close

HADİS-İ ŞERİFLERİN RESULULLAH (S.A.V.) EFENDİMİZ’E AİT OLUP OLMADIĞINI ANLAMAK İÇİN BELLİ BİR İLME SAHİP OLMAK GEREKİR Mİ?

Bir hadisin sahih bir hadis olup olmadığını anlayabilmenin mutlaka bir ölçüsü vardır.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “hadislerim tartışma konusu olduğunda onu mutlaka Kur’an’ın ölçüsüne vurun, tutuyorsa alın, tutmuyorsa atın”58 buyurmuştur. Bu yüzden bir sözün hadis olup olmadığını anlamak için onu Kur’an’ın ölçüsüne vurmamız lazım. Eğer Kur’an’ın ölçüsüne uyuyorsa o hâlde o sahih bir hadis-i şeriftir ve onu almamız gerekir, uymuyorsa bu durumda sahih hadis değildir; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sadece kendisine vahyedileni söyler ve kendisine vahyedileni tefsir eder. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in sözlerinin Kur’an’a ters düşmesi asla düşünülemez. Böyle bir düşünce küfür olur, şirk olur. Hâşâ, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Allah’ın sözünden farklı bir şey mi söylemiştir! Böyle düşünmek Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e, onun resullüğüne, aynı zamanda ayetlere iman etmemektir; yani bu, “Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kendinden söz söylemiş” demektir. Böyle bir şey de edebe aykırıdır, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e iftiradır.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i doğru tanımamız lazım. Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i tanıtırken “seni âlemlere rahmet olasın diye gönderdik”59 buyurmuştur. Hâl böyleyken âlemlere rahmet olan birine yakışmayacak bir söz, bir tavır isnat etmek nasıl doğru olur!

Biri Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e yakışmayacak bir sözü ona isnat ediyorsa kendi gönlündekini Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e söyletiyordur ya da birileri bunu özellikle hadis olarak nakletmiştir, o da bunu alıp “işte, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz böyle söylemiş” diyordur. Aslında o söz, o hadis Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ait değildir. Her ne kadar Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e isnat edilse de o söz âlemlere rahmet olanın üzerinde durmaz ve düşer.

Evet, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i birilerinin anlattığı gibi değil Allah’ın tanıttığı gibi tanımak gerekir. Bu yüzden devamlı olarak “Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i anlatan asıl siyer kitabı Allah’ın kitabıdır” diyoruz. Allah’ın resulü Allah’ın kitabından tanınır. Yoksa birilerinin anlatmasıyla gerçek manada tanınmış olmaz. Dolayısıyla Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i, Allah’ın tanıttığı gibi tanıdığımızda hadis diye anlatılan sözün ona ait olup olmadığını çok daha rahat bir şekilde net olarak anlarız.

Hadisleri Kur’an’ın ölçüsüne vurduğumuzda hadis olup olmadığı hemen anlaşılır. Zaten Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ait olmayan bir sözü gönlümüz kabul etmez. Demek ki bunun bir de gönül ölçüsü varmış!

Evet, bir sözün Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ait olup olmadığını gönlümüz hemen anlar; çünkü Allah’ın ilk yarattığı nur Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in nurudur ve Allah bütün ruhları o nurdan yaratmıştır.60 Manevi olarak onun ruhu ve hâli gönüle aksettiği için iman dolu bir gönül, peygamberini tanır.

Öyleleri var ki kendisine dahi yakıştırmadığı bir sözü peygamberine yakıştırabiliyor! Onlara “sen olsan böyle söyler misin” diye sorduğumuzda “hayır, söylemem” derler. “Peki bunu kendi peygamberine nasıl yakıştırdın” dediğimizde ise “işte, öyle rivayet edilmiş” derler. Bu iş rivayetle olacak iş midir, sen mü’min değil misin, sen kendi peygamberine iman etmedin mi! Eğer o sözü sen olsan söylemeyeceksen o hâlde sen kendi peygamberinden daha kâmilsin öyle mi! Hiç böyle sakat bir iman olur mu!

Bu duruma düşmemek için hadis olarak karşılaştığımız sözleri öncelikle Kur’an’ın, sonra Resulullah (s.a.v) Efendimiz’in hayatının, en son da gönlümüzün ölçüsüne vuralım. Böyle yaptığımızda o sözün hadis olup olmadığını mutlaka anlar ve yanılmayız. Kur’an’ın ölçüsünü ise daima en ön planda tutmamız lazım.

Bununla beraber bir hadisi duyduğumuzda şayet yeterli bir bilgimiz yoksa o zaman onun sahih bir hadis olup olmadığını söylememiz doğru olmaz. Onu mutlaka ehline sormamız lazım.

Öyle insanlar var ki Allah rızası için hadis üretmişlerdir. Mesela “Surelerin Faziletleri” diye bir kitap vardır ve tamamen uydurulmuş, üretilmiş bir hadis kitabıdır. İçinde “bu sureyi bu kadar sayıda okursan şunu kazanırsın” ya da “bu sureyi bu sayıda okuduğunda yaptığın her dua kabul olur, rızkın açılır” gibi hadisler vardır. Kitabın yazarı son nefeste “bu hadislerin hepsini kendim yazdım. İnşallah Allah beni affeder. Baktım ki insanlar Allah’ın kitabını değil başka kitapları okuyor. Ben de sırf Allah’ın kitabını okusunlar diye böyle bir yanlışta bulundum; ama niyetim Allah rızasıydı ve insanların Kur’an okumasıydı. Yine de yaptığım yanlıştı ve cezasının ne olacağını bilmiyorum” demiştir.

Evet, bunun cezası ağırdır; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “kim bana ait olmayan bir sözü bana isnat ederse cehennemdeki yerine hazır olsun” 61 buyurmuştur. Bu nedenle hiç kimse Kur’an’a ters olan, Allah’ın öyle buyurmadığı bir şeyi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e isnat edip onun öyle söylediğini iddia edemez. Her ne kadar “böyle rivayet edilmiş, âlimler böyle söylemiş” denilse bile o sözü kabul etmememiz lazım; yani rivayeti inkâr etmeyeceğiz, bunun yerine ayeti inkâr edeceğiz öyle mi! Böyle bir şey söz konusu değildir. Ölçüyü doğru anlamak gerekir. Bu yüzden ısrarla “hadisleri, imanımızı, islamımızı ve ahlakımızı Allah’ın kitabının, Kur’an’ın ölçüsüne, aynı zamanda Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hayatının ölçüsüne arz etmemiz lazım” diyoruz. Çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hayatı, ahlakı Kur’an’dır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz canlı Kur’an’dır, dolayısıyla ikisini birbirinden ayırmak doğru değildir. Sünnet ve Kur’an birdir, sünnet; Kur’an’ın hayatta yaşanan şeklidir, Kur’an’ın amele, aşka, muhabbete, kulluğa, insana dönüşmüş hâlidir.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Şafii, Risale 224-225 ↩
  2. Enbiya /107 ↩
  3. Ahmed, Müsned IV-127; Hâkim, Müstedrek II-600/4175; İbni Hibban, El İhsân XIV-312/6404; Aclûnî, Keşfü'l-Hâfâ I-265/827. ↩
  4. İbn Mâce, Mukaddime: 5; Müslim, Mukaddime: 2 ↩