close

MÜ’MİNLERİN BİRBİRİNE KARŞI EDEPLERİNİN NASIL OLMASI GEREKİR?

Edep imandandır, edebi olmayanın imanı da olmaz. Bu yüzden Allah’a, resulüne, Allah’ın vahyine, Kur’an’a, mü’minlere, insanlara, bütün varlığa ve bütün mahlûkata karşı edep göstermemiz gerekir. Bu edep imandan kaynaklanan bir edeptir. Allah bir şeyi nereye koymuşsa kulun da onu oraya koyması, orada görmesi ve ona öyle muamele etmesi gerekir. Yoksa Allah’a karşı, kardeşine, varlığa ve mahlûkata karşı edebe aykırı davranmış olur.

Kişi, mü’min kardeşini nerede görmelidir?

Biri mü’min kardeşine bakarken onu; Allah’a iman eden, Allah’ı seven, Allah’ın da onu sevdiği, Allah’ın rızasını, dostluğunu isteyen, Allah ile derdi olan, Allah’ın kendisiyle beraber olduğu bir kul olarak görmeli, kardeşine muamele ederken bunu unutmamalıdır.

Biri kardeşine böyle bakınca onu zaten sever ve ona hakkını teslim eder, nasıl bir edeple ona muamele etmesi gerekirse öyle muamele eder, dolayısıyla onu aşağılamaz ve onu herhangi bir şeyden dolayı küçümsemez. Bir hatası, kusuru, yanlışı, günahı olsa bile sırf o günahtan dolayı kardeşini hesaba çekmez. Birbirlerini Allah kardeş yaptığı için karşısındakini mü’min kardeşi olarak görür ve öz kardeşine nasıl muamele edecekse ona da öyle muamele eder; onu sevip ona yardım eder, sıkıntısı varsa onu gidermeye çalışır, gıyabında onu korur, onu muhafaza eder, onu savunur; yani gıyabında herhangi biri onun şerefiyle oynamaya kalkışır, onu küçümser, ona hakaret eder, dedikodusunu yaparsa kardeşini savunur. Şayet böyle yapmazsa kardeşinin hakkını teslim etmemiş ve ona edeple muamele etmemiş olur.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde “büyüklerine saygı, küçüklerine sevgi göstermeyen bizden değildir”293 buyurur. O hâlde kişinin insanlara bu saygıyı ve sevgiyi göstermesi gerekir. Kişi, büyüğüne saygı gösterirken Allah’ın ve resulünün emrini aynı zamanda Allah’a karşı edebinin gereğini yerine getirdiğini bilmelidir.

Kul ne yaparsa yapsın mutlaka Allah’ın hesabını yapmalıdır. Eğer Allah’ın hesabını yaparsa kulların da hesabını yapmış olur; ama yok, Allah’ın hesabını yapmaz, sadece insanların veya mü’minin hesabını yapayım, derse zaten gerekeni yerine getiremez ve mü’min kardeşine karşı edepli olamaz.

Edebini kaybeden biri imanının zayıflığından veya imanının taklidi oluşundan dolayı edebini kaybetmiştir. İmanı kaybetmeden önce edebi kaybederiz, edebi kaybedince imanı da beraberinde kaybederiz. Bu yüzden bilmemiz lazım ki edebi olmayanın imanı olmaz; çünkü edeple iman bir bütündür. Edep; imanın kul üzerinde tezahür etmesidir. Eğer birinde edep görmezseniz onun imanında bir sorun olduğunu bilin. Birinin edebi varsa o zaman edebi imanına şahitlik yapar, dolayısıyla imanının şahidi onun edebidir. Bundan dolayı bütün Mürşid-i kâmillerin “Allah’a vasıl olanlar, dost olanlar edebinden dolayı bu nimeti kazanmıştır, kaybedenler de edebe aykırı hareket ettiklerinden dolayı bu nimeti kaybetmiştir” diye söz birliği vardır. Yani edebi olmayanlar bu yolu gidemez.

Sonuç itibariyle Allah’a dostluğun yolculuğunu yapabilmek ve Allah’a vasıl olmak için mutlaka edep gerekir. Edebi olmayanlar bu yolculuğu yapıp Allah’a dost olma nimetini kazanamazlar.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Tirmizi, Bir, 15; Ebû Dâvûd, Edeb,66. ↩