden, isimleri de Allah’ın zatından tecelli eder. Onun için Allah’ın fiillerini anlamadan esmasını, esmasını anlamadan da zatını anlamak mümkün değildir. Bizim de rabbimizi tanıyabilmek için öncelikle Allah’ın fiillerini; yani Allah’ın, kullarına, varlığa nasıl muamelede bulunduğunu ve Allah’ın fiillerinin nasıl tecelli ettiğini öğrenmemiz gerekir.
El Efâlu’l Husnâ sohbetlerimizin ikinci cildinde en son âtâ “verdi” fiilini kısaca anlatmıştık. Bu sohbetimizde ise fetene “imtihana tabi tuttu” fiilini, ardından e’taullah “Allah ihsan etti, ikram etti, verdi, verir, verecek” fiillerini anlamaya çalışacağız inşallah.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Allah imtihana tabi tutar.
İmtihan; kelime manası itibariyle fitne demektir. Fitne, Türkçe’de anlaşıldığı gibi kötü anlamda değildir. Arapça’da imtihan manasına gelir.
Va´lemû ennemâ emvâlukum ve evlâdukum fitneh:2 “Bilin ki mallarınız ve çocuklarınız (sizin için) ancak birer imtihandır (fitnedir).” Allah bu âyette fitne kelimesini kötü anlamda değil, “sizi çeken, cezbeden” manasında; yani güzel anlamda kullanmıştır.
Allah, kulunu imtihana, fitneye tabi tutar. Allah, kulunu hem musibetlerle, sıkıntılarla, belalarla hem de hayırla, malla, evlatla, ikramla imtihana tabi tutar. İmtihan; kazanma imkânı olduğu için Allah, kulunu ister musibetle, belayla, yoklukla, hastalıkla, dedikoduyla, iftirayla, isterse de malla, mülkle, sağlıkla, afiyetle, mevkiyle imtihana tabi tutsun hiç fark etmez, sadece kazanması için imtihana tabi tutar.
Allah hem nimet olan hem de musibet olan imtihanlar karşısında kuluna ne yapması gerektiğini beyan etmiş ve peygamberlerden, salih kullarından örnekler verip hem kazananları hem de kaybedenleri kuluna tek tek anlatmıştır. Öyle ki kul imtihanlar karşısında ne yapması gerektiğini bilsin ve kazansın; çünkü insan kazanmak için ne yapması gerektiğini bilmese kaybeder.
İmtihanı, Allah’ın fiilini, muamelesini anlamayan bir insanın doğru yapma niyeti de imkânı da olmaz. Her ne kadar niyeti doğru yapmak olsa bile rabbinin muamelesini, muradını anlamadığı için yine yanlış yapar. Zaten birinin niyeti, rabbinin rızasını kazanmak, rabbinin emrettiği, sevdiği gibi yapmak olmazsa niyeti düzgün olmadığı için ne yaparsa yapsın kaybeder. Bununla ilgili olarak Allah âyet-i kerimede “(o gün) onun (Allah’ın) yanında hiçbir kimseye verilecek bir nimet yoktur. E’âlâ (yüceliği anlaşılamayacak kadar büyük) olan rabbinin vechini (cemâlini ve rızasını) isteye(rek gerekeni yapa)n müstesna!”3 Allah’ın rızasını gözeterek yaptığınız işlerden başka hiçbir işiniz nimete, teşekküre, ikrama layık değildir, buyurmuştur. Bu durumda kazanmayı istiyorsak öncelikle niyetimiz düzgün olmalıdır. Niyetimizin düzgün olabilmesi için de rabbimizin bizden ne istediğini ve ne yapmamız gerektiğini bilmemiz lazım ki Allah’ın razı olduğu gibi doğru yapabilelim.
Evet, Allah her şeyle ve her anda imtihana tabi tutar. “Muhakkak ki senin rabbin fââldir (her anda hükmünü icra edendir), dilediği her şeyi yapandır.”4 Allah her anda bütün varlığa, mahlûkata bir muamelede bulunur; ama Allah’ın bize nasıl bir muamelede bulunduğunu ve Allah’ın o muameledeki muradının ne olduğunu anlamaya çalışacağız ki her anda imtihanda olduğumuzu bilip güzel yapabilelim ve rabbimizle beraber olabilelim.
Hiçbir anımız onsuz değildir. Allah her anda bize bir muamelede bulunur. Allah âyet-i kerimelerde “andolsun ki insanı biz yarattık ve nefsinin ona ne vesvese verdiğini biliriz; çünkü biz ona (hayat veren) şah damarından (ve kendi varlığından) daha yakınız.”5 “Nereye dönerseniz (dönün) Allah’ın vechi (zatından tecelli eden El Esmâu’l Husnâ’sı) oradadır.”6 “Göklerde ve yerde bulunanlar, (hepsi ihtiyaçlarını) ondan ister. O (da rahmetiyle onların ihtiyaçlarını karşılamak için) her gün (ve her an, her şeye müdâhil olup tecelli ederek yeni) bir yaratmadadır.”7 O her an bir şe’endedir. “Bilin ki şüphesiz Allah, (dünyada kuluna yakınlığını tattırmak ve hakkı gönlüne vahyetmek için) kişi ile kalbi arasına tecelli eder.”8 “Üç kişinin gizli konuştuğu yerde dördüncüsü mutlaka odur. Beş kişinin (gizli konuştuğu yerde) altıncısı mutlaka odur. Bundan daha az veya daha çok olsunlar (ve her) nerede bulunurlarsa (bulunsunlar) mutlaka o, onlarla beraberdir”9 buyurmuştur.
Gördüğümüz gibi Allah ile olmadığımız tek bir anımız bile yoktur. Her anda Allah ile muhatabız ve Allah’ın her anda bizim için bir fiili tecelli eder. Eğer her anda onunla muhatapsak rabbimizi unuttuğumuz anda ondan yüz çevirip başka tarafa dönmüş ve kaybetmişiz demektir.
Rabbimizden başka bir tarafa dönmemek için bir an bile Allah’ın huzurunda olduğumuzu, onun her anda bize bir muamelede, tecellide, fiilde bulunduğunu unutmamamız ve bütün çabamız, gayretimizle rabbimizi, onun muamelesini, muradını anlamaya çalışmamız lazım. Aksi hâlde rabbimizi ciddiye almış olmaz ve kaybetmiş oluruz.
Evet, ister nimet ister musibet olsun, Allah bütün kullarını imtihana tabi tutar, dolayısıyla kul için her an bir imtihandır. “İnsan, ne zaman rabbi kendisini imtihan edip böylece ona ikramda bulunsa ve ona nimet verse, ‘rabbim bana ikram etti’ der. Ne zaman da onu imtihan edip rızkını daraltsa, ‘rabbim (beni önemsemedi ve) bana ihanet etti’ der.”10 Ne yaşarsak yaşayalım her şeyimizi Allah’tan bir imtihan olarak bilmeli ve imtihanın da kazanma imkânı olduğunu unutmamalıyız. Bu her an için böyledir. Her anda Allah ile olduğumuzu unutmazsak rabbimizi ciddiye almış, onun huzurunda durmuş, kul olduğumuzu ve rabbimizin de âlemlerin rabbi olan Allah olduğunu kabul etmiş oluruz.
Bütün imtihanlar Allah’ın, kuluna “seni seviyorum” demesidir. Allah, imtihanlarla kuluna “seni seviyorum ve sana kazanma imkânı veriyorum, haydi, kulum sen de güzel yap. Nimet geldiğinde hamd et, şükret, şükrün gereğini yerine getir. Sana verdiğim nimeti emrettiğim, sevdiğim gibi harca, onunla benim rızamı, sevgimi, ebedi hayatını kazan. Bir musibet geldiğinde sabret, bana tevekkül et, isyan etme, itiraz etme, boynunu bük. Ben seni o musibetle temizliyor, tezkiye ediyorum. Sana öğretiyor, seni büyütüyor, kendime çekiyorum” buyurur. Kul imtihanı böyle anlamadığı müddetçe yaşadığı imtihanlarda rabbine itiraz eder, isyan eder, feryad eder ve “neden böyle yaptın” der. Bu sözü karşılaştığı musibetin vesilesi olarak kime söylerse söylesin öncelikle vesilenin sahibine, rabbine söylemiştir.
“O (Allah), yaptığından dolayı sorgulanamaz, onlar ise sorguya çekileceklerdir.”11 Allah kendisine hesap sorulamayandır. Hiç kimse bir fiilinden, kullarına yaptığı muameleden dolayı Allah’a hesap soramaz; ama Allah, insanları fiillerinden, işinden, yaptığından, ağzından çıkan her kelimesinden hesaba çeker.
Fââl olan Allah’tır. Allah dilemezse kul bir fiili işleyemez; fakat Allah, kuluna irade vermiş, tercih etme hakkı vermiştir. Bununla beraber fiillerini nasıl işlemesi gerektiğini de peygamber ve kitap gönderip örneklerle bir bir kuluna öğretmiş sonra da ona “haydi, kulum, sen de peygamberler gibi yap, peygamberlere tabi olup benim rızamı, ebedi hayatını kazan, müjdelediğim kulların yaptığı gibi yap, sakın kaybedenler gibi yapma” demiştir. Buna rağmen biri güzel yapıp kazanamazsa bu fiillerinden kendisi sorumlu olur; çünkü kendisi güzel yapmamayı tercih etmiştir.
Allah Kur’ân’da kazananlarla beraber bir de kaybedenleri; kaybedenlerin neden, hangi fiili işlediklerinden dolayı kaybettiklerini, Allah’ın hangi emrine ters düştüklerini, rablerini nerede dinlemediklerini, ciddiye almadıklarını tek tek açıklamış ve kullarına yolu göstermiştir. Bizim de nasıl faal olmamız ve her anda rabbimizin rızası peşinde koşmamız gerektiğini rabbimizin kitabından öğrenmemiz lazım. Allah âyet-i kerimelerde “Allah’a firar edin.”12 “Rabbinizden bir mağfiret olarak, genişliği gökler ve yer (kadar) olan muttakiler (Allah’a karşı kulluk sorumluluğunu bilip yerine getirmeye çalışanlar) için hazırlanmış cennete koşun!”13 “Çalışanlar böylesi (bir kurtuluş ve saadet) için çalışsınlar”14 buyurmuştur. Allah bize nasıl faal olmamız gerektiğini öğretiyor. Biz de Allah’ın öğrettiği gibi yapar, Allah’a firar etmek için çalışır, ebedi hayatımızı kazanmak için çabamızı, gayretimizi gösterirsek Allah’ın beyan ettiği gibi faal olmuş ve kazanmış oluruz.
Allah bütün kullarına kazanmaları için her anda imkân verir. Bu nedenle insanın imtihan olmayan hiçbir anı yoktur. Aynı şekilde herkes aslında imtihanlar karşısında nasıl kazanması gerektiğini de bilir.
Nasıl?
Allah, kuluna rûhundan nefhetmiş ve El Esmâu’l Husnâ’sıyla tecelli edip fıtratına güzelliği, hayrı yazmıştır. Bununla beraber Kur’ân’ı da onun gönlüne, fıtratına yazmıştır. İstisnasız herkesi Allah bu fıtratta yaratmıştır; yani güzellik her yönüyle kulun fıtratında mevcuttur. Bundan dolayı kul her imtihan karşısında güzelliğin ve çirkinliğin, imanın ve küfrün ne olduğunu bilir. Yeter ki rabbine karşı ciddi olsun, samimi olsun, rabbini anlamaya, tanımaya, onun rızasını, ebedi hayatını kazanmaya, başka şeylerden ya da başkalarından etkilenmeden kendi kendisi olmaya çalışsın, “başkaları ne der” demekten kurtulup “rabbim ne der” desin ve gönlüne dönüp baksın mutlaka imtihanlar karşısında ne yapması gerektiğini, ne yaparsa güzel, ne yaparsa çirkin olacağını bilir.
Mesela; Allah âyet-i kerimede “Allah, size (yaratılıştaki fıtratınız gereği) imanı sevdirdi ve onu kalplerinizde süsledi. Küfrü, fıskı ve isyanı da size çirkin gösterdi”15 buyurmuştur. Kul hem imanı, güzelliği hem de küfrü, fasıklığı bilir, bu nedenle insanın gönlü iman ile küfrü rahatlıkla ayırt edebilir. Bunu kuluna öğreten Allah’tır. O zaman hiç kimse ne yapacağı konusunda “ben bilmedim, anlamadım” diyemez.
En basitinden biri insanlara muamele ederken kendisine nasıl muamele edilmesini, davranılmasını, kendisiyle nasıl konuşulmasını istiyorsa insanlara da öyle muamele etmelidir. Böyle yapınca doğru yapmış, güzel yapmış olur. Bu bakışla düşündüğümüzde güzelin, doğrunun ne olduğunu bilmeyen hiç kimse yoktur.
Manevi olarak kaybedenler; dünyanın, malın, mevkinin, makamın hesabını yaptıkları, başkalarının aklıyla, fikriyle hareket edip düşündükleri, kendi kendileri olamadıkları için kaybetmiştir. Böyleleri “örf” der, “âdet” der, “moda” der, “herkes şöyle yapıyor, biz böyle yaparsak insanlar ne der” deyip topluma uyar ve yaşadıkları toplumun içinde kaybolurlar; çünkü kendilerini başka şeylere kaptırmış ve akıllarını kullanmayıp sürü mantığıyla hareket etmiştir; yani kendilerini kaybetmiştir. Mü’min ise feraset sahibidir, basiret sahibidir. Her koşulda yalnız Allah’ın nûruyla bakar, “rabbim ne der” deyip Allah’ın emrettiği, sevdiği gibi düşünür, konuşur, hareket eder, böyle olunca da tabi tutulduğu imtihanlarda kazanır.
Demek ki insan nasıl kazanacağını ve nasıl kaybedeceğini kendi üzerinden biliyormuş! Bu yüzden kazananlar da kaybedenler de kendi tercihlerinden dolayı kazanmış ya da kaybetmişlerdir.
Evet, Allah’ın “imtihana tabi tuttu” fiilini kısaca anlamaya çalıştık. İnşallah bu vesileyle her anda rabbimizle muhatap olduğumuzu, rabbimizin bize devamlı muamelelerde bulunduğunu anlar, hayatın kazanma imkânı olduğunu bilerek yaşar ve tabi tutulduğumuz imtihanlara Allah’ın sevdiği, razı olduğu gibi karşılık verir, kazanırız.
Şimdi de Allah’ın e’taullah “Allah ihsan etti, ikram etti, verdi, verir, verecek” fiillerini anlamaya çalışalım inşallah.
Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sını âyetlerle anlatmaya çalıştığımız için söylediğimiz her cümle mutlaka bir âyete dayanır; çünkü kendini en güzel, en doğru şekilde tanıtan Allah’tır. Biz de rabbimizi, onun fiillerini, güzelliğini, rabbimizin anlattığı şekilde anlamaya, öğrenmeye çalışıyoruz.
E’taullah “Allah verdi, verir, verecek” manalarına gelir. Allah’ın bütün fiilleri esmasından, esması da zatından, aşktan, muhabbetten tecelli ettiği için Allah her ne verirse versin sevdiği için vermiştir.
Peki, Allah bize neler vermiştir?
“(Resulüm!) De ki: Sizi yaratan, size kulaklar, gözler ve kalpler veren odur. Ne kadar da az şükrediyorsunuz!”16 Allah bizi yaratmış, suretimizi güzel yapmış,17 düşünmemiz, şükretmemiz, kazanmamız için bize kulaklar, gözler, kalpler vermiştir.
Bize varlığından varlık vermiş, hayat vermiş, rûhundan nefhetmiş, bir de kemale erelim, Hz. İnsan olalım, varlığımızı tadalım diye bizim için bir imtihan sahnesi yaratıp kazanmamız için bize imkân vermiştir. Yetmez, bize imtihanlar karşısında tercih etme hakkını vermiştir. Yapılan bir hayra, güzelliğe en az bire on vermiştir. Bu yüzden de “kim bir güzellik yaparsa ona mutlaka bire en az on veririm”18 diye vaatte bulunmuştur.
Allah bir de aklını, iradesini kullanan, “rabbim Allah’tır” diyen, rabbine karşı nankörlük yapmayan, rabbinin verdiğini inkâr etmeyen, yok saymayan, rabbinden yüz çevirmeyen kullarına rızasını, cemalini, ebedi bir hayatı, cenneti verecek.
Her bir kul, Allah’ın kendisine neler verdiğine bakmalıdır, bakınca şükreder. Bakınca rabbinin nimetlerini, kendisine muamelesini, kendisini nasıl sevdiğini, nasıl rahmet ettiğini, nasıl ikramda bulunduğunu görür ve anlar. Diğer bir ifadeyle rabbini rahmetinin, muhabbetinin tecellisiyle görüp şahid olunca, rabbiyle muhatap olunca rabbinin kendisine neler verdiğini görür. Rabbinin kendisine neler verdiğini gördüğünde ise rabbini kendi üzerinden ve fiillerinden tanımış olur.
Evet, Allah verir, Allah vermiştir, Allah verecek, buyurdu. Her neyimiz varsa onu bize Allah vermiştir, varlığımızı da bize o vermiştir. Hem zahiri hem manevi olarak neye sahipsek istisnasız hepsi bize Allah’tan saf ikramdır; çünkü varlığımızı kazanmak için bir çabamız, gayretimiz olmamıştır. Varlığımızı tamamen Allah bize vermiş, ikram etmiştir.
Allah bize “kendi varlığına sahip çık. Sana verdiklerime karşılık yapman gereken şey; bana şükretmen, hamd etmendir. Beni bilmen, tanıman, sana verdiğim şerefi taşıman, benimle beraber olman, bana ve sana verdiklerime karşı nankörlük yapmamandır. ‘Kazandıklarımı bilgimden, aklımdan dolayı kazandım’ dememendir. Her şeyi benim sana ikram ettiğimi bilip bana şükretmen, teşekkür etmendir” buyuruyor.
Allah âyet-i kerimede “(ey mü’minler) onunla yapmış olduğunuz bu alışverişinizden dolayı sevinin”19 buyurur. Allah bize nasıl bir ikramda bulunursa bulunsun hepsi bizim için ayrıca bir nimettir, kazanma imkânıdır; çünkü Allah hepsini kendisiyle ticaret yapmamız, alışveriş yapmamız için bize ikram etmiştir. Biz de Allah ile alışverişimizi onlarla yaparız.
Allah ile alışveriş yapmak nasıldır?
Allah bize her ne ikram etmişse onu Allah yolunda Allah’ın emrettiği, sevdiği gibi harcadığımızda Allah bize en az bire on, bire yüz, bire yedi yüz ya da bire hesapsız verir.20 Yaptığımız her bir güzelliğe karşı Allah’ın bize ikramı en az bire ondur. Böyle olunca Allah için yaptığımız her şeyde Allah ile alışveriş yapmış oluruz.
Allah, yaptıklarımıza karşılık neye göre bize bire yüz, bire yedi yüz veya bire hesapsız verir?
Kul hayatını yaşarken malıyla ve canıyla Allah yolunda cihad ettiğinde Allah onun imanına göre bire yüz, bire yedi yüz ya da bire hesapsız verir. Bu nedenle ameller kulun imanına, gönlündeki aşkına, muhabbetine, Allah’a olan samimiyetine göre değer, kıymet alır. Mesela; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabeleri için “insanlardan herhangi biri Uhud Dağı kadar altın sadaka verse benim sahabem ise bir avuç arpa sadaka verse sahabemin verdiği bir avuç arpa Allah katında diğerlerinin verdiği Uhud Dağı kadar altından daha eftaldir”21 buyurmuştur. İşte, bu onların gönlündeki imandan, samimiyetten, ihlastan dolayıdır.
Yaptığını saf Allah rızası için yapan bir kulun ameli farklı, niyetinin içine yüzlerce şey katarak, türlü türlü hesaplarla amelde bulunan bir kulun ameli, hayrı farklıdır. Allah da insanlara verirken gönüllerindeki imana, samimiyete göre verir, ikram eder.
Evet, Allah verdi, verir, verecek, fiillerini anlamaya çalışıyorduk. “(Unutmayın!) Son da ilk de (âhiret de dünya da) Allah’ındır.”22 Neyi istiyorsan Allah’tan iste; çünkü dünyayı da ahireti de verecek olan sadece odur.
Kulun bir de rabbini, rabbinin rızasını, yakınlığını, dostluğunu, cemalini istemesi vardır ve bunlar cennetin de üzerindedir. Allah cennetteki nimetleri sayarken “(resulüm!) de ki: Size bunlardan daha da hayırlısını haber vereyim mi? (Allah’a karşı) Takvâ sahibi olanlar (kulluk sorumluluğunu bilip yerine getirmeye çalışanlar) için rableri katında içinde ebedi kalacakları, altlarından ırmaklar akan cennetler, tertemiz eşler ve (hepsinin üstünde de) Allah’ın rızası vardır. Allah, kulları(nı) hakkıyla görendir”23 buyurmuştur. Allah’ın rızası, sevgisi, yakınlığı hem dünyadaki hem de ahiretteki nimetlerin üzerindedir. İnsan için asıl nimet de; rabbinin rızasını, yakınlığını, dostluğunu, cemalini kazanmasıdır.
Allah, insanın sahibidir ve insana rûhundan nefhetmiştir. İnsana nefhedilen rûh; rabbine âşıktır, bu yüzden sadece rabbini ister. Rabbini istediği için de ondan başka hiçbir nimetle mutmain olamaz. Ona bütün dünyayı da cenneti de versen eğer verdiğin şeyde Allah’ın rızası, cemali, yakınlığı, selamı, sohbeti yoksa rûh asla mutmain olamaz. İşte, kul kendini tanıyınca böyle bir iman kazanır ve rabbinden başka hiçbir tarafa dönüp bakamaz.
Aslında bütün insanlar farkında olsa da olmasa da fıtrat itibariyle rabbini ister ve bu, insanın elindeki bir şey değildir. Bir insana bütün dünyayı bile versek o kişi nihayetinde dünyanın fani olduğunu bilir ve onunla mutmain olamaz; ama kendini hakikatinden, rabbinden perdeleyince, rabbini, ahireti, ölümü yok sayınca dünyaya, mevkiye, makama dört elle, bütün gönlüyle sarılır, bunun sonucunda da onlarla sevinir, mutlu olur, mutmain olur; çünkü rabbini, hakikatini, ahireti yok saymış ve bir avuç toprağa minnet edip çamura bulanmıştır. Biz de bu duruma düşmemek için rabbimizden başka tarafa dönmemeli ve en büyük nimeti; yani rabbimizi, rabbimizin yakınlığını, rızasını, sevgisini istemeliyiz.
Evet, Allah, kuluna verdiklerini kul onlarla ahiretini kazansın diye vermiştir, dedik. Bir de Allah kime her ne vermişse onu yalnızca verdiğiyle imtihana tabi tutar ve yalnızca ondan hesaba çeker. Mesela; Allah âyet-i kerimede mü’minleri, muttakileri anlatırken “(onlar) kendilerine verdiğimiz rızıktan (Allah yolunda) infak ederler”24 buyurmuştur. Kul, Allah’ın kendisine verdiklerini Allah yolunda infak etmelidir ki onunla ahiretini kazanabilsin. Kulun elindekiler ister az, ister çok olsun veya kul ister zahiri olarak en yüksek makamda isterse de en aşağıdaki makamda olsun hiç fark etmez, herkesin imtihan esnasında kazanma imkânı aynıdır. Allah, kuluna nasıl bir fiilde bulunması gerektiğini en ince ayrıntısına kadar zaten öğretmiş, anlatmıştır. Kulun da yapacağı şey; elindekilerle Allah’ın razı olacağı fiilde bulunmasıdır. Yaşadığı yerde ve yaptığı işte Allah’ın rızasını gözetip ebedi hayatının hesabını yaparak hareket etmesi, düşünmesi ve amel işlemesidir.
Allah, kulundan güzel yapmasını, doğru yapmasını istiyor. Güzel yapmak hayatın gayesidir. Allah âyet-i kerimede “o, hanginizin daha güzel amel edeceğini imtihan etmek için ölümü ve hayatı yaratmıştır”25 buyuruyor. İmtihan da bütünüyle güzel yapma, doğru yapma, Allah’ın emrettiği, sevdiği gibi yapma imkânıdır.
Evet, Allah verir, ikramda bulunur, karşılıksız verir. Kul ikrama, nimete layık olmasa bile Allah kuluna verir, ikram eder. Nimet gelmeden kulun şükretmesi mümkün değildir. Allah da kulu henüz nimete layık olmadan ona verir ki kul nimetin gereğini yerine getirip şükretsin. Bu bütün nimetler için geçerlidir. Kul, Allah’ın kendisine verdiklerine şükrederse Allah ona nimetini arttırır. Şükretmezse o zaman da Allah ondan nimeti alır, bu da kul için azap olur. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede “hatırlayın ki rabbiniz size, ‘eğer şükrederseniz muhakkak size (olan nimetimi) arttırırım ve eğer nankörlük ederseniz hiç şüphesiz azabım çok şiddetlidir’ diye duyurmuştu”26 buyurmuştur. Nimet denince sadece zahiri nimetleri anlamak ahirete iman etmemektir. Kul için asıl nimet Allah’tır, Allah’ın yakınlığıdır, muhabbetidir. Kul da en çok bu nimetlere şükretmelidir.
Allah bir de tecellisinden verir. Allah, kuluna rûhundan nefhetmiştir dolayısıyla zatından tecelli edip aradaki perdeyi kaldırır ve kuluna tecellisinden, rahmetinden verir. Kulun, Allah’ın rızasını gözeterek işlediği her fiilde Allah’ın o fiille ilgili isminin bir tecellisi vardır. Kul da o fiili işleyince Allah ona mutlaka o fiille ilgili isminden verir. Mesela; rahmet etmek Allah’ın Rahîm ismiyle ilgili bir fiildir. Kul birine rahmet ettiğinde Allah ona Rahîm isminden verir. İkram ettiğinde Kerîm isminden verir. Affettiğinde Afuvv isminden, sevdiğinde ise Vedûd ve İlâh isimlerinden verir.
Allah, kuluna verirken önce kendinden saf ikram olarak verir sonra kul çabasını göstererek kazanır; ama burada unutmamamız gereken bir şey vardır. Kul çabası, gayretiyle dahi olsa dünyaya ait neyi kazanırsa kazansın onları yine kendisi kazanmamıştır. Allah bir imtihan olarak onları kuluna vermiş ve kazansın diye kulunu onlarla imtihana tabi tutmuştur.
Allah, kulun duasına icabet eder. Kul neyi isterse istesin Allah mutlaka kulunun duasını kabul eder; çünkü insan bir şey isterken öncelikle kendisi için hayırlı olduğunu düşündüğü şeyi ister, kendisine hayır getirmeyecekse onu istemez. Allah da kulun istediği şey kendisi için hayırsa ona istediğini hemen verir ya da hemen vermez sonra verir. Eğer istediği şey kendisi için hayır olmayacaksa bu defa Allah istediği şeyi kuluna vermez ve onu isteğinden korur. Böyle olunca da Allah her hâlükârda kulunun duasını kabul etmiş olur.
Allah, kuluna ikram etmeyi, vermeyi sever. Bununla beraber kuluna en büyüğünü, en güzelini, en sevdiğini ikram etmeyi sever ve kuluna onu verir; ama kul, rabbini, kendini, ebedi hayatı anlamayınca, kendini ahiretten perdeleyip dünyayı tercih edince “rabbim bana dünyalık olarak şunu versin, bunu versin” der. Tıpkı çocuklar gibi küçücük şeylerle gönlünü meşgul eder ve dünyalık olanları ister. Oysaki Allah, kul için ebedi bir hayat, bitmez, tükenmez bir nimet ve bir saltanat hazırlamıştır.
Kul en fazla cennetteki nimetleri anlar, hatta onu bile tam anlayamaz. Allah ona gözlerin görmediği, kulakların işitmediği, kalplerin fehmetmediği, aklın anlamadığı nimetler hazırlamıştır. Hepsinin üzerinde ise Allah’ın rızası vardır. İşte, kul bunu anlayamaz; ama vuslat yolunda yürür, bu yolculuk esnasında Allah ona bir perdeyi aralar ve kulu kendi kendisine, kendini de kula tanıtırsa o zaman bunu bir parça anlar.
Evet, Allah her neyi verirse versin kulunu onunla imtihana tabi tutmuştur, dedik. Herkes Allah’ın kendisine neler verdiğine; yani kendi imtihanına bakmalıdır. Allah âyet-i kerimede “Allah’ın (üzerinizdeki) nimetini saymaya kalksanız onu sayamazsınız”27 buyurur. Allah’ın nimetlerini değil tek tek, toptan bile saymaya kalkışsanız yine de sayamazsanız! Allah’ın, kuluna verdiği nimetler bu kadar hesapsız ve sınırsınızdır. Yalnız kul kendisine verilen nimetlere bakarken önce manevi nimetleri sonra zahiri nimetleri görmelidir; çünkü en büyük nimet kendisine ebedi hayatını, Allah’ın rızasını kazandıracak nimetlerdir.
Baktığımızda insan kendisinde ufacık bir nimet olmadığında bile o nimetin eksikliğini görür ve onu rabbinden ister; ama Allah’ın kendisine ikram ettiği, hâli hazırda elinde olan nimetlere şükretmez. Allah, insanın nankörlüğünü beyan ederken “muhakkak insan, rabbine karşı gerçekten pek nankördür. Hiç şüphesiz buna gerçekten kendisi de şahiddir”28 buyurmuştur. Allah “insanoğlu kendi nankörlüğüne şahiddir” dediyse o hâlde istisnasız herkes nankörlük yaptığını biliyor demektir.
Allah bunları beyan ederek bize “nankör olma, senin için gerekli olan bütün nimetleri sana verdiğimi bil ve bana şükret. Sana verdiklerimi ahireti, rızamı kazanmak için bir imkân olarak bil, alışverişini benimle yap ve ebedi hayatını kazan” buyuruyor. Bütün bunlara karşılık Allah “sana verdiğim nimetleri saymaya kalksan sayamazsın. Öyleyse sana olan rahmetimi, sevgimi, muhabbetimi görmen gerekmez mi! Ufacık bir nimetin eksik olduğunda hemen feryad ediyor, küçük çocuklar gibi ağlayıp sızlanıyorsun. Manevi olarak büyümek bu mudur! Hâlâ beni tanımadın mı, hâlâ seni ne için yarattığımı, sana bu muameleyi neden yaptığımı anlamadın mı” derse, hiçbirimiz buna cevap veremeyiz.
İnsanın bu hitabı almamak için manevi olarak büyümesi şarttır; ama manevi olarak büyümenin de bir yolu, ölçüsü vardır. İnsan, ahireti dünyaya tercih etmez, rabbini kendine, nefsine tercih etmezse, nefsini terbiye etmeye çalışmaz, sırât-ı mustakîmde Allah’ın kendisine nimet verdiği kullarla beraber yürümezse manevi olarak olduğu yerde çocuk gibi kalır. İnsanın çocuk olmaktan kurtulması için kendisine düşen; sırât-ı mustakîmde yürüyüp rabbinin emrettiği gibi yaşamasıdır.
Allah, insanın fıtratına bütün güzellikleri yazmış daha sonra ise insanı tabir-i caizse bir çekirdek gibi en aşağıya göndermiştir. Nasıl ki çekirdeğin içinde ağaç varsa fıtratın içinde de Hz. İnsan vardır ve fıtrattaki Hz. İnsan yalnızca rabbini ister. İnsanın fıtratındaki bu çekirdeğin açılıp Hz. İnsanın ortaya çıkması gerekir. Bu da ancak insanın büyümeyi kabul etmesiyle mümkündür; çünkü çekirdek, kabuğundan vazgeçip kabuğunu parçalamadıkça filizlenmez. Filizlenen her çekirdek kabuktan vazgeçmiş, bu yüzden filizlenmiş, fidan olmuş, ağaç olup meyve vermiştir. İnsan da tıpkı çekirdek gibi kendi kabuğundan vazgeçmelidir ki fıtratındaki Hz. İnsan ortaya çıksın.
Bilmemiz lazım ki fıtratındaki Hz. İnsanın çıkması için bir çabası, gayreti olmayanlar, vuslat yoluna girip nefis tezkiyesi görmeyenler geldikleri gibi giderler. Böyleleri kendi hakikatlerinden, Allah’ın kendilerine verdiği nimetten, yüklediği emanetten istifade edememiş, emaneti olması gerektiği gibi taşıyamamış, bunun sonucunda ise emaneti kaybetmiştir.
Allah bize emaneti yüklemişse bunda bir muradı vardır. Allah, nefhettiği rûh olalım diye bize emaneti yüklemiştir; ama dünyanın içindekilerden, zahiri olan, çamurdan olan şeylerden vazgeçmedikçe rûhumuza, hakikatine, rabbimize varamayız. Bu nedenle iman; Allah’ı nefsimizden, ahireti dünyadan, melekî hâli, şeytani hâlden, Allah’ın resulünün örnekliğini her türlü örnekten, Allah’ın sözünü de her sözden, her kelimeden, her bilgiden çok sevmektir. Biri böyle iman eder ve severse ahireti, rabbini seçmiş, peygamberi nimeti, peygamberin kazandığını, rabbiyle olmayı, rabbini dinlemeyi, rabbinin emrettiği, sevdiği gibi yapmayı tercih etmiştir. Aynı şekilde dünyayı ahirete, nefsini, her şeyini de Allah’a kurban etmiştir ve bunun karşılığında rabbini, rabbinin tecellisini, güzelliğini, sevgisini, yakınlığını, dostluğunu kazanmıştır.
Allah, kuluna bir perdeyi aralayıp “kulum seni seviyorum” ya da “kulum senden razı oldum, kulum sen güzel yaptın, güzel yapıyorsun” dediği zaman rûhun, rabbine olan hasreti, özlemi diner. O zaman kul, rabbini isteyen, rabbi için her anda feryad edip rabbine koşmak isteyen hakikatine bir an için nefes aldırmış olur. Bunun sonucunda da artık kim olduğunu, nerden geldiğini, neye geldiğini, niçin geldiğini, imtihanın ne olduğunu, Allah’ın kendisine yaptığı muamelenin ne olduğunu, kendisinden ne istediğini ve kendisine neden muamele ettiğini anlamış olur; çünkü rabbini tanımış, rabbinin kendisine verdiği değeri, kıymeti anlamış ve rabbinin kendisini nasıl sevdiğini tatmıştır; ama bunun için mutlaka kulun kendi gönlüne bakması gerekir.
Zahiri olarak bakıldığında her bir insanın çamurdan rûha giydirilmiş beden elbisesi vardır. Biz de ya çamurdan olan beden elbisesine takılır, çamurdan bir varlık olur, kendimizi bedenden ibaret zannederiz ya da gönlümüze bakarız, rabbimiz de bize kim olduğumuzu anlatır, bizi bize öğretir. Rabbimizi dinlersek rabbimizin bize neler verdiğine, neler vereceğine şahid oluruz; ama bunun yolu rabbimizin güzel fiillerini, bize verdiği nimetleri görmek için öncelikle bakmak ve neler verdiğine şahid olmaya çalışmaktır. Eğer Allah’ın bize hem zahiri hem manevi olarak verdiklerine bakarsak bize neleri ikram ettiğini görürüz. O zaman da kim olduğumuzu anlarız; fakat rabbimizin bize neler ikram ettiğine bakmazsak Allah’ın âyet-i kerimede “onların kalpleri vardır (ancak küfürleri sebebiyle) onunla (apaçık ortada olan hakikati idrak edip) fıkhetmezler, onların gözleri vardır (ama) onlarla (hakkı) görmezler, onların kulakları vardır (fakat) onlarla (nasihatleri) işitmezler”29 buyurduğu gibi gözümüzü kapatmış oluruz. Görmek istemeyenden daha kör, işitmek istemeyenden daha sağır, anlamak istemeyenden daha akılsız, daha kalpsiz, daha gönülsüz kimse yoktur.
Bununla ilgili olarak Allah başka bir âyet-i kerimede “gözler kör olmaz (çünkü gözlerin körlüğü, geçici bir görme yetersizliğidir), fakat (asıl) kör olan, göğüslerdeki kalpler (ve basiretler)dir”30 buyurmuştur. Nimeti görmüyorsak körüz. Allah’ın vahyini, davetini, bize öğrettiğini işitmiyorsak sağırız, anlamaya çalışmıyorsak da gönlümüzü, kalbimizi kaybetmişiz demektir. Bu durumda kalbimiz ya hastadır, ya katılaşmış, taşlaşmıştır, ya kilitlenmiş ya da mühürlenmiştir.
Biz de kendimize bakalım. Eğer rabbimizin bize ikram ettiği nimetleri göremiyor, şükredemiyor, onlar için hamd edemiyor, rabbimizin bize “seni seviyorum” demesine karşılık veremiyor, “elhamdulillah ya rabbi, şükürler olsun ya rabbi!” diyemiyorsak, tam tersine ağlayıp feryad ederek “şu niye eksiktir, şu niye şöyle oldu” diyorsak manevi olarak körüz, sağırız, kalbimizi de kaybetmişizdir; yani ya kalbimizi şeytana kaptırmışız, şeytan da gönlümüze, kalbimize hâkim olmuştur, bu nedenle bize şükrettirmiyordur ya da kalbimiz hastadır, kilitlenmiştir, mühürlenmiştir.
Evet, Allah verdi, veriyor, verecek. Biri rabbini efâlinden, isimlerinden, El Esmâu’l Husnâ’sından tanımak istiyor ve rabbinin fiillerine şahid olmak istiyorsa rabbinin kendisine neler verdiğine ve neleri vermeye devam ettiğine, aynı şekilde kendisinin rabbinden neler beklediğine bakması şarttır. Bakınca rabbinin fiillerine şahid olur; ama bakmak istemezse o zaman da tercih onundur.
Allah âyet-i kerimede “de ki: Hak rabbinizdendir. Öyle ise dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin.”31 Dileyen iman etsin, dileyen kâfir olsun. Dileyen şükretsin, dileyen de nankörlük yapsın, buyurmuştur. Allah, kuluna ebedi hayatı için tercih etme hakkı vermiştir. Kul da dilerse iman eder, şükreder, dilerse nimeti örter, nankörlük yapar, kâfir olur. Zaten nankör demek kâfir demektir, kâfir demek de nankör demektir; yani hakikati örten demektir. Allah’ın kendisine verdiklerini örtüp onu görmeyenden, şükretmeyenden, “rabbim bana ikram etti” demeyenden daha kâfir kim vardır! Böyleleri Allah’ın kendilerine nimet ikram ettiği hakikatini örter, nankörlük yapar, şükürsüzlük yapar, nimeti görmezden gelir ya da dilleriyle “bunları bana rabbim verdi” der; ama buna iman etmezler; yani içinden “bunları ben kazandım” derler. Onun için ebediyen kaybederler. Hâlbuki Allah’ın kendilerine verdiği nimetleri görüp samimi olarak “bunları bana rabbim verdi” deselerdi iman ederler, Allah’a olan imanları, yakınlıkları artar ve Allah’tan razı olurlardı, Allah da onlardan razı olurdu. Bu konudaki tercih tamamen insana aittir.
İblisin ana vazifesi insana şükürsüzlük yaptırmaktır. Kim iblise, şeytana tabi olursa bilsin ki en öndeki özelliği şükürsüz oluşudur; yani rabbinin kendisine verdiklerine şükretmemesidir. İblis kime şükürsüzlük yaptırıyorsa onu da kendine bağlamıştır.
Allah, iblisi huzurundan kovarken iblis “(insan secdeye layık olmadığı hâlde Âdem’e secde etmemi emretmekle beni azgınlığa mahkûm ettin) öyle ise beni azgınlığa mahkûm etmene karşılık ben de onlar(ı azdırmak) için mutlaka senin (dosdoğru yolun olan) sırât-ı mustakîmin (üzerind)e oturacağım. Sonra mutlaka onlara önlerinden, arkalarından, sağlarından ve sollarından yaklaş(ıp onları kendime bağlay)acağım ve (sen) onların çoğunu şükredenlerden bulmayacaksın!”32 Ancak onlardan (hiçbir şeyi sana şirk koşmayan ve gönülden bağlanan) ihlâslı kulların müstesna”33 demiştir. Bu nedenle iblisin işi kullara şükürsüzlük yaptırmaktır. Bu hileye düşmeyenler ise yalnızca ihlaslı olan kullardır. İblis, ihlaslı kulları; yani rabbine karşı samimi olanları hiçbir şekilde kendine bağlayamaz, onları şaşırtamaz, ters tarafa döndüremez ve onlara şükürsüzlük yaptıramaz; çünkü onlar rablerinin kendilerine ikram ettiği, verdiği nimeti görüp şükrederler.
Aslında her bir kul, rabbinin nimetlerini görür; ama Allah’ın kendisine verdiğini başkalarına verdiğiyle kıyaslayıp “falancada şunlar var, onda var da bende niye yok” der. Böyle diyenler rabbini görmemiş, rabbinin taksimatına rıza göstermemiş ve rabbine itiraz etmiştir. Oysaki sen her anda Allah ile muhatapsın. Başkasına verilen sana verilmemiş, sana verilen de başkasına verilmemiş olabilir. Senin nimet olarak dünyevi şeyleri değil kendindeki manevi şeyleri görmen gerekir.
Dediğim gibi; en büyük nimet; rabbimizin bize varlığından varlık vermesi, hayat vermesi, bizi ciddiye alması, bizi yakınlığına, dostluğuna seçmesi, bize melekleri secde ettirmesi, yerde, gökte her ne varsa emrimize amade kılması ve bizim için ebedi bir hayat hazırlayıp bizi imtihana tabi tutmasıdır. Eğer bu dünya yeri bir imtihansa bilelim ki Allah bize biz nasıl kazanabiliyorsak öyle muamele eder, verince de öyle verir. Bütün mesele; itiraz etmeyip imtihanı kazanmaya çalışmamızdır.
Eğer rabbimize bakarsak insanları göremeyiz. İnsanlara bakarsak da rabbimizi göremeyiz. Şükreden kullardan olmayı istiyorsak her ne olursa olsun rabbimize, rabbimizin bize nasıl muamelede bulunduğuna ve bize neler verdiğine bakmalıyız. Öyle ki şükredebilelim. Aksi takdir de şeytan bize nankörlük yaptırır ve bizi yoldan çıkarır; çünkü iblisin işi budur. O, insanı şükürsüz olması için kendine bağlar. Bundan dolayı nerede şükürsüz bir kul görseniz bilin ki o kişi sırât-ı mustakîmden çıkmış ve şeytan onu kendine bağlamıştır. Daha doğrusu ipi onun boynuna dolamış, onu esir almış ve onu peşinden sürüklemiştir! Allah bizi şeytanın peşinden sürüklenmekten muhafaza etsin ve bizi şükreden kullarından eylesin inşallah.
Allah âyet-i kerimede “eğer siz (Allah’tan size gelen her türlü nimete) şükreder ve (ona) iman ederseniz Allah size ne diye azap etsin ki”34 buyurur. Hayatımızda bir azap, sıkıntı varsa bilelim ki o azap imansızlığımızdan ve şükürsüzlüğümüzden kaynaklanır. Dikkat edersek Allah bu âyette imanı ve şükürsüzlüğü beraber söylemiştir. Öyleyse yalnız “iman ettim” demek de, “şükrettim” demek de tek başına olmaz. İmanla şükür aynı şeydir ve ikisi beraber olmalıdır. Onun için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “imanın yarısı sabır, yarısı şükürdür”35 buyurmuştur.
Muamelenin, imtihanın Allah’tan olduğunu bilmek sabrı, nimetin Allah’tan olduğunu bilmek de şükrü gerektirir. Allah, kulunu her türlü musibetle, belayla, hastalıkla, iftirayla, yoklukla, bir de ikram ederek imtihana tabi tutar; yani imtihan sabır ve şükür üzerinedir. Bu durumda kulun sıkıntıyla ilgili bir imtihana tabi tutulduğunda sabretmesi, ikramla ilgili bir imtihana tabi tutulduğunda ise şükretmesi gerekir. Birinin de sabrı ya da şükrü yoksa imanı yok demektir.
Evet, Allah her anda verir ve imtihana tabi tutar. Söylediğim gibi şükürsüz, sabırsız, Allah’a isyan eden, itiraz eden, ağlayıp feryad eden bir kul görürseniz bilin ki o kul nankördür, Allah’a isyan eden bir kuldur. O hâliyle o anda imansızdır, imanını kaybetmiştir. Eğer tövbe ederse Allah onun tövbesini kabul eder ve ona “ben seni imtihana tabi tutacağımı söyledim. Sen bana iman etmedin mi, madem iman ettin neden isyan ediyor, feryad ediyorsun! Haydi, tövbeni kabul ettim, şimdi yoluna devam et ve bir daha bu yanlışı yapma, isyan etme, itiraz etme” der.
Mesela; bazen şahid oluyoruz. Biri hasta olunca “falanca böyle yaptığı için hasta oldum” der. Böyle düşünmek yanlıştır. Hastalıkla imtihana tabi tutan Allah’tır. Allah âyet-i kerimelerde “size ancak yaptıklarınızın karşılığı verilir.”36 Herkese elleriyle yaptıklarının karşılığı vardır. Kim ne yaparsa kendi eliyle yapar. “İnsana, çalışmasından başka bir şey yoktur.”37 Herkese sa’yının (koşmasının, çabasının, gayretinin) karşılığı vardır. “Başınıza gelen herhangi bir musibet kendi ellerinizle (yapıp) kazandığınız yüzündendir. Bununla beraber (Allah, onların) birçoğunu affeder”38 buyurmuştur. Allah elimizle yaptıklarının sadece bir kısmını karşımıza getirir, onunla da bizi temizler, bize tövbe ettirir, istiğfar ettirir, acziyetimizi gösterir, ona sığınmamızı, “rabbim Allah’tır” dememizi ister. Diğer bir ifadeyle Allah karşımıza getirdikleriyle bize ikram eder, bizi bataklıktan çekip çıkarır. Bu her anda böyledir. Biz de imtihana tabi tutulurken kimseyi suçlamamalı, rabbimizin bizi temizlemek ve bize ikram etmek için bize muamelede bulunduğunu bilmeliyiz.
Allah bize neyi verirse versin o bizim için hayırdır. Mesele; bunu görüp, rabbimize itiraz etmemek ve “sen benim rabbimsin, ben de senin kulunum” diyebilmektir. Bir kul “ya rabbi! Ben senin huzurundayım, beni varlıkta tutan, kayyum olan sensin, diri tutan, hayy olan sensin, her anda bana muamelede bulunan, fââl olan, her anda bir şe’ende olan sensin! Beni çepeçevre ihata eden, benimle kalbim arasına giren sensin! Ne yana dönersem döneyim huzurunda olduğum rabbim sensin” derse Allah ile beraber olur, böylelikle de her anda Allah’ın kendisine olan muamelesine, efâline şahid olur.
İnsan, rabbinin işine, efâline, ikramına şahid olursa hiç rabbinin muamelesine itiraz edebilir mi, isyan edebilir mi! Nankörlük yapabilir mi, şükürsüzlük yapabilir mi! Biri Allah’ın ikramını görmüyor, anlamıyorsa görmek istemediği, anlamak istemediği içindir. Anlamak için gönlüne dönüp rabbinin kendisine neler verdiğine bakmalıdır, bakarsa nankörlükten kurtulur ve şükreden bir kul olur.
İnşallah ramazan ayı boyunca sohbetlerimizde rabbimizi El Efâlu’l Husnâ’sından, fiillerinden, kullarına olan, bize olan muamelesinden anlamaya, tanımaya, bunun üzerinde tefekkür etmeye çalışacağız. Kardeşlerimiz bu sohbetimizden sonra “rabbim beni nerede imtihana tabi tuttu, rahmeti üzerimde nasıl tecelli etti, neden beni böyle imtihana tabi tuttu, benden ne yapmamı istedi ve ben bu imtihanlar karşısında doğru mu yoksa yanlış mı yaptım? Nerede yanlış, nerede doğru yaptım” deyip Allah’ın “imtihana tabi tutar” fiilinin üzerinde tefekkürde bulunurlar. Aynı şekilde “acaba rabbim bana neyi ikram etmiş, sevdiğinden dolayı neler vermiş” deyip Allah’ın “verdi, verir, verecek” fiillerini tefekkür ederek imtihanı anlamaya çalışır ve bu imtihanları nerde kazanıp nerde kaybettiklerinin hesabını, muhasebesini yaparlar.
Kardeşlerimiz bu hesabı yaptıktan sonra kaybettikleri yerde “bundan sonra güzel yapacağım, doğru yapacağım, emrettiğin, sevdiğin gibi yapacağım ya rabbi” deyip tövbe, istiğfar eder, rablerine döner inşallah. Şayet güzel yapıp kazanmışlarsa bu defa da hamd eder, şükreder ve “inşallah daha güzelini de yapmaya çalışacağız ya rabbi” deyip rablerine olan kulluklarını arz eder, ahidlerini tazelerler inşallah.
Allah bizi “gözleri var görmezler, kulakları var işitmezler, kalpleri var anlamazlar”39 dediği kullarından eylemesin inşallah. Allah bizi gönül gözüyle rabbinin ikramını, verdiklerini, tabi tuttuğu imtihanları gören kullarından eylesin. Allah bizi her anda rabbiyle muhatap olduğuna şehadet eden, rabbinin muamelesine onun emrettiği, razı olduğu, sevdiği gibi cevap veren kullarından eylesin. Allah bizi kiminle ve nerede olursa olsun her anda Allah’ın huzurunda olduğunu unutmayanlardan eylesin. Allah bizi rabbini efâlinden, El Esmâu’l Husnâ’sından tanımaya çalışan kullarından eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
